Bijlage 1 IMBK Alblasserdam inclusief Assetsheets.pdf

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam Bouwsteen Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving

projectnummer 0476257.100 definitief 1 juni 2023

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam Bouwsteen Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving projectnummer 0476257.100 definitief 1 juni 2023

Auteurs Thijs van Uijtregt Nathalie van Tricht Brian Kaptein Stephan van der Geest Anouk Visser Tim Bulk

Opdrachtgever Gemeente Alblasserdam Cortenge 2 2951 ED Alblasserdam

Colofon

Gecontroleerd: Tim Bulk

datum 1 juni 2023

beschrijving definitief

vrijgave R. van Hoek

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3 1.4

Belang van de openbare ruimte in Alblasserdam Aanleiding en doel Scope Leeswijzer

1 1 2 3

2

Het IMBK Alblasserdam: een procesinstrument

5

2.1 2.2

Gedachtegang Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving Bouwsteen Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving

5 6

3

Huidige situatie

8

3.1 3.2 3.3

Terugblik afgelopen beheerperiode Aard en omvang van de beheerarealen Huidige kwaliteit

8 8 9

4

Kaders en ontwikkelingen

13

4.1 4.2 4.3 4.4

Wettelijke kaders Gemeentelijke kaders Trends & ontwikkelingen Koppeling kaders met beheer en onderhoud Fysieke Leefomgeving

13 14 17 19

5

Thema’s

21

5.1 5.2 5.3

Een groene & klimaatbewuste leefomgeving Een duurzame & circulaire leefomgeving Een gezonde & sociale leefomgeving

22 24 26

6

Het vervolg

30

6.1 6.2 6.3 6.4

Planmatig en professioneel beheer Verdiepingsslagen Assetsheets Groeipad Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving Een ‘fit en groene’ Omgevingsvisie Alblasserdam

30 31 31 32

Bijlage 1: Assetsheets

INLEIDING

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

1

Inleiding De openbare ruimte van de gemeente Alblasserdam is de woon-, werk- en leefomgeving van de inwoners, ondernemers en bezoekers van Alblasserdam. Deze ruimte is voor iedereen toegankelijk om te wonen, jezelf te verplaatsen, te recreëren maar ook een plek waar planten en dieren leven. Het is daarom in ieders belang om deze ruimte door middel van juiste inrichting en beheer aantrekkelijk, schoon, heel en veilig te houden. In het voorliggende Integraal Maatschappelijk Beheerkader met bijbehorende Assetsheets wordt de koppeling gemaakt tussen de opgaves en het daadwerkelijke beheer en onderhoud van onze leefomgeving.

1.1

Belang van de openbare ruimte in Alblasserdam De wijze waarop de openbare ruimte wordt ingericht en beheerd is sterk bepalend voor het dagelijkse gebruik en beleving van de leefomgeving. Daarnaast is er steeds meer aandacht voor de verbinding tussen grote maatschappelijke opgaven en onze leefomgeving. Waar het beheer zich vroeger vooral richtte op de technische en esthetische (beeld)kwaliteit, wordt er nu ook gekeken naar het effect van de leefomgeving op bijvoorbeeld de veiligheid en gezondheid van inwoners, het verlichtende effect op de gevolgen van klimaatverandering, verkoeling, vergroening en duurzaamheid. Steeds meer verlangen we naar de aansluiting van de inrichting en het beheer van de openbare ruimte op deze maatschappelijke opgaven.

1.2

Aanleiding en doel In 2009 is in Alblasserdam een Kwaliteitsplan Dagelijks beheer openbare ruimte opgesteld met in 2011 een actualisatietraject. Met het in werking treden van de aankomende Omgevingswet is de behoefte ontstaan om het kwaliteitsplan uit 2009 wederom te actualiseren en te verbinden aan de ontwikkelingen rondom de Omgevingsvisie, een van de kerninstrumenten onder deze Omgevingswet. Veel maatschappelijke opgaven, van klimaatadaptatie tot biodiversiteit, van vergroening tot beleving en van verduurzaming tot participatie, worden gerealiseerd in de bestaande openbare ruimte, waar de (asset)beheerder verantwoordelijk voor is. De beheerders hebben hiermee een unieke positie voor tal van opgaven en transities. Dit vraagt om een omslag van sturen op technische- en functionele instandhouding naar sturen op de effecten op maatschappelijke opgaven en de bijdragen aan de bestuurlijke ambities van de gemeente. Dit sluit aan bij de doelen van de Omgevingswet; inzichtelijk en transparant. Tegelijkertijd vindt er een ontwikkeling van sectoraal naar integraal beheer plaats. Waar er voorheen voor elke asset een apart plan was, komt dit nu samen in één proces en één overzichtelijk document: het Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK). In dit IMBK wordt een integraal beheerkader vastgesteld voor alle assets in de fysieke leefomgeving in Alblasserdam.

Hiermee wordt ook de koppeling gemaakt met de ontwikkelingen en opgaven die op de openbare ruimte af komen, bijvoorbeeld op het gebied van innovaties, duurzaamheid en circulariteit. Met behulp van de bijbehorende assetsheets worden de benodigde budgetten inzichtelijk gemaakt en wordt er beschreven in de beheerstrategie hoe het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd en hoe de assets bijdragen aan de maatschappelijke en gemeentelijke opgaven. Pagina 1 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Hiermee wordt het IMBK het document waarin alles te vinden is over het hoe, hoeveel én voor wie het beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving wordt uitgevoerd.

1.3

Scope Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte richt zich op de vrij toegankelijke openbare ruimte welke door de gemeente wordt onderhouden. In voorliggend IMBK gaat het om de volgende zeven beheerdomeinen:  Groen en bomen  Civieltechnische kunstwerken  Wegen  Spelen en recreatie  Openbare verlichting  Straatmeubilair  Riolering  Schoon De drie thema’s die in dit IMBK aan bod komen en waaraan de bovengenoemde beheerdomeinen een bijdrage leveren zijn als volgt: 1. 2. 3.

Een groene & klimaatbewuste leefomgeving; Een duurzame & circulaire leefomgeving; Een gezonde & sociale leefomgeving.

Deze drie thema’s staan in het verlengde bij het accent van de eigen gemeentelijke Omgevingsvisie: “Fit & Groen in de polder”. Beheer, onderhoud en vervanging Het IMBK richt zich op beheer, onderhoud en vervanging van de beheerobjecten in de fysieke leefomgeving. Hierbij worden de verschillende typen beheer en onderhoud verdeeld naar de categorieën van de GBIWorld beheersysteem en GBI Kennisbank van Antea Group:  Beheer: Systematisch plannen, budgetteren, voorbereiden en uitvoeren van activiteiten die erop gericht zijn een object blijvend zijn functie te laten vervullen;  Technisch en verzorgend onderhoud: Uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen: o Technisch onderhoud: dit onderhoud richt zich op het uitvoeren van reparaties, kleinschalige herstellingen en andere technische maatregelen om ervoor te zorgen dat de objecten goed blijven functioneren op het gewenste kwaliteitsniveau van de gemeente; o Verzorgend onderhoud: dit onderhoud is gericht op het esthetische aspect van de beheerobjecten. Denk hierbij aan het schoonmaken en schilderen van objecten en bijvoorbeeld het verwijderen van zwerfvuil. Deze activiteiten inclusief bijbehorende (financiële) kaders zijn voor de desbetreffende assets opgenomen in de assetsheet “Schoon”.

 Vervanging (renovatie): Maatregel om de kwaliteit van een object weer op het gestelde kwaliteitsniveau te brengen, toegepast aan het einde van de (economische) gebruiksduur, indien groot- en klein onderhoud niet meer toereikend is waardoor een nieuw object ontstaat.

Pagina 2 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

1.4

Leeswijzer  

  

Hoofdstuk 2: Het IMBK Alblasserdam: een procesinstrument beschrijft de gedachtegang van het IMBK-proces en de positie hiervan in de Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving; Hoofdstuk 3: Huidige situatie beschrijft de huidige situatie en kwaliteit van de beheerobjecten. Daarnaast worden de aard en omvang van de beheerobjecten kort en bondig weergegeven; Hoofdstuk 4: Kaders en ontwikkelingen beschrijft de wettelijke en gemeentelijke kaders. Daarnaast worden de trends en ontwikkelingen weergegeven in dit hoofdstuk; Hoofdstuk 5: Thema’s beschrijft de thema’s met betrekking tot het beheer van de leefomgeving in Alblasserdam; Hoofdstuk 6: Het vervolg beschrijft het vervolgproces en de te nemen acties.

Pagina 3 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

IMBK: EEN PROCESINSTRUMENT Pagina 4 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

2

Het IMBK Alblasserdam: een procesinstrument In juni 2022 is de gemeente Alblasserdam samen met Antea Group gestart met het proces om te komen tot een Integraal Maatschappelijk Beheerkader. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe dit proces eruitziet.

2.1

Gedachtegang Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving Het Integraal Maatschappelijk Beheerkader is tot stand gekomen dankzij het doorlopen van verschillende stappen en acties. Het IMBK is in die zin ook meer een procesinstrument dan een los en opzichzelfstaand document. Zonder een doorlopend proces, geen IMBK. In deze paragraaf wordt het startpunt en positie van dit proces beschreven. Startpunt van het proces Het beheer in Alblasserdam is vastgelegd in een aantal bestaande, voornamelijk sectorale, beleidsdocumenten en beheer- en uitvoeringsplannen. In deze plannen is per asset beschreven wat het te beheren areaal is, hoe dit areaal wordt onderhouden en wat de financiële kaders hiervoor zijn. Het beheerplan geeft hiermee voornamelijk inzicht in het technisch beheer en onderhoud om te voldoen aan de wettelijke kaders, gemeentelijke beleidskaders en beschikbare budgetten. Er is echter ook de wens om voor alle domeinen in de fysieke leefomgeving een koppeling te leggen met de maatschappelijke opgaven, samengevoegd in één heldere en integrale beleidsnota. Deze maatschappelijke opgaven zijn opgaven als duurzaamheid, klimaatadaptatie en bijvoorbeeld gezondheid. Opgaven waar elke asset op een bepaalde manier mee te maken heeft en aan kan bijdragen.

Figuur 1 Koppeling maatschappelijke opgaven met de fysieke leefomgeving (de veranderende rol van de Beheerder). (bron: Antea Group)

Pagina 5 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Deze gedachten en maatschappelijke ontwikkelingen eisen een andere focus, waarbij de stap van sectoraal naar integraal werken verder gemaakt moet worden. Het proces naar het IMBK helpt hierbij. Dit IMBK is daarmee samen met de Omgevingsvisie een bouwsteen die wordt vertaald in het uiteindelijke Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving, een programma onder de Omgevingswet.

Figuur 2 Groeipad Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving (bron: Antea Group)

2.2

Bouwsteen Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving Met het opstellen van het IMBK is de eerste stap naar rechts gezet in het bovenstaande groeipad, met als uiteindelijke doel het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving. Het IMBK dient hiermee als bouwsteen en onderdeel voor het uiteindelijke Omgevingsprogramma. In het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving komt het beheer, de inrichting en de beleving van de openbare ruimte samen. In hoofdstuk 6: Het vervolg wordt verdere invulling gegeven aan het proces om tot een Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving te komen.

Pagina 6 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

HUIDIGE SITUATIE Pagina 7 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

3

Huidige situatie Om uitspraken te kunnen doen over het beheer van de openbare ruimte is het allereerst van belang om inzicht te hebben in de huidige situatie. Hoe groot is het te beheren areaal? Welke technische- en beeldkwaliteit heeft het areaal en wat zijn de beschikbare budgetten? Deze vragen worden in dit hoofdstuk beantwoord.

3.1

Terugblik afgelopen beheerperiode Het beheerareaal van de gemeente Alblasserdam wordt bijgehouden in het beheersysteem. Afgelopen beheerperiode is gebleken dat de gegevens niet allemaal meer actueel en compleet zijn opgenomen in dit systeem. Een deel van de areaalgegevens in incompleet, verouderd of onbekend. De beschikbare data in het beheersysteem kan hierdoor niet met volledige zekerheid worden aangenomen, het is mogelijk dat de data niet overeenkomt met het daadwerkelijke areaal. Om deze data en informatie in het vervolgproces te actualiseren zijn er voor de desbetreffende assets in de bijbehorende assetsheets actiepunten opgenomen waarmee dit wordt gerealiseerd. In grote lijnen zijn de achterstanden in de (technische) kwaliteit van het areaal wel bekend. Aankomende planperiode zal er ingezet moeten worden op een algemene kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte in de gemeente.

3.2

Aard en omvang van de beheerarealen Het beheer van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente Alblasserdam. Binnen de gemeentegrenzen liggen globaal de volgende assets en beheerobjecten: Asset Object Aantal Eenheid Wegen Asfaltverhardingen 243.265 m2 2 *Areaal afkomstig uit Weginspectie 2022 Elementverharding 439.411 m

Groen en bomen

Openbare Verlichting

Half- en onverharde wegen

73.789

m2

Tegels Bomen Bosplantsoen Bos Heesters en bodembedekkers Gras- en kruidachtige Ruig gras/natuurlijke grasvegetatie Planten en struikrozen Hagen Strand en strandwal Oppervlaktewater Natuurlijke/onbeschoeide oevers (Leeg) Lichtmasten Armaturen

246.096 7.256 84.634 26.588 62.838 356.013 31.849 4.896 4.918 1.617 208.736 30.000 38.478 3.978 4.163

m2

Pagina 8 van 77

stuks m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m1 m2 stuks stuks

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Asset Riolering *Areaal afkomstig uit Programma Stedelijk Waterbeheer 2023-2027

Civiele kunstwerken

Spelen en recreatie *Areaal afkomstig uit Playmapping

Straatmeubilair

Overige objecten Object Vrijvervalriolering Mechanische riolering

66 110 31

stuks Eenheid km km

Drainageleiding Gemalen en drukgemalen Kolken Overige randvoorzieningen Lichte beschoeiing

30 115 7.000 70 29.999

km stuks stuks stuks m1

Verharde taluds Haven Steenbestorting Haven Brug beton Brug hout Beweegbare steiger Houten damwanden Gemetselde muren Waterbakken met fontein Trappen Houten vlonders Onderheide duikers Sport- en speeltoestellen Speelondergronden Verkeersborden en wegwijzers Straatnaamborden Hekwerken Paaltjes, bolders Afval- en hondenpoepbakken Banken (Ondergrondse) containers Geluidsschermen Ponton Waterbus Artistieke Kunstwerken Overig straatmeubilair

1.000 2.000 1.702 1.582 200 613 380 750 182 869 289 409 5.345 2.994 885 3.549 4.000 340 168 211 177 567 40 110

m2 m2 m2 m2 m2 m1 m1 m2 m2 m2 m1 stuks m2 stuks stuks m1 stuks stuks stuks stuks m1 m2 stuks stuks

Aantal

In de Assetsheets (Bijlage 1: Assetsheets) is per beheerdomein een gedetailleerder beeld opgenomen van het te beheren areaal.

3.3

Huidige kwaliteit Een belangrijk onderdeel van het beheerproces (Plan, Do, Check, Act) is het monitoren van de kwaliteit van de leefomgeving. Enerzijds wordt de technische kwaliteit van de objecten geïnspecteerd, denk hierbij aan riool- en weginspecties. Anderzijds wordt er gekeken naar de beeldkwaliteit van de leefomgeving, denk bijvoorbeeld aan de verzorging van zwerfafval en onkruid op basis van de CROW beeldkwaliteitsmethodiek. Pagina 9 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Het inspecteren van de leefomgeving op zowel de technische als beeldkwaliteit geeft de beheerder mogelijkheid om het beheer indien nodig bij te sturen. In deze paragraaf wordt de kwaliteit van de volgende assets beschreven: Wegen, Groen en bomen, Openbare verlichting, Riolering, Civieltechnische kunstwerken, Spelen en Recreatie en het Straatmeubilair. In Bijlage 1: Assetsheets is een gedetailleerder overzicht van de kwaliteit per specifieke asset opgenomen. Toelichting schouw Alblasserdam De gemeente Alblasserdam heeft de ambitie om het beeldkwaliteitsniveau van de fysieke leefomgeving op niveau B (basis) te houden. Hierbij bestaat er de kwaliteitsdifferentiatie voor de begraafplaats, deze wordt op niveau A (hoog) onderhouden. Om te toetsen of de beoogde beeldkwaliteit wordt behaald, worden er jaarlijks in het voor- en najaar twee schouwronden uitgevoerd op 60 meetlocaties. De onderhoudsstaat van het areaal wordt gemeten volgens de landelijke CROW standaard. Deze standaard maakt gebruik van meetlatten en deelt de beeldkwaliteit van de leefomgeving in naar de niveaus A+, A, B, C en als laagste D. Als voorbeeld is hieronder de beeldkwaliteitsmeetlat voor het onderdeel gras en kruidachtigenzwerfafval fijn opgenomen. De beelden tonen het verschil tussen de verschillende kwaliteitsniveaus.

Figuur 3 Voorbeeld meetlat: Groen-gras en kruidachtigen zwerfafval fijn (bron: Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018, CROW).

Wegen De algehele indruk van de verharding is in 2022 beoordeeld op B kwaliteit, conform de vastgestelde kwaliteitsambitie van Alblasserdam. Omgerekend tot rapportcijfer is het resultaat een 6,0. In 2021 was dit een 6,1 . Het aandeel afwijkingen (C-kwaliteit/ lage kwaliteit) is binnen vrijwel elk van de wegtypes significant. Dit is met name zichtbaar op rijbanen van elementen en voetpaden. Bij wegmarkeringen komt C (laag) en D (zeer laag) niveau niet voor. Aan de hand van de meest recente weginspectie (totale inspectie 2018 en inspectie asfaltverharding 2022) is gebleken dat de technische kwaliteit van het wegareaal voldoet aan de gemeentelijke kwaliteitsambities.

Pagina 10 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Groen en bomen De algehele indruk van het openbaar groen is in 2022 in Alblasserdam gemiddeld beoordeeld op B kwaliteit. Gemiddeld wordt een rapportcijfer 7,1 behaald (6,6 in 2021). De gemiddelde scores over de verschillende onderdelen binnen groen lopen uiteen. Lage kwaliteit komt beperkt voor. Op enkele locaties zijn op de meetlat snoeibehoefte en oneigenlijke snoeimaatregelen lage scores toegekend. Sierheesters en bomen scoren A niveau (hoog). Geen enkele categorie scoort op C (laag) of D (zeer laag) niveau. Openbare verlichting De openbare verlichting scoort middels de 90% normering van het CROW op B niveau (basis). Binnen openbare verlichting is de geringe gemeten lage kwaliteit (C niveau) te wijten aan vervuiling en aanslag van lichtmasten (op 2 van de 55 locaties waar de openbare verlichting is beoordeeld). De lampuitval is met 0,4 tot 0,7% van de geïnspecteerde lampen zeer laag. Riolering Van de geïnspecteerde (riool) strengen heeft 84% een redelijke tot goede score op kwaliteit gekregen. Van de strengen die zijn aangelegd tussen 1960 en 1969 heeft slechts 19% een redelijke tot goede kwaliteit. Civieltechnische kunstwerken Van de 65 geïnspecteerde kunstwerken (2017) scoort het grootste deel op redelijk niveau (B), waarbij 7 kunstwerken goed (A) scoren. Samen vormen de kunstwerken op goed en redelijk niveau 80% van de geïnspecteerde kunstwerken in Alblasserdam.

Spelen en recreatie Van de geschouwde speeltoestellen scoort zo’n 80% hoog (A). De overige 20% heeft de score basis (B), waarbij laag en zeer laag niet voorkomt. Uit de bovenstaande resultaten kan worden geconcludeerd dat speeltoestellen volgens de CROW systematiek op basisniveau scoort. Geen enkel speeltoestel heeft kwaliteitsniveau C (laag) en D (zeer laag) gescoord. Daarnaast worden toestellen middels inspecties gecontroleerd op veiligheid zodat deze voldoen aan geldende weten regelgeving. Resultaten vanuit deze inspectie worden gelijk opgepakt en verwerkt. Straatmeubilair De beeldkwaliteit van zowel het parkmeubilair als het straatmeubilair wordt volgens de CROW methodiek gemiddeld beoordeeld op basisniveau (B), de vastgestelde kwaliteitsambitie van Alblasserdam. Bij het parkmeubilair zijn enkele uitschieters naar zeer hoog (A+) niveau. Geen van het park- en straatmeubilair zijn beoordeeld op kwaliteitsniveau C (laag) of D (zeer laag). Schoon De algehele indruk van de verzorging van de openbare ruimte is gemiddeld beoordeeld op B kwaliteit, rapportcijfer 7,6. In 2021 betrof dit een 6,4. Aandachtspunten die de gemiddelde scores temperen liggen bij onkruid op verharding en in het groen. Het rapportcijfer komt tot stand door een gewogen gemiddelde van alle metingen binnen verzorging.

De hoge scores voor graffiti en hondenpoep maken dat het rapportcijfer voor verzorging op een 7,6 uitkomt.

Pagina 11 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

KADERS & ONTWIKKELINGEN Pagina 12 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

4

Kaders en ontwikkelingen Er bestaat geen overkoepelend wettelijk kader waarin voor gemeenten alle rechten en plichten met betrekking tot het beheer van de leefomgeving is vastgelegd. Beheerders hebben veel lokale keuzevrijheid maar zijn hierbij wel gebonden aan een aantal wettelijke en gemeentelijke kaders. Deze kaders worden in dit hoofdstuk verder beschreven. De beschreven kaders en ontwikkelingen vormen de basis voor de thema’s van dit Integraal Maatschappelijk Beheerkader.

4.1

Wettelijke kaders Kapitaalgoederen in de Gemeentewet In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de verplichting opgenomen om in de begroting en jaarrekening een paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen op te nemen. Zorgplicht Vanuit het Nieuw Burgerlijk Wetboek heeft de gemeente Alblasserdam een zorgplicht voor het handhaven en bevorderen van veiligheid in de openbare ruimte, aantoonbaar gemaakt door inspecties en onderhoud. Omgevingswet voor integrale ambities In 2024 treedt de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet verandert het juridische kader voor de openbare ruimte. Ambities worden steeds meer integraal gedeeld, meer verplichtend en minder vrijblijvend. Met méér ruimte voor lokale initiatieven en nadruk op (vroegtijdige) participatie. Wettelijke kaders per beheerobject Onderstaand wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste wet- en regelgeving voor enkele afzonderlijke beheerobjecten die van toepassing zijn: De verantwoordelijkheden van de gemeente als wegbeheerder zijn vastgelegd in de Wegenwet en de Wegenverkeerswet. In de Wegenwet is de onderhoudsplicht voor de wegen geregeld.

Het vereist van de beheerder goed 'rentmeesterschap', met de verplichting de wegen en civieltechnische kunstwerken 'in goede staat' te houden, de veiligheid van de weggebruiker te garanderen en de functionaliteit te borgen; Aanleg en beheer van riolering is een gemeentelijke taak op basis van de Wet milieubeheer en de Waterwet. De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater en verbetert de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. De wet legt de gemeentelijke zorgplicht voor hemel- en grondwater vast. De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft tot doel dat het water in een 'goede toestand verkeert'. Verder zijn in het Nationaal bestuursakkoord Water afspraken gemaakt over het op orde brengen van watersystemen. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de verplichting vastgelegd om in 2050 onder andere te voldoen aan een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting; De zorgplicht voor het openbaar groen verplicht tot het veilig in stand houden van alle bomen. De zorgplicht voor het groen wordt mede ingevuld door de regels die gelden vanuit de Wet natuurbescherming. Deze wet beschrijft de duurzame instandhouding en zorgplicht voor soorten en gebieden. Dit is niet alleen van toepassing op groenvoorzieningen maar ook op andere beheerobjecten. Pagina 13 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

4.2

Gemeentelijke kaders Groeiagenda 2030 Drechtsteden De gemeente Alblasserdam is onderdeel van de Drechtsteden. Drechtsteden is een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Alblasserdam, Dordrecht, Zwijndrecht, Papendrecht, Hendrik-Ido Ambacht, Sliedrecht en Hardinxveld-Giessendam. Binnen dit verband hebben de gemeenten gezamenlijk een Groeiagenda 2030 opgesteld. In deze Groeiagenda is een strategische visie voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van de Drechtsteden in de periode van 2018 – 2030 beschreven. De agenda toont de doelen en ambities waaraan tussen nu en 2030 wordt gewerkt. De insteek is om van de Drechtsteden een nog aantrekkelijker woon- en werkgebied te maken voor zowel nieuwe als bestaande inwoners. De Groeiagenda 2030 kent een viertal ambities:    

Bouwen en wonen | meer woningen Werken en economie | meer banen Bereikbaarheid en mobiliteit | betere bereikbaarheid Energietransitie | nieuwe energie

De Groeiagenda 2030 beschrijft de actiepunten waaraan de gemeenten moeten werken om de toekomstvisie te realiseren. Hiermee is de Groeiagenda een stip op de horizon en een handleiding voor alle gemeentelijke plannen. Het is aan de gemeenten zelf om te bepalen op welke wijze ze invulling geven aan de ambities om zo het gezamenlijke doel te bereiken. Structuurvisie Alblasserdam In 2013 is de Structuurvisie Alblasserdam 2040; Bedrijvig Hollands dijkdorp opgesteld. In de structuurvisie staat hoe de gemeente Alblasserdam kijkt naar de ontwikkelingen van het dorp. Op zowel ruimtelijk als sociaal gebied. Gemeentelijk beleid, zoals woonvisies of nieuwe bestemmingsplannen moeten allemaal passen binnen deze structuurvisie. De ambities van de gemeente zijn vertaald naar een zevental thema’s waarbinnen de inzet van de gemeente nodig is: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Veiligheid Bereikbaarheid Wonen en zorg: leefmilieus Werken Vrije-tijds economie Duurzaamheid Transformatiegebieden

De bovenstaande ruimtelijke thema’s zijn vervolgens uitgewerkt in drie speerpunten: Aantrekkelijkheid van het Centrum, Bereikbaarheid en Uitbouwen van de transferiumfunctie. De Eerste stap De Eerste stap is het document dat als basis dient voor de nog op te stellen Omgevingsvisie van Alblasserdam. Dit document is een tussenstap om te komen tot een omgevingsvisie. Hierin wordt de huidige situatie in Alblasserdam geschetst en een doorkijk gemaakt naar de toekomstige ontwikkelingen, opgaven en ambities. De structuurvisie is als vertrekpunt genomen. Het doel van de Eerste stap is om een helder beeld te krijgen van de opgaven die spelen in Alblasserdam. Pagina 14 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Deze (kern)opgaven zijn:  Bereikbaarheid  Bestaanszekerheid van inwoners  Circulariteit  Gezondheid  Klimaatadaptatie & -mitigatie  Ondersteuning  Werkgelegenheid  Woningbouw  Het zijn van een samenleving Aan de hand van deze opgaven is er één accent gekozen die het uitgangspunt van de uiteindelijke Omgevingsvisie gaat bepalen. Het accent is:

“Een fit en groen dorp in de polder heeft als doel: aanpassen aan de klimaatverandering, de klimaatverandering tegengaan, het opnieuw gebruiken van grondstoffen en gezondheid.” Collegeprogramma In het Collegeprogramma worden de ambities geformuleerd die centraal staan gedurende de collegeperiode 2022 -2026. Voor de komende vier jaar zijn de ambities geconcretiseerd in drie opgaves waar de gemeente Alblasserdam integraal aan gaat werken. Centraal in het collegeprogramma staat het thema: ‘Een fit en groen dorp in de polder’. Dit thema is gekoppeld met het gekozen accent vanuit de Eerste stap. Aan dit thema zijn meerdere ambities gekoppeld, namelijk groen en duurzaam, circulair, een sociaal dorp, autonoom en partner, verbinding maken, flexibel en realistisch. Deze ambities zijn verder uitgezet in een aantal opgaves met concrete doelen. Kwaliteitsplan dagelijks beheer openbare ruimte In het Kwaliteitsplan dagelijks beheer openbare ruimte heeft de Raad van Alblasserdam gekozen voor scenario 4, een realistisch kwaliteit scenario. In de praktijk betekent dit dat de gemeente Alblasserdam als kwaliteitsambitie niveau B (basis) nastreeft. Hierbij wordt de leefomgeving op basis niveau en functioneel onderhouden. De begraafplaats is hierbij afwijkend, deze wordt op A niveau onderhouden.

Wegencategoriseringsplan Gemeente Alblasserdam: Beleidskader Duurzaam Veilig Het Beleidskader Duurzaam Veilig heeft de essentie om verkeersonveiligheid te voorkomen in plaats van deze achteraf te bestrijden. Weggebruikers worden tot gewenst gedrag verleid door de inrichting van de weg. De weggebruiker dient dus aan de hand van de inrichting van de weg te kunnen zien wat van hem of haar wordt verwacht in het verkeer. Groenstructuurplan Alblasserdam Er wordt steeds meer gevraagd van de openbare ruimte terwijl het oppervlakte steeds schaarser wordt. De openbare ruimte moet plek bieden voor beplanting, parkeergelegenheid, afvalcontainers en bijvoorbeeld kabels en leidingen, met bijkomend vaak onderlinge conflicten. Zo kan in een beperkt gebied de wens naar meer parkeergelegenheden botsen met de wens naar meer groen. Pagina 15 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

De maatschappelijke en economische waarde van groen krijgt inmiddels steeds meer aandacht. Groen levert ecosysteemdiensten zoals het afvangen van fijnstof en verkoeling op hete dagen, maar draagt ook bij aan recreatie en een positieve beleving van de omgeving. Inwoners ontmoeten elkaar in parken en kinderen spelen in het groen. Allemaal diensten die het groen levert die positief uitwerken op de fysieke en geestelijke gesteldheid van de inwoners van Alblasserdam. Het is daarom belangrijk om het bestaande groen in Alblasserdam zoveel mogelijk te beschermen en te versterken. In dit plan wordt de focus en het belang van het groen gelegd op de volgende acht visies: 1. Dorp aan de Noord 2. Ontlasten, versterken en vergroenen van de dijk 3. Versterken verbinding centrum – water 4. Versterken groengebieden aan de dijk 5. In de waard 6. De waard in het dorp en verbindingen tussen waard en water 7. Groene loper door het dorp 8. De Alblas als waardevolle verbinding Nota openbare verlichting 2016-2025 In de Nota openbare verlichting 2016-2025 is beschreven hoe de openbare verlichting de komende 10 jaar op een verantwoorde wijze kan worden onderhouden.

In drie delen wordt een kader beschreven voor het beheer en onderhoud; Beleidsdeel met daarin de kaders en ambities op het gebied van duurzaamheid, energiebesparing en lichthinder, Beheerdeel wat in gaat op de kaders vanuit het beleidsdeel en waarin aandacht wordt gegeven aan de specifieke wensen van Alblasserdam, Realisatiedeel waarin twee relevante scenario’s zijn uitgewerkt en doorgerekend met betrekking tot de haalbaarheid van de ambities. De Raad van Alblasserdam heeft uiteindelijk gekozen voor het scenario ‘Duurzaam materiaalgebruik en kosten effectieve energiebesparing’. De belangrijkste uitgangspunten voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting zijn; Toepassing van LED verlichting bij vervangingen en nieuwbouw, Duurzaam gebruik van materialen, Dimmen van de verlichting, Voorkomen lichthinder en lichtvervuiling. Toepassing Led-verlichting Door LED verlichting toe te passen kan er snel significant energie worden bespaard. Daarnaast zijn de onderhoudskosten over het algemeen ook lager doordat LED verlichting minder snel moet worden vervangen. Dit scheelt dus ook in grondstoffen en financiële kosten. Duurzaam gebruik materialen Met het actief monitoren van de conditie van masten en armaturen wordt het exacte vervangingsmoment inzichtelijk. Hiermee wordt “onnodig” vroeg vervangen voorkomen en kunnen de vervangingscycli van masten en armaturen worden verlengd.

Dimmen verlichting Pagina 16 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Het dimmen van verlichting levert een extra energiebesparing op. De richtlijn ROVL2011 biedt de mogelijkheid aan gemeenten om het lichtniveau aan te passen en te dimmen in bijvoorbeeld nachtelijke uren. Voorkomen lichthinder en lichtvervuiling Lichthinder en -vervuiling door openbare verlichting wordt voornamelijk veroorzaakt door verouderde lampen en/of armaturen waarvan de optiek in het armatuur ver uitsteekt. Bij het vervangen van armaturen wordt er geen gebruik meer gemaakt van deze materialen en typen.

4.3

Trends & ontwikkelingen Deze paragraaf schetst een beeld van een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen voor de fysieke leefomgeving in Nederland, en hiermee ook voor Alblasserdam. Er worden een aantal ontwikkelingen uitgelicht die invloed hebben op de fysieke leefomgeving waarin we wonen, werken, ons verplaatsen en recreëren. Het zijn maatschappelijke opgaven waar iedereen mee te maken krijgt. Energietransitie Er is een energietransitie gaande waarbij steeds vaker gebruik wordt gemaakt van nieuwe en herbruikbare energiebronnen. Het gebruik van fossiele brandstoffen wordt tegelijkertijd verminderd om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Deze aanpak ligt in lijn met het Klimaatakkoord. In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes. Klimaat Het veranderende klimaat zorgt in Nederland voor steeds vaker voorkomende extreme weersomstandigheden zoals hitte, langdurige droogte en hevige neerslag. Klimaatadaptatie wordt steeds belangrijker om de effecten als wateroverlast, verdroging en hittestress tegen te gaan. Vergroening van de bebouwde omgeving is net als het bovengronds afvoeren en bufferen van water een belangrijke ontwikkeling. Bomen en planten en houden water vast en zorgen ook voor verkoeling van de bebouwde omgeving en kunnen daarnaast bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit in stedelijke gebieden.

Circulaire economie Overheden en bedrijven werken samen aan een duurzame circulaire economie. Het gebruik van afval als grondstof en terugwinnen van energie zijn belangrijke thema’s in de bedrijfsvoering. In de openbare ruimte wordt vooral gezocht naar het toepassen en hergebruiken van vrijkomende (organische) bouwstoffen. Duurzaamheid De laatste jaren is duurzaamheid een steeds belangrijker onderwerp geworden op allerlei vlakken in de maatschappij. Het doel van deze ontwikkeling is te voldoen aan de behoefte en welvaart van het heden, zonder de welvaart en behoeften van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. Door op een duurzamere manier om te gaan met de leefomgeving moet er minder druk op het milieu worden uitgeoefend. Participatie en individualisering De steden, dorpen en buurten worden niet meer alleen vanuit het gemeentehuis bestuurd. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties nemen in toenemende mate zelf Pagina 17 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

verantwoordelijkheid en initiatieven voor hun eigen samenleving. Bewoners worden betrokken bij ontwerp en (her)inrichting van de openbare ruimte, of nemen zelf het initiatief. De gemeente neemt hierbij een rol als regisseur in. Tegelijkertijd is er sprake van individualisering, de vrijheid van het individu wordt steeds belangrijker. Mensen komen steeds meer als individu in plaats van groep in de samenleving te staan. De sociale cohesie kan hiermee onder druk komen te staan en afnemen. Daarnaast vergrijst de Nederlandse bevolking. Huishoudens worden kleiner en mensen wonen langer zelfstandig. De behoefte aan ‘wonen zonder zorgen’, in een levendige omgeving met voorzieningen binnen handbereik, neemt toe. Dit vraagt aandacht in de bestaande woonomgeving wat betreft voorzieningen, sociale cohesie (eenzaamheid) en toegankelijkheid. Gezondheid Gezondheid staat steeds meer in de belangstelling. Bij mensen zelf, die zich steeds bewuster worden van het belang van een gezonde leefstijl, maar zeker ook bij de overheid, die steeds meer middelen en mogelijkheden inzet om de gezondheid positief te beïnvloeden. Een gevarieerde groene openbare ruimte draagt bij aan het psychisch en fysiek welbevinden van de inwoners en nodigt uit tot meer beweging, hetgeen een gezonde leefstijl bevorderd. Vervangingsopgave Komende decennia staat een forse vervangingsopgave van de openbare ruimte te wachten.

Een groot deel van de openbare ruimte is rond de jaren 60 van de vorige eeuw aangelegd en nadert het einde van de (technische) levensduur. Wanneer de kapitaalgoederen in de openbare ruimte in een relatief korte periode worden vervangen, stijgen de maatschappelijke kosten onevenredig. Dit is een ongewenste situatie, daarom is een belangrijke uitdaging hoe de vervanging het beste gerealiseerd kan worden, zonder dat de maatschappelijke kosten te sterk stijgen. Tevens is de vervangingsopgave ook het moment om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken. De vervanging en herinrichting van de openbare ruimte geeft de kans om bewonerswensen en (toekomstige) maatschappelijke thema’s actief in het proces op te nemen. Grip op de fysieke beheerobjecten De posten voor het beheer en de vervanging van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte omvatten een aanzienlijk deel van de begroting. Als goed rentmeester zorgt de beheerorganisatie ervoor dat deze veilig en toekomstbestendig worden onderhouden, voor de huidige en toekomstige generaties. Steeds vaker blijkt dat beheer meer is dan een optelsom van objecten die we schoon, heel en veilig willen houden. Het is aan de beheerders van de gemeente om de (maatschappelijke) opgaven te verbinden en te realiseren, waarbij grip en sturing essentieel is. Dit vraagt wel om planmatig en doelmatig te werken.

Om op het goede moment de juiste stappen te zetten op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Hierin ligt een nieuwe sleutelrol voor de beheerder weggelegd. VNG: opgaven voor gemeenten De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een aantal grote opgaven voor de openbare ruimte op een rij gezet. Het gaat daarbij vooral om klimaat en energie, bouwen, herstructurering en bereikbaarheid. In de fysieke leefomgeving verwacht de VNG forse benodigde investeringen voor mobiliteit, woningbouw en wateropgaven. Bij andere opgaven is aandacht voor het sociale domein, zoals gezondheid, financiën en participatie. Pagina 18 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

4.4

Koppeling kaders met beheer en onderhoud Fysieke Leefomgeving Bovenstaande gemeentelijke en wettelijke kaders en geformuleerde trends en ontwikkelingen vormen het kader waarbinnen het beheer en onderhoud van onze fysieke leefomgeving moet worden uitgevoerd. In het volgende hoofdstuk wordt dit kader verder geconcretiseerd en gekoppeld aan thema’s waarmee de koppeling wordt gemaakt met het beheer en onderhoud.

Pagina 19 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

THEMA’S Pagina 20 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

5

Thema’s Alblasserdam is gestart met het proces om te komen tot de Omgevingsvisie Alblasserdam. In deze Omgevingsvisie staat wat voor de toekomst van Alblasserdam de goede richting is en bevat de wensen en (beleids)doelen voor de omgeving voor de lange termijn. Tegelijkertijd is er een nieuw Collegeprogramma voor de collegeperiode 2022-2026 opgesteld. In dit hoofdstuk worden thema’s beschreven, opgesteld vanuit het Collegeprogramma met het gekozen accent, en wordt de koppeling gemaakt met het beheer en onderhoud van de fysieke leefomgeving.

Bij het opstellen van de Omgevingsvisie van Alblasserdam is er met behulp van de inwoners gekozen voor het accent ‘Fit en groen dorp in de polder’. Met het kiezen van dit accent is de ambitie van Alblasserdam als volgt te formuleren: “Een fit en groen dorp in de polder heeft als doel: aanpassen aan de klimaatverandering, de klimaatverandering tegengaan, het opnieuw gebruiken van grondstoffen en gezondheid.” Vanuit dit gekozen accent zijn in het Collegeprogramma een aantal ambities opgesteld. Enkele van deze ambities hebben ook betrekking tot het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Alblasserdam. Aan de hand van deze ambities uit het Collegeprogramma wordt de koppeling en impact van het beheer en onderhoud verder beschreven en ingevuld. De drie thema’s zijn: 1. 2. 3.

Een groene & klimaatbewuste leefomgeving Een duurzame & circulaire leefomgeving Een gezonde & sociale leefomgeving

Figuur 4 In 2021 is het accent 'Fit & Groen in de polder' gekozen (bron: Praatmee.alblasserdam.nl)

Pagina 21 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

5.1

Een groene & klimaatbewuste leefomgeving De inwoners van Alblasserdam waarderen de hoeveelheid groen in de leefomgeving. Meer dan de helft van de bewoners geeft hiervoor een rapportcijfer 8 of hoger. De biodiversiteit in Alblasserdam kan echter nog wel verbeterd worden. Een hoge biodiversiteit binnen de gemeente kan op een duurzame manier bijdragen bij het voorkomen en bestrijden van ziekten en plagen (bijvoorbeeld de eikenprocessierups). Ook klimaatadaptatie- en mitigatie zijn van grote invloed op de toekomstbestendigheid van de leefomgeving in Alblasserdam. Zo krijgt de gebouwde omgeving door klimaatverandering met meer piekbuien en extreme droogte te maken. De omgeving dient met oog op de toekomst klimaatadaptief ingericht te zijn, om voorbereid te zijn op extreem weer. Er dient ingezet te worden op duurzame en klimaat neutrale oplossingen. Wegen Het wegbeheer in Alblasserdam draagt op de volgende manier bij aan een groene en klimaatbewuste leefomgeving;  



Bij reconstructies wordt zoveel mogelijk steen vervangen voor groen of waterdoorlatende verharding; We werken aan een uitgebreide laadinfrastructuur, aan de vernieuwing van OV-bussen, het stimuleren van fietsgebruik via een fietsstimuleringsprogramma én het plaatsen van meer fietsstallingen; Er worden wandel- en fietspaden aangelegd in en rondom de groene leefomgeving zodat inwoners van de groene leefomgeving kunnen genieten.

Groen en bomen Het beheer van het openbaar groen draagt op de volgende manier bij aan een groene en klimaatbewuste leefomgeving;     

   

Het openbaar groen draagt bij aan maatregelen voor klimaatadaptatie; De gemeente Alblasserdam zet in op het vergroenen van de leefomgeving; Verhogen van biodiversiteit binnen Alblasserdam om zo ziekten en plagen te voorkomen en te bestrijden; Groen draagt bij aan het leveren van (berging)capaciteit van water in de buitenruimte waarmee wateroverlast zoveel mogelijk kan worden voorkomen; We streven ernaar om zoveel mogelijk groene gevels/ daken toe te passen, en stimuleren dit bij particulieren, zoals initiatieven als stenen eruit, groen erin en hagen in plaats van schuttingen; Bij herinrichtingen en nieuwe ontwikkelingen wordt zoveel mogelijk groen gerealiseerd; We zetten in op een zo groot mogelijke variatie in het groen assortiment ten behoeve van de biodiversiteit. Er worden alleen inheems soorten aangeplant. Door het aanplanten van vegetatie die bestand is tegen droogte en water weet vast te houden wordt de leefomgeving beter bestand tegen klimaatverandering; Er wordt ecologisch beheer toegepast; Pagina 22 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

  

Door het verantwoord toepassen van nieuwe werkmethodes wordt de stikstofdepositie in de natuur verminderd; Het beheer van het openbaar groen wordt duurzaam uitgevoerd door aannemers die zoveel mogelijk gebruik maken van elektrisch gereedschap en duurzaam vervoer; Organisch materiaal zoals blad wordt zo min mogelijk afgevoerd maar gebruikt in plantvakken.

Openbare verlichting Het beheer van de openbare verlichting draagt op de volgende manier bij aan een groene en klimaatbewuste leefomgeving: 

Er wordt rekening gehouden met de aanwezige flora en fauna in de gemeente Alblasserdam. Waar mogelijk wordt de verlichting aangezet of zelfs uitgezet.

Riolering Riolering draagt op de volgende manier bij aan een groene en klimaatbewuste leefomgeving: 











 

In het Programma Stedelijk Waterbeheer (PWS) van Alblasserdam is beleid vastgelegd voor het terugdringen van wateroverlast en droogte binnen de gemeente. Met dit beleid worden er voorbereidingen getroffen voor de effecten van het veranderend klimaat in Nederland; Bij rioolvervanging wordt onderzocht of afkoppelen eenvoudig realiseerbaar is. Dit houdt in dat neerslag niet langer via de riolering naar de zuivering wordt afgevoerd, maar zo mogelijk geborgen en vertraagd afgevoerd kan worden naar oppervlaktewater. Daarnaast wordt bij nieuwbouwprojecten een gescheiden stelstel aangelegd; Bij nieuwe ontwerpen wordt het nieuwe rioolstelsel getoetst naar omstandigheden die zich in de nabije toekomst kunnen afspelen. Denk hierbij aan simulaties met overtollig neerslag van 30 mm in een korte tijd. Aan de hand van deze simulaties wordt het nieuwe ontwerp getoetst naar de omstandigheden van de toekomst; Het stelsel en de bovenliggende buitenruimte moet voldoende capaciteit/berging hebben om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen. Dit moet overlast voorkomen in woningen en winkels. Er wordt hierbij een onderscheid gemaakt tussen hinder, ernstige hinder en overlast; Bij rioolvervanging en nieuwbouw wordt drainage aangelegd. De aanleg van drainage zorgt ervoor dat er gedurende natte periodes overtollig grondwater kan worden afgevoerd.

Gedurende droge periodes houdt de drainage de bodem nat door de toevoer vanuit het oppervlaktewater. Hiermee kunnen zettingen worden voorkomen; De gemeente Alblasserdam voert de campagne “Groener Alblasserdam”. De campagne heeft als doel ervoor te zorgen dat inwoners en ondernemers zich bewuster worden van de voordelen van een groene leefomgeving. Meer groen, door onder andere groene tuinen, groene gevels en groene daken zorgt voor een verminderde afvoer op het rioleringsstelsel. Dit komt doordat de afvoer van water wordt vertraagd en er meer infiltratie kan plaats vinden. Het maakt het systeem klimaat robuuster tijdens periode van droogte en hevige neerslag; Langs de oevers wordt bedrijvigheid ontwikkeld in harmonie met de natuur; Waar mogelijk worden natuurvriendelijke oevers aangelegd.

Pagina 23 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Civieltechnische kunstwerken Het beheer van de civieltechnische kunstwerken van Alblasserdam draagt op de volgende manier bij aan een groene en klimaatbewuste leefomgeving;   

Bij werkzaamheden aan de kunstwerken wordt er zoveel mogelijk rekening gehouden met de uitstoot van CO2; Groen wordt bij werkzaamheden aan de kunstwerken zoveel mogelijk beschermd zodat de effecten van het groen op de leefomgeving zoveel mogelijk intact blijven; Waar mogelijk worden natuurvriendelijke oevers aangelegd in plaats van harde kunstmatige oevers. Natuurvriendelijke oevers dragen bij aan een groene leefomgeving.

Spelen en recreatie Het beheer van speel- en recreatievoorzieningen draagt op de volgende manier bij aan een groene en klimaatbewuste leefomgeving;   

Waar mogelijk worden speelplekken vergroend, dit draagt bij aan een groene leefomgeving waar kinderen kennis kunnen maken met de seizoenen; Waar mogelijk worden natuurlijke speelplaatsen aangelegd waar inwoners in contact komen met het groen; Een groene inrichting van speelplekken draagt bij aan klimaatadaptatie, bomen en struiken gaan hittestress tegen en speelwadi’s vangen regenwater op.

Straatmeubilair Het beheer en inrichting van het straatmeubilair draagt op de volgende manier bij aan een groene en klimaatbewuste leefomgeving:  

5.2

Er wordt ingezet op hergebruik en het gebruik van duurzame materialen; Met het straatmeubilair wordt ingezet op afvalscheiding (afvalbakken).

Een duurzame & circulaire leefomgeving De gemeente Alblasserdam streeft ernaar om de circulariteit van de (huidige) materialen in Alblasserdam in kaart te brengen en zoveel mogelijk materiaal te kunnen hergebruiken. Nieuwe materialen dienen daarnaast compleet recyclebaar te zijn. Vrijgekomen afval dient zoveel mogelijk lokaal gebruikt en benut te worden. Een duurzame levensstijl wordt verder gestimuleerd, bijvoorbeeld met het faciliteren van laadinfrastructuur voor elektrisch rijden en het vergroten van het potentieel van zonne-energieopwekking. Daarnaast is de energietransitie integraal onderdeel van eigen projecten en beleid.

Pagina 24 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Wegen Het wegbeheer in Alblasserdam draagt op de volgende manier bij aan een duurzame en circulaire leefomgeving;  

  

Elektrisch rijden wordt gefaciliteerd door de laadinfrastructuur te optimaliseren; Er wordt bij groot onderhoud en vervangingen zoveel mogelijk rekening gehouden met partnerbeheerders om projecten integraal op te pakken en kapitaalvernietiging te voorkomen; Bestaande grondstoffen en materialen worden zoveel mogelijk hergebruikt; Het autogebruik wordt teruggedrongen en het openbaar vervoer over weg en water wordt gestimuleerd; Er wordt ingezet op meer voorzieningen en betere inrichting voor de fiets.

Groen en bomen Het beheer van het openbaar groen draagt op de volgende manier bij aan een duurzame en circulaire leefomgeving;     

Binnen het groenbeheer wordt er rekening gehouden met het verminderen van de ecologische voetafdruk door middel van hergebruik van grondstoffen; Met het beheer van het openbaar groen in Alblasserdam wordt ingezet op een grotere biodiversiteit; Door de inzet van schonere machines bij werkzaamheden wordt uitstoot verminderd; Vrijkomend materiaal wordt zoveel mogelijk hergebruikt; Transportbewegingen worden teruggedrongen.

Openbare verlichting Het beheer van de openbare verlichting draagt op de volgende manier bij aan een duurzame en circulaire leefomgeving;  

In het beheerareaal openbare verlichting wordt standaard LED verlichting toegepast. LED verlichting is zuiniger in energieverbruik en heeft een langere levensduur waardoor er minder vaak onderhoud en vervanging plaatsvindt; Door “slimme verlichting” toe te passen kan de verlichting op afstand worden geregeld. Hiermee kunnen ook dimregimes worden toegepast waardoor verlichting minder vaak “onnodig” zal branden. Dit heeft een positief effect op het energieverbruik.

Riolering Riolering draagt op de volgende manier bij aan een duurzame en circulaire leefomgeving; 

Het gebruik van nieuwe grondstoffen wordt beperkt bij vervangingsopgaves, in plaats daarvan wordt er in grote mate gebruik gemaakt van hergebruikte materialen.

Pagina 25 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Civieltechnische kunstwerken Het beheer van de civieltechnische kunstwerken van Alblasserdam draagt op de volgende manier bij aan een duurzame en circulaire leefomgeving;    

Waar mogelijk wordt opwekking van duurzame energie op kunstwerken gefaciliteerd; Civieltechnische kunstwerken worden energieneutraal gemaakt; Grondstoffen en materialen worden zoveel mogelijk hergebruikt. Duurzaamheid en circulariteit van civieltechnische kunstwerken staat centraal. Dit gebeurt door gebruik te maken van duurzame en herbruikbare materialen en modulaire bouwsystemen. De levensduur van objecten wordt hierdoor verlengd.

Spelen en recreatie Het beheer van speel- en recreatievoorzieningen draagt op de volgende manier bij aan een duurzame en circulaire leefomgeving;  

Door hergebruik van materialen wordt invulling gegeven aan een duurzame instandhouding van de speelplekken; Herbruikbare materialen als stenen en palen worden waar mogelijk hergebruikt wanneer deze zijn afgeschreven, overige materialen worden zo veel mogelijk afgevoerd als nieuwe grondstof.

Straatmeubilair Het beheer en inrichting van het straatmeubilair draagt op de volgende manier bij aan een duurzame en circulaire leefomgeving; 

5.3

Grondstoffen en materialen worden zoveel mogelijk hergebruikt. Er wordt waar mogelijk gebruik gemaakt van een modulair bouwsysteem. Dit zorgt voor een verlenging van de levensduur en een besparing op materialen en energie.

Een gezonde & sociale leefomgeving De fysieke leefomgeving draagt meer bij dan alleen esthetische of natuurlijke waarden. Een goed functionerende (groene) leefomgeving draagt bij aan het woongeluk van inwoners en aan hun gezondheid. Naast het groen is het stedelijk water ook een verbindend element in de Drechtsteden. Water draagt positief bij aan de gezondheid en sociale beleving van de openbare ruimte door bijvoorbeeld de recreatieve waardes die het kan leveren. De directe leefomgeving biedt verschillende diensten aan de inwoners van Alblasserdam. Denk aan ruimte om buiten te sporten, bewegen en elkaar te ontmoeten. Een goed onderhouden en veilige leefomgeving stimuleert sociale interacties. Door te luisteren naar wensen en ideeën van inwoners voelt men zich meer betrokken bij de leefomgeving en wordt de relatie tussen de gemeente en inwoners verbeterd.

Pagina 26 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Wegen Het wegbeheer in Alblasserdam draagt op de volgende manier bij aan een sociale en gezonde leefomgeving;    

Fietsen wordt gestimuleerd en de fietsveiligheid in het dorp wordt vergroot; Het OV en de fiets wordt een aantrekkelijk alternatief voor de auto; Bij groot onderhoud aan wegen worden bewoners ruim tevoren geïnformeerd om overlast zoveel mogelijk te beperken; De wegen in Alblasserdam zijn voor iedereen veilig toegankelijk.

Groen en bomen Het beheer van het openbaar groen draagt op de volgende manier bij aan een sociale en gezonde leefomgeving;  

Groen in de leefomgeving draagt bij aan de mentale en fysieke gezondheid van inwoners; Door de inrichting en onderhoud van groenvoorzieningen worden verkeersonveilige en sociaal onveilige situaties zoals donkere en onoverzichtelijke plekken voorkomen.

Openbare verlichting Het beheer van de openbare verlichting draagt op de volgende manier bij aan een sociale en gezonde leefomgeving;  

Goed functionerende verlichting draagt bij aan de veiligheidsbeleving van inwoners; Inwoners spelen een belangrijke rol in het melden van storingen omdat zij meestal de eerste zijn die dit zien. Bij herhaaldelijke patronen of bijzonderheden wordt daar direct op geacteerd.

Riolering Riolering draagt op de volgende manier bij aan een sociale en gezonde leefomgeving;  



Een goed functionerend rioolstelsel draagt bij aan de verbetering van de volksgezondheid. In Alblasserdam zijn alle percelen aangesloten op riolering; Bij de drie nieuw te realiseren overstorten worden sensoren geplaatst om het waterniveau te meten. Dit geeft inzicht in hoe vaak er een overstort plaatsvindt richting het oppervlaktewater. Tevens zijn de bergbezinkbassins en gemalen voorzien van sensoren die het waterniveau meten. Hiermee wordt vervuiling van het oppervlaktewater zoveel mogelijk voorkomen en voorkomt dit een negatieve impact op de gezondheid van de inwoners; Om het aantal overstorten te beperken, is het van belang dat het gemengde rioolstelsel voldoende bergingscapaciteit heeft. In overleg met het waterschap wordt gezocht naar doelmatige oplossingen, indien het oppervlaktewater te zwaar wordt belast door de riolering.

Pagina 27 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

Civieltechnische kunstwerken Het beheer van de civieltechnische kunstwerken van Alblasserdam draagt op de volgende manier bij aan een sociale en gezonde leefomgeving;  

Bruggen kunnen ontwikkeld worden als iconen voor de regio, en geeft een impuls aan de beleving en ontsluiting van het gebied; De civieltechnische kunstwerken dragen bij aan de bereikbaarheid van leefomgeving dit draagt bij een aan leefbare leefomgeving.

Spelen en recreatie Het beheer van speel- en recreatievoorzieningen draagt op de volgende manier bij aan een sociale en gezonde leefomgeving;       

Om gezondheid van inwoners nog verder te bevorderen wordt er gezorgd voor voldoende ruimte in de fysieke leefomgeving om te kunnen spelen en sporten; Spelen is essentieel voor de ontwikkeling van kinderen. Met uitdagende speelplekken wordt samenspel, sporten en ontmoeten gestimuleerd; Speelplekken in Alblasserdam zijn schoon, heel en veilig; Speelruimtes zijn voor iedereen veilig bereikbaar; Door middel van informele speelplekken wordt eigen spel en creativiteit gestimuleerd; Initiatieven voor informele speelruimtes en ontmoetingsplekken worden gestimuleerd; Er vindt participatie plaats met betrokkenen, zoals de kinderen zelf, ouders en omwonenden om zo maatwerk te bieden.

Straatmeubilair Het beheer en inrichting van het straatmeubilair draagt op de volgende manier bij aan een sociale en gezonde leefomgeving:   

Door de aanwezigheid van het juiste straatmeubilair kan het verblijfsklimaat en de sociale cohesie van de gemeente Alblasserdam worden verbeterd; Voldoende afvalbakken op de juiste locaties zorgen voor een schonere leefomgeving en draagt aan de sociale cohesie; Straatnaamborden en andere vormen van bewegwijzering dragen bij aan een bereikbare en toegankelijke leefomgeving waarin inwoners elkaar gemakkelijk kunnen ontmoeten.

Pagina 28 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

HET VERVOLG Pagina 29 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam

6

Het vervolg Het IMBK is een procesdocument en is hiermee nooit af. Zo dient het door middel van actualisatieslagen up-to-date te blijven. Het IMBK maakt daarnaast samen met de op te stellen Omgevingsvisie deel uit van een groter geheel: het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving. In dit hoofdstuk zal worden beschreven hoe het vervolg eruitziet.

6.1

Planmatig en professioneel beheer Het beheer van de openbare ruimte wordt verder vormgegeven conform de principes van planmatig beheer. Dit houdt in dat het beheer en onderhoud plan- en procesmatig plaatsvindt, ook wel de PlanDo-Check-Act cyclus. Deze cyclus is de basis voor het nevenstaand procesmodel. Dit model omvat de belangrijkste taken en verantwoordelijkheden voor het duurzaam in stand houden van de fysieke leefomgeving met in de spil van het proces: de beheerder als regisseur van de leefomgeving. De volgende (beheer)activiteiten zijn bijvoorbeeld onderdeel van dit proces: Areaalgegevens op orde Van alle beheerobjecten in de fysieke Figuur 5 Beheerregisseur (bron: Antea Group) leefomgeving moeten de arealen actueel, betrouwbaar en compleet (ABC) in beeld worden gebracht in een beheersysteem. Het bijhouden van areaalgegevens en verwerking van mutaties dienen structureel te worden geborgd binnen de (beheer)organisatie. Binnen deze werkprocessen kan er gebruik worden gemaakt van de reeds beschikbare landelijke basisregistraties zoals de BGT. Inspecties technische- en beeldkwaliteit De technische en beeldkwaliteit van de fysieke leefomgeving en de bijbehorende objecten worden bewaakt. Dit gebeurt door middel van periodieke en planmatige inspecties en monitoring.

De resultaten van deze inspecties geven de beheerder de mogelijkheid om grip en stuur te krijgen en indien nodig effectief en efficiënt de beheerstrategie aan te passen om zo het kwaliteitsniveau te kunnen handhaven. Meldingen Inwoners en eigen medewerkers van de gemeente Alblasserdam zijn belangrijke ogen en oren in de fysieke leefomgeving. De meldingen en waarnemingen die vanuit deze groepen komen vormen eveneens input om zo nodig bij te sturen op het beheer en onderhoud en de inrichting van de openbare ruimte.

Pagina 30 van 77

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Gemeente Alblasserdam projectnummer 0476257.100 1 juni 2023 Gemeente Alblasserdam