Document · PDF

Bijlage Rapportage Berenschot feitenonderzoek Wkb - leges.pdf

Gemeenteraad Alblasserdam 30 november 2021, gemeente AlblasserdamBij agendapunt: 16: Raadsinformatiebrief Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) - Raadsinformatiebrief18.631 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen Impact voor gemeenten

Feitenonderzoek Bijlage leges onderzoek

Onderzoek financiële effecten Wkb bij vier gemeenten 63039 – Vertrouwelijk 6 juli 2020

Inhoudsopgave 1.

De Wkb

1.1

Inleiding

1.2

De Omgevingswet in relatie tot de leges

1.3

Wettelijk kader met betrekking tot de leges

1.4

Mogelijkheid tot het heffen van leges voor nieuwe werkzaamheden bevoegd gezag

Financiële effecten Wkb voor vier gemeenten

2.1

Inleiding

2.2

Prestatiegegevens per 2018 en 2019

2.3

Normuren per gemiddeld plan voor vergunningverlening (Gk1)

2.4

Normuren per gemiddeld plan voor toezicht (Gk1)

2.5

Nieuwe/ extra werkzaamheden Wkb

2.6

Basis scenario Wkb: wegvallende leges (voor wegvallende taken)

2.7

Financieel effect Wkb: wegvallende leges (voor wegvallende taken) en nieuwe taken

2.8

Totaal financieel effect Wkb (wegvallende taken en nieuwe/extra werkzaamheden)

Bijlage 1. Detailuitsplitsing qua uren (per omgevingsdienst)

Bijlage 2. Legestarieventabel in relatie tot de Wkb

1. De Wkb 1.1 Inleiding De invoering van de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (hierna: Wkb) en de gelijktijdige inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft onder andere gevolgen voor de financiën van de gemeenten en daarmee het verhaal van werkzaamheden middels het heffen van leges. De omgevingsdiensten die op dit moment werkzaamheden verrichten ten behoeve van het in behandeling nemen van een omgevingsvergunning activiteit bouwen worden door deze wettelijke ontwikkelingen ook geraakt in hun bedrijfsvoering. Door de invoering van de Wkb en de nieuwe Omgevingswet mag er meer vergunningvrij worden gebouwd. Tegelijkertijd zal sprake zijn van meer Bouwbesluittoetsingsvrije bouwwerken waardoor de technische toetsing van het bouwwerk aan het Besluit bouwwerken leefomgeving (het huidig Bouwbesluit 2012) niet meer noodzakelijk is. Daarnaast zal door de inwerkingtreding van de Wkb verplicht een groot aantal werkzaamheden worden uitgevoerd door een gecertificeerde (private) partij. Hierbij is van belang op te merken dat het in eerste instantie gaat om de bouwwerken die betrekking hebben op gevolgklasse 1.1 Los hiervan zullen een aantal nieuwe werkzaamheden van toepassing zijn.

Daarnaast regelt de Wkb niet alleen wijzigingen in de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht en de Woningwet maar ook in het Burgerlijk Wetboek2 (hierna: BW).3 De wijzigingen in het BW vallen feitelijk buiten de scope van dit onderzoek, maar zijn voor de algehele context wel van belang. Om inzicht te geven in het geheel wordt in dit hoofdstuk eerst het wettelijk kader betreffende de Wkb van nader commentaar voorzien met inbegrip van de kaders inzake de leges. We sluiten af met een conclusie. Vervolgens gaan we in het volgende hoofdstuk aan de hand van de in dit hoofdstuk geformuleerde uitgangspunten de financiële effecten van de Wkb voor vier gemeenten (van vier verschillende Omgevingsdiensten) inzichtelijk maken.

1.2 De Omgevingswet in relatie tot de leges De ‘Knip’ In de huidige situatie wordt een vergunning voor een bouwwerk door het bevoegd gezag getoetst aan planologische regels en aan bouwtechnische regels. Met de komst van de Omgevingswet 4 wordt de vergunning voor bouwactiviteiten in twee delen ‘geknipt’: een vergunning met het oog op de omgevingsplanactiviteit en een vergunning met het oog op de technische bouwactiviteit. De omgevingsplanactiviteit betreft de ruimtelijke aspecten van het bouwwerk, zoals het bestemmingsplan, welstand, milieu, geluid en omgevingsveiligheid. De technische bouwactiviteit gaat over de toets van een aanvraag aan de regels voor de technische bouwkwaliteit uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (hierna: Bbl) die het Bouwbesluit 2012 vervangt. Beide activiteiten kunnen overigens los van elkaar vergunningsplichtig of vergunningvrij zijn. Gelet op de scope van de opdracht focussen wij ons nu op de toetsing van de technische bouwactiviteit.

Zie het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen voor de definitie van de bouwwerken die betrekking hebben op gevolgklasse 1. 2 De veranderingen in het BW zijn ondergebracht in titel 12 van boek 7 BW. 3 Gedacht kan worden aan de versterkte positie van de opdrachtgever, de verhoogde aansprakelijkheid en de informatieplicht van de aannemer en het consumentendossier. 4 Zie artikel 5.1 Omgevingswet (nieuw). 1

Vereisten Wkb toetsing bouwtechnische activiteit Op grond van het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen kan worden bepaald of een aanvraag onder de werking van het stelsel van het Wkb valt. Dit betekent feitelijk dat de gecertificeerde partij de technische toetsing (hoofdstuk 1 tot en met 6 van het te vervangen Bouwbesluit 2012) voor het bouwen uitvoert. Gelet op het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen dient dan te worden voldaan aan de volgende vereisten: •

Het moet gaan om een bouwwerk wat betrekking heeft op gevolgklasse 1;

•

Het bouwwerk is niet als vergunningvrij aangemerkt;

•

Het bouwwerk heeft geen betrekking op de bouwbesluittoetsingsvrij categorie.

Deze punten worden hieronder beknopt uitgewerkt.

Gevolgklasse De bouwwerken die zullen worden onderworpen aan het stelsel van kwaliteitsborging zijn ingedeeld in drie gevolgklassen. Om een geleidelijke invoering van de Wkb mogelijk te maken worden categorieën bouwwerken in fasen onder het nieuwe stelsel ondergebracht: eerst gevolgklasse 1, daarna gevolgklasse 2 en 3. Voor de vraag in welke gevolgklasse een bouwwerk valt wordt gekeken naar twee aspecten die de grootste directe gevolgen hebben voor de gebruikers indien er iets mis gaat met de bouw, namelijk: de constructieve veiligheid en de brandveiligheid. Naarmate de gevolgen van een calamiteit groter zijn zullen de bouwwerken in een hogere categorie vallen. De Wkb zal bij de inwerkingtreding in eerste instantie alleen gelden voor bouwwerken met een beperkt risico. Op dit moment is gevolgklasse 1 daarom ook als enige gedefinieerd in de wet. Welke bouwwerken onder gevolgklasse 1 vallen is vastgesteld in het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen. Kort samengevat gaat het om de volgende bouwwerken: grondgebonden eengezinswoningen, woonboten, vakantiewoningen, bedrijfspanden met maximaal 2 bouwlagen, kleine fiets- en voetgangersbruggen, overige bouwwerken tot maximaal 20 meter hoog en ook verbouwingen van de hiervoor genoemde bouwwerken vallen onder gevolgklasse 1.

Met de komst van de Omgevingswet is voor bouwwerken die onder gevolgklasse 1 vallen een meldingsplicht ingevoerd in plaats van een vergunningsplicht.5 Voor bouwwerken die niet onder gevolgklasse 1 vallen en daardoor in gevolgklasse 2 of 3 behoren blijft sprake van een vergunningsplicht. 6

Vergunningvrij Bouwwerken die op dit moment vergunningvrij zijn blijven ook vergunningvrij. Er geldt voor vergunningvrije bouwwerken geen plicht om een instrument voor kwaliteitsborging toe te passen. Uiteraard moeten vergunningvrije bouwwerken wel aan het nieuwe Bbl voldoen.

Bouwbesluittoetsvrije bouwwerken Zoals gezegd wordt de huidige vergunning onder de Omgevingswet – waarvan de Wkb onderdeel van uitmaakt – in twee delen geknipt. Een groot deel van de eenvoudige bouwwerken zal na de invoering niet langer vergunningsplichtig zijn voor de activiteit bouwen (technische bouwbesluittoets).

Kamerstukken II 2016, 34453, 28 p. 17 Op basis van de beschikbare informatie zal dan per 2024 de bouwwerken betrekking hebbend op gevolgklasse 2 en 3 ook onder de werking van de Wkb vallen. Hiervoor is nog wel afzonderlijke besluitvorming noodzakelijk. 5 6

Dit hoeft niet te betekenen dat ook de omgevingsplanactiviteit en daarmee de toetsing aan welstand of ruimtelijke ordening niet meer noodzakelijk is. Voor de definitie van Bouwbesluittoetsvrije bouwwerken is aansluiting gezocht bij de definitie die de Stichting Instituut voor Bouwkwaliteit heeft gehanteerd.7 De Bouwbesluittoetsvrije bouwwerken zijn opgenomen in artikel 2.15d Bbl. Voor de Bouwbesluittoetsvrije bouwwerken geldt dat zij niet wordt ondergebracht onder het nieuwe stelsel van kwaliteitsborging, omdat voor deze bouwwerken geen enkele preventieve toets plaatsvindt. Het algehele onderzoek is specifiek gericht op de (financiële) effecten van de Wkb en zodoende op het proces van gevolgklasse 1 met in achtneming van de Bouwbesluittoetsingsvrije bouwwerken. Dit proces wordt hieronder op hoofdlijnen nader uitgewerkt.

Werkzaamheden private partij (in eerste instantie alleen voor gevolgklasse 1) De Wkb heeft tot doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van een private kwaliteitsborger. Bouwwerken die onder gevolgklasse 1 vallen, worden onderworpen aan het nieuwe stelsel waarbij een private gecertificeerde partij met behulp van instrumenten voor kwaliteitsborging de bouwkwaliteit gaat toetsen. Bij bouwen onder de kwaliteitsborging is een meldingsplicht geïntroduceerd. Nadat de vergunning voor de omgevingsplanactiviteit is verkregen dient de aanvrager uiterlijk 4 weken voor de start van de bouw bij de gemeente dan wel de omgevingsdienst een melding bouwactiviteit in. Deze bouwmelding bevat informatie over het gebruikte instrument en informatie over de kwaliteitsborger, alsmede het borgingsplan. Concreet dient voor de start van de bouw een kwaliteitsborger te worden ingeschakeld. Deze kwaliteitsborger voert in opdracht van de aanvrager de bouwtechnische toets uit en houdt toezicht op de realisatie van de (bouw)plannen. Om te toetsen of voldaan wordt aan de voorschriften van het Bbl wordt gebruik gemaakt van een ‘instrument voor kwaliteitsborging’. Een instrument beschrijft op welke wijze de kwaliteitsbewaking voor het bouwen moet worden ingericht en uitgevoerd om ervoor te zorgen dat het bouwwerk conform de bouwtechnische voorschriften wordt gebouwd.

Het toegelaten instrument voor de kwaliteitsborging moet daarom passen bij de gevolgklasse waaronder het bouwwerk valt. De kwaliteitsborger dient tevens gerechtigd te zijn het instrument toe te passen. De kwaliteitsborger beoordeelt het bouwplan en stelt op basis van een risicobeoordeling een borgingsplan vast. Het borgingsplan is gebaseerd op een beoordeling van de bouwtechnische risico’s van de bouwwerkzaamheden en in verband daarmee te treffen beheersmaatregelen. Het borgingsplan bevat een risicobeoordeling, de beheersmaatregelen die getroffen zijn en een beschrijving van het door de kwaliteitsborger uit te voeren toezicht. Om ervoor te zorgen dat het uiteindelijk gerealiseerde bouwwerk aan de bouwtechnische voorschriften voldoet, kan de kwaliteitsborger tijdens de bouw controles uitvoeren. Bij de oplevering van het bouwwerk geeft de kwaliteitsborger een verklaring af waaruit blijkt dat ‘een gerechtvaardigd vertrouwen’ bestaat dat het gerealiseerde bouwwerk aan het Bbl voldoet. Het betreft het dossier ‘bevoegd gezag’. Op de volgende pagina is een schema uitgewerkt wat inzicht geeft in hoe het Wkb-proces eruit zal komen te zien (bezien vanuit de taken/werkzaamheden van de kwaliteitsborger).

https://www.stichtingibk.nl/veelgestelde-vragen-over-de-wkb/#Vraag5. 4

Nieuwe werkzaamheden bevoegd gezag (betreffende gevolgklasse 1) De werkzaamheden die op de bouwtechnische toets betrekking hebben zullen komen te vervallen bij gemeente of omgevingsdienst. Aan de andere kant zal de gemeente dan wel de omgevingsdienst nieuwe werkzaamheden moeten gaan uitvoeren. Deze werkzaamheden -die een directe relatie hebben met de Wkb- zullen nu kort worden toegelicht.

Melding bouwactiviteit: toetsing juiste instrument en kwaliteitsborger Het bevoegd gezag dient in het nieuwe systeem te controleren of het gekozen instrument voor de kwaliteitsborging daadwerkelijk is toegelaten voor de betreffende gevolgklasse en of de kwaliteitsborger toestemming van de instrumentaanbieder heeft om te werken met het betreffende instrument. Het bevoegd gezag dient ook te controleren of het gekozen instrument voor kwaliteitsborging geschikt is voor de gevolgklasse waaronder het te bouwen bouwwerk valt. Het bevoegd gezag controleert op basis van de registers van de Toelatingsorganisatie of de juiste kwaliteitsborger en instrument worden ingezet passend bij het te bouwen bouwwerk.

Melding bouwactiviteit: borgingsplan Zoals aangegeven is in de Omgevingswet een meldingsplicht ingevoerd (in plaats van een vergunningsplicht) voor bouwwerken die onder gevolgklasse 1 vallen.8 In artikel 2.8 lid 2 Wabo (nieuw) wordt bepaald dat bij de aanvraag een risicobeoordeling van die activiteit wordt verstrekt. In de toelichting van het betreffende amendement wordt aangegeven dat een aanvraag niet in behandeling kan worden genomen als de risicobeoordeling ontbreekt. Het ontbreken van de risicobeoordeling is echter niet als weigeringsgrond in artikel 2.10 Wabo (nieuw) opgenomen. De kwaliteitsborger moet op grond van het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen een borgingsplan opstellen dat is gebaseerd op een beoordeling van de bouwtechnische risico’s van de bouwwerkzaamheden en in verband daarmee te treffen beheersmaatregelen. Dit artikel heeft als titel ‘risicobeoordeling’.

Er is dus geen sprake van een separate risicobeoordeling.9 Het bevoegd gezag mag bij de (bouw)melding de risicobeoordeling niet inhoudelijk toetsen, maar deze slechts gebruiken in het kader van hun handhavende taak en niet om het werk van de kwaliteitsborger als zodanig over te doen.10 Het borgingsplan behoort bij de melding van de bouwactiviteit11 en dient bij de melding te worden aangeleverd.12 Indien een melding wordt ingediend met daarbij geen of een onvolledig borgingsplan (of één van de andere vereiste gegevens mist) is er in juridische zin geen melding gedaan en kan de bouw ook niet 4 weken later aanvangen. Het bevoegd gezag kan op dat moment een

Kamerstukken II 2016, 34453, 28 p. 17. Memo Stuurgroep Kwaliteitsborging: melding en indieningsvereisten onder de Wkb (versie 2.0, 6 september 2019), p. 2. 10 Kamerstukken I 2016, 34453, D, p. 7. 11 E. Schot, ‘Aan de slag met het borgingsplan’ https://www.plangarant.nl/nieuws/aan-de-slag-met-het-borgingsplan/ 12 Memo Juridische prioriteiten Wkb (versie 30 augustus 2019), Stichting IBK, p. 3. 8 9

aanvullingsverzoek doen bij de indiener waarin wordt aangegeven welke gegevens niet (voldoende) in het borgingsplan zijn opgenomen en dienen te worden aangevuld. Op een melding hoeft – los van een ontvangstbevestiging – geen bevestiging of goedkeuring van het bevoegd gezag te volgen. Tegelijkertijd kan vanuit het dienstverleningsconcept wel ervoor worden gekozen om middels een brief aan te geven dat geen belemmeringen van toepassing zijn. Als binnen de termijn van 4 weken geen bericht van de gemeente dan wel de omgevingsdienst is ontvangen, kan de indiener aanvangen met de werkzaamheden zoals deze gemeld zijn.

Gereedmelding Met de komst van de Wkb dient de vergunninghouder het vergunningsplichtige bouwwerk tenminste 10 werkdagen voor het feitelijk in gebruik nemen bij het bevoegd gezag gereed te melden. De gereedmelding dient de verklaring van de kwaliteitsborger te bevatten waarin deze uitspreekt een gerechtvaardigd vertrouwen te hebben dat het bouwwerk volgens hem aan de wettelijke eisen voldoet. Ook dient het ‘dossier bevoegd gezag’ aangeleverd te worden. Hierin zijn gegevens en bescheiden opgenomen die inzicht bieden of het gerealiseerde bouwwerk voldoet aan de bouwtechnische voorschriften. Het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen regelt dat het bevoegd gezag binnen 10 werkdagen kán besluiten dat het bouwwerk niet in gebruik kan worden genomen indien het ingediende dossier onvolledig is (omdat het dan niet aannemelijk is dat het bouwwerk voldoet aan de bouwtechnische voorschriften). De wetgever heeft duidelijk gemaakt dat ‘het akkoord’ van het bevoegd gezag niet gemarkeerd wordt door een beslismoment. Als het bevoegd gezag het idee heeft ‘dat er iets mis is’ kan het wel actie ondernemen (en eventueel handhavend optreden).13 Het bevoegd gezag dient bij de gereedmelding te toetsen of voldaan is aan de regels die aan de gereedmelding en de daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden zijn gesteld.

Het is bij deze toetsing van belang dat het bevoegd gezag slechts controleert of de verklaring van de kwaliteitsborger volledig is en dat het bevoegd gezag het dossier niet inhoudelijk beoordeeld. De rol van het bevoegd gezag is bij de gereedmelding beperkt tot een formele, maar niet inhoudelijke toetsing. Ook nu heeft de wetgever duidelijk gemaakt dat -ondanks betogingen in de literatuur- niet is gekozen voor een inhoudelijke toets bij gereedmelding en ook niet is gekozen voor een duidelijk te markeren besluit van het bevoegd gezag waarbij het in gebruik nemen van het bouwwerk wordt toegestaan.14

13 14

Kamerstukken II 2016, 34453, nr. 8. Bijlage 793153, p. 5. Kamerstukken II 2016, 34453, nr. 8. Bijlage 793153, p. 6. 6

Het integrale proces is schematisch weergegeven in onderstaand schema.15

1.3 Wettelijk kader met betrekking tot de leges Leges vormen een vergoeding voor door het (in casu) gemeentebestuur verstrekte diensten. Artikel 229 lid 1 Gemeentewet betreft de grondslag voor het heffen van leges. Dit artikel bepaalt dat rechten mogen worden geheven voor het genot van de door of vanwege het gemeentebestuur verstrekte diensten. Uit jurisprudentie blijkt dat voor de vraag of sprake is van een dienst het doorslaggevend is of degene voor wie de dienst wordt verricht een individueel belang heeft bij deze dienst. De werkzaamheden dienen rechtstreeks en in overheersende mate zijn verricht ten behoeve van het individueel belang. Hierbij wordt een afweging gemaakt van de met de dienstverlening te dienen algemene en individuele belangen.16 Het is echter niet altijd direct duidelijk of een individueel belang centraal staat of dat juist het algemene belang wordt gediend. Leges worden daarnaast geacht een directe vergoeding te zijn voor de door de gemeente Aangepaste versie ‘Schema Bouwen onder de Omgevingswet en Kwaliteitsborging’ Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, 30 maart 2020. 16 A.W, Schep, 'Bouwleges: een fiscaaljuridische kijk op bouwgerelateerde leges, Belastingoverzicht grote gemeenten: Deel II', Belastingblad 2005, afl. 843 en zie bijvoorbeeld Hoge Raad 17 april 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI41253. 15

verrichte werkzaamheden, of daar in ieder geval in zekere mate verband mee te houden. De voorwaarden die gesteld zijn om leges te heffen bevatten twee kernelementen 17: 1.

de dienst moet op verzoek en in het eigen belang van de aanvrager zijn;

de dienst moet voor de aanvrager iets mogelijk maken wat zonder de dienst niet mag.

Vervolgens is in artikel 229b Gemeentewet de opbrengstlimiet opgenomen wat inhoudt dat de geraamde baten de geraamde lasten niet mogen overschrijden. Door dit vereiste mogen de opbrengsten hoogstens kostendekkend zijn. Het uitgangspunt is dat de toetsing op verordeningsniveau plaatsvindt, waarbij de geraamde lasten van alle benoemde activiteiten worden gedekt door de gezamenlijke baten uit de te heffen belasting. Hierdoor is kruissubsidiëring mogelijk, waarbij een verwacht overschot bij de ene activiteit wordt gebruikt voor de dekking van een verwacht tekort bij een andere activiteit. Vanuit de Omgevingswet bezien kan worden aangegeven dat deze regels (nog) niet aan verandering onderhevig zijn. Theoretisch kunnen de activiteiten die betrekking hebben op de Omgevingswet straks meer dan kostendekkend zijn zolang de integrale kostendekkendheid van de gemeentelijke legesverordening niet uitkomt boven de 100%.

Leges in relatie tot de Wkb In de Memorie van Toelichting bij de Wkb is opgenomen dat het voor de hand zou liggen dat de legesinkomsten zullen dalen als de gemeentelijke capaciteit voor de toetsing van de omgevingsvergunning minder wordt. De leges die betrekking hebben op het verlenen van een vergunning met het oog op de omgevingsplanactiviteit (de toetsing op welstand, bestemmingsplan, bouwverordening en veiligheid bij het uitvoeren van bouwwerkzaamheden) kunnen nog wel worden geheven.18

Meldingsplicht In de Omgevingswet is voor bouwwerken die onder het stelsel van kwaliteitsborging vallen een meldingsplicht (voor gevolgklasse 1) ingevoerd in plaats van een vergunningsplicht.19 Uit jurisprudentie van de Hoge Raad volgt dat bij het bevestigen, in behandeling nemen of accepteren van een ter uitvoering van een wettelijke verplichting gedane melding geen sprake is van een dienstverlening waarvoor leges kan worden geheven. Of bij een melding sprake is van een door de gemeente verleende dienst is het van belang of het publieke of individuele karakter overheerst.20 Dit zal een afzonderlijke afweging zijn.

1.4 Mogelijkheid tot het heffen van leges voor nieuwe werkzaamheden bevoegd gezag Nu wordt ingegaan op de vraag of en in hoeverre er leges kunnen worden geheven voor de nieuwe werkzaamheden. Voor bouwwerken die onder gevolgklasse 1 vallen is met de komst van de Wkb een meldingsplicht ingevoerd. Uit de Handreiking kostentoerekening 2014 blijkt dat voor het bevestigen, in behandeling nemen of accepteren van een ter uitvoering van een wettelijke verplichting melding de kosten niet kunnen worden verhaald, omdat het publieke karakter overheerst en niet gesproken kan worden van een door de gemeente verleende dienst. Kortom: het algemeen belang prevaleert boven het individuele belang. Bij de beoordeling van meldingen zal het bevoegd gezag kosten maken. De VNG heeft in haar Handreiking21 van mei 2019 het standpunt ingenomen dat de kosten voor het behandelen van een melding bij de afdeling Toezicht en Handhaving niet in de leges te betrekken zijn. De vraag die van toepassing is, is of en in hoeverre dit standpunt ook betrekking heeft op het onderdeel Wkb en daarmee de bouwmelding. Navraag heeft opgeleverd dat de VNG Model kostenonderbouwing leges omgevingsvergunning, VNG april 2010, p. 12. Kamerstukken II 2015, 34 453, 3 (MvT) p. 66. 19 Kamerstukken II 2016, 34453, 28 p. 17. 20 Handreiking kostentoerekening.

Heffingen, rechten en tarieven, Deloitte 2014, § 3.13 alsmede HR 14 oktober 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC5120, Belastingblad 1993/165. 21 Handreiking VNG, ‘Leges: feiten en inzichten ten aanzien van de stelselwijziging Omgevingswet’, mei 2019, p. 6. 17 18

van oordeel is dat heffen van leges ten aanzien van de bouwmelding niet mogelijk is. Zolang het niet wettelijk is geregeld geldt in feite de hoofdregel. Anderzijds kan worden betoogd dat sprake is van meer dan slechts het doen van een melding, wat niet gelijk is te stellen met de kennisgeving die door de Hoge Raad in haar arrest uit 1992 is gesanctioneerd. Het toetsen van het gekozen instrument en of de kwaliteitsborger bevoegd is betreft een onderdeel van de bouwmelding en is in feite een dienst op verzoek van de aanvrager en in het eigen belang van de aanvrager. Ook het borgingsplan die bij de melding bouwactiviteit dient te worden aangeleverd is een onderdeel van het gehele proces. Anders gezegd mag niet tot het bouwen van een bouwwerk over worden gegaan, indien de bouwmelding ontbreekt dan wel de toetsing niet kan plaatsvinden. Het bevoegd gezag zal dan ook aanvullende stukken opvragen, indien deze ontbreken. Tegelijkertijd zal -mede gelet op de geest en de letter van de Wkb alsmede de Omgevingswet- het bij deze werkzaamheden gaan om een basale (administratieve) toetsing en niet om een inhoudelijke toetsing. De extra tijdbesteding die hiermee gepaard gaat is derhalve dan ook beperkt. Formeel gezien is bij het indienen van een (bouw)melding geen sprake van het verlenen van een vergunning.

Er kan echter beargumenteerd dat met het in ontvangst nemen van de bouwmelding en de beknopte beoordeling door het bevoegd gezag wordt ‘ingestemd’ en zodoende tot het bouwen van een bouwwerk mag worden overgegaan. Het op deze wijze ‘instemmen’ en de beperkte toetsing van de melding door het bevoegd gezag is gericht op het bevorderen van het individuele belang. Immers, vanaf dat moment (namelijk ‘de instemming’), mag tot het bouwen van een bouwwerk worden overgaan (niet eerder, tenzij een reactie uitblijft van het bevoegd gezag). Hetzelfde zal van toepassing zijn op de basale toetsing van het dossier ‘bevoegd gezag’ waarna het bouwwerk in gebruik mag worden genomen. In zoverre kan ook een vergelijking worden gemaakt met het feit dat normaliter bij de gereedmelding een laatste controle plaatsvindt op alle bouwkundige aspecten en op het voldoen aan de brandveiligheidsvoorschriften. Deze werkzaamheden mogen in de huidige setting ook in de leges worden betrokken, conform de Handreiking kostentoerekening leges 22 en het standpunt van de ESBL.23 Bovendien wordt in de kamerstukken bij de Wkb nergens aangegeven dat voor de toetsing aan het gekozen instrument en de gekozen kwaliteitsborger of voor de melding bouwactiviteit geen leges kunnen worden geheven.

Dit is in zoverre afwijkend van hetgeen de wetgever eerder heeft opgemerkt ten aanzien van de wijziging van het Bouwbesluit 2012 (de sloopmelding) en het Besluit brandveilig gebruik overige plaatsen en basishulpverlening overige plaatsen (melding brandveilig gebruik overige plaatsen). 24 Gelet op het voorgaande is het theoretisch mogelijk om de extra werkzaamheden die betrekking hebben op het in behandeling nemen van de ‘bouw’melding en daarmee gepaard gaande afronding (gereedmelding) als zijnde verhaalbare lasten in het kader van de leges aan te merken. Tegelijkertijd is deze onderbouwing ‘flinterdun’. Feitelijk komt de enige onderbouwing voort uit de in het proces uit te voeren diensten alsmede vanuit het feit dat in de kamerstukken niet staat aangegeven dat geen leges mogen worden geheven voor deze diensten. Uiteindelijk is het de rechter die in dit vraagstuk het laatste woord heeft.

Handreiking kostentoerekening. Heffingen, rechten en tarieven, Deloitte 2014, p.64. Bouwleges, een fiscaaljuridische kijk op bouwgerelateerde leges. Belastingoverzicht grote gemeenten 2005 deel II, Rotterdam: ESBL 2005, p. 20. 24 Zie staatsblad 2017, 373, p 31. Deze conclusie is op basis van de publicatie in het Staatsblad. Logischerwijs is dezelfde conclusie van toepassing voor de melding brandveilig gebruik (Bouwbesluit). 22 23

Concluderend komen de kosten van de nieuwe (extra) werkzaamheden niet voor verhaal middels de leges in aanmerking, tenzij uit enige (wettelijke) regeling of jurisprudentie volgt dat het wel mogelijk is.

Overigens was in eerste instantie beoogd dat de kosten van de nieuwe taken wél voor verhaal middels de leges in aanmerking zouden komen. In de brief van de VNG (aan de commissieleden van het Ministerie van BZK van de Eerste en Tweede Kamer) wordt dit als volgt verwoord:25 ‘Het besluit om bouwwerken in gevolgklasse 1 vergunningvrij te maken onder de Omgevingswet is nieuw en was niet het uitgangspunt bij het opstellen van eerdergenoemd bestuursakkoord. Binnen de context van het bestuursakkoord konden de bij amendement geïntroduceerde elementen ‘risicobeoordeling’ en ‘dossier bevoegd gezag’ uit leges van de vergunning voor de bouwactiviteit gefinancierd worden. Door het nu omzetten van deze vergunningplicht naar een melding vallen nog meer leges weg dan was’.

Brief 12 mei 2020 betreffende de VNG inbreng voorhang Besluit Kwaliteitsborging voor het bouwen (34.453). Voor een nadere toelichting omtrent deze brief is een verwijzing op zijn plaats naar p.12 van de hoofdrapportage (Brief VNG 12 mei 2020 aan commissieleden BZK Eerste en Tweede Kamer). 25

2. Financiële effecten Wkb voor vier gemeenten 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de financiële effecten van de Wkb voor vier gemeenten van vier (verschillende) omgevingsdiensten becijferd. Het gaat dan om de volgende vier gemeenten/ omgevingsdiensten (in willekeurige volgorde): •

Omgevingsdienst de Vallei (ODdV): gemeente Ede; 115.720 inwoners per 1 januari 2019 (bron cijfers: gemeente Ede).

•

Omgevingsdienst Rivierenland (ODR): gemeente Zaltbommel; 28.462 inwoners per 1 januari 2019 (bron cijfers: gemeente Zaltbommel).

•

Omgevingsdienst Groningen (OD G): gemeente Midden-Groningen; 60.899 inwoners per 1 januari 2019 (bron: cijfers CBS).

•

Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OD ZHZ): gemeente Alblasserdam; 20.069 inwoners per 1 januari 2019 (bron cijfers: CBS).

Bij iedere omgevingsdienst zijn aan de hand van een uniform format de gegevens uitgevraagd en vervolgens besproken. Het gaat hierbij met name om de volgende gegevens: de tijdbesteding inzake bouwtechnische toetsing en overige werkzaamheden, bouwsommen en leges (afgeronde aanvragen), uurtarieven (2018 en 2019), alsmede de prestatiegegevens voor 2018 en 2019 (afgeronde aanvragen). Al deze gegevens zijn door ons geverifieerd (al dan niet gedurende diverse individuele en gezamenlijke verificatiebijeenkomsten). Eerst zal beknopt worden ingegaan op de verkregen gegevens en nadien volgt een nadere financiële analyse.

2.2 Prestatiegegevens per 2018 en 2019 De prestatiegegevens zijn per omgevingsdienst voor 2018 en 2019 nader uitgesplitst. Een uitsplitsing is door de omgevingsdienst aangebracht naar de categorie bouwwerken betrekking hebbend op gevolgklasse 1 (en daarmee vallend onder de Wkb) en aanvragen die als bouwbesluittoetsingsvrij kunnen worden aangemerkt. We merken hierbij op dat het gaat om de afgeronde aanvragen. De nu volgende tabel bevat de uitsplitsing per categorie bouwsom voor aanvragen tot € 400.000.

Categorie bouwwerken Categorie bouwwerken Gevolgklasse 1 GK 1 act. < € 50.000,GK 1 act. € 50.000,- en € 100.000,GK 1 act. € 100.000,- en € 400.000,-

2018 ODR

ODdV 55 11 37

Categorie bouwwerken Bouwbesluittoetsingsvrij GK 1 act. < € 50.000,GK 1 act. € 50.000,- en € 100.000,GK 1 act. € 100.000,- en € 400.000,-

OD ZHZ ODR 63 44 69

15 1 8

ODdV 52 13 24

ODdV 57 11 4

OD ZHZ ODR 38 0 0

50 5 0

ODdV 50 1 7

ODdV 1,04 1,00 0,11

9 2 7

OD G

OD ZHZ 21 0 0

70 2 0

2019

OD G 3,01 0,07 0,01

66 96 87

335 5 0

2018 ODR

OD ZHZ

2019

OD G 349 4 2

OD G 125 51 94

2018 ODR

Verhouding Categorie bouwwerken Gevolgklasse 1 GK 1 act. < € 50.000,GK 1 act. € 50.000,- en € 100.000,GK 1 act. € 100.000,- en € 400.000,-

OD G 116 54 136

Bouwbesluittoetsingsvrij

2019

OD ZHZ ODR 0,60 0,00 0,00

3,33 5,00 0,00

ODdV 0,96 0,08 0,29

2,68 0,10 0,00

OD G

OD ZHZ 0,32 0,00 0,00

7,78 1,00 0,00

Het verhoudingscijfer in de voorgaande tabel betreft het aantal aanvragen (Gk1) in relatie tot het aantal bouwbesluittoetsingsvrije bouwwerken. De verwachting was dat er sprake zou zijn van een verband, maar dat blijkt niet het geval te zijn. Ook de deelnemers aan het onderzoek hebben hiervoor geen verklaring. De nu volgende tabellen laten het aantal aanvragen zien voor projecten vanaf € 400.000.

Categorie bouwwerken Categorie bouwwerken Gevolgklasse 1 GK 1 act. € 400.000 en € 1.000.000 GK 1 act. € 1.000.000 en € 2.000.000 GK 1 act. € 2.000.000 en € 5.000.000 GK 1 act. > € 5.000.000

2018 ODR

ODdV 17 4 2 5

24 10 8 3

Bouwbesluittoetsingsvrij Categorie bouwwerken Bouwbesluittoetsingsvrij GK 1 act. € 400.000 en € 1.000.000 GK 1 act. € 1.000.000 en € 2.000.000 GK 1 act. € 2.000.000 en € 5.000.000 GK 1 act. > € 5.000.000

OD ZHZ 0 0 0 0

ODR 7 0 0 1

ODdV 5 5 1 1

ODdV 0 0 0 0

OD ZHZ 0 0 0 0

ODR 0 0 0 0

ODdV

ODdV 0,00 0,00 0,00 0,00

0,00 0,00 0,00 0,00

0 0 0 0

OD G

4 1 0 0

OD ZHZ

0 0 0 0

6 0

2018 ODR

OD ZHZ

2019

OD G 0 0 0 0

OD G 21 6 6 3

2018 ODR

Verhouding Categorie bouwwerken Gevolgklasse 1 GK 1 act. € 400.000 en € 1.000.000 GK 1 act. € 1.000.000 en € 2.000.000 GK 1 act. € 2.000.000 en € 5.000.000 GK 1 act. > € 5.000.000

2019

OD G

0 0 0 0

2019

OD G

OD ZHZ 0,00 0,00 0,00 0,00

0,00 0,00 0,00 0,00

ODR

ODdV 1,20 0,00 0,00 0,00

0,00 0,00 0,00 0,00

OD G

OD ZHZ 0,00 0,00 0,00 0,00

0,00 0,00 0,00 0,00 26

Ook na de gezamenlijke verificatiebijeenkomst zijn de verschillen tussen de omgevingsdiensten en daarmee de gemeenten niet direct verklaarbaar. De enige verklaring die kan worden gegeven is dat elke gemeente haar eigen bouwvolume en karakteristieke kenmerken heeft, wat effect heeft op de totale indeling qua prestatiegegevens. Er kunnen dan ook uit deze analyse van vier gemeenten geen ‘harde’ conclusies voor de landelijke financiële impact van de Wkb worden getrokken; enkel dat per omgevingsdienst en daarmee per gemeente significante afwijkingen waarneembaar (kunnen) zijn.

2.3 Normuren per gemiddeld plan voor vergunningverlening (Gk1) Per omgevingsdienst zijn de normuren per aanvraag geïnventariseerd op het gebied van vergunningverlening voor gevolgklasse 1 (GK1). Dit betreft het totale pallet aan werkzaamheden die gepaard gaan met het in behandeling nemen van een vergunningaanvraag. Het is dus inclusief werkzaamheden als de toetsing aan het Bouwbesluit en de toetsing aan het bestemmingsplan, welstand etc. Dit levert het volgende beeld op:

Ook in deze tabel is de verhouding weergegeven tussen het aantal aanvragen (Gk1) in relatie tot het aantal bouwbesluittoetsingsvrije bouwwerken, maar een logisch verband lijkt te ontbreken. Ook de deelnemers hebben hiervoor geen nadere verklaring. 26

Gemiddeld plan in categorie (vergunningdeel, per half uur) Categorie bouwwerken Gevolgklasse 1 GK 1 act. < € 50.000,GK 1 act. € 50.000,- en € 100.000,GK 1 act. € 100.000,- en € 400.000,GK 1 act. € 400.000 en € 1.000.000 GK 1 act. € 1.000.000 en € 2.000.000 GK 1 act. € 2.000.000 en € 5.000.000 GK 1 act. > € 5.000.000

ODR

ODdV 12,5 16 21,5 27,5 45 45 60

OD G 15 20 20 27 27 27 27

OD ZHZ 8 13 26 0 0 0 0

4 6 24 35 40 55 55

De normuren per omgevingsdienst zijn verschillend, maar wel oplopend als de bouwsom hoger is. Hierbij merken we verder op dat bij de OD Groningen de cijfers op 0 staan voor bouwsommen boven de 400.000 euro. Dit komt vanwege het feit dat boven de 400.000 euro geen aanvragen in Gk1 van toepassing zijn.

Overzicht uren vergunningverlening toetsing Bouwbesluit De (huidige) toetsing -inclusief toets door bouwtechnische specialisten aan het Bouwbesluit hoofdstuk 1 tot en met hoofdstuk 8- is uitgevraagd per omgevingsdienst. Zodoende ontstaat een volledig beeld, omdat bekend is dat de toetsing aan het Bouwbesluit (straks Bbl) betreffende het hoofdstuk 1 tot en met hoofdstuk 6 zal komen te vervallen indien het betrekking heeft op bouwwerken Gk1 en bouwbesluittoetsingsvrij. Het geheel kan in tabelvorm als volgt worden samengevat voor wat betreft Gk1:27

Categorie bouwwerken

Bouwbesluit specialisten (constructeur, bouwfysicus Toets Bouwbesluit hoofdstuk Gemiddeld plan in categorie etc.) behandeling en toezicht 1 t/m 8 behandeling gemiddeld (vergunningdeel, per half uur) per gemiddeld plan in plan in categorie categorie, exclusief hoofdstuk 7 en 8

Categorie bouwwerken ODR ODdV OD G OD ZHZ ODR ODdV Gevolgklasse 1 GK 1 act. < € 50.000,12,5 15 8 4 1 GK 1 act. € 50.000,- en € 100.000,16 20 13 6 1 GK 1 act. € 100.000,- en € 400.000,21,5 20 26 24 1,5 GK 1 act. € 400.000 en € 1.000.000 27,5 27 0 35 1,5 GK 1 act. € 1.000.000 en € 2.000.000 45 27 0 40 3 GK 1 act. € 2.000.000 en € 5.000.000 45 27 0 55 3 GK 1 act. > € 5.000.000 60 27 0 55 6

OD G 1 3 3 8 8 8 8

OD ZHZ 3,8 3,8 3,8 0 0 0 0

0 0 4 7 8 11 11

ODR

ODdV 2,5 2,5 3,5 3,5 8 8 8

OD G 2 2 2 2 2 2 2

OD ZHZ 3,8 3,8 3,8 0 0 0 0

0 0 12 17 19 26 26

Totaalkolom

ODR

ODdV 3,5 3,5 5 5 11 11 14

OD G 3 5 5 10 10 10 10

2.4 Normuren per gemiddeld plan voor toezicht (Gk1) Per omgevingsdienst zijn tevens de normuren per aanvraag geïnventariseerd op het gebied van toezicht. Dit betreft het totaal pallet aan toezichtsuren. Het is inclusief het toezicht Bouwbesluit en het toezicht (indien van toepassing) voor wat betreft de onderdelen bestemmingsplan, welstand etc. Dit levert het volgende beeld op:

Gemiddeld toezicht per plan (per half uur) Categorie bouwwerken Gevolgklasse 1 GK 1 act. < € 50.000,GK 1 act. € 50.000,- en € 100.000,GK 1 act. € 100.000,- en € 400.000,GK 1 act. € 400.000 en € 1.000.000 GK 1 act. € 1.000.000 en € 2.000.000 GK 1 act. € 2.000.000 en € 5.000.000 GK 1 act. > € 5.000.000

ODR

ODdV 5,5 6 9,5 18 27 32 40

OD G 3 10 10 20 20 20 20

OD ZHZ 14 18 19 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

Toets bouwbesluit vindt bij bouwwerken met een bouwsom tot € 100.000,- niet plaats bij de OD ZHZ. 13

OD ZHZ 7,6 7,6 7,6 0 0 0 0

0 0 16 24 27 37 37

Overzicht uren toezicht Bouwbesluit Het (huidige) aantal uren voor toezicht aan het Bouwbesluit (hoofdstuk 1 tot en met hoofdstuk 8) is uitgevraagd per omgevingsdienst. Zodoende ontstaat een volledig beeld, omdat bekend is dat het toezicht betreffende het Bouwbesluit (straks Bbl) inzake het hoofdstuk 1 tot en met hoofdstuk 6 zal komen te vervallen indien het betrekking heeft op bouwwerken Gk1 en bouwbesluittoetsingsvrij. Het geheel kan in tabelvorm als volgt worden samengevat voor wat betreft Gk1:28

Categorie bouwwerken Gevolgklasse 1 GK 1 act. < € 50.000,GK 1 act. € 50.000,- en € 100.000,GK 1 act. € 100.000,- en € 400.000,GK 1 act. € 400.000 en € 1.000.000 GK 1 act. € 1.000.000 en € 2.000.000 GK 1 act. € 2.000.000 en € 5.000.000 GK 1 act. > € 5.000.000

Toezicht op Bouwbesluit hoofdstuk 7 en 8 per gemiddeld plan in categorie

Toezicht Bouwbesluit hoofdstuk 1 t/m 6 per gemiddeld plan in categorie

ODR

Gemiddeld toezicht (per half uur)

Categorie bouwwerken

ODR

ODdV 5,5 6 9,5 18 27 32 40

OD G 3 10 10 20 20 20 20

OD ZHZ 14 18 19 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

ODdV 0,5 1 1,5 2 3 4 5

OD G 1 3 3 4 4 4 4

OD ZHZ 0 0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

ODdV 4 4 6,5 14 22 25 32

OD G 2 7 7 16 16 16 16

Totaalkolom

OD ZHZ 8 12 13 0 0 0 0

ODR 0 0 0 0 0 0 0

ODdV 4,5 5 8 16 25 29 37

3 10 10 20 20 20 20

2.5 Nieuwe/ extra werkzaamheden Wkb29 De nieuwe/ extra werkzaamheden in het kader van de Wkb die -gelet op de conclusie uit het vorige hoofdstukniet in aanmerking komen voor het verhaal middels de leges zijn de volgende: 1.

Toetsing juiste instrument en kwaliteitsborger;

Toets borgingsplan;

Toets dossier bevoegd gezag;

OD G

Naast deze werkzaamheden zijn er ook andere factoren die hierop doorwerking hebben. Hierbij kan gedacht worden aan extra controles bezien vanuit de component toezicht en handhaving (prioritering en beleidsvrijheid), toename handhaving en juridische procedures, extra werk naar aanleiding van een ruimtelijke toets op bouwbesluittoetsvrije initiatief en extra kosten om toezicht te houden op bouwgerelateerde ontwikkelingen in de gemeente. Dit zijn extra activiteiten/werkzaamheden die verband houden met de algemene handhavingstaak van het bevoegd gezag. Daarmee komen ook deze werkzaamheden niet voor verhaal in aanmerking. Voor deze overige financiële effecten is een verwijzing naar paragraaf 3.4 (Inschatting overige financiële effecten Wkb) van de hoofdrapportage op zijn plaats.

Ad 1. Toetsing juiste instrument en kwaliteitsborger Het bevoegd gezag controleert op basis van de registers van de Toelatingsorganisatie of de juiste kwaliteitsborger en het juiste instrument worden ingezet passend bij het te bouwen bouwwerk. Nu het nieuwe werkzaamheden betreft is -naar de ‘letter en de geest’ van de Wkb- door iedere omgevingsdienst een zo goed mogelijke inschatting gemaakt van het benodigde aantal uren en zijn in gezamenlijkheid de normuren ingeschat.

Ad 2. Toets borgingsplan De kwaliteitsborger moet op grond van het Besluit kwaliteitsborging voor het bouwen een borgingsplan opstellen dat is gebaseerd op een beoordeling van de bouwtechnische risico’s van de bouwwerkzaamheden en in verband daarmee te treffen beheersmaatregelen. Het bevoegd gezag en daarmee de omgevingsdienst zal dit borgingsplan ook (veelal) toetsen.

De OD ZHZ heeft aangegeven dat de tijdbesteding qua toezicht wel significant toeneemt als het gaat om een aanvraag in beschermd dorpsgezicht. 29 De intensivering bouwveiligheidsplannen merken we aan als een gevolgeffect. Financieel wordt het een en ander wel nader uitgewerkt, zodat ook dit aspect in beeld is. Uiteindelijk dient het bevoegd gezag (gemeente) eerst een keuze te maken. 28

OD ZHZ 8 12 13 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

Ad 3. Toets dossier bevoegd gezag Ook de toetsing van het ‘dossier’ bevoegd gezag betreffen extra werkzaamheden. Wederom zal in eerste instantie het algemene belang prevaleren boven het individuele belang en daarom kunnen ook deze werkzaamheden niet in de heffing van leges worden betrokken.

De verkregen gegevens zijn in onderstaande tabel samengevoegd: 30 Gemiddeld extra werkzaamheden in het kader van de Wkb

Toetsing juiste instrument en kwaliteitsborger

Gevolgklasse 1 GK 1 act. < € 50.000 GK 1 act. € 50.000 en € 100.000 GK 1 act. € 100.000,- en € 400.000 GK 1 act. € 400.000 en € 1.000.000 GK 1 act. € 1.000.000 en € 2.000.000 GK 1 act. € 2.000.000 en € 5.000.000 GK 1 act. > € 5.000.000

0,5 0,5 0,5 1 1 1 1

Toetsing melding Toets dossier borgingsplan bevoegd gezag 0,5 1 1 2 2 2 2

Totaal per initiatief 1 1,5 2 4 4 4 4,5

2 3 3,5 7 7 7 7,5

2.6 Basis scenario Wkb: wegvallende leges (voor wegvallende taken) Het moge duidelijk zijn dat de inwerkingtreding van de Wkb financiële effecten tot gevolg heeft. In de voorgaande paragrafen is het één en ander nader uitgewerkt met betrekking tot de capaciteit in relatie tot de aantallen in de aangeduide bouwsomcategorieën. Het financieel effect betreft het verlies aan legesinkomsten gelet op de aantallen aanvragen (de prestatiegegevens) in relatie tot de van toepassing zijnde tarieventabel van de desbetreffende gemeente.31 De hiervoor aangeduide normuren zijn hierbij van belang.32 Anders gezegd kan de omvang van de wegvallende kosten (waar leges voor geheven kunnen worden) worden berekend door de aantallen aanvragen te vermenigvuldigen met het aantal normuren per aanvraag en de van toepassing zijnde tarieventabel van de desbetreffende gemeente. Verder is van belang om te vermelden dat de huidige legesinkomsten wat breder dienen te worden geïnterpreteerd. Het gaat daarbij om: • •

de toets van het bouwplan aan bouwverordening, welstand, bestemmingsplan, omgevingsveiligheid de bouwtechnische toets van het bouwplan aan de voorschriften van het Bouwbesluit gevolgklasse 1 (waaronder Bouwbesluittoetsvrij).

In het vervolg worden de resultaten per omgevingsdienst/gemeente per jaar nader toegelicht. Gekozen is om de resultaten enkel per omgevingsdienst/gemeente te presenteren, omdat een goede vergelijking (en daarmee optelling) niet mogelijk is tussen de onderlinge omgevingsdiensten/ gemeenten. Per jaar (2018 en 2019) presenteren we steeds twee tabellen: • •

een eerste tabel met de resultaten voor gevolgklasse 1 een tweede tabel met de resultaten van bouwbesluittoetsvrije bouwwerken.

De onderste regel van de tweede tabel laat steeds - voor het betreffende jaar- het totale (financiële) effect zien voor gevolgklasse 1 en bouwbesluittoetsvrije bouwwerken.

We hebben hiertoe vanuit de individuele opgaven vanuit de vier omgevingsdiensten de gemiddelde tijdsbesteding berekend. De basistabellen zijn als extra bijlage bijgevoegd. Deze basistabellen konden enkel worden vervaardigd als afdoende gegevens beschikbaar waren dan wel konden worden aangeleverd. Voor Midden-Groningen was het niet mogelijk om meer detailoverzicht te genereren, omdat veelal met prijzen op basis van inhoud wordt gewerkt. 32 Voor een uitgebreid overzicht qua verlies van uren vanuit de omgevingsdienst bezien verwijzen wij naar bijlage 1. 30 31

ODR 2018 Wegvallende leges (waar leges voor Aantal Totaal Gevolgklasse 1 (gaat naar Inkomsten geheven kunnen afgeronde urenverlies in Kwaliteitsborger) leges worden in de huidige aanvragen 2018 uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 55 412,5 € 59.696 -€ 31.631 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 11 82,5 € 28.755 -€ 6.326 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 37 425,5 € 279.554 -€ 32.627 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 17 323 € 210.277 -€ 24.768 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 4 132 € 71.766 -€ 10.122 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 2 72 € 26.000 -€ 5.521 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 5 230 € 69.764 -€ 17.636 Subtotaal gevolgklasse 1 131 1677,5 € 745.812 -€ 128.631 2,666% Wegvallende leges (waar leges voor Aantal Totaal Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken Inkomsten geheven kunnen afgeronde urenverlies in (niet GK 1) leges worden in de huidige aanvragen 2018 uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 57 456 € 47.190 -€ 34.966 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 11 94 € 39.744 -€ 7.170 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 4 52 € 31.416 -€ 3.987 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act.

Bouw > € 5.000.000 0 0 €0 €0 Subtotaal bouwbesluittoetsvrij 72 601,5 € 118.350 -€ 46.123 Totaal effect GK1 en bouwbesluittoetsvrij 203 2279 € 864.162 -€ 174.754

In de bovenstaande tabel is de omvang van de wegvallende leges inzichtelijk gemaakt. De wegvallende leges staat gelijk aan de inzet van de omgevingsdienst (en daarmee de aangereikte normuren) die straks ook wegvalt. Derhalve is het per saldo budget neutraal. Hoe meer aanvragen van toepassing zijn, hoe groter het bedrag is qua wegvallende leges. Voor 2018 betreft dit een saldo van - € 174.754.

ODR 2019

Gevolgklasse 1 (gaat naar Kwaliteitsborger)

GK 1 act. Bouw < € 50.000 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 Subtotaal gevolgklasse 1 2,666%

Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken (niet GK 1)

Wegvallende leges (waar leges voor geheven kunnen worden in de huidige situatie; effect per saldo budgettair neutraal) € 53.573 -€ 31.738 € 52.968 -€ 7.935 € 220.209 -€ 22.461 € 80.861 -€ 7.731 -€ 13.428 € 149.178 -€ 2.930 € 88.812 -€ 3.743 € 645.601 -€ 89.966

Aantal Totaal afgeronde Inkomsten urenverlies aanvragen leges in uren 2019 52 13 24 5 5 1 1 101

390 97,5 276 95 165 36 46 1105,5

Wegvallende leges (waar leges voor geheven kunnen worden in de huidige situatie; effect per saldo budgettair neutraal) € 55.491 -€ 32.552 € 4.384 -€ 692 € 46.371 -€ 7.406

Aantal Totaal afgeronde Inkomsten urenverlies aanvragen leges in uren 2019 50 1 7 6 0 64 165

400 8,5 91 126 0 0 0 625,5 1731

€ 145.870

-€ 10.254

€0 € 252.115 € 897.717

€0 -€ 50.903 -€ 140.869

Voor 2019 is een iets lager bedrag aan wegvallende leges van toepassing. Het verschil wordt verklaard vanuit het gegeven dat de aanvragen in 2019 lager en anders gecategoriseerd zijn.

ODdV 2018

Gevolgklasse 1 (gaat naar Kwaliteitsborger)

Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken (niet GK 1)

Wegvallende leges (waar leges voor Inkomsten geheven kunnen leges worden in de huidige situatie; effect per saldo budgettair neutraal) 580 € 54.937 -€ 43.291 648 € 56.226 -€ 48.367 1632 € 413.126 -€ 121.812 624 € 173.983 -€ 46.575 260 € 160.701 -€ 19.406 208 € 195.381 -€ 15.525 78 € 201.810 -€ 5.822 4030 € 1.256.164 -€ 300.799

Aantal Totaal afgeronde urenverlies aanvragen in uren 2018 116 54 136 24 10 8 3 351

Wegvallende leges (waar leges voor Inkomsten geheven kunnen leges worden in de huidige situatie; effect per saldo budgettair neutraal) 2094 € 95.023 -€ 156.296 60 € 5.525 -€ 4.478 30 € 3.735 -€ 2.239 0 €0 €0 0 €0 €0 0 €0 €0 0 €0 €0 2184 € 104.283 -€ 163.014 6214 € 1.360.448 -€ 463.813

Aantal Totaal afgeronde urenverlies aanvragen in uren 2018 349 4 2 0 0 0 0 355 706

De wegvallende leges betreffen voor de gemeente -€ 463.813. Daar staat tegenover dat de inzet vanuit de ODdV ook zal komen te vervallen. Per saldo zal dan ook sprake zijn van een budgettair neutraal effect. Het moge duidelijk zijn dat hoe hoger de aantallen zijn, hoe groter het bedrag qua wegvallende leges is.

ODdV 2019

Gevolgklasse 1 (gaat naar Kwaliteitsborger)

Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken (niet GK 1)

Wegvallende leges (waar leges voor geheven kunnen worden in de huidige situatie; effect per saldo budgettair neutraal) € 75.218 -€ 47.956 € 91.483 -€ 46.959 € 508.677 -€ 86.551 € 243.942 -€ 41.895 € 226.084 -€ 11.970 € 337.148 -€ 11.970 € 339.151 -€ 5.985 € 1.821.701 -€ 253.286

Aantal Totaal afgeronde Inkomsten urenverlies aanvragen leges in uren 2019 125 51 94 21 6 6 3 306

625 612 1128 546 156 156 78 3301

Wegvallende leges (waar leges voor geheven kunnen worden in de huidige situatie; effect per saldo budgettair neutraal) € 71.319 -€ 154.227 € 7.628 -€ 5.755 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 € 78.947 -€ 159.982 € 1.900.649 -€ 413.268

Aantal Totaal afgeronde Inkomsten urenverlies aanvragen leges in uren 2019 335 5 0 0 0 0 0 340 646

2010 75 0 0 0 0 0 2085 5386

Ook het jaar 2019 laat een soortgelijk beeld (met andere prestatiegegevens) zien. Het verschil wordt met name verklaard door andere/wisselende prestatiegegevens.

OD G 2018 Wegvallende leges (waar leges voor Aantal Totaal Gevolgklasse 1 (gaat naar geheven kunnen afgeronde urenverlies in Inkomsten leges Kwaliteitsborger) worden in de huidige aanvragen 2018 uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 63 983 n.v.t. -€ 75.676 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 44 862 n.v.t. -€ 66.405 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 69 1421 n.v.t. -€ 109.448 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 0 0 n.v.t. €0 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 0 0 n.v.t. €0 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 n.v.t. €0 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 0 0 n.v.t. €0 Subtotaal gevolgklasse 1 176 3267 n.v.t. -€ 251.528 2,666% Wegvallende leges (waar leges voor Aantal Totaal Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken geheven kunnen afgeronde urenverlies in Inkomsten leges (niet GK 1) worden in de huidige aanvragen 2018 uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 38 593 n.v.t. -€ 45.646 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 0 0 n.v.t. €0 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 0 0 n.v.t. €0 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 0 0 n.v.t. €0 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 0 0 n.v.t. €0 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 n.v.t. €0 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 0 0 n.v.t. €0 Subtotaal bouwbesluittoetsvrij 38 593 n.v.t. -€ 45.646 Totaal effect GK1 en bouwbesluittoetsvrij 214 3859 n.v.t.

-€ 297.174

Voor de OD G was het niet mogelijk om voor 2018 de legesinkomsten nader uit te splitsten op basis van de aangeduide bouwsomcategorieën. De betreffende gemeente hanteert als grondslag voor de leges kuubs (in plaats van de hoogte van de bouwsom). Omdat onze inventarisatiemethode uitging van de omvang van de bouwsom (en niet van kuubs) kon geen nader inzicht worden verschaft in de inkomsten van de leges voor 2018. De wegvallende leges konden -ondanks het ontbreken van de nadere uitsplitsing- wel worden bepaald; het betreft een bedrag van - € 297.174. Het effect is per saldo budgettair neutraal, omdat de inzet van de OD G ook zal komen te vervallen.

OD G 2019 Wegvallende leges (waar leges voor Aantal Totaal Gevolgklasse 1 (gaat naar geheven kunnen afgeronde urenverlies in Inkomsten leges Kwaliteitsborger) worden in de huidige aanvragen 2019 uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 66 1030 € 121.424 -€ 83.398 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 96 1882 € 505.247 -€ 152.410 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 87 1792 € 546.621 -€ 145.168 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 0 0 €0 €0 Subtotaal gevolgklasse 1 249 4703 € 1.173.292 -€ 380.975 2,666% Wegvallende leges (waar leges voor Aantal Totaal Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken geheven kunnen afgeronde urenverlies in Inkomsten leges (niet GK 1) worden in de huidige aanvragen 2019 uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 21 328 € 8.066 -€ 26.536 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 0 0 €0 €0 Subtotaal bouwbesluittoetsvrij 21 328 € 8.066 -€ 26.536 Totaal effect GK1 en bouwbesluittoetsvrij 270 5031 € 1.181.358 -€ 407.511

Het jaar 2019 laat een soortgelijk beeld zien als 2018. Het is hierbij van belang op te merken dat met name de inkomsten van de leges voor de categorie bouwbesluittoetsvrij niet in verhouding staan tot de werkzaamheden die in de huidige setting dienen te worden verricht. Per saldo zal voor deze categorie sprake zijn van een positief resultaat voor de gemeente. Immers, de huidige leges zijn niet toereikend om de inzet af te dekken. Deze inzet komt juist straks te vervallen.

OD ZHZ 201833 Wegvallende leges (waar leges voor Aantal Totaal Gevolgklasse 1 (gaat naar geheven kunnen afgeronde urenverlies in Inkomsten leges Kwaliteitsborger) worden in de huidige aanvragen 2018 uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 15 0 € 3.392 €0 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 1 0 € 1.386 €0 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 8 128 € 55.583 -€ 11.264 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 7 168 € 103.661 -€ 14.784 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 1 37 € 235.941 -€ 3.256 Subtotaal gevolgklasse 1 32 333 € 399.964 -€ 29.304 2,666% Wegvallende leges (waar leges voor Aantal Totaal Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken geheven kunnen afgeronde urenverlies in Inkomsten leges (niet GK 1) worden in de huidige aanvragen 2018 uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 50 0 € 18.266 €0 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 5 0 € 7.776 €0 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 0 0 €0 €0 Subtotaal bouwbesluittoetsvrij 55 0 € 26.042 €0 Totaal effect GK1 en bouwbesluittoetsvrij 87 333 € 426.006 -€ 29.304

We merken bij de cijfers van deze gemeente op dat er in de huidige situatie (2018) sprake is van beperkte inzet qua vergunningverlening en toezicht voor gevolgklasse 1. Vandaar het relatief lage bedrag aan wegvallende kosten van € 29.034. Daarnaast worden op dit moment geen specifieke werkzaamheden verricht ten aanzien van de technische toets voor de categorie bouwbesluittoetsvrij. Het effect hiervoor is dan per saldo € 0.

De leges zijn bepaald aan de hand van de aangeleverde bouwsom in relatie tot de tarieventabel. 22

OD ZHZ 2019 Wegvallende leges (waar leges voor Totaal Gevolgklasse 1 (gaat naar Aantal afgeronde geheven kunnen urenverlies in Inkomsten leges Kwaliteitsborger) aanvragen 2019 worden in de huidige uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 9 0 € 6.118 €0 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 2 0 € 2.727 €0 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 7 112 € 51.493 -€ 10.104 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 4 96 € 68.613 -€ 8.660 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 1 27 € 34.925 -€ 2.436 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 0 0 €0 €0 Subtotaal gevolgklasse 1 23 235 € 163.877 -€ 21.199 2,666% Wegvallende leges (waar leges voor Totaal Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken Aantal afgeronde geheven kunnen urenverlies in Inkomsten leges (niet GK 1) aanvragen 2019 worden in de huidige uren situatie; effect per saldo budgettair neutraal) GK 1 act. Bouw < € 50.000 70 0 € 21.161 €0 GK 1 act. Bouw € 50.000 - € 100.000 2 0 € 3.892 €0 GK 1 act. Bouw € 100.000 - € 400.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 400.000 - € 1.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 1.000.000 - € 2.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw € 2.000.000 - € 5.000.000 0 0 €0 €0 GK 1 act. Bouw > € 5.000.000 0 0 €0 €0 Subtotaal bouwbesluittoetsvrij 72 0 € 25.053 €0 Totaal effect GK1 en bouwbesluittoetsvrij 95 235 € 188.930 -€ 21.199

2019 laat een soortgelijk beeld zien (ondanks de veranderde prestatiegegevens).

2.7 Financieel effect Wkb: wegvallende leges (voor wegvallende taken) en nieuwe taken In deze paragraaf presenteren we een (gedetailleerd) overzicht van het financiële effect van de Wkb, wat betreft wegvallende taken en de nieuwe/extra werkzaamheden die het gevolg zullen zijn van de inwerkingtreding van de Wkb. Zoals al eerder aangegeven komen deze extra werkzaamheden (taken) niet voor verhaal middels de leges in aanmerking. Voor elke gemeente betekent dit dat deze lasten op een andere wijze zal moeten bekostigen. Zoals eerder reeds vermeld gaat het om de volgende nieuwe taken / extra taken: 1.

Toetsing juiste instrument en kwaliteitsborger

Toets borgingsplan

Toets dossier bevoegd gezag.

Per omgevingsdienst (met inachtneming van de opmerkingen die hiervoor al aan de orde zijn geweest) ziet het beeld er als volgt uit. ODR 2018

Cijfers 2018

Gevolgklasse 1 (gaat naar Kwaliteitsborger)

Bouwbesluittoetsingsvrij bouwwerken (niet GK 1)

Aantal afgeronde Inkomsten aanvragen leges 2018

55 11 37 17 4 2 5 131

€ 59.696 € 28.755 € 279.554 € 210.277 € 71.766 € 26.000 € 69.764 € 745.812

Aantal afgeronde Inkomsten aanvragen leges 2018

57 11 4 0 0 0 0 72 203

€ 47.190 € 39.744 € 31.416 €0 €0 €0 €0 € 118.350 € 864.162

Nieuwe taken/ extra taken Wkb

Wegvallende taken a.g.v. Wkb

Wegvallende kosten (waar leges voor geheven kunnen worden in de huidige situatie; effect per saldo budgettair neutraal) -€ 31.631 -€ 6.326 -€ 32.627 -€ 24.768 -€ 10.122 -€ 5.521 -€ 17.636 -€ 128.631

Wegvallende kosten (waar leges voor geheven kunnen worden in de huidige situatie; effect per saldo budgettair neutraal) -€ 34.966 -€ 7.170 -€ 3.987 €0 €0 €0 €0 -€ 46.123 -€ 174.754

Procentueel aandeel leges gerelateerde kosten in legesopbrengst

Totaal kosten extra werkzaam heden i.v.m. Wkb

-53% -22% -12% -12% -14% -21% -25% -17%

€ 8.435 € 2.530 € 9.930 € 9.125 € 2.147 € 1.074 € 2.876 € 36.116

Procentueel aandeel leges gerelateerde kosten in legesopbrengst

Totaal kosten extra werkzaam heden i.v.m. Wkb

-74% -18% -13% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. -39% -20%

n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. €0 € 36.116

De extra werkzaamheden die gepaard gaan met de inwerkingtreding van de Wkb, zullen tot gevolg hebben dat een bedrag van € 36.116 dient te worden gereserveerd door de gemeente (voor de extra inzet van de ODR); dit bedrag kan niet worden afgedekt door de leges.

ODR 2019 Cijfers 2019

Gevolgklasse 1 (gaat naar Kwaliteitsborger)

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.alblasserdam.nl/api/v1/meetings/176/documents/4749