Bijlage 2 Brief SOJ aan raad nav 1e burap SOJ.pdf

Aan de gemeenteraden en colleges van burgemeester en Wethouders van de 10 gemeenten in Zuid-Holland Zuid

Uw kenmerk

Ons kenmerk UIT / 2104918

Datum 12 juli 2021

Onderwerp Informatiebrief ontwikkeling jeugdhulpuitgaven 2021 1e bestuursrapportage SOJ

Bijlage(n) 1

Behandeld door/telefoonnummer J. van der Linden/078 – 770 8500

Geachte raad, geacht college, Graag vragen wij uw aandacht voor de kostenontwikkeling van jeugdhulp en de ontwikkelingen van de rijksbijdragen in het gemeentefonds voor jeugdhulp. Wij informeren u hierover zodat u hiermee rekening kunt houden in uw eigen (meerjaren) begroting. Achtereenvolgens komen aan de orde:     

Kostenontwikkeling jeugdhulp Sturing en beheersing Ontwikkeling rijksbijdragen jeugdhulp Impact op de (meer)jarenbegroting Begrotingswijzigingen

Kostenontwikkeling jeugdhulp Uit de eerste bestuursrapportage van SOJ blijkt dat de uitgaven voor jeugdhulp verder doorstijgen. Dit betekent dat de begroting 2021, waarin juist een reductie van de uitgaven was opgenomen, overschreden zal worden met € 13,2 mln. Deze overschrijding wordt voornamelijk veroorzaakt door het niet realiseren van de kostenreducties opgenomen in de begroting en de stijging van de kosten van jeugdhulp als gevolg van een gestegen inzet per jeugdige bij zorgaanbieders. Daarnaast zijn er op onderdelen hogere tarieven en vergoedingen en is er een begrotingswijzing voor de Serviceorganisatie en de Stichting Jeugdteams. Dit is opgenomen in onderstaande tabel. Bedragen * € 1 mln. Niet halen kostenreductie en hogere inzet (per jeugdige) jeugdhulp Hogere tarieven en vergoedingen (€ 0,9 mln. gedekt door hogere Rijksbijdrage) Begrotingswijziging Stichting Jeudtteams Begrotingswijziging Serviceorganisatie Totaal

1

10,0 2,2 0,4 0,6 13,2

Een uitgebreide toelichting op de kostenontwikkeling is opgenomen in de bijgevoegde eerste bestuursrapportage van de SOJ. Opgemerkt wordt dat op basis van een landelijke benchmark van It's Public over 2019 blijkt dat het regionaal tekort op jeugdhulp inclusief kosten voorveld in ZHZ 13% bedraagt en landelijk gemiddeld 30 procent. Sturing en beheersing Onderzoek van AEF1 geeft een aantal handvatten voor ombuiging, maar toont ook aan dat stijging van jeugdhulp uitgaven grotendeels onvermijdelijk is. In de regio ZuidHolland Zuid is in het verleden besloten om de begroting van de uitgaven jeugdhulp grotendeels te blijven baseren op de rijksbijdragen. Hierdoor is de Serviceorganisatie Jeugd (SOJ) telkenmale genoodzaakt om budgetoverschrijdingen te melden omdat de uitgaven , ondanks alle taakstellingen en flankerende maatregelen, onvermijdelijk blijven toenemen. Met de invoering van de nieuwe governancestructuur op basis van het AEFadvies voor deze hebben gemeenten zelf meer sturingsmogelijkheden;    

De gemeenten dragen verantwoordelijkheid voor de afbakening van jeugdhulp en de inrichting van voorliggende collectieve voorzieningen hiervoor, De gemeenten dragen verantwoordelijkheid voor de toeleiding en casusregie vanuit de lokale teams, zeker wanneer komend jaar ook de aansturing van de jeugdteams rechtstreeks vanuit de gemeenten plaatsvindt, De SOJ werkt aan de (her)inrichting van het jeugdhulplandschap via een nieuwe inkoopstrategie voor de jaren 2022-2026, De SOJ is verantwoordelijk voor regie op de ketensamenwerking (kwalitatief) en de sturing op doelmatigheid en kostenbeheersing (kwantitatief) via contractbeheer

Inhoud is leidend We hebben in de achterliggende periode gezien hoe kwetsbaar de jeugd kan zijn in onvoorziene omstandigheden. De weerbaarheid van jeugdigen is natuurlijk een primaire taak van ouders, sociale omgeving en het onderwijs, maar we moeten ook constateren dat COVID-19 voor de meest kwetsbare groep tot een extra zorgvraag heeft geleid. Deze realiteit heeft niet geleid tot meer aanvragen voor jeugdhulp, maar wel tot zwaardere en langere behandeltrajecten. Dit is een tendens die we niet zomaar kunnen keren met meer en betere voorliggende voorzieningen. We zetten vanuit de nieuwe inkoopstrategie daarbij in op ondersteuning nabij de jeugdigen, zoveel mogelijk in een gezinssituatie. We hebben vastgesteld dat er een tekort is aan behandelvoorzieningen binnen de regio waardoor jeugdigen soms ver weg geplaatst worden (in dure voorzieningen), ver weg van hun familie, hun school en hun vertrouwde omgeving. We streven er daarom op korte termijn naar voorzieningen te creëren binnen de regio om deze jongeren en hun ouders te helpen. Maar we willen daar nog verder in gaan en hebben ons met alle zorgpartijen in deze regio ten doel gesteld om op de langere termijn te streven naar nul uithuisplaatsingen van jeugdigen die zwaardere zorg nodig hebben. Dat is goed voor die jongeren en leidt tot lagere uitgaven.

Daarnaast werken we samen met gemeenten, uitvoeringsorganisaties en zorgpartijen aan het aanpakken van gezinsproblematiek. Teveel wordt nog gehandeld vanuit de jeugdhulp zonder de onderliggende gezinsproblematiek (mentale problemen bij ouders, schuldenproblematiek) op te lossen of de jongere voor te bereiden op volwassenheid. Jeugdhulpvragen zullen door betrokken professionals en zorgaanbieders integraal worden beoordeeld waarna er een perspectiefplan voor het gezin wordt opgesteld. Dit zijn enkele voorbeelden van wenselijke en noodzakelijke ontwikkelingen in de komende jaren. Ontwikkelingen die gericht zijn op verbetering van de kwaliteit van zorg, hulp en ondersteuning. Maar tegelijkertijd ontwikkelingen die investeringen vragen en tijd nodig hebben om te leiden tot lagere uitgaven.

1

https://www.aef.nl/nieuws/onderzoek-structurele-middelen-jeugdhulp-gepubliceerd

2

www.jeugdzhz.nl

Beheersing is noodzakelijk Het AEF rapport toonde aan dat er in het huidige stelsel nauwelijks ruimte is voor financiële prikkels om de uitgaven duurzaam te verlagen. Dat betekent uiteraard niet dat gemeenten en SOJ niet kunnen sturen op doelmatigheid en kostenbeheersing. Gemeenten kunnen middels afspraken met huisartsen en vanuit de lokale teams en de jeugdprofessionals sturen op de instroom, de zwaarte en de duur van zorg aan jeugdigen op casusniveau. Hier ligt een hele belangrijke sleutel voor kostenbeheersing. De SOJ, op haar beurt, stuurt op systeemniveau; bijvoorbeeld, de ketensamenwerking voor tijdige en juiste zorg, een normenkader voor passende zorg (niet te weinig maar ook niet te veel), en realisatie van de ontwikkelopgaven (bijvoorbeeld naar nul uithuisplaatsingen). Inkoop en contractmanagement zijn verantwoordelijk voor deze taken, in nauwe samenspraak met de gemeenten. Deze aanpak gaat uit van beheersing aan de voorzijde middels contractafspraken, normen en sturing op doelmatigheid. We zien dat dit leidt tot motivatie en acceptatie bij aanbieders. Helderheid vooraf staat centraal. Sturing en controle achteraf middels budgetplafonds (en Nee Tenzij) heeft de afgelopen jaren geleid tot hoge administratieve lasten en is maar matig effectief gebleken.

Het doorvoeren van nog strakkere budgetplafonds staat op gespannen voet met de strekking van de Jeugdwet (ieder heeft recht op zorg), leidt tot toenemende wachtlijsten en rechtsongelijkheid voor ouders en jeugdigen (wie later in het jaar hulp nodig heeft wordt anders behandeld dan wie eerder in het jaar komt). Betere afspraken en sturing vooraf verdienen daarom de voorkeur boven budgetplafonds. Ontwikkeling rijksbijdragen jeugdhulp Het kabinet heeft voor 2021 incidenteel € 493 mln. via het gemeentefonds ter beschikking gesteld. Hiervan wordt € 55 mln. afgeroomd voor de VNG voor onder andere coördinatie en informatievoorziening. Resteert € 438 mln. Bij een geschat aandeel van 2,6 procent voor onze regio is dat € 11,4 mln. Hierbij wordt opgemerkt dat de reele stijging van de rijksbijdrage ten opzicht van vorig jaar € 16,7 mln. bedraag. Deze extra stijging wordt voor € 3,6 mln veroorzaakt door een hogere uitkering voor de specifieke uitkering voor Voogdij/18+. De door de VNG ingestelde arbitrage heeft geleid tot een uitspraak dat er volgend jaar € 1,9 mld. extra budget door het Rijk beschikbaar moet worden gesteld, aflopend tot € 800 mln. in 2028. Op basis van deze arbitrage uitspraak stelt het kabinet voor 2022 € 1,314 mld. beschikbaar. Indien dit volledig naar gemeenten toe zou komen zou dat voor onze regio circa 33 mln. aan extra rijksmiddelen opleveren.

Voor 2021 dekken de extra rijksmiddelen het het tekort op de begroting. De door het kabinet extra uitgetrokken middelen voor 2022 dekken ruimschoots het tekort indien deze middelen volledig aan gemeenten ter beschikking worden gesteld. Impact op de (meerjaren)begroting De huidige kostenontwikkeling betekent dat ook de begroting voor 2022 en het meerjarenperspectief 2023-2025 niet realistisch meer is. Het AEF rapport wijst op het risico dat de beleidsruimte voor gemeenten om te besparen beperkt is. Het netwerk MT heeft aangegeven dat met dat inzicht uit het AEF rapport geconcludeerd moet worden dat de in het Aanjaagplan en in de begroting verwerkte besparingen moeilijk haalbaar zijn, maar wel stappen gezet kunnen worden. In de tweede helft van het jaar komt het netwerk MT jeugd met een inschatting van wat haalbaar is. Gezien dit bericht van het netwerk MT jeugd en gezien de groei van de jeugdzorguitgaven in de afgelopen jaren wordt voor de verwachting van de kosten voor 2022-2025 uitgegaan van het huidige kostenniveau inclusief een inschatting van de kosten voor lokale kosten jeugdhulp naar voren van 6,5 procent van het budget en inclusief de besparingen van het SOJ-deel.

3

In onderstaande tabel is het op basis hiervan geschatte kostenniveau voor de jaren 2022-2025 verwerkt en afgezet tegen de huidige meerjarenbegroting. Voor het lokale deel jeugdhulp naar voren is hierbij uitgegaan dat gemeenten 6,5 procent van totale kosten inzetten voor jeugdhulp naar voren. Deze cijfers zijn exclusief de Stichting Jeugdteams (overgegaan naar gemeenten) en op prijspeil 2022. Tabel verwachte kosten ten opzichte van primaire begroting scenario 1 A Jaar

B C D E F=B+C-D-E G H=F+G I J=H-I K L=J-K Prognose 1e Lokaal Besparingen Besparingen Totaal Indexatie Totaal plus Jeugdteams Totaal Primaire Verschil burap 2021 (Jeugdhulp SOJ gemeente 2022 indexatie naar exclusief begroting naar voren) inclusief 2022 gemeenten jeugdteams scenario 1 jeugdteams 2021 132.831 3.310 500 135.641 2022 132.831 8.634 2.300 139.165 1.865 141.030 13.758 127.273 104.968 22.305 2023 132.831 8.634 5.000 136.465 1.829 138.294 13.758 124.537 100.198 24.339 2024 132.831 8.634 5.000 136.465 1.829 138.294 13.758 124.537 100.192 24.345 2025 132.831 8.634 5.000 136.465 1.829 138.294 13.758 124.537 100.192 24.345

Tabel bijdrage per gemeente (verdeelsleutel meicirculaire 2021 toegepast en solidariteitsuitkomsten forecastmodel april) Alblasserdam Dordrecht Gorinchem Hardinxveld-Giessendam Hendrik-Ido-Ambacht Hoeksewaard Molenlanden Papendrecht Sliedrecht Zwijndrecht Totaal

2022 Afbouw 2022 na afb. solidariteit solidariteit -178 6.195 -1.658 39.772 -832 9.714 226 5.076 159 7.635 -131 16.398 1.351 11.245 -8 8.121 7 8.567 1.063 14.551 -0 127.273

6.373 41.430 10.546 4.850 7.475 16.529 9.894 8.129 8.559 13.488 127.273

2023 Afbouw 2023 na afb. solidariteit solidariteit -223 6.014 -2.072 38.466 -1.040 9.279 283 5.029 199 7.514 -164 16.010 1.689 11.370 -10 7.944 9 8.385 1.329 14.527 -0 124.537

6.236 40.539 10.319 4.746 7.315 16.174 9.681 7.954 8.375 13.198 124.537

2024 Afbouw 2024 na afb. solidariteit solidariteit -223 6.014 -2.072 38.466 -1.040 9.279 283 5.029 199 7.514 -164 16.010 1.689 11.370 -10 7.944 9 8.385 1.329 14.527 -0 124.537

6.236 40.539 10.319 4.746 7.315 16.174 9.681 7.954 8.375 13.198 124.537

2025 Afbouw 2025 na afb. solidariteit solidariteit -223 6.014 -2.072 38.466 -1.040 9.279 283 5.029 199 7.514 -164 16.010 1.689 11.370 -10 7.944 9 8.385 1.329 14.527 -0 124.537

6.236 40.539 10.319 4.746 7.315 16.174 9.681 7.954 8.375 13.198 124.537

Begrotingswijzigingen Bij de eerste bestuursrapportage is een begrotingswijziging 2021 opgenomen van € 13,2 mln. welke aansluit op de verwachte kostenontwikkeling. Voor meer achtergrondinformatie wordt verwezen naar de bijgevoegde eerste bestuursrapportage. Bij de tweede bestuursrapportage zal een begrotingswijziging 2022 en een geactualiseerd meerjarenperspectief 2023-2025 worden opgesteld, waarbij de input van het Netwerk MT jeugd op de te realiseren besparingen en actuele inzichten van de te realiseren besparingen op de nieuwe inkoop 2022 (normenkader en doelen) zullen worden meegenomen. Indien beschikbaar worden ook de geactualiseerde rijksmiddelen voor 2022 en verder (naar aanleiding van de aangekondigde verhoging van de rijksmiddelen van € 1,3 mld.) volgens de septembercirculaire vermeld. De begrotingswijziging zal vervolgens ter zienswijze aan de raden zal worden voorgelegd. Met vriendelijke groet, Het dagelijks bestuur van de Dienst Gezondheid & Jeugd, de secretaris, de voorzitter,

C. Vermeer

H. van der Linden

4

www.jeugdzhz.nl