Duurzaamheidsagenda-2023-2026.pdf

Duurzaamheidsagenda 2023-2026

1

2

Inhoudsopgave 1.

Inleiding 5

2.

De kaders van de duurzaamheidsagenda: wat is duurzaamheid? 7

3.

De stam van de duurzaamheidsboom: ambities en kaders 8

4.

3.1

De internationale ambities en kaders 8

3.2

De landelijke ambities en kaders 8

3.3

De regionale ambities en kaders 9

3.4

De lokale ambities en kaders 10

3.5

De rollen van de overheid 11

De takken en bladeren: de hoofdopgaven en de uitwerking hiervan 12 4.1

De energietransitie 12

4.1.1

Energiesystemen: hoge prioriteit 13

4.1.2

Energiebesparing: hoge prioriteit 13

4.1.3

Energie opwek 16

4.1.4

Warmtetransitie 17

4.1.5

Mobiliteit: hoge prioriteit 17

5.

6.

4.2

Klimaatadaptie: hoge prioriteit 18

4.3

Circulariteit 19

4.4

Overig 20

Onderhoud van de duurzaamheidsboom: de randvoorwaarden 21 5.1

Draagvlak 21

5.2

Capaciteit 22

5.3

Financiële middelen 23

Organisatie 26 6.1

De gemeentelijke organisatie 26

6.2

Samenwerking met de regio 26

3

4

1. Inleiding Alblasserdam wil in 2050 voldoen aan alle verplichtingen met betrekking tot energie en klimaat door een fit en groen dorp te zijn. Om dat te bereiken moeten we nú de handen uit de mouwen steken. Met deze duurzaamheidsagenda willen we een bijdrage leveren aan de enorme opgave die we internationaal met elkaar overeengekomen zijn: een rem op klimaatverandering en toegroeien naar een duurzame wereld. Naast klimaatverandering, is ook de maatschappelij-

Daarom heeft de gemeente deze duurzaamheids-

ke context een belangrijke drijfveer voor verduurza-

agenda opgesteld.

ming: de lastendruk van de elektriciteitsrekening en gasrekening nemen in rap tempo toe. Daarnaast is

Deze duurzaamheidsagenda is het kader, onze gids

de afgelopen tijd gebleken dat onze afhankelijkheid

en toetsing voor alle ontwikkelingen, initiatieven

van andere landen veel onzekerheid biedt. Verduur-

en beleid die de komende jaren op ons pad gaan

zaming zet een rem op klimaatverandering, maar

komen. In deze duurzaamheidsagenda beginnen

ook op onze afhankelijkheid van anderen en de

we met een korte toelich-

onzekerheid die daar mee gepaard gaat.

ting over wat wij

Ook de gemeente Alblasserdam zal hierin moeten bijdragen; Internationale afspraken, landelijke wetgeving, regionale verbintenissen en lokale ambities en wensen maken dat we stappen moeten zetten. Stappen waar iedereen mee te maken gaat krijgen en waar dus ook verschillend over gedacht gaat worden. Het creëren van draagvlak voor deze maatregelen is cruciaal voor het naleven, maar ook een zaak van lange adem. Een betrouwbare overheid, die duidelijk uitlegt waarom we dingen doen, luistert en meebeweegt zonder de doelen en afspraken uit het oog te verliezen, is daarmee van groot belang.

5

wel en niet onder duurzaamheid verstaan. Vervolgens gaan we in op de duurzaamheidsagenda als ‘groeiende boom’. Een boom bestaat uit verschillende onderdelen: de stam, de takken en de bladeren.

Klimaatadaptatie

De stam is in dit geval onze (landelijke, regionale, lokale) doelstellingen en ambities. De takken zijn de drie belangrijkste hoofdopgaves waar we ons in Alblasserdam de komende jaren op concentreren. De bladeren zijn de activiteiten (beleid schrijven,

Circulariteit Energietransitie

verordeningen aanpassen, avonden organiseren e.d.). Activiteiten

Op dit moment is de duurzaamheidsboom nog wat kaal; de stam en de takken zijn er en er hangen al een paar blaadjes aan de boom, maar er zijn veel meer blaadjes die nog moeten groeien. Deze duurzaamheidsagenda is niet bedoeld om al deze bladeren te omschrijven, maar wel om de boom helder neer te zetten en daarmee richting de toekomst ruimte te creëren voor een bloeiende duurzaamheidsboom. Deze duurzaamheidsagenda is dus geen boodschappenlijst van concrete activiteiten voor de komende jaren. Enerzijds omdat we net als in het jaarlijkse uitvoeringsprogramma van het college wendbaar willen zijn en kunnen inspelen op actualiteiten en kansen, anderzijds omdat we nadrukkelijk met onze inwoners en bedrijven willen samenwerken aan de juiste activiteiten op het juiste moment. Want één ding is zeker: de overheid kan dit niet alleen.

6

Kaders en ambities

2. De kaders van de duurzaamheidsagenda: wat is duurzaamheid? Duurzaamheid is een populair thema en als

•

Omgaan met en het voorkomen van overlast

we niet begrenzen wat we hier onder verstaan,

die de klimaatverandering met zich meebrengt

bestaat het gevaar dat duurzaamheid alles is; een

(klimaatadaptatie)

allesomvattend containerbegrip waar we alles mee bedoelen maar geen daadwerkelijke stappen

•

Voorkomen van onnodige uitputting van

in zetten. Voordat we de verdere invulling van de

grondstoffen door anders om te gaan met

agenda bespreken, staan we daarom eerst even

grondstoffen (circulariteit)

stil bij wat wij in het kader van deze duurzaamheidsagenda verstaan onder duurzaamheid.

•

Verkleinen van onze ecologische voetafdruk en ons dorp fit en groen

De Wereldcommissie voor milieu en ontwikkeling

te houden voor toekomstige

omschrijft duurzaamheid als “ontwikkeling die

generaties (rentmeesterschap)

aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun

Deze onderwerpen staan hier

eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen”.

als losse thema’s beschreven,

Vanuit de Verenigde Naties zijn er 17 Sustainable

maar zijn in alle opzichten

Development Goals opgesteld. Deze Goals geven

verbonden met elkaar. Het

weer dat het beëindigen van armoede en andere

verminderen van energie-

ontberingen hand in hand moet gaan met strate-

gebruik (energietransitie),

gieën die gezondheid en onderwijs verbeteren,

leidt tot minder gebruik

ongelijkheid verminderen en economische groei

van fossiele grondstof-

stimuleren - en dat alles terwijl we klimaatveran-

fen (circulaire economie).

dering aanpakken en werken aan het behoud van

En hoe meer wij op deze

onze oceanen en bossen.

onderwerpen acteren, hoe meer onze kwetsbaarheid voor

Dit zijn voor de gemeente Alblasserdam wellicht

klimaatverandering afneemt

nog wat grote en abstracte begrippen. Het is een

(klimaatadaptatie). Dit zijn grote

manier van integraal werken die allesomvattend

opgaven die vragen om een ade-

is. Hier werken wij steeds verder naar toe, maar

quate en integrale aanpak met de

voor de periode 2023-2026 beperken we ons tot de

blik op de toekomst, maar ook om

volgende doelstellingen: Het aanpassen van onze

actief te handelen in het hier en nu met de gehele

manier van wonen, werken en leven door:

samenleving; gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. In de volgende hoofd-

•

Zo min mogelijke belasting op het klimaat en

stukken gaan we verder op hoe we deze thema’s in

milieu door het terugdringen van het gebruik

de duurzaamheidsagenda passen.

van fossiele brandstoffen (de energietransitie) 7

3. De stam van de duurzaamheidsboom: ambities en kaders

Klimaatadaptatie

Circulariteit Energietransitie

Activiteiten

De ambities en kaders die er zijn op het gebied van duurzaamheid bepalen voor een groot deel

Kaders en ambities

hoeveel inzet en wat voor inzet wij als gemeente Alblasserdam moeten leveren. Daarom vormen de ambities en kaders de stam van onze duurzaamheidsboom; een stevige basis waar de takken, de hoofdopgaves, door leven. Zonder deze kaders en

Een kernonderdeel van de Green Deal is de Europe-

ambities ontbreekt de basis van onze opgaven en

se Klimaatwet. Deze legt vast dat Europa vanaf 2050

activiteiten.

klimaatneutraal moet zijn. Ook stelt de Klimaatwet een tussentijdse doelstelling van 55% emissiereduc-

We gaan eerst kort in op de internationale en

tie voor 2030 vast. Ook zorgt de Green Deal er voor

landelijke ambities en kaders. Vervolgens kijken we

dat lidstaten strategieën en plannen voor aanpas-

hoe dit vertaald is naar onze regionale en lokale

sing aan de klimaatverandering moeten vaststellen

ambities.

en uitvoeren.

3.1. De internationale ambities en kaders

3.2. De landelijke ambities en kaders

In 2016 legden bijna 200 landen in het Klimaatak-

In juni 2019 presenteerde het kabinet het

koord van Parijs vast dat de wereldwijde tempera-

klimaatakkoord om de uitstoot van broei-

tuur niet verder mag stijgen dan 2°C. Het streven is

kasgassen terug te dringen. Het bevat een

om de stijging onder de 1,5°C te houden. Centraal in

pakket aan maatregelen met een zo breed

het Europees beleid is de ‘Green Deal’. Met de Green

mogelijk maatschappelijk draagvlak. Het

Deal moet het ‘oude groeimodel’ voor de economie,

doel van het klimaatakkoord is om in

gericht op fossiele brandstoffen en vervuiling, duur-

2030 de uitstoot van broeikasgassen in

zaam worden vervangen door een nieuw groeimo-

Nederland met 49% terug te dringen

del dat gebaseerd is op klimaatdoelstellingen. De

ten opzichte van 1990. In 2050 moet

inhoudelijke speerpunten van de Green Deal zijn

de uitstoot van broeikasgassen

onder andere het realiseren van de energietransitie,

vervolgens met 95% afgenomen zijn

CO­2-heffingen doorvoeren en CO­2-emissie beper-

ten opzichte van 1990. Daarnaast

ken, alternatieve brandstoffen integreren, biodiver-

moet er een volledig CO­2-neutrale

siteit, lucht-, water en grondvervuiling aanpakken,

elektriciteitsproductie in 2050 wor-

en onderzoek en innovatie stimuleren.

den gerealiseerd. Het Klimaatakkoord

8

legt hiervoor meer dan 600 afspraken vast binnen

den. Het Deltaplan gaat specifiek in op de gevolgen

diverse sectoren. Hieronder een samenvatting van

voor het watermanagement.

de belangrijkste afspraken per sector: De ambitie van het Rijk voor circulariteit zijn op• •

• •

•

Elektriciteit: In 2030 komt 70 % van alle

genomen in het Rijksbrede Programma Nederland

elektriciteit uit hernieuwbare bronnen.

Circulair in 2050. in 2030 moeten we 50% minder

Gebouwde omgeving: In 2050 moeten 7

primaire grondstoffen gebruiken en in 2050 dienen

miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen van

we geheel circulair te handelen. Het kabinet heeft

het aardgas af. Als eerste stap dienen in 2030

3 doelstellingen geformuleerd om de Nederlandse

de eerste 1,5 miljoen bestaande woningen

economie zo snel mogelijk circulair te maken:

verduurzaamd te zijn.

•

Bestaande productieprocessen maken efficiën-

Industrie: In 2050 is de industrie circulair en

ter gebruik van grondstoffen, zodat er minder

stoot deze vrijwel geen broeikasgas meer uit.

grondstoffen nodig zijn.

Landbouw en landgebruik: In 2050 moet de

•

Wanneer nieuwe grondstoffen nodig zijn, wordt

landbouw en het landgebruik klimaatneutraal

zoveel mogelijk gebruikgemaakt van duurzaam

zijn.

geproduceerde, hernieuwbare (onuitputtelijke)

Mobiliteit: Mobiliteit in 2050 is emissieloos en

en algemeen beschikbare grondstoffen.

van hoge kwaliteit.

•

Nieuwe productiemethodes ontwikkelen en nieuwe producten circulair ontwerpen.

Het Nederlandse klimaatadaptatiebeleid is vastgelegd in de Nationale klimaatadaptatiestrategie

3.3. De Regionale ambities en kaders

(NAS) en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. De

Op 22 juni 2021 heeft de gemeenteraad van Alblas-

NAS biedt perspectief aan alle programma’s in

serdam de Regionale Energiestrategie (RES) vastge-

Nederland waarin partijen aan klimaatadaptatie

steld. Voorafgaand aan dit besluit zijn er meerdere

werken en faciliteert deze werkzaamhe-

participatieavonden geweest voor zowel inwoners, bestuur en raadsleden. De RES beschrijft de wijze waarop de regio Drechtsteden uitvoering wil geven aan de energietransitie. De regio Drechtsteden wil de energietransitie nadrukkelijk realiseren met de hoogst haalbare maatschappelijke opbrengst. Daarom gaan we voor een betaalbare, betrouwbare, duurzame en rechtvaardige energievoorziening, waarbij de balans met onze regionale en lokale economie, leefbaarheid en kwaliteit van landschap en natuur voorop staat. We spelen hiermee actief in op kansen voor onder andere werkgelegenheid en het versterken van onze sociaal economische positie.

9

Samenvattend wil de RES regio Drechtsteden:

gionale projectgroep. Naast deze op het inhoudelijk

•

20% energiebesparing in 2030 ten

proces gerichte afstemming dient ook afstemming

opzichte van 2020

plaats te vinden met buurgemeenten en -regio’s.

•

0,37 Twh aan duurzame energie opwekken

•

12.500 woningequivalenten van het aardgas

3.4. De lokale ambities en kaders

(met ambitie om dit te verhogen naar 25.000).

In het coalitieakkoord 2022-2026 wordt veel aandacht gevraagd voor duurzaamheid:

Voor klimaatadaptatie is Alblasserdam deelnemer

‘Wij vinden het nodig om te investeren in klimaatadap-

in de werkregio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden

tatie in Alblasserdam.(…) In een fit en groen dorp gaan

(A5H). Vanuit deze werkregio

we ook anders om met fossiele brandstoffen. We volgen

is een Regionale

de uitgangspunten van de Regionale Energiestrategie

Adaptatie Strategie

en Warmtevisie en blijven zelf ook het goede voorbeeld

(RAS) opgezet in juli

geven.(…)

2021 en wordt

Maar een energietransitie vraagt inzet van iedereen. We

aansluitend

gaan daarom in gesprek met onze bedrijven, organi-

een regionaal

saties, verenigingen en inwoners over hun aandeel en

uitvoerings-

hebben daarbij oog voor de betaalbaarheid van deze

programma

transitie. We stimuleren het verminderen van

Klimaatadap-

afval en het beter scheiden van afval.’

tatie opgesteld. Op 26 oktober

In het collegeprogramma

2021 heeft de

‘een fit en groen dorp in

gemeenteraad

de polder’ zijn ook de

van Alblasserdam

volgende ambities

kennisgenomen

opgenomen:

van de Regionale Adaptatie Strategie (RAS) die door het college van

‘We willen toegroeien

B&W is vastgesteld op 21 september 2021. De RAS

naar een fit en

beschrijft de strategierichtlijnen voor de aanpak van

groen dorp

de effecten van klimaatverandering om het land-

in de polder.

schap en de bebouwde omgeving klimaatbestendig

Doel van

en waterrobuust in te richten. In regionale klimaats-

dit college

tresstesten, gemaakt door A5H, zijn de belangrijkste

is dan ook

gevolgen van klimaatverandering die de regio het

het verder

hoofd te bieden heeft, reeds in beeld gebracht: hit-

verbeteren van

te, droogte, waterrobuustheid, maar ook bodemda-

de sociale en

ling en het grondwaterpeil. In dit regioverband A5H,

fysieke leefom-

waar ook het waterschap aan deelneemt, wordt ge-

geving van onze

zocht naar kansen om klimaatadaptatie te koppelen

inwoners. Onder

aan andere plannen en ambities op het gebied van

de noemer van een

waterveiligheid, economie, bereikbaarheid, cultuur-

fit en groen dorp in de

historie, natuur en recreatie. De RAS is een regionale

polder werken we actief aan

product dat afstemming tussen betrokken partijen

het vergroenen en verduurza-

veronderstellen. Hiertoe wordt bijgedragen in de re-

men van ons dorp opdat we beter in

10

staat zijn mee te bewegen met de klimaatverandering, maar ook omdat een groene leefomgeving een positieve uitwerking heeft op de gezondheid van onze inwoners. (…) We willen tegelijkertijd onze ecologische voetafdruk verminderen door middel van hergebruik van grondstoffen (circulariteit), reduceren van afval en natuurinclusief bouwen. De energietransitie is gericht op duurzame energiebronnen, maar bijvoorbeeld ook op het anders omgaan met vervoer en transport.’ In 2021 hebben inwoners van Alblasserdam zich via een intensief participatieproject uitgesproken voor het accent Fit en groen dorp in de polder als perspectief voor de op te stellen omgevingsvisie. In dit accent staan onder andere klimaatmitigatie (energietransitie), klimaatadaptatie en circulariteit hoog in het vaandel. In de raadsvergadering van december 2021 is dit accent bekrachtigd.

Bovenstaande lokale kaders en ambities vormen de stam van de duurzaamheidsagenda. Deze stam

Ook tijdens de rondetafelgesprek-

kan in de loop der jaren nog groter en robuuster

ken in september 2022 over

worden. Het nader opstellen van beleid op ver-

het collegeprogramma, is

schillende thema’s maakt ook onderdeel uit van de

duurzaamheid veelvou-

mogelijke activiteiten die benoemd worden in het

dig aan bod geko-

volgende hoofdstuk.

men. 3.5. De rollen van de overheid Het coalitie-

Binnen de belangrijkste duurzaamheidsthema’s

akkoord, het

nemen we als overheid meerdere rollen in. Soms

collegepro-

zijn we aanjager en stimulator, soms begeleider of

gramma en

volger van initiatieven van anderen, maar ook toet-

de omge-

ser en handhaver. Het is goed dat we ons bewust

vingsvisie

zijn van deze rollen en ook duidelijk benoemen

zijn de

welke rol we per onderdeel innemen. Zoals gezegd

komende

kunnen we het als overheid niet alleen en ook niet

jaren veelal

alles is de verantwoordelijkheid van de overheid.

leidend bij

Dat laat onverlet dat we te allen tijde goed moeten

de maatrege-

beseffen waar het eigenaarschap ligt en wat er van

len die worden

ons als overheid mag worden verwacht. Zeker als

genomen op

het om initiatieven van anderen gaat.

het gebied van duurzaamheid.

11

4. De takken en bladeren: de hoofdopgaven en de uitwerking hiervan

Klimaatadaptatie

Circulariteit Energietransitie

Activiteiten

Vanuit de stam van ambities en kader groeien de grote takken van de hoofdopgaven: de energie-

Kaders en ambities

transitie, klimaatadaptatie en circulariteit. In dit hoofdstuk beschrijven we wat deze opgaven behelzen voor Alblasserdam, welke zijtakken er ook verbonden zijn met deze hoofdopgaven en welke veel aandacht nodig hebben. Hierbij kijken we

veel activiteiten ook nog moeten ontkiemen; de

vooral waar we lokaal impact kunnen maken of

techniek, wetgeving, context en opgaven kunnen

waarin we samen optrekken met onder andere de

Klimaatadaptatie snel veranderen, waardoor het niet mogelijk is om

Smart Delta Drechtsteden om impact te kunnen

alles weer te geven. Het is niet de bedoeling om in

maken.

deze agenda uitgebreid op deze activiteiten in te

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

gaan, maar wel een beeld te geven hoe de nog wat Bij elke opgave beschrijven we ook een aantal

Circulariteit Circulariteitjaren steeds kale duurzaamheidsboom de komende

Circulariteit

Energietransitie activiteiten die hier uit voortvloeien. Deze worden Energietransitie Energietransitie verder tot bloei komt.

aan het eind weergegeven in de vorm van bladeren. Hierbij zijn de donkergroene bladeren

Er is een aantal activiteiten die bij elk van deze

activiteiten die al gebeuren (en vaak doorlopend

Activiteiten Activiteiten thema’s terugkomen. Dat zijn de volgende:

zijn). Lichtgroene bladeren zijn activiteiten die dit jaar opgepakt worden. De knoppen geven

4.1.De energietransitie

Kaders en ambities

activiteiten weer die wel bekend zijn, maar nog niet

Kaders en ambities en ambities De energietransitie is de overgangKaders van een energie-

binnenkort begonnen worden. Zoals ook al in de

systeem gebaseerd op fossiele energiebronnen naar

inleiding vermeldt, is het goed om te beseffen dat

een energiesysteem gebaseerd op duurzame en

Bij opstellen van nieuw beleid, duurzaamheid verwerken Aansluiten bij regionale werkgroepen

12

Uitgangspunten verwerken in omgevingswetinstrumenten

Activiteiten

CO2-neutrale energiebronnen. De energietransitie

het huidige fossiele energiesysteem. Dit heeft daar-

zelf is onder te verdelen in verschillende thema’s om

om verstrekkende gevolgen voor de manier waarop

de transitie te bereiken: energiesystemen, ener-

we onze ruimte ordenen, gebruiken en beheren.

giebesparing, warmtetransitie, energie opwek en

Het verbinden van de energietransitie met andere

mobiliteit. Op elk van deze thema’s moeten we actie

beleidsvelden is met oog op de ruimtevraag en het

ondernemen om de energietransitie te laten slagen.

risico op netcongestie noodzakelijk. Wanneer we ook het bedrijfsleven, het onderwijs en maatschappelijke partners hier goed bij weten te betrekken, kan dit leiden tot optimaal ruimtegebruik én econo-

Energietransitie

misch aantrekkelijke oplossingen voor o.a. bedrijventerreinen, woningbouw en mobiliteit.

Energie opwek Energiesystemen

Indien wij er niet in slagen om het energiesysteem met voldoende vaart te verzwaren, meer energie

Warmtetransitie

lokaal te gebruiken en ons gebruik te verminderen, zal dit direct een rem zetten op onder andere wo-

Mobiliteit

ningbouw en bedrijvigheid. Zeker op het moment

Circulariteit

dat de betaalbaarheid en beschikbaarheid van

Energiebesparing

energie onder druk komen te staan en economische Klimaatadaptatie

activiteiten (tijdelijk) stil komen te vallen. Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

4.1.1 Energiesystemen – Hoge prioriteit

Deze opgave ligt ten grondslag aan de andere Activiteiten

In deze energietransitie gaan we van fossiele ener-

thema’s binnen de energietransitie. Daarom krijgt

gie uit een paar centrale bronnen zoals kolencentra-

dit thema een hoge prioriteit.

les, naar duurzame energie uit heel veel decentrale Kaders en ambities Energietransitie

bronnen, zoals windturbines en zonnepanelen. Dit

Circulariteit

Energietransitie

Circulariteit

Circulariteit

Energietransitie

4.1.2 Energiebesparing – Hoge prioriteit

duurzame energiesysteem vergt dat het elektrici-

In de RES 1.0 is afgesproken dat de gemeentes in

teitsnet in de komende tien jaar tot driemaal zwaar-

2030 20% meer energie willen besparen ten opzich-

der uitgevoerd wordt en dat er meer energie kan

te van 2020. Meer dan de helft van het energiever-

worden opgeslagen. De realisatie daarvan loopt in

bruik in een woning wordt gebruikt voor warmte.

Activiteiten

Activiteiten

toenemende mate tegen beperkingen aan,Kaders voorendeambitiesHet besparen van energie is daarom de eerste Kaders en ambities

Kaders en ambities

aanleg zijn namelijk investeringen én veel personeel

stap in de energietransitie. Alle energie die we niet

en materiaal nodig. Naast investeringen vraagt het

gebruiken, hoeven we ook niet op te wekken. Op dit

duurzame energiesysteem (fors) meer ruimte dan

moment verbruiken we te veel energie. Komende

Aansluiten bij aanpak Smart Delta Drechtsteden

Blik op energiesystemen verplicht onderdeel van ruimtelijke veranderingen

Aansluiten bij regionale werkgroepen

Energiesystemen verwerken in omgevingswetinstrumenten

13

Activiteiten

tijd zal de energievraag ook groter worden. Ook

We zullen gericht specifieke doelgroepen moeten

voor de warmtetransitie is energiebesparing een be-

stimuleren en faciliteren om energie te besparen,

langrijk onderdeel. Een warmtebron met een lagere

zowel op gedrag, kleine en grote maatregelen. Dit

temperatuur vraagt om meer isolatie om gebouwen

zal niet alleen met inwoners zijn, maar juist ook met

goed te kunnen verwarmen.

de woningcorporatie. Voor energiebesparing bij

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

woningen is het van groot belang dat we gaan voor

Omdat energiebesparing de eerste stap is in de

haalbaar en betaalbaar; zo kan iedereen meedoen.

energietransitie, heeft het een grote prioriteit in de

Vanuit het Rijk is er ook veel aandacht voor ener-

duurzaamheidsagenda. Bij energiebesparing zien

giebesparing bij woningen. Dit krijgt vorm in een

we verschillende doelgroepen: woningen, bedrijven

Circulariteit Nationaal Isolatieprogramma: Elke gemeente kan

Energietransitie

en gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed.

Circulariteit

Circulariteit

Energietransitie

Energietransitie tot 2030 een plan van aanpak indienen om koop-

woningen te isoleren en krijgt daarvoor vervolgens Energiebesparing woningen

gemiddeld €1460 per koopwoning (voor organisatie

Energiebesparing bij woningen omvat koopwonin-

Activiteiten en producten). Dit bedrag is nog niet volledig zeker.

Activiteiten

gen, huurders, VvE’s en corporaties. De energietransitie valt hierin samen met opgaves rondom wonen.

Kaders en ambities

Kaders en ambities

Kaders en ambities

Opstellen en uitvoeren aanpak energiearmoede

Meerjarig plan van aanpak opstellen

Uitvoeren meerjarig plan van aanpak

Webinars over energiebesparing

Aanvraag NIP gelden

Ontwikkelen hulp voor VvE’s

Collectieve inkoopacties

Subsidiemogelijkheden onderzoeken

Energieloket

PALT- afspraken aanscherpen Woonkracht10

Aansluiten bij programmaplan Rederij

Communicatiecampagne opstellen en uitvoeren

Energiebesparing bedrijven Een groot deel van het totale energieverbruik wordt verbruikt door bedrijven, ook zij zullen dus energie moeten besparen. Hierin heeft de gemeente een toezichthoudende, handhavende en stimulerende rol. Het toezichthouden en handhaven wordt veelal gedaan door de Omgevingsdienst ZHZ (OZHZ). Een groot aantal bedrijven heeft namelijk te maken met wettelijke verplichting waaronder de meldplicht energiebesparing, een verplichting tot nemen van maatregelen die zich binnen 5 jaar terugverdienen en een label C verplichting voor kantoren. 14

Activiteiten

Circulariteit Energietransitie

Circulariteit

Energietransitie

Circulariteit

Energietransitie

Kaders en ambities

Controle wettelijke verplichtingen (label C, verplichte maatregelen, meldplicht)

Collectieve inkoopactie

Duurzame bedrijvenroute

Communicatiecampagne opstellen en uitvoeren

Activiteiten

Activiteiten

Kaders en ambities

Kaders en ambities

Activiteiten

Organiseren bijeenkomsten duurzaam ondernemen Energiescans en dakenscans aanbieden Zakelijk energieloket

Klimaatadaptatie

Energiebesparing gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed en openbare ruimte Energietransitie Naast woningen en bedrijven, is er ook nog maat-

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

culturele centra, opvangtehuizen, gezondheidscenCirculariteit Circulariteit

tra, buurthuizen en dergelijke. De sectoren Welzijn

Energietransitie

Energietransitie

en Cultuur hebben geen eigen routekaart. Voor de

schappelijk vastgoed dat verduurzaamd moet

overige sectoren is een nationale routekaart opge-

worden. Gemeenten hebben met eigen vastgoed

steld om het gebouw-gebonden energiegebruik Activiteiten

een belangrijke voorbeeldfunctie.

terug te dringen met verduurzamingsmaatregelen.

Daarnaast zijn er nog gebouwen met een publieke

Naast het vastgoed zijn er ook nog mogelijkheden

Activiteiten

functie die (gedeeltelijk) met publieke middelen tot besparen in de openbare ruimte, bijvoorbeeld Kaders en ambities Kaders en ambities Kaders en ambities worden bekostigd waar de gemeente geen juridisch

Circulariteit

op straatverlichting.

eigenaar van is. Hieronder verstaan we: scholen,

Routekaart verduurzamen gemeentelijk vastgoed verwerken in meerjaren onderhoudsplannen

Aanpak ontwikkelen voor niet-gemeentelijk maatschappelijk vastgoed Maatregelen zonder natuurlijk moment bij vastgoed uitvoeren

15

Activiteiten

4.1.3 Energie opwek

op land in de RES 1.0 in Alblasserdam opgenomen.

De eerste stap in de energietransitie is om energie

Wellicht dat er mogelijkheden zijn voor zon in res-

te besparen. De volgende belangrijke stap is om

truimtes (bijvoorbeeld naast wegen of op braaklig-

de energie die we nodig hebben, duurzaam op

gend terrein). Maar omdat er nog veel daken vol te

te wekken. Dit kan door zonnepanelen op daken,

leggen zijn, heeft dit geen hoge prioriteit.

zonnepanelen op land, door middel van windener-

Bij opwek zon op dak, kan er energie opgewekt

gie of door nieuwe technieken. Belangrijk bij het

worden bij grote en kleine daken. Met grote daken

opwekken van energie is om in overleg met Stedin

bedoelen we daken van meerdere woningen,

te komen tot een gebiedsgerichte samenwerking

bedrijven, kassen, kantoren, corporatiebezit, VvE’s,

om de capaciteit van het net zo optimaal mogelijk

maatschappelijke instellingen en ons eigen vast-

Klimaatadaptatie te benutten en te komen tot tijdige uitbreidingen

Klimaatadaptatie goed waarop met zonnepanelenKlimaatadaptatie een vermogen

op de netcapaciteit. Dit pakken we regionaal op.

van meer dan 15 kWp kan worden gerealiseerd. Dat

Alblasserdam is onderdeel van een sterk verstede-

staat gelijk aan ongeveer 50 zonnepanelen.

lijkt gebied en beschikt daardoor over relatief veel

Naast grote daken, nemen ook kleine daken een

dakoppervlak. We hebben mede hierdoor zowel de

significante rol in de energietransitie. Zon op kleine Circulariteit Circulariteit

Circulariteit

ruimte als het maatschappelijke draagvlak voor zon Energietransitie daken heeft als voordeel dat het de mogelijkheid Energietransitie Energietransitie op dak. Door daken te voorzien van een dubbele

biedt om opwek en verbruik dichter bij elkaar te

functie, houden we ruimte over op andere plekken.

brengen.

Zo kunnen we stappen zetten richting een duur-

Activiteiten

Activiteiten

zaam energiesysteem zonder onze landschappen

Binnen Alblasserdam is er ook geen zoekgebied

en natuur aan te tasten. Daarom is zon op dak een

voor windenergie in de RES 1.0 opgenomen, mede

Kaders en ambities hoge prioriteit in Alblasserdam. Veel ruimteKaders vooren ambitiesvanwege de ligging van Werelderfgoed Kinderdijk. Kaders en ambities

zon op land is er in Alblasserdam niet en daarom

Grootschalige windenergie is daarom niet aan de

is er ook geen zoekgebied voor grootschalige zon

orde binnen Alblasserdam.

Energieloket

Eigenaren grote daken informeren over subsidies

Collectieve inkoopacties

Onderzoeken mogelijkheden buurtbatterijen Omgevingsbeleid drempelverlagend maken voor zonnepanelen

Aanbieden onderzoekscans daken

4.1.4 Warmtetransitie

De TVW beschrijft de wijze waarop de bebouwde

In 2050 gebruiken we in Nederland geen aardgas

omgeving gefaseerd over kan schakelen naar aard-

meer in onze gebouwde omgeving. Dat is nodig

gasvrij (verwarmen en koken) door aan te sluiten

om de uitstoot van CO2 terug te dringen en de

op collectieve of, waar nodig of gewenst, indivi-

afhankelijkheid van aardgas uit zowel Groningen als

duele warmte- en energiebronnen. Hierbij wordt

het buitenland te verminderen. Alblasserdam heeft

een onderscheid gemaakt tussen wijken waar vóór

samen met partners en met input vanuit de omge-

2030 begonnen. Dit betekent dat in Alblasserdam

ving middels participatieprocessen een aanpak en

gebouwen en huizen op een andere manier ver-

fasering van de warmtetransitie in beeld gebracht.

warmd gaan worden. Binnen Alblasserdam zullen

Dit is vastgelegd in de Transitievisie Warmte(TVW).

huizen op termijn verwarmt worden via warmtenet,

16

Activiteiten

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

all-electric oplossingen of duurzaam gas (als er geen

lijkheden zijn om af te stappen van het aardgas,

andere mogelijkheden zijn). Dit zal verder geconcre-

Circulariteit leggen Circulariteit we binnen dit thema vooral de prioriteit bij

Circulariteit

Energietransitie

Energietransitie het aansluiten bij het regionale netwerk en voorbetiseerd moeten worden in Wijk Uitvoeringsplannen Energietransitie

(WUP). In de TVW staat niet alleen een analyse van

reiding op de toekomst. Dit doen we voornamelijk

de warmtevraag en een koppeling aan potentiële

door het toepassen van isolatie en andere vormen

warmtebronnen, maar worden ook uitgangspunten

Activiteiten Activiteiten van energiebesparing bij gebouwen, omdat dit dé

opgenomen die dienen als toets- en uitvoeringska-

belangrijkste eerste stap is. Wel is nieuwbouw in de

der voor genoemde overschakeling. In veel wijken

regel aardgasvrij.

Kaders en ambities

Kaders en ambities

is deze overstap nog niet haalbaar en betaalbaar en

Activiteiten

Kaders en ambities

gaan we op zoek naar tussenoplossingen. Omdat er nu dus voor veel woningen nog geen moge-

Kleinschalige collectieve warmteoplossingen in kaart brengen

Ontwikkelen Wijkuitvoeringsplannen

4.1.5 Mobiliteit – Hoge prioriteit

regio-gebonden. Zo heeft 85% van het vrachtver-

Mobiliteit is een van de vijf sectoren waarover in

keer een herkomst én bestemming buiten de regio.

Klimaatadaptatie het Klimaatakkoord afspraken zijn gemaakt. Ook Daarom Klimaatadaptatie zal veel afhangen van eisen die het Rijk en Klimaatadaptatie

deze sector gaat overstappen van fossiele brand-

de Europese Unie stellen aan brandstofgebruik en

stoffen op hernieuwbare energiebronnen om zo de

emissies van voertuigen. Hierin werken we samen

CO2-uitstoot te verminderen. Omdat er veel bedrij-

met de Smart Delta Drechtsteden.

vigheid is in Alblasserdam, is er ook veel transport van en naar Alblasserdam. Het is cruciaal voor de Energietransitie

Circulariteit

Circulariteit

Circulariteit

Er zijn echter ook manieren waarop Alblasserdam

Energietransitie

Energietransitie

bedrijvigheid dat de wegen niet dichtslibben. Dit en

kan bijdragen aan de verduurzaming van de sector.

de impact op het klimaat zorgt ervoor dat duurza-

Hierbij hanteren we het STOMP-principe als uit-

me mobiliteit in Alblasserdam een hoge prioriteit

gangspunt:Activiteiten de auto staat niet langer centraal en

krijgt. Hiervoor moet er nog veel gebeuren, want

daarom gaan we eerst uit van de voetganger (Stap-

de sector is momenteel bijna geheel afhankelijk van

pen) en vervolgens de fietser (Trappen), OV en MaaS

Activiteiten

fossiele brandstoffen. Mobiliteit vormt om Kaders meer en re-ambities(mobility as a service). Als laatste wordt privéauKaders en ambities Kaders de en ambities denen een uitdaging, daarom is dit een onderwerp

to meegenomen. Alblasserdam heeft ook ambities

dat is opgepakt binnen de Smart Delta Drecht-

om hier invulling aan te geven. Bijvoorbeeld bij het

steden. Veel vormen van mobiliteit is echter niet

project Poort aan de Noord.

Ontwikkelen laadpalenbeleid Aansluiten bij aanpassing agenda laadinfrastructuur en regionaal mobiliteitsprogramma Onderzoeken mogelijkheden mobility hub Alblasserdam

17

Activiteiten

4.2. Klimaatadaptatie – Hoge prioriteit

ruimte dus klimaatadaptatief moeten inrichten om

In Nederland krijgen we te maken met zachtere

biodiversiteit te stimuleren, maar ook andersom.

winters en warmere zomers waarbij vaker extreme

Een biodiverse buitenruimte zorgt voor een ro-

vormen van droogte, regenval, kou, wind en warmte

buustere natuur die beter is opgewassen tegen de

voorkomen. Het risico op hogere waterstanden

gevolgen van het veranderd klimaat.

groeit, hierdoor treden onveilige situaties op als bijvoorbeeld hulpdiensten niet meer over over-

In aanvulling op en deelname aan het regionale

stroomde wegen kunnen rijden of erger, als er een

proces van de Regionale Adaptatie Strategie (RAS)

overstroming is. Maar klimaatadaptatie gaat niet

dienen we ook lokaal specifiek in beeld te brengen

alleen over te veel/te weinig water. Door klimaat-

op welke wijze klimaatverandering van invloed is

verandering neemt bijvoorbeeld ook de kans

op het grondgebied en welk beleid en kaders nodig

op infectieziektes toe en wordt de flora en fauna

zijn om hier op te anticiperen. Om de klimaatadap-

onherstelbaar aangetast. Door de openbare ruimte

tatie in Alblasserdam te verbeteren pakken we

klimaatadaptief in te richten, verminderen we onze

kansen op voor het versterken van groenblauwe

kwetsbaarheid en de kwetsbaarheid van onze

structuren. Het is daarom ook onze ambitie om dit

natuur. Daarnaast heeft klimaatadaptatie nog meer

standaard mee te nemen bij reconstructies. Bij alle

positieve bijdragen, bijvoorbeeld aan betere lucht-,

reconstructies waar vergroend kan worden en water

bodem- en waterkwaliteit, de waarde van vast-

Klimaatadaptatie kan worden vastgehouden, zal dit worden toege-

goed en sociale samenhang doordat de omgeving

past. Ook willen we dat klimaatadaptatie een basis

uitnodigt om naar buiten te gaan. Dit thema heeft

is in alle ruimtelijke projecten. We moeten er voor

ook binnen de omgevingsvisie een grote rol. Door

zorgen dat we klimaatadaptief en natuurinclusief

bovenstaande redenen heeft dit thema een grote

Circulariteit Circulariteit gaan bouwen. Voor bovenstaande punten stellen

Klimaatadaptatie

prioriteit gekregen.

Energietransitie

Klimaatadaptatie

Circulariteit

Energietransitie Energietransitie we een lokale uitvoeringsstrategie op om hier ver-

der op in te gaan. Klimaatadaptatie is nauw verbonden aan biodiversiteit. Door klimaatverandering verdwijnen planten-

Activiteiten ActiviteitenorganiDit doen we niet alleen als gemeentelijke

en diersoorten in een hoog tempo. Biodiversiteit

satie, maar ook inwoners en ondernemers moeten

zorgt voor schone lucht, fris water, een goede kwa-

zich bewust zijn van de gevolgen van klimaatveran-

liteit van de bodem en de bestuiving van gewassen.

Kaders en ambities dering. Zij kunnen op hun privéterrein ook maatre-

Het helpt om klimaatverandering te bestrijden en

gelen nemen om klimaatadaptatie te verbeteren.

Kaders en ambities

Kaders en ambities

ons eraan aan te passen. We zullen onze buiten-

Vergroenen meenemen bij alle reconstructies

Opstellen lokale uitvoeringsstrategie

Aanpassen bomenverordening

Programma stedelijk waterbeheer

Bewustwordingscampagne

Klimaatadaptatie verwerken in de LIOR

Inwoners beplanting aanbieden bij aanpak straat

18

Bewustwordingscampagne bij bedrijven

Activiteiten

4.3. Circulariteit

Binnen de circulaire economie wordt de inkoop-

Nederland staat aan de vooravond van de transitie

macht als extreem bepalend gezien. Immers, wij zijn

van een lineaire naar een circulaire economie. De

als gemeente zelf aan zet wanneer we producten

vraag naar én de eindigheid van diverse grondstof-

en/of diensten inkopen. Door bij de inkopen en

fen leiden tot schaarste en sterke prijsschommelin-

aanbestedingen eisen te stellen aan de circulari-

gen. Met een circulaire economie kan 15 procent

teit van producten, diensten en werken stimuleert

van de beoogde CO2-uitstoot vermindering in 2030

de gemeente de (regionale) markt om circulair te

behaald worden. Daar komt de uitputting van kriti-

gaan produceren. Hierin zullen we ook aansluiting

sche metalen die benodigd zijn voor de verduurza-

moeten vinden voor circulariteit bij onze lokale

ming van het energiesysteem nog bij. Bij circulariteit

ondernemers.

worden producten na gebruik ingezet als grondstof voor nieuwe producten of materialen. Het doel van

Een ander belangrijk onderdeel van circulariteit is

circulariteit is het streven naar een wereld zonder

het verminderen en het goed scheiden van afval.

afval. De omslag naar een circulaire economie biedt

Vanaf 2020 zou per persoon per jaar nog 100kg res-

daarnaast ook kansen voor innovatie en (export

tafval moeten worden ingezameld om in 2030 naar

van) nieuwe productietechnieken en bedrijfsmodel-

30kg te gaan. Op dit moment wordt er in Alblasser-

len, en vermindert de afhankelijkheid van import.

dam nog 197kg restafval ingezameld.

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

De regionale groeistrategie, waarbij de regio Drecht-

Van de drie duurzaamheidsthema’s die in deze

steden voor de uitdaging staat om 25.000 nieuwe

duurzaamheidsagenda worden besproken, is circu-

woningen te realiseren, biedt kansen voor circulaire

lariteit het thema waarmee de gemeente de minste

gebiedsontwikkeling. De Nederlandse bouwsector

ervaringCirculariteit heeft. We kunnen nogCirculariteit een hoop leren en

Circulariteit

Energietransitie

Energietransitie is verantwoordelijk voor 50% van het materiaalge- Energietransitie onderzoeken over dit onderwerp. Op de vraag ‘wat

bruik, zoals beton, metaal, glas, baksteen en hout.

willen we bereiken?’ is daarom voor nu het belang-

In de praktijk zien we dat bij de reststromen vaak

rijkste antwoord: meer kennis opdoen over hoe wij

sprake is van ‘downcycling’: zo wordt bouwpuin als

Activiteiten circulariteitActiviteiten kunnen invullen en welke rol wij daar als

funderingsmateriaal onder wegen gebruikt. Hier ligt

gemeente in hebben.

een duidelijke kans en uitdaging voor de woning-

Kaders en ambities

en utiliteitsbouw om andere ‘end-of-life’-scenario’s

Kaders en ambities

Kaders en ambities

te bedenken en meer hoogwaardig te recyclen, ofwel te kiezen voor een circulaire aanpak.

Onderzoeken mogelijkheden circulariteit Mogelijkheden rondom circulair inkopen onderzoeken Verbeteren recycle mogelijkheden in de openbare ruimte Campagnes verminderen afval/beter scheiden afval voor inwoners Prestatie afspraken met HVC

19

Activiteiten

4.4. Overig

voor iedereen in Nederland. Het gezamenlijke doel

Naast de drie hoofdopgaven, zijn er ook nog andere

is in 2030 een minimale gezondheidswinst van 50%

zaken die onder het begrip ‘duurzaamheid’

te realiseren ten opzichte van 2016. De gemeente

kunnen vallen. Die worden onder de categorie

Alblasserdam is met de ondertekening van het

‘overig’ besproken. Op dit moment gaat het alleen

Schone Lucht Akkoord in 2020 een verplichting

om het thema luchtkwaliteit.

aangegaan om maatregelen te nemen op het gebied van luchtkwaliteit. In dit akkoord zijn afspraken

Luchtkwaliteit

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie opgenomen die elke partij uitvoert. Maatregelen

Luchtverontreiniging heeft verschillende oorzaken

uit dit akkoord worden afgestemd met andere

zoals verkeer, landbouw, verwarming en industrie.

beleidsprogramma’s zoals de RES, verkeer- en ver-

Hierdoor komen er verschillende schadelijke stoffen

voersplannen ed. Gemeente Alblasserdam doet dit

in onze lucht en deze zorgen voor een slechte lucht-

door hetCirculariteit verankeren van luchtkwaliteit Circulariteitin relevante

Energietransitie kwaliteit. Omdat verontreinigde lucht geen gren-

zen kent, is samenwerking noodzakelijk. Daarom

Drechtsteden wordt hier op geacteerd, bijvoorbeeld

is er het Schone Lucht Akkoord. Hierin hebben de

op het verduurzamen van de binnenvaart. Veel

rijksoverheid, gemeenten en provincies in januari

Activiteiten van deze maatregelen zullen op ditActiviteiten niveau opge-

2020 samen afspraken gemaakt en een pakket aan

pakt moeten worden, om het gewenste resultaat

maatregelen gepresenteerd. Ook de gemeente

te bereiken. Lokaal zal Alblasserdam voornamelijk

Kaders en ambities

Alblasserdam heeft dit akkoord ondertekend. Het

Kaders en ambities en ambities invulling geven aan het onderdeelKaders houtstok door

streven is naar een permanente verbetering van de

middel van campagnes.

luchtkwaliteit met als resultaat gezondheidswinst

Aansluiten bij regionale en landelijke aanpak Houtstookcampagnes

20

Circulariteit

beleidsprogramma’s.Energietransitie Ook op het niveau van de Energietransitie

Houtstook verwerken in omgevingsvisie en -plan

Activiteiten

5. Onderhoud van de duurzaamheidsboom: de randvoorwaarden Om de duurzaamheidsboom tot bloei te kunnen

leving kan verdieping worden aangebracht op de

brengen, moeten een aantal randvoorwaarden

duurzaamheidsagenda. Veel van deze interactie zal

op orde zijn. Het gaat om draagvlak, capaciteit

plaatsvinden in de gemeentelijke ‘buurtaanpak’. In

en financiën. In dit hoofdstuk bespreken we de

een succesvolle buurtaanpak zijn het systeem en de

randvoorwaarden en hoe we daar binnen

leefwereld, ‘bottom up’ en top down’, bewoners en

Alblasserdam invulling aan geven.

instituties, met elkaar verbonden. Bewoners en hun kennis zijn leidend in de buurtaanpak. Dit wil niet

5.1. Draagvlak

zeggen dat zij alle beslissingen nemen. Het gaat er

Zonder draagvlak onder inwoners, ondernemers en

om dat gemeente, wooncorporatie en andere par-

bestuur, hebben de duurzame thema’s weinig kans

tijen zich goed laten informeren over wat er in de

van slagen. Duurzaamheid raakt bijna elk aspect

wijk leeft en dat zij de wijk kennen. Dit gebeurt ook

van onze samenleving, de ene keer heel direct, de

doormiddel van andere lopende trajecten waarbij

andere keer indirect. Om een grote transitie als de

duurzaamheid nauw betrokken is. Denk hierbij aan

transitie naar een duurzame samenleving te kunnen

de participatie rondom het collegeprogramma en

maken, hebben we daarom iedereen nodig.

het college jaarplan of de participatie rondom de omgevingsvisie, waarbij duurzaamheid ook een

Vanuit de samenleving is er draagvlak om duur-

grote rol in neemt.

zaamheid aan te pakken. In 2021 heeft een groot deel van de samenleving gekozen voor ‘fit en groen

Communicatie en participatie zijn noodzakelijke

dorp in de polder’ als het uitgangspunt voor de

meststoffen om onze boom te laten bloeien. Onze

omgevingsvisie. In dit accent staan onder andere

doelgroep zijn alle inwoners en ondernemers van

klimaatmitigatie (energietransitie), klimaatadap-

Alblasserdam. Echter in deze transitie is er geen

tatie en circulariteit hoog in het vaandel. In de

sprake van een homogene groep en het is niet rea-

raadsvergadering van december 2021 is dit accent

listisch te verwachten dat iedereen direct meegaat

bekrachtigd. Ook tijdens de rondetafelgesprekken

in deze veranderingen. Net als bij veel veranderin-

in september 2022 over het collegeprogramma, is

gen heb je te maken met trendsetters, voorlopers,

duurzaamheid veelvoudig aan bod gekomen. Ook

een grote groep volgers en achterblijvers.

in 2023 en de jaren erna zullen we door middel van de rondetafelgesprekken input ophalen voor

Per opgave verschilt de doelgroep die we willen

duurzaamheid.

aanspreken. Bij de opgaven energiebesparing, energieopwek en klimaatadaptatie, willen we de

Bij de verdere uitwerkingen van deze duurzaam-

komende jaren een zo breed mogelijke doelgroep

heidsagenda, is er ruimte voor interactie met de

bereiken. Bij de overige opgaven, richten wij ons

samenleving. Dit om het draagvlak te behouden en

voornamelijk op de eerste drie groepen van de

te vergroten. Waar hebben onze inwoners behoefte

Technology Adoption Cycle, maar houden we ook

aan? Welke kansen komen er onverwachts voorbij?

ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving.

Welke opgaven steken de kop op? Vanuit de samen-

21

Technology adaption cycle

Innovators

Early adoptors

Early majority

Late majority

Laggards

De communicatie naar buiten, naar de inwoners en

Energie Strategie (RES)’ blijkt dat de energietransitie

bedrijven toe zal in samenwerking met de afdeling

leidt tot 28 nieuwe of geïntensiveerde taken voor

communicatie van de gemeente Alblasserdam

gemeenten en dat de komende vier jaar gemiddeld

worden opgepakt. Daarnaast zijn er ook initiatieven

ongeveer 8,75 fte meer nodig is aan capaciteit om

om de communicatie in regionaal verband aan te

alleen al de taken voor de energietransitie uit te

pakken. Er is daarvoor een regionale werkgroep

voeren in Alblasserdam. Dit is niet alleen inzet van-

opgericht.

uit duurzaamheid, maar ook alle andere relevante afdelingen. Hier zitten de budgetten voor uitvoe-

Communicatie rondom duurzaamheid is in eerste

ring NIET in. Ook op het gebied van klimaatadapta-

instantie gericht op de basis: bijvoorbeeld bericht-

tie en circulariteit is daarnaast meer inzet verwacht.

geving over een aanpassing in de buitenruimte of de aankondiging van een bijeenkomst. Ook het

Gezien de arbeidsmarkt en de grootte van de

beantwoorden van persvragen en de webcare

gemeente is deze grote groei binnen een ‘team

over duurzaamheid vallen hieronder. Net als het

duurzaamheid’ op dit moment niet realistisch. Wel is

meedenken over de reguliere webpagina’s en het

het mogelijk een deel van de taken uit te besteden,

regelmatig delen van uitingen van partners, zoals

zeker aangezien de gelden vanuit het Rijk toene-

HVC of het Energieloket. Daarnaast zal er extra tijd

men. Dit kan door het inhuren van verschillende

boven op deze basis gestoken worden in het opstel-

adviesbureaus, maar bijvoorbeeld ook door inzet

len van een communicatiestrategie en de uitvoer

vanuit de regio. Binnen de gemeentelijke organisa-

ervan. Denk daarbij aan brede publiekscampagnes

tie is 3 fte extra nodig. Hierbij is 1 fte bedoeld voor

en filmpjes. We meten daarbij ook het effect van

een extra adviseur op duurzaamheid, deze is in

de campagnes en andere communicatie-uitingen.

januari 2023 gestart. De andere 2 fte moeten niet

Op die manier krijgen we goed inzicht in wat wel of

alleen ingevuld worden door extra duurzaamheids-

niet werkt. Die informatie maakt het mogelijk om zo

regisseurs, maar juist bij de verschillende teams om

nodig tijdig bij te sturen.

hen een extra focus te geven op duurzaamheid. De duurzaamheidsregisseur zou hier dan de regie

5.2. Capaciteit

op houden. Wel betekent groei bij verschillende

Uit het AEF rapport: ‘Inschattingen van voorziene

functies ook groei van ondersteunende taken

taken overheden rondom uitvoering Regionale

(communicatie, financiën etc). Duurzaamheid moet

22

op verschillende plekken in de organisatie geborgd

jaren 2023 tot en met 2030 in totaal € 5,38 miljard

worden.

geoormerkt voor de uitvoeringskosten van ge-

Gezien de vele onderwerpen die onder de duur-

meenten en provincies. In 2022 heeft de gemeente

zaamheidsagenda vallen, zullen er soms prioriteiten

Alblasserdam ongeveer €183.000 ontvangen. De

gesteld moeten worden. In Alblasserdam willen

bedragen die gemeenten samen de komende jaren

we voornamelijk een hoge prioritering leggen bij

krijgen, is inmiddels bekend. Als de verhouding

energiesystemen, energiebesparing, mobiliteit, zon

hierin gelijk blijft, zal dit betekenen dat de gemeen-

op dak en klimaatadaptatie.

te de komende jaren het volgende ontvangt:

5.3. Financiële middelen Lokaal zullen we geld moeten inzetten om te

Jaar

Gemeenten

Alblasserdam

zorgen dat de verschillende radartjes gesmeerd

2023

€ 341.780.000

€ 317.647

2024

€ 437.440.000

€ 475.668

2025

€ 647.940.000

€ 704.563

2026

€ 683.030.000

€ 742.720

2027

€ 687.940.000

€ 748.059

zelf heeft een duurzaamheidsbudget van €67.800

2028

€ 736.910.000

€ 801.309

per jaar waarmee verschillende uitgaven gedaan

2029

€ 737.660.000

€ 802.124

kunnen worden. Hieronder een globale verdeling

2030

€ 738.430.000

€ 802.961

van deze gelden.

Figuur 2: Verwachte rijksgelden energietransitie

worden, maar het grote geld moet vanuit het Rijk komen. Want naast extra formatie is er ook budget nodig om acties uit te kunnen voeren. De gemeente

Het staat nog niet vast welke bedragen de Thema

Percentage

Budget

gemeente exact krijgt. Alleen voor 2023 is het

Energietransitie

50%

€ 33.900

bedrag bekend (zie tabel hierboven) en voor 2024

Klimaatadaptatie

35%

€ 23.730

Circulariteit

15%

€ 10.170

en 2025 zijn minimumbedragen (€ 375.019 en €

Figuur 1: Overzicht verdeling budget duurzaamheid

Ondertussen is bekend dat vanuit het Rijk verschillende gelden worden verwacht de komende jaren voor de energietransitie en klimaatadaptatie. In onderstaande paragrafen wordt toegelicht welke gelden we verwachten en hoe we dit globaal verwachten in te zetten. Zoals vaker benoemd in deze agenda, zullen we ook hierin onszelf niet volledig vastleggen; het is goed om een richting te hebben in hoe wij onze gelden denken uit te geven, maar binnen de dynamische duurzaamheidsopgave is flexibiliteit hierin nodig. Energietransitie Voor de energietransitie zal €33.900 beschikbaar zijn vanuit ons eigen duurzaamheidsbudget. In het Coalitieakkoord van het kabinet is voor de

378.390) bekend gemaakt. Ook kan het zijn dat er nog verschuivingen plaatsvinden tussen jaren (waardoor geld meestal eerder beschikbaar komt). Dit zal komend jaar verder duidelijk worden. Deze middelen zijn bestemd voor personele, en bijbehorende materiele, kosten van gemeenten en provincies en regionale samenwerkingsorganisaties van decentrale overheden zoals de RES. In de bestuurlijke afspraken is vastgelegd dat de benodigde uitvoeringsmiddelen in 2024 herijkt zullen worden. In deze herijking worden de taken en middelen mede naar aanleiding van de opgedane ervaring in de uitvoering aangepast naar de meest actuele inzichten voor de periode 2026 - 2030. De gemeentelijke middelen voor de jaren 2023, 2024 en 2025 worden uitgekeerd in de vorm van een brede doeluitkering (een soort specifieke

23

uitkering). Dat betekent zeer waarschijnlijk dat deze

energiesystemen dan bij energie opwek omdat een

middelen hiervoor specifiek zijn geoormerkt niet

goed werkend energiesysteem rand voorwaardelijk

voor andere doeleinden ingezet kunnen worden.

is bij energie opwek.

Het rijk werkt nog aan een wettelijke regeling voor de jaren 2026 tot en met 2030 om ook zekerheid

Bij elk onderwerp geldt dat een groot deel van de

over de beschikbare middelen te geven.

gelden gaan naar capaciteit (eigen personeel, inhuur, inzet vanuit de regio) en een deel naar

Deze middelen zijn bedoeld om in ieder geval

uitvoering en communicatie. Onze inzet is vooral

tijdens de looptijd van deze agenda uitgaven voor

gericht op het in gang brengen van een grotere

de energietransitie te doen, mits deze binnen de

beweging door bijvoorbeeld inwoners en bedrijven

kaders vallen van deze duurzaamheidsagenda.

goede eerste stappen te laten maken in de energie-

De energietransitie is een grote opgave die zich

transitie of door geld te besteden aan

uitstrekt over meerdere jaren, het ene jaar met meer

aanvragen voor subsi-

uitgaven dan de gekregen gelden, en de andere

dies en regelingen.

keer minder. Wanneer er onderzoeken of acties op ons pad komen en gedaan moeten worden, moeten

De verdere toelich-

we de mogelijkheid hebben om te kunnen

ting voor invulling

handelen. Verantwoording van uitgaven wordt

van de budgetten

primair gedaan via de jaarlijkse P&C cyclus.

staat beschreven in de hoofdstuk

Hieronder volgt een globale verdeling van de rijks-

4.

gelden en onze duurzaamheidsgelden in procenten voor de energietransitie:

Daarnaast krijgen we via verschillende specifieke uitke-

Beschikbaar budget = Rijksgelden + 50% duurzaamheidsbudget

100%

Energiebesparing

50%

Energie opwek

20%

te totaal €259.404 voor een

Warmte

5%

aanpak energiearmoede tot 31 decem-

Mobiliteit

15%

ber 2024, waarvan €180.386 specifiek voor energie-

Energiesystemen

10%

armoede en €79.018 voor woningen met een EFG

Figuur 3: Verdeling rijksgelden energietransitie + 50% duurzaamheidsbudget

ringen ook gelden. Zo ontvangt de gemeen-

label, 2 groepen die in veel gevallen samen vallen. Er zal ook een Regeling Lokale aanpak gericht op woningen met label E, F en G worden opengezet in

Aangezien de precieze bedragen nog niet vast

2023 vanuit het Nationaal Isolatie Programma (NIP).

staan, en deze waarschijnlijk elk jaar toenemen, is het niet mogelijk om exacte budgetten te koppe-

Klimaatadaptatie

len aan de onderwerpen. De percentages zijn een

Voor klimaatadaptatie zal €23.730 beschikbaar

inschatting op wat wij nu weten. Mocht er bijvoor-

zijn vanuit ons eigen duurzaamheidsbudget. In de

beeld de komende jaren een grote vooruitgang zijn

begroting van 2023 is door de gemeenteraad de

in technieken in de warmtetransitie, kan het zomaar

komende 8 jaar elk jaar €1,5 miljoen beschikbaar

zijn dat de verdeling veranderd. Zo is het ook moge-

gesteld voor investeringen in de buitenruimte voor

lijk dat in eerste instantie meer budget nodig is bij

het uitvoering geven aan klimaatadaptatie. De toe-

24

lichting over de invulling van de budgetten, staat beschreven in hoofdstuk 4. De gelden vanuit het duurzaamheidsbudget zullen voornamelijk gebruikt worden voor het opstellen van beleid, de aansluiting met de regio en het aanvragen van subsidies en regelingen. Voor dit laatste is in 2022 al een start gemaakt; vanuit de impulsregeling van het DPRA kan de gemeente samen met de werkregio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden geld aanvragen, totaal in 2022 en 2023 is dat €2,5 miljoen. Alblasserdam mag aanspraak doen op €136.000 hiervan. Dit hebben wij ook gedaan. Deze gelden zijn bedoeld ter cofinanciering voor de uitvoering van klimaatadaptatieve maatregelen. Mochten andere gemeentes eind 2023 niet of een beperkte aanvraag doen, dan zouden wij zelfs nog meer kunnen aanvragen. De verwachting is dat er de komende jaren vergelijkbare regelingen komen die Alblasserdam kan inzetten. De €1,5 miljoen beschikbaar gesteld voor investeringen in de buitenruimte zullen voornamelijk worden gebruikt voor de uitvoering van klimaatadaptatie maatregelen en de bijbehorende capaciteit en communicatie. Circulariteit Voor circulariteit zal €10.170 beschikbaar zijn vanuit ons eigen duurzaamheidsbudget. De toelichting over de invulling van het budget, staat beschreven in hoofdstuk 4.

Het duurzaamheidsbudget is voornamelijk bedoeld om in eerste instantie meer inzichten te verkrijgen hoe de gemeente kan inzetten op circulariteit. Hierin zal het duurzaamheidsbudget ook een toevoeging zijn op de al beschikbare budgetten die er zijn rondom afvalinzameling. Wanneer er meer inzichten zijn op het thema circulariteit, zullen er wellicht meer gelden worden gevraagd bij de gemeenteraad of via beschikbare regelingen en subsidies.

25

6. Organisatie In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we als

voornamelijk gestimuleerd worden om dit zelf op te

organisatie, lokaal en regionaal, werken aan

gaan pakken.

een duurzaam Alblasserdam. Duurzaamheid moet ook vooral aangekaart worden bij nieuwe projecten en ook de komende recon6.1. De gemeentelijke organisatie

structies. Dit wordt onder andere geborgd in de

De duurzaamheidsagenda is geschreven vanuit het

initiatieventafel. Bij de huidige/lopende projecten

perspectief van opgavegericht werken; dat houdt

moet het gesprek plaatsvinden en er aandacht voor

in dat we vanuit verschillende vakgebieden, zowel

zijn maar is ook realisme nodig over wat er in het

binnen de gemeentelijke organisatie als daarbuiten,

lopende proces nog mogelijk is. Rijdende treinen

gezamenlijke werken naar hetzelfde doel: een duur-

kunnen namelijk niet makkelijk worden gestopt

zaam Alblasserdam in 2050. Hierin blijven we niet

of dat is niet altijd even wenselijk. Bij een lopend

steken in het beleids- en procesmatige en leggen

project dient een ontwikkelaar wel te beseffen dat

we onszelf niet volledig vast voor de komende paar

als die hier wat aan doet, het volgende beslismo-

jaren. De duurzaamheidsagenda is niet bedoeld als

ment soepeler zal verlopen dan dat de ontwikkelaar

een rigide document. Maar om te kunnen beginnen,

duurzaamheid zou negeren.

is er een uitgangspunt nodig. Daarom stellen we de duurzaamheidsagenda vast, maar laten we juist ook

6.2. Samenwerking met de regio

ruimte over voor de kansen die voorbij komen en

De grote duurzaamheidsopgaven kunnen wij niet

de energie die op bepaalde onderwerpen wordt ge-

in ons eentje oplossen. Binnen de regio zijn er

voeld vanuit de multidisciplinaire, organisatie-over-

verschillende overlegstructuren ingericht om elkaar

stijgende samenwerking.

te ondersteunen, kennis te delen en gezamenlijk acties uit te voeren.

Uiteindelijk moet duurzaamheid onderdeel zijn van/ verweven zijn met de gehele organisatie. Iedereen

Voor de energietransitie werken we nauw samen

moet in zijn/haar dagelijkse werkzaamheden en

binnen de Smart Delta Drechtsteden op de pijler

projecten telkens weer de vraag stellen ‘hoe heb ik

‘energie’. Vanwege de schaarse middelen en krapte

vandaag in mijn werkzaamheden duurzaamheid

op de arbeidsmarkt zijn we alleen in staat om de

toegepast of in het project verweven?’. We moeten

gezamenlijke ambities te realiseren wanneer we

werken aan de bewustwording door duurzaamheid

met zo min mogelijk capaciteit en middelen zo veel

regelmatig en bijna verplicht steeds weer op de

mogelijk werk weten te verzetten. Dit vraagt om

agenda te zetten. Dit wordt bijvoorbeeld al gedaan

slim samenwerken, informatie uitwisselen, zo min

aan de hand van de ‘accentcheck’ voor initiatieven.

mogelijk onnodig het wiel opnieuw uitvinden en,

Op dit moment is de organisatie nog niet zo ver

waar mogelijk, werken op basis van een schaalba-

dat iedereen uit zichzelf duurzaamheid meeneemt,

re en kopieerbare aanpak. Veel van de genoemde

dat moet worden aangejaagd vanuit de duurzaam-

doelen en acties in het hoofdstuk ‘energietransitie’

heidsregisseursrol. Het kan zelfs zo zijn dat een

zullen daarom ook samen met de Drechtsteden

duurzaamheidsregisseur zelfs zelf het voortouw

worden opgepakt, of zijn gebaseerd op eerdere

moet nemen. Maar ook dan moeten de collega’s

acties van andere gemeentes waar wij nu extra

26

inzichten in hebben dankzij het kennisnetwerk.

door maatregelen in de ene gemeente invloed heb-

In de Drechtsteden is er op ambtelijk niveau één

ben op de andere. Hierbij gaat in eerste instantie

strategisch overleg waarbij elke gemeente aan-

om de zoetwatervoorziening. Veel van de landelijke

gesloten is. Ook zijn er meerdere expertgroepen

en regionale organisaties hebben niet de capaciteit

(bijvoorbeeld energiebesparing, warmte, mobiliteit,

om met elke gemeente apart in gesprek te gaan.

opwek). Het strategisch overleg legt onder andere

Het gaat hierbij om de netwerkbeheerders, woning-

de focus op strategie en visie, bewaakt de samen-

corporaties, veiligheidsregio, GGD en de provincies.

hang van lopende activiteiten en ontwikkelingen

Het is daarom verstandig om hierin samen op te

met betrekking tot de energietransitie én vertaalt

trekken.

dit naar opdrachten aan de expertgroepen (of tijdelijke groepen). De expertgroepen geven onder

Net als bij de energietransitie is ook op het gebied

andere invulling geven aan de opdracht die vanuit

van klimaatadaptatie een tekort aan mensen en

het strategisch overleg is verkregen en komen tot

middelen. We zullen samen moeten optrekken om

concrete voorstellen. Alblasserdam zal bij zoveel

veel te bereiken. Gemiddeld wordt er eens per twee

mogelijk van deze expertgroepen aansluiten.

weken een overleg georganiseerd over onze geza-

Ook zijn we als Alblasserdam aangehaakt bij andere

menlijke aanpak op klimaatadaptatie.

ontwikkelingen binnen de Smart Delta Drechtsteden, bijvoorbeeld bij de actualisatie van de groei-

Jaarplan

agenda. Samen met collega’s uit Alblasserdam en

Aan het begin van elk jaar, stellen we een kort

collega’s uit de pijler ‘energie’ agenderen we daar

jaarplan op met acties die dat jaar in ieder geval

belangrijke onderwerpen op het gebied van duur-

worden gedaan. Het jaarplan 2023 is toegevoegd in

zaamheid.

de bijlage. Met deze groeien we toe naar een fit en groen Alblasserdam.

Voor klimaatadaptatie werken we samen met de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. Wij zitten gezamenlijk in dezelfde dijkring (Dijkring 16), waar-

27

28