240219 Raadsonderzoek 'het lek boven' naar zwembad Blokweer.pdf

23

2521 Gewoon Zwemmen (22 maart 2012). Aanbiedingsbrief licentie zwembad Alblasserdam. Gemeente Alblasserdam (6 maart 2012). Projectopdracht zwembad. 25 Gemeente Alblasserdam (6 maart 2012). Projectopdracht zwembad. 24

28

Op 8 mei 2012 ontvangt de gemeente de definitieve toets van de licentievoorwaarden van 2521 door het Servicecentrum Drechtsteden (Product A)26. Het servicecentrum voert bedrijfsvoeringstaken voor de gemeente uit, zoals juridische diensten (JKC) en vastgoedbeheer. De licentievoorwaarden worden in overleg met 2521 op enkele onderdelen aangepast. Dit betreft voornamelijk zakelijke, praktische aanpassingen zoals geheimhouding en betalingstermijnen27. Er heeft geen aanvullende inhoudelijke toets plaatsgevonden op de haalbaarheid van exploitatie (denk aan inzet vrijwilligers) gericht op de situatie in Alblasserdam. De gemeente wordt vanaf dit moment ondersteund door het Ingenieursbureau Drechtsteden (IBD). Dit is het ingenieursbureau van de regio Drechtsteden dat werkt voor de 7 gemeenten in de regio. Zij voeren de volgende taken uit voor de gemeente: • • • • • •

Het adviseren van de opdrachtgever omtrent bouwkundige zaken Het deelnemen aan het voeren van overleg met de KNZB, architect, adviseurs en overige deelnemers. Het controleren van ontwerp- en besteksdocumenten Het voeren van overleg met medewerker van de Gemeente Alblasserdam Begeleiding van het aanbestedingsproces Directeurvoering en toezicht vanaf 1 februari 2013

Op 15 mei 2012 wordt besloten af te wijken van het bestaande aanbestedingsbeleid Drechtsteden (Product C)28. Op die manier kan Koppert+Koenis (later: Slangen+Koenis) architecten worden ingehuurd, een bureau dat het concept 2521 mede heeft ontwikkeld, zodat de werkzaamheden efficiënt (en dus goedkoper) kunnen plaatsvinden. Bureau Inkoop adviseert negatief vanwege mogelijke bezwaren door andere bureaus29. College heeft het advies conform besloten "onder voorbehoud van een positieve reactie t.a.v. de rechtmatigheid van onze accountant." De accountant heeft een positieve reactie afgegeven, zo staat in het collegevoorstel. Echter, in een notitie van 4 november 2013 van de projectleider zwembad aan het afdelingshoofd RMO en de wethouder wordt het volgende opgemerkt:

“Bij een steekproef in het kader van de audit Aanbesteding is onderzoek gedaan naar opdrachtverstrekking aan Koppert & Koenis, de architect van het zwembad. De onderzoeker komt tot de conclusie dat de aanbesteding niet rechtmatig is: er had meervoudig onderhands moeten worden aanbesteed in plaats van enkelvoudig … … Recente navraag bij de toenmalige controller levert op dat deze vraag niet specifiek door hem bij de accountant is neergelegd. Ook anderszins kan niet worden aangetoond dat er een reactie van de accountant ligt.”30

26

Servicecentrum Drechtsteden (8 mei 2012). Memo naar aanleiding van beoordeling licentie 2521. Gemeente Alblasserdam (15 mei 2012). Collegevoorstel aankoop licentie april 2012. 28 Gemeente Alblasserdam (15 mei 2012). Collegevoorstel afwijken aanbestedingsbeleid ten gunste van Koppert+Koenis. 29 Ibid. 30 Gemeente Alblasserdam (4 november 2013). Memorandum audit aanbesteding (voor interne correspondentie). 27

29

Op 4 november 2012 wordt een rapportage opgeleverd door 2521 Gewoon Zwemmen, in opdracht van gemeente Alblasserdam31. De eerste twee vragen die door de gemeenteraad zijn meegegeven voor de definitiefase zijn in de rapportage uitgewerkt, namelijk: 1. of het zwembad verder verduurzaamd kan worden dan het 2521 concept; 2. of een vorm van publiek-private samenwerking (PPS) in het project voordelen kan opleveren. Verduurzaming opties (Product E) In het rapport worden mogelijkheden onderzocht om het bad verder te verduurzamen. Hier worden twee opties voor geschetst. 1. Water(verbruik) - filtratie, alternatieve desinfectie, hergebruik water, hergebruik regenwater. Investering 125.000, besparing is bruto 16.000 per jaar. (terugverdientijd 18,4 jaar) 2. Warmteopwekking - all electric maken, geen ketels, warmtepomp, PV panelen, zonnecollectoren. Investering 460.000, besparing is bruto 26.000 per jaar. (terugverdientijd 17 jaar) Publiek-Private samenwerking (Product D) Alblasserdam heeft ervoor gekozen om eigendom van de accommodatie gescheiden te houden van de exploitatie. Dat kan een basis zijn voor een PPS constructie, waarin het gebouw geheel of gedeeltelijk door derden wordt gefinancierd. Dan geldt wel de regie vraag: eigendom afstoten is minder regie. Uit de rapportage op dit onderwerp blijkt dat voor Alblasserdam PPS voor het hele zwembadgebouw niet voor de hand ligt.

De argumenten hiervoor zijn dat er een beheerstichting in voorbereiding is en het zwembad naast een sporthal komt te liggen die wél in eigendom van de gemeente is. PPS voor het gehele concept is geen onderdeel van de scenario’s. Een samenwerkingspartner heeft volgens de adviseurs wel financiële voordelen omdat: 1. De duurzaamheidsinvesteringen in aanmerking komen voor een subsidie, die de gemeente niet kan aanvragen en verkrijgen als rechtspersoon. 2. Een deskundige partij als private partner het beheer en onderhoud van installaties op zich kan nemen en die daardoor een langere levensduur en hoger rendement opleveren. Voor de situatie in Alblasserdam geldt dat de gemeente de oprichting van een brede beheersstichting in voorbereiding heeft en dat het zwembad gerealiseerd zal worden in aansluiting op een sporthal, zijnde één complex, in gemeentelijk eigendom. Dit zijn factoren die ertoe leiden dat het zinvol is voor een gemeente een voldoende mate van regie te houden op het gebouw en haar functie. Dit gekoppeld aan het feit dat het voor derden niet eenvoudig zal zijn een net zo gunstige financiering van de reguliere investering te realiseren, leidt tot de conclusie dat het niet zinvol is voor het gehele zwembadgebouw

31

2521 Gewoon Zwemmen (4 april 2012). Rapportage duurzaamheid en PPS.

30

een PPS-constructie verder uit te werken. Er wordt geadviseerd om het zwembad in eigendom te houden en het beheer en daarmee exploitatie een verantwoordelijkheid te maken van een beheerstichting. Het college bespreekt en besluit op 13 november 2012 over het rapport. Hierbij wordt een raadsvoorstel vastgesteld waarin de raad wordt voorgesteld om ten aanzien van extra duurzaamheidsmaatregelen extra exploitatielasten aan te gaan. Het college legt de raad geen keuze voor om het eigendom via een PPS constructie bij een derde partij te beleggen32. Collegebesluit duurzaamheid en PPS 33 "Er zijn extra duurzaamheidmaatregelen te treffen waarbij het zwembad CO2-neutraal geëxploiteerd kan worden en een aanzienlijke waterbesparing kan worden gerealiseerd. Dit vergt een extra investering van € 585.000 wat een bedrag aan kapitaallasten van circa € 41.000 op jaarbasis met zich meebrengt. Met de kostenbesparing die wordt gerealiseerd past dit binnen de meerjarenbegroting (post exploitatie zwembad). U wordt dan ook geadviseerd om akkoord te gaan met de voorgestelde maatregelen."

Op 27 november 2012 wordt het voorlopig ontwerp (VO) van het zwembad behandeld in het college34 en wordt gesproken over de presentatie aan gebruikers en inwoners op 28 november. Hierbij wordt ook aandacht gegeven aan de duurzaamheid van het gekozen concept en de aanvullende maatregelen. Kort daarna volgt een brief (30 november 2012) aan het college en volgt een lijst met afwijkingen t.o.v. concept 2521 Gewoon Zwemmen35. Deze brief is opgesteld door 2521. Het betreft een oordeel over gemeentelijke afwijkingen van het concept ten opzichte van de locatie, de koppeling tussen nieuwe zwembad en de sporthal en de afwijken ten opzichte van het volume van het pand. Relevante wijzigingen voor dit onderzoek zijn: • •

Verlengde heipalen (geen 10 maar 20 meter) wegens ongunstige bodemgesteldheid. Verzwaren staalconstructie t.b.v. zonnecollectoren op het dak

Er wordt vanuit 2521 geen uitspraak gedaan over of deze aanpassingen aan het concept gevolgen hebben voor de bouw van het bad. Wel is er advies gevraagd aan de architecten Slangen+Koenis. Het VO wordt vervolgens aan het college toegelicht tijdens het strategisch overleg d.d. 4 december 2012. Op 11 december 2012 wordt het VO van het nieuw te bouwen zwembad vastgesteld door het college36. Volgens planning in het voorlopig ontwerp is het zwembad medio 2014 in gebruik.

32

Gemeente Alblasserdam (13 november 2012). Collegevoorstel duurzaamheidsmaatregelen en PPS. Ibid. 34 Gemeente Alblasserdam (27 november 2012). Collegevoorstel nieuwbouw zwembad. Bijlage 2. VO Zwembad. 35 2521 Gewoon Zwemmen (30 november 2012). Lijst afwijkingen ten opzichte van concept 2521 Gewoon zwemmen. 36 Gemeente Alblasserdam (11 december 2012). Collegebesluit vaststelling VO. 33

31

De stuurgroep stemt vervolgens op februari 2013 in met het definitieve ontwerp (DO) voor de bouw van het zwembad volgens het 2521-concept. Vervolgens heeft het college op 5 maart 2013 het DO ter vastgesteld, gecombineerd met de aan de raad voor te leggen kredietaanvraag. Na de vaststelling van het DO startte de voorbereidingsfase van het project. In deze fase vindt onder meer de aanbesteding plaats37.

Het bureau Inkoop van het Juridisch Kenniscentrum Servicegemeenten Dordrecht heeft in overleg met alle betrokken een aanbestedingstrategie opgesteld, die op 4 februari door de stuurgroep is vastgesteld38. Uitgangspunt was een niet-openbare nationale aanbestedingsprocedure te hanteren. Dit is een procedure in 2 fasen waarin in de selectiefase eerst uit de geïnteresseerde partijen de meest geschikte partijen worden geselecteerd. Dit gebeurt op grond van minimumeisen t.a.v. ondernemerschap en selectiecriteria m.b.t. technische bekwaamheid. Daarna vindt de gunningfase plaats waarin de geselecteerde partijen een aanbieding mogen indienen die vervolgens inhoudelijk op prijs of economisch meest voordelige inschrijving wordt beoordeeld. Hierbij worden 5 à 6 partijen uitgenodigd. Als gunningcriteria wordt uitgegaan van de economisch meest voordelige inschrijving (EMVI)39. De aanbesteding onderscheid twee percelen. Een perceel bouw, warmte en energie en een perceel waterbehandelingsinstallatie (levering en installatie). De bouw van het nieuwe zwembad, vraagt gezien de bouwkundige – en constructieve opzet, geen specifieke zwembadtechnische kennis aldus de gemeente en het Juridisch Kenniscentrum. Het perceel waterbehandeling vraagt dit duidelijk wel en betreft daarmee een andere markt.

Gezien het belang van deze installatie wil de gemeente hier als opdrachtgever rechtstreeks en niet via de aannemer aan het roer met de leverancier van de installatie zitten. Daarnaast wilde de gemeente bezien, of met de installateur voor de eerste jaren een onderhoudscontract kan worden afgesloten. Hierdoor neemt het belang in het leveren van een goed product toe40. Om de krappe planning te halen is het noodzakelijk een aantal besluiten te mandateren aan de ambtelijk opdrachtgever. Het betreft het vaststellen van: het selectiedocument, de nota van inlichtingen, bestek, gunningleidraad, selectiebesluit, verzenden brieven omtrent gunning en afwijzing. De gunning op basis van het gunningadvies blijft voorbehouden aan het college. Op 2 april 2013 ontvangt de gemeente een brief van servicecentrum Drechtsteden over de percelenregeling zwembad in het kader van de aanbestedingsstrategie41.

37

Gemeente Alblasserdam (7 december 2012). Collegeadvies vaststelling VO voor collegevergadering december 2012. 38 Gemeente Alblasserdam (19 februari 2013). Collegeadvies aanbesteding. 39 Gemeente Alblasserdam (19 februari 2013). Verkenning en voorstel aanbestedingsstrategie realisatie zwembad Alblasserdam. 40 Gemeente Alblasserdam (23 april 2013). Collegevoorstel percelenregeling. 41 Servicecentrum Drechtsteden (2 april 2013). Brief over aanbestedingsstrategie zwembad Blokweer.

32

Conform de aanbestedingsstrategie, en zoals voorgelegd aan het college, worden de twee percelen onder de paraplu van één aanbestedingsprocedure in de markt gezet. De winst hiervan zit dan in het feit dat er één keer een procedure wordt doorlopen. Voor elk perceel moet een geïnteresseerde partij zich wel apart aanmelden en apart een inschrijving indienen. Voor de waterbehandelingsinstallatie wordt aangeraden een specialistische leverancier aan te trekken en hier eisen aan te stellen. In de memo staat dat er geen concurrentiestelling nodig is. Het juridisch risico wordt hieromtrent laag ingeschaald.42 Op 23 april 2013 heeft de gemeenteraad unaniem een uitvoeringskrediet ter beschikking gesteld43. Er heeft hierover geen kaderstellend debat plaatsgevonden. In de hierop volgende periode wordt het bestek en de voorwaarden opgesteld. Op 2 juli 2013 worden de gunningsbrieven opgesteld44. De percelen zijn gegund aan: A. Bouwonderneming Stout B.V. te Hardinxveld-Giessendam (voor bouw, warmte en energie) B. Lotec B.V. Postbus 1427 te Eindhoven (voor de waterbehandeling) Bouwonderneming Stout B.V. is een regionale aannemer zonder specifieke kennis van de bouw van zwembaden, conform de aanbestedingseisen. Lotec B.V. is een gespecialiseerd bedrijf op het gebied van zwembadtechniek.

De gemeente Alblasserdam had bij het oude zwembad zelf het eigendom en beheer georganiseerd. De medewerkers waren in dienst van de gemeente. Met het nieuw te bouwen zwembad is het uitgangspunt verzelfstandiging van de exploitatie in de vorm van een beheerstichting. Dit is conform het concept 2521 Gewoon Zwemmen. Dit past ook in de bestuurlijke trend om meer op afstand te zetten en vrijwilligers in positie te brengen. Als bestuursmodel is, in navolging van de rapportage van Synarchis, voor het zogeheten instructiemodel (klassiek bestuursmodel) gekozen. In februari 2012 heeft de gemeenteraad kennis genomen van het Synarchis rapport waarin een lokale beheerstichting sport met een instructiemodel als uitgangspunt werd geadviseerd. Intermezzo: het instructiemodel (ofwel klassiek bestuursmodel) Het klassieke bestuursmodel gaat uit van een bestuur dat ondersteund wordt door een manager/directeur. Deze voert de dagdagelijkse bedrijfsvoering. Het bestuur staat dichtbij de dagelijkse werkzaamheden. Dat is een groot verschil met een Raad van Toezicht. Dit orgaan staat meer op afstand van de dagelijkse werkzaamheden. Een belangrijk aspect van het klassieke bestuursmodel is het ontbreken van intern toezicht. Het bestuur is het hoogste orgaan.

42

Gemeente Alblasserdam (23 april 2013). Collegevoorstel percelenregeling. Gemeenteraad Alblasserdam (23 april 2013). Raadsbesluit beschikbaarstellen uitvoeringskrediet. 44 Gemeente Alblasserdam (2 juli 2013). Collegeadvies gunning percelen A en B. 43

33

In afstemming met Sport Belangen Alblasserdam (de belagenorgansiatie van Alblasserdamse sportclubs), sportverenigingen en management Sportcentrum de Blokweer is het concept bestuursmodel in opdracht van het college uitgewerkt op basis van een bestuur, bestaande uit een vijftal bestuursleden die de volledige verantwoordelijkheid dragen voor de complete bedrijfsvoering van de binnensportaccommodaties45. De bestuursleden mogen geen zitting hebben in een bestuur van de lokale (sport)verenigingen/ gebruikers. In de opzet worden twee bestuursleden bindend voorgedragen vanuit de Alblasserdamse sportwereld. De overige drie bestuursleden zijn de voorzitter, penningmeester en secretaris. Het dagelijks bestuur van het zwembad wordt gevoerd door een manager, die in dienst is bij de beheerstichting. De manager voert de dagelijkse werkzaamheden uit en is verantwoordelijk voor de aansturing van werknemers, vrijwilligers en de financiële zaken. In januari 2013 is de selectieprocedure afgesloten en in februari 2013 is het gesprek gestart met drie potentiële bestuursleden van de sportstichting. De gemeente stelde een bedrag van € 9.000 ter beschikking voor externe ondersteuning noodzakelijk. Dit bedrag is gebruikt voor trainingen aan het bestuur van de beheerstichting en ondersteuning in het inrichten van de governance.

Op 1 januari 2014 neemt de beheerstichting BSSA het beheer van het sportcentrum over. De sporthal is dan functioneel, want deze bestond al, maar het zwembad is nog niet af. Uit gesprekken blijkt dat ook niet voor alle bestuursleden helder was welke rol en taak zij hadden in deze fase. De start wordt in meerdere gesprekken ‘rommelig’ genoemd. Een typerend voorbeeld daarvan is de aanlevering van overdrachtsdocumenten. Deze waren niet gereed toen de nieuwe beheerstichting en de gemeente Alblasserdam bij de notaris zaten voor de overdracht. In de volgende fasen wordt de overdracht en start van de beheerstichting nader omschreven.

45

Gemeente Alblasserdam (28 februari 2013). Opstartmanagement sportstichting. Bijlage bij besluit.

34

Deze fase heeft betrekking op de bouwfase, lopende van augustus 2013 tot september 2014. De regie voor de bouw lag bij de gemeente, de BSSA was wel reeds opgericht en is vanaf 1 januari 2014 formeel beheerder van het zwembad. Bouwdirectie is extern uitgevoerd door IBD.

In het projectplan zijn afspraken gemaakt over verantwoordelijkheden en rollen tijdens het project. De organisatie werkte als volgt46:

Figuur 2. Organogram taakverdeling projectteam bouw zwembad.

De organisatie voor het bouwproces kent twee peilers: uitvoering (aannemer) en sturing (opdrachtgever). De directievoerder (van het IBD) en projectleider vormen de schakel tussen beide. Het IBD voerde namens de gemeente onder aansturing van de projectleider de directie tijdens de bouw. Belangrijk detail daarbij is dat het IBD geen ervaring had met het bouwen van zwembaden. Deze kennis was ook op andere plekken in de gemeente of de BSSA niet aanwezig.

46

Gemeente Alblasserdam (5 september 2013). Projectplan realisatie nieuwbouw zwembad.

35

Er zijn documenten opgesteld waarin voor alle fasen in de uitvoering is beschreven wie verantwoordelijk is voor toezicht en directie, de overlegstructuur en verantwoordingsdocumenten die moeten worden opgeleverd aan de stuurgroep47. In bijlage vier is een overzicht opgenomen van verantwoordelijkheden. De rol van de BSSA was in de bouwfase miniem. Zij waren wel aanwezig bij de bouwvergaderingen maar hadden geen formele rol aangezien zij geen eigenaar waren van het pand.

In het projectplan staat een overzicht van de overlegstructuren tijdens de realisatiefase van het zwembad. Hierin staan alle overleggen binnen het brede project zwembad waaronder de bouw. Specifiek voor de realisatiefase zijn dat de bouwvergadering48, het ontwerpoverleg49 en het uitvoerings- / coördinatieoverleg50. Daarnaast was er een afstemmingsoverleg tussen de projectleider en de directievoerder. Dit overleg vond vierwekelijks plaats voorafgaand aan de bouwvergaderingen. Tijdens de bouw bleven ook de stuurgroep (6-wekelijks) en de projectgroep (op verzoek van de projectleider) vergaderen. Overleggen met gebruikers zijn gepland en opgenomen in het projectplan51 maar vonden incidenteel plaats. Voor de bouwfase is een risicomatrix opgesteld. Deze is bijgevoegd in bijlage 3.

De feitelijke bouw- en sloopwerkzaamheden zijn in augustus 2013 gestart. Overeenkomstig het contract met de aannemer was de planning dat het nieuwe zwembad op 1 september 2014 zou worden opgeleverd. Rond deze datum zou ook de eerste fase van de buitenruimte worden opgeleverd, waarna het oude zwembad is gesloopt, gevolgd door de tweede fase van de buitenruimte. De sloop van het oude zwembad en de aanleg van de buitenruimte zijn contractueel verzorgd door de ontwikkelaar van het project Hof & Singel. Deze contractafspraken, die nog uitgingen van sloop van het bestaande zwembad na 1 juli 2015, moesten worden afgestemd op de planning van de bouw van het nieuwe bad. Intern werd gestuurd op de beheeraspecten door de projectleider en via de project- en stuurgroep. De stuurgroep heeft hiertoe het projectplan Realisatiefase nieuwbouw zwembad52 vastgesteld.

47

Gemeente Alblasserdam (5 september 2013). Projectplan realisatie nieuwbouw zwembad. Met daarbij aanwezig de directievoerder (van IBD), de architect, de opzichter, projectleider van de aannemer, de uitvoerder van de aannemer en de projectleider van het gemeentelijk project. De BSSA kon aansluiten als adviseur (evenals relevante ambtenaren). 49 Met daarbij aanwezig de architect, de constructeur en eventuele adviseurs. Dit overleg kwam alleen bij elkaar op verzoek van de bouwdirectie. 50 Met daarbij aanwezig de toezichthouder bouwen installaties, de uitvoerder van de aannemer, de projectleider aannemer, installateurs. Dit overleg kwam tweewekelijks bij elkaar. 51 Gemeente Alblasserdam (5 september 2013). Projectplan realisatie nieuwbouw zwembad. 52 Gemeente Alblasserdam (5 september 2013). Projectplan realisatie nieuwbouw zwembad. 48

36

Via de stuurgroep vond de afstemming plaats met het project oprichten beheerstichting sport. Intermezzo: aanwezigheid van de gemeente bij bouwvergaderingen Hoewel de gemeente de bouwdirectie heeft uitbesteed aan het IBD, werden zij wel uitgenodigd voor de bouwvergaderingen. De projectleider was echter bij vrijwel alle vergaderingen afwezig. Uit mails die verstrekt zijn aan de onderzoekers wordt wel duidelijk dat de notulen altijd zijn ontvangen door de projectleider. De ambtelijk opdrachtgever (hoofd RMO) was niet betrokken bij het bouwproces. Formeel gezien werd er via de stuurgroep netjes teruggekoppeld, maar in de praktijk was vooral de projectleider aangehaakt op de bouw. Ook de samenwerking en communicatie met IBD kwam niet of de tafel van de ambtelijk opdrachtgever.

De kwaliteit van de uitvoering is vastgelegd in de bestekken en bijbehorende tekeningen van gebouw – en installaties (contractstukken). Het toezicht op deze kwaliteit vond plaats door de bouwdirectie en het toezicht op de uitvoering (toezichthouder en architect). Eventuele wijzigingen in het ontwerp werden door of namens de opdrachtgever goedgekeurd. Relevante overleggen werden door middel van verslagen vastgelegd en gearchiveerd: o.a. bouwvergaderingen, coördinatie-overleggen, stuurgroepvergaderingen, overleggen met gebruikers etc. Officiële documenten worden gewaarmerkt en gearchiveerd. Op verschillende niveaus worden voortgangsrapportages gemaakt. Daarnaast was er op maandagochtend een afstemmingsmoment tussen manager sportcentrum (in het projectplan beschreven als bedrijfsleider) en de projectleider. De BSSA was nog geen formele partij.

Een belangrijke context bij het praten over zwembaden is het onderscheid tussen het gebouw (met de gehele inrichting) en het bad. Dit bad is geleverd door Myrtha Pools53. Daarnaast is er een beweegbare bodem van het bedrijf Variopool gebruikt. Deze bedrijven zijn aan elkaar gelieerd.

Tijdens de bouw is lekkage opgetreden in het bad. De reparatie is ‘professorisch’ (sic) uitgevoerd en diende het jaar na oplevering in de vakantieperiode, bij een leeg bad, op kosten van Stout/Variapool alsnog gerepareerd te worden. In de interne opleveringsdocumenten van Myrtha Pools worden de lekkages ‘well known and with standard repair solutions’ genoemd. Ofwel, bekende gebreken met standaard reparatieoplossingen. Alle kosten voor de reparatie van het bad tijdens en net na de bouw zijn op Variopool verhaald. Na oplevering van het bad, na reparatie, door Variopool gaat de 1-jarige garantietermijn in. Vóór de oplevering werd tevens geconstateerd dat de roestvaststalen kolommen in de constructie van het bad op een aantal plaatsen waren gedeformeerd54. Over de oorzaak van deze deformatie en de te nemen maatregelen is afstemming gezocht tussen betrokken partijen: de leverancier van het bad, de

53 54

VarioPool (8 september 2014). Opleveringsverklaring Myrthabad en beweegbare bodem. Bouwdirectie IBD (12 mei 2014). Notulen 11e bouwvergadering.

37

hoofdaannemer, de gemeente en de sportstichting. Ook deze maatregelen konden pas worden uitgevoerd als het bad leeg was55. Onderzocht werd of de maatregelen konden wachten tot de zomervakantie 2015, zodat deze in combinatie met de reparatie van de bodem konden worden uitgevoerd. Volgens de leverancier van het bad was de veiligheid voor de gebruikers niet in het geding. Uit gesprekken blijkt dat de bouwer van het gebouw geen regie voerden over de installatie van de bak en bijbehorende installaties. De kennis hierover was niet aanwezig. Dit is in lijn met de aanbestedingseisen.

Op 11 oktober 2013 werd de BSSA formeel opgericht. Het bestuur was toen volledig bezet met een voorzitter, secretaris, pennigmeester en vertegenwoordigers van de droge en natte groep. Op 28 oktober 2013 is de eerste bijeenkomst georganiseerd in het kader van de projectgroep beheerstichting de eerste bijeenkomst georganiseerd met toekomstige ‘bewoners’ van het zwembad. Op deze bijeenkomst zijn afspraken gemaakt over het opstellen van een einddocument voor de gemeente waarin praktische dingen staan vermeld, het inventariseren van leden voor verschillende commissies, het opstellen van een vrijwilligersbeleidsplan en overige praktische en uitvoeringszaken. Tevens is bij de overdracht een demarcatielijst en lijst met huurdersverantwoordelijkheden betreffende onderhoud en beheer van het zwembad opgesteld en gedeeld. Uit gesprekken blijkt dat deze documenten niet bekend waren bij alle betrokkenen. Per 1 januari 2014 gaat het beheer van het sportcentrum Blokweer over naar de Beheer Stichting Sport Alblasserdam (BSSA). Aangezien er een vacature ontstond doordat de voorgenomen manager de functie niet wilde vervullen is er een procedure opgestart. De penningmeester van de BSSA gaf aan manager te willen worden en stapte daarom uit het bestuur.56 Door een herstructering ontstond er een vacature voor vertegenwoordiger van de natte groep. De rol werd per 4 februari 2014 opgevuld.

Het sportcentrum Blokweer viel per 1 januari onder de dagelijkse leiding van een manager die door de BSSA is benoemd, de voormalig kortstondig benoemde penningmeester. Intermezzo: verantwoordelijkheidsverdeling tussen gemeente en BSSA Op dit moment ontstaan de eerste discussie over de verantwoordelijkheid over het gebouw, de bak en de installaties. De gemeente is eigenaar van het pand, en de BSSA is de exploitant en beheerder. Dat betekent dat de gemeente verantwoordelijk is voor alle wat nagelvast aan het pand zit, dus inclusief de bak. De afspraken met Variopool en Myrthapools lagen bij de gemeente. Gedurende het gehele dossier wordt duidelijk dat de BSSA op afstand is gehouden als het ging over problemen met de bak en gebouw omdat zij ‘hier geen partij in zouden zijn’. Dit leverde irritatie op bij de bestuurders van de BSSA.

55

Gemeente Alblasserdam (15 oktober 2014). Notulen vergadering problematiek lekkage zwembad Blokweer Alblasserdam. 56 BSSA (19 november 2013). Notulen vergadering van 9 november 2013).

38

In eerste instantie ging al het personeel van het sportcentrum met ingang van het nieuwe jaar officieel over van de gemeente naar de stichting. Om dat mogelijk te maken, heeft er een voorbereidingstraject met vakbonden, BSSA en OR plaatsgevonden. Er is met alle medewerkers individueel gesproken. Men wilde namelijk in dienst van de gemeente blijven vanwege opgebouwde voorwaarden, vakantiedagen en verantwoordelijkheden. Het gesprek hierover is gevoerd door het hoofd RMO en vond plaats in zogenaamde plaatsingsgesprekken. Naast persoonlijke bespreekpunten zijn ook inhoudelijke punten over de bouw en het gebruik van het complex besproken57. Er is een sociaal plan opgesteld waarin alle opgebouwde voorwaarden overgingen. Daarmee ook opgebouwde overuren. Alles wat het personeel de BSSA meer kostte, gebaseerd op het sociaal contract, kon de stichting bij de gemeente indienen. Hierover ontstond een conflict tussen de gemeente en de BSSA. Zowel het type medewerker als de bijbehorende kosten sloten niet aan bij de wensen van de BSSA bleek uit gesprekken.

De exploitatie en de ramingen hieromtrent zijn opgesteld vanuit het 2521 Gewoon Zwemmen concept. In het haalbaarheidsonderzoek in een meerjarenexploitatie opgesteld waarin jaarlijks sprake is van een exploitatietekort van ongeveer 350.000 euro.

Er was een budget gereserveerd om de nieuwe stichting een vliegende start te geven (€ 50.000)58. Dit budget is gebruikt om personeelskosten te dekken betreffende de overgang naar de BSSA. Dit had als gevolg dat de beheerstichting startte zonder kapitaal. Uit gesprekken blijkt dat de stichting in het begin geen enkel budget had om uitgaven te doen.

57 58

Gemeente Alblasserdam (1 november 2013). Vertrouwelijke notitie gesprekken personeel Blokweer. Gemeente Alblasserdam (z.d.). Bijlage 6: oprichting beheerstichting.

39

Intermezzo: bouw van een berging voor de sporthal Vanwege de veiligheid in de sporthal moest er een berging worden bijgebouwd, vast aan de sporthal. De kosten kwamen voor de rekening van de BSSA. De stichting had geen startkapitaal en beperkte middelen om de dagelijkse werkzaamheden uit te voeren.

Het zwembad is op 1 september 2014 opgeleverd door de aannemer. Op 15 september is het procesverbaal van oplevering opgemaakt. Hierin is een groot aantal punten opgenomen dat nog afgemaakt diende te worden. Betreffende de zwemzaal werd opgemerkt dat alle gebreken, lekkages en vervormingen aan het bad hersteld dienen te worden. Het gaat hier onder andere over bodemlekkage, de supports aan de buitenzijde van het bad en loszittende tegels. De bodemlekkage en deformatie aan de contructie is de verantwoordelijkheid van Variopool. De loszittende tegels zijn opgelost door de lokale tegelzetter die deze geplaatst heeft. In al deze gebreken is de gemeente aan zet bij de reparatie. Per 1 oktober 2014 is de volledige beheer- en exploitatieverantwoordelijkheid overgedragen aan de BSSA. Daarvoor moesten alle uitgaven worden afgetekend worden door het ambtelijk contactpersoon in de gemeente.

40

Deze fase heeft betrekking op de exploitatiefase lopende van 1 januari 2014 tot 2 februari 2022. Op 1 september 2014 is het bad opgeleverd en op 2 februari 2022 is het bad gesloten.

Op 11 oktober 2014 is het zwembad feestelijk geopend door Pieter van den Hoogeband59. Na oplevering is het bad dus snel geopend, er is geen sprake geweest van proefdraaien. Uit gesprekken blijkt dat dit niet door iedereen verstandig werd gevonden, maar dit verdere problemen ook niet had kunnen voorkomen. Na de oplevering werd geconstateerd dat door een constructiefout aan de beweegbare bodem opnieuw schade aan de zwembadbodem ontstond60. De hieruit volgende lekkages zijn, na herstel van de constructiefout en het omvallen van een ‘bok’, tijdelijk gerepareerd. Alle lekkages waren beperkt van aard. Tijdens het gebruik van het zwembad kwamen er diverse gebreken aan het licht, die in het kader van de contractueel vastgelegde onderhoudstermijn door de aannemers moesten worden hersteld. Tot slot is gebleken dat er tijdens en na de bouw, mede op aangeven van de Beheer Stichting Sport Alblasserdam, een aantal functionele verbeteringen moest worden doorgevoerd, waarin het basisontwerp van het 2521-bad niet voorzag. De gebreken aan het zwembad zijn te onderscheiden in enerzijds de kleinere gebreken, die in ons geval vooral betrekking hebben op de technische installaties, en overigens niet ongebruikelijk zijn bij zwembaden, en anderzijds de lekkages van het bassin, de deformatie van de constructie daarvan, en bijkomende schade, zoals corrosievorming.

De volgende problemen werden geconstateerd: • • •

Na het omvallen van een ‘stempelbok’ is er een gat ontstaan in de beweegbare bodem. Dit gat is gelijmd, maar op deze plek is opnieuw een lek ontstaan; De goot was niet waterdicht; Deformatie aan de RVS-constructie. Doordat de diepte van ankers onvoldoende is, is de trekkracht te groot. De kritieke grens is nog niet bereikt;

De aannemer heeft in overleg met de Beheerstichting Sport Alblasserdam en de gemeente een plan van aanpak opgesteld om deze categorie gebreken en de vervolgschade in juli 2015 te herstellen terwijl het bad gesloten is61. De garantie gaat in na de reparatiediensten.

59

Alblasserdamsnieuws.nl (11 oktober 2014). Zwembad Blokweer in Alblasserdam geopend door Van den Hoogenband. Geraadpleegd op 13 oktober 2023, via AlblasserdamNieuws 60 Gemeente Alblasserdam (15 oktober 2014). Notulen vergadering problematiek lekkage zwembad Blokweer. 61 Bouwonderneming Stout BV (2 februari 2015). Gespreksnotities overleg VarioPool – Stout over nieuw- en verbouw sportcentrum Blokweer.

41

Op 12 december 2014 heeft een inspecteur van de ODMH een controlebezoek gebracht aan het zwembad. Deze controle richtte zich voornamelijk op het houden van toezicht door medewerkers van het bad. Uit deze controle bleek dat er niet altijd een toezichthouder aanwezig was bij het bad, er te harde muziek werd gedraaid waardoor de aandacht van een toezichthouder niet snel genoeg getrokken kon worden en de toezichthouder een groot deel van de tijd doorbracht op de telefoon. De ODMH heeft hierna besloten een boete (bestuursrechtelijke strafbeschikking) van € 5000 op te leggen62. Naar aanleiding van deze bestuursrechtelijke strafbeschikking is er informatie ingewonnen over de wettelijke regels en kaders. Uit gesprekken bleek dat deze regels niet altijd bekend waren bij de betrokkenen, waaronder de manager en het bestuur van de BSSA. Tijdens de BSSA-vergadering 31 maart 201463 is gemeld dat al het personeel is getraind in de toen geldende veiligheidseisen. Tevens was deze waarschuwing een van de aanleidingen om te concluderen dat het model waarbij vrijwilligers toezicht hielden op het bad, ook tijdens andere activiteiten door verenigingen en gebruikers, niet haalbaar en wenselijk was. Dit leidde in de jaren daarop tot professionele inhuur van toezichthouders waardoor de exploitatieverwachting niet meer kloppend was.

Op 21 maart 2016 heeft Cobra Zwembad Inspecties een inspectie uitgevoerd naar de technische staat van het zwembad. Corrosievorming door ventilatie Op 13 april 2015 stuurt de projectleider zwembad een memorandum aan de stuurgroep Zwembad. In dit memorandum wordt stilgestaan bij de ventilatiesituatie in de technische ruimte van het zwembad. Het type RVS dat in deze ruimtes (en daarmee de constructie en plaatmaterialen) zijn niet geschikt om toe te passen in een zwembadatmosfeer. In theorie is dat geen probleem omdat chloorhoudende dampen zich niet in de technische ruimte zouden moeten ophopen. Echter, door een optelsom van problemen in de constructie en lekkages aan de vloer was de ventilatie in de technische ruimte onvoldoende. Dit heeft gezorgd voor aanzienlijke corrosie aan de RVS-constructie.

In juli 2015 is het bad leeggepompt en zijn de werkzaamheden uitgevoerd onder regie van Bouwonderneming Stout BV64. Betreffende het bad en de beweegbare bodem zijn reparaties uitgevoerd door VarioPool. Ook de overige bouwers zijn betrokken. Dit betrof onder andere het verstevigen van het basisframe, het verwijderen van roestvorming, het verstevigen van de verankering (en daarmee aanpakken van de deformatie) en metingen aan de contructie. Al deze problemen blijven ook in volgende fasen terugkomen. Op 22 juli 2015 is de sleutel van het bad wederom overgedragen aan de BSSA65.

62

Omgevingsdienst Midden-Holland (19 december 2014). Voorwaarschuwing controle toezicht. BSSA (31 maart 2014). Notulen BSSA-vergadering 31 maart 2014. 64 VarioPool (22 mei 2015). Oplossen problemen in Myrtha bad – plan van aanpak. 65 Bouwonderneming Stout BV (22 juli 2015). Formulier oplevering. 63

42

Op 30 oktober 2015 mailt de projectleider van het ingenieursbureau Drechtsteden dat er opnieuw lekkages zijn ontstaan in het zwembad66. De manager heeft hier melding van gedaan. In reactie hierop is een onderzoek uitgevoerd door ZwembadPro, in opdracht van het Ingenieursbureau Drechtsteden, op 5 november 201567. In het rapport wordt onder andere het volgende geconcludeerd68: -

Door de capillaire werking van het water en de openingen achter de folie komt het water mogelijk ergens anders naar buiten dan waar de lekkage zich bevindt. Dit gezien het water altijd de makkelijkste weg zoekt.

-

Daarnaast moeten alle voegen één geheel zijn. Ook inwendig dienen alle voegen en aansluitingen één geheel te vormen en vol te zijn. Elke voeg of aansluiting die niet volkomen dicht is vormt een lek. Dit is op meerdere plekken geconstateerd.

-

Op een aantal plaatsen bij de verbinding tussen voeg en folie is het voegwerk poreus en lijkt het of het voegwerk los zit van de tegel.

-

Onder de beweegbare bodem zijn een aantal stukjes folie geplakt. Daarnaast is tussen twee katrolen onder de staalkabel een kunststof profiel losgekomen.

-

Wij adviseren om de verbrijzelde mozaiektegeltjes te vervangen, aangezien hier glassplinters kunnen ontstaan en dit de veiligheid van de zwemmers in gevaar brengt.

Op 7 december 2015 mailt de manager van het zwembad dat er opnieuw meer lekkages zijn gevonden en bestaande lekkages verder toenemen69. Vario Pools verwacht half januari 2016 een reactie van Myrtha Pools op de ontstane situatie. Uit de mails tussen de gemeente en de BSSA blijkt irritatie over de snelheid hiervan. Op 5 januari 2016 is er een vergaderingen met zowel de portefeuillehouder, ambtelijke organisatie, Variopool, 2521 en Slangen & Koenis over de technische problemen aan het bassin. Variopool zegt hier het volgende: “Het plan van aanpak dat in 2014 is gemaakt is in 2015 uitgevoerd. Variopool is meegegaan in de wens om het zwembad niet eerder te sluiten/leeg te pompen dan tijdens de zomerperiode van 2015. Er komt iedere maand iemand langs om het zwembad op te meten om te analyseren wat er aan de hand is. Er is een verschil tussen lekken van een zwembad en zweten. Zolang het zwembad open blijft/in gebruik is zal het blijven zweten. Om de huidige problemen aan te pakken zal het zwembad opnieuw leeggepompt moeten worden, alles op bokken gezet moeten worden etc.”70

66

Ingenieursbureau Drechtsteden (3 november 2015). Ontstane lekkage 30 oktober 2015 en lekkage/verstopping riolering. 67 ZwembadPro (5 november 2015). Inspectierapport Zwembad Blokweer. 68 Ibid. 69 Manager zwembad (7 december 2015). Email: oplopende lekkages. 70 Gemeente Alblasserdam (5 januari 2015). Verslag overleg Blokweer, technische problemen bassin.

43

De architect van Slangen & Koenis merkt het volgende op: “Onder politieke druk is het zwembad te vroeg geopend, er had minstens twee maanden proef gedraaid moeten worden om de kinderziektes eruit te halen. Het gesprek van vandaag had 1,5 jaar geleden moeten plaatsvinden. De projectleider heeft hem stelselmatig geweerd om aan tafel te zitten. De meeste lekkages zijn vanaf dag 1 dicht, soms is er 1 lekkage dat dan snel kan worden opgelost.”71 Er wordt in dit overleg afgesproken dat het besluit wat te doen met het bad uiterlijk 1 maand voor de zomerperiode wordt genomen. Dit is de meest handige periode om het zwembad leeg te pompen en reparaties uit te voeren is de zomerperiode. Er is dan geen schoolzwemmen, wel BSO (Wasko) die ook graag tijdens de zomervakantie gebruik maken van het bad. Intermezzo: projectmatig sturen op een structurele voorziening Alle communicatie met de BSSA door de gemeente verliep via de accounthouder van de gemeente. Dat geldt voor het onderhoud, de subsidierelatie maar ook het beheer. Uit gesprekken blijkt dat het sportcomplex altijd op een projectmatige manier georganiseerd is geweest. Een sprekend voorbeeld daarvan is het aanvragen van een kapvergunning: de gemeentelijk accounthouder moest een kapvergunning aanvragen via de route die voor inwoners gold. Dit verliep niet via reguliere ambtelijke processsen.

Dit zorgde er ook voor dat escalatie richting ambtelijke top en bestuur lastig was.

Er is na het gesprek op 5 januari 2016 elke maand gemonitord door Variopool. De manager van het zwembad geeft aan de afgelopen maanden geen verslagen van Variopool te hebben ontvangen van de maandelijkse monitoring. Dit sluit aan bij het beeld uit gesprekken dat de verantwoordelijkheid voor de bodem bij de gemeente lag. Op 31 maart 2016 heeft de gemeente bericht gekregen van Variopool dat "Met 90% zekerheid kunnen we zeggen dat de lekkage is gelokaliseerd". Variopool geeft aan dat het zwembad niet dicht hoeft deze zomer. Ten eerste zal er onderzoek plaatsvinden naar de nieuwe lekkages. De roestvorming zullen z.s.m. worden opgelost. Het IBD heeft vier maanden daarvoor, eind 2015, het signaal aan Variopool afgegeven dat de schroeven van de beweegbare bodem roestten. Dit was ook door diverse bezoekers al opgemerkt. Variopool gaf aan dat dit inderdaad bij meerdere beweegbare bodems aan de hand is. Opgemerkt wordt dat het jammer is dat er signalen worden afgegeven aan Variopool maar er geen terugkoppeling op komt. Opgemerkt wordt ook dat er onderhoud moet plaatsvinden dit is nu ruim een jaar geleden. Dit moet worden ingepland na de zomervakantie. Alsdan zullen ook de schroeven van de beweegbare bodem worden vervangen. Op 12 juni is er bezoek geweest van de fabrikanten uit Italië.

Door de problemen in de waterbehandelingsinstallatie hebben zij niet de werkzaamheden kunnen uitvoeren zoals gepland. In de nacht van 11 op 12 juni is er ongeveer 1,2m water uit het bad gelopen. Een deel van dit water is in de technische ruimte gekomen.

71 72

Ibid. Gemeente Alblasserdam (8 juni 2016). Overleg zwembad Blokweer 8 juni 2016.

44

Buiten het feit dat dit weggelopen water de uitvoering van de werkzaamheden heeft beïnvloed, heeft dit water ook een slechte invloed op alle staaldelen in de technische ruimte73. Uit gesprekken blijkt dat het verlies aan water geen relatie heeft met het onderhoud of de problemen met installaties. De aangetaste schroeven zullen tijdens de eerstvolgende onderhoudsbeurt worden vervangen. Uit de mails tussen ambtenaren blijkt dat het onderhoudscontract met Variopool nog in offertestadium is. Nadat het onderhoudscontract ondertekend is, kan er een datum worden gepland met de BSSA. De ambtenaren hebben de BSSA hierop gewezen74. Op 4 juli 2016 is er wederom een ronde gemaakt in de technische ruimte om het bad en geconstateerd dat er geen lekkages in het Myrtha bad meer waren75. Wel nog enkele lekkages in het betondek, maar de verantwoordelijkheid daarvoor ligt/lag bij Stout76.

Op 5 december 2016 levert ZwembadPro een nieuw inspectierapport op77. Dit inspectierapport is twee weken later, op 19 december 2016, met Variopool gedeeld. In het rapport concluderen zij dat er sprake is van corrosie in het RVS en dat de hoeveelheid IJzeroxidatie op de onderdelen van de vloer duidt op een te hoog ijzergehalte in het water. Dit kan ervoor zorgen dat ook andere onderdelen kunnen worden aangetast. Op 27 januari 2017 voert Variopool een inspectie uit. Hier wordt geconcludeerd dat er sprake is van doorbuigen van 1 paneel in het bad. Na overleg is besloten het loszittende paneel vast te zetten. Daarnaast zijn dolgedraaide schroeven vervangen, Variopool erkent dit als een montagefout. Bij een tweede inspectie is gekeken naar de schroeven, corrosie en panelen. Circa 10 – 20% van de schroeven vertoonde corrosie en zijn direct vervangen met grotere schroeven. Intermezzo: foto’s door de BSSA Ondanks dat de gemeente verantwoordelijk was voor de bodem en het bad was de BSSA, en vrijwilligers, druk bezig met de problemen. Toen de situatie zich voordeed dat er duikers in het zwembad aan het oefenen waren heeft de de manager van het bad de luiken van de beweegbare bodem opgezet en gevraagd aan de duikers of zij foto’s van de bodem wilde nemen. Uit de foto’s blijkt zeer sterke roestvorming op alle onderdelen van de bodem.

De manager van het zwembad mailt ook direct met Variopool over roestvorming op de kabels in de beweegbare bodem (29 maart 2018) inclusief nieuwe foto’s van duikers.

73

Rijnmond.nl (13 juni 2023). Zwembad Alblasserdam loopt leeg door storing. Geraadpleegd op 15 oktober 2023, via https://www.rijnmond.nl/nieuws/142953/zwembad-ablasserdam-loopt-leeg-door-storing 74 VarioPool BV (4 juli 2016). Email: VarioPool Alblasserdam Zwembad Blokweer nav inspectie 1 juli 2016. 75 VarioPool BV (8 juli 2016). Email: VarioPool Alblasserdam Zwembad Blokweer. 76 Myrtha Pools (6 juli 2016). Alblasserdam – site survey July 1 2016. 77 ZwembadPro (5 december 2016). Inspectierapport Zwembad Blokweer.

45

Op 26 september 2017 wordt het zwembad bezocht door de Area Sales Manager van Myrtha Pools78. In een brief die op basis van dit bezoek is opgesteld wordt duidelijk dat de BSSA het onderhoudscontract uitstelt en dit niet zonder risico’s is. Dit onderhoudscontract is nodig om de garantie geldig te houden. Op 15 juni 2017 is de BSSA medegedeeld dat dat het niet laten uitvoeren van onderhoud aan het bassin risico's met zich meebrengt. BSSA stelde zich op het standpunt dat eerst de problematiek van de beweegbare bodem moet zijn opgelost, alvorens een onderhoudscontract af te sluiten. De wethouder stemde hier mee in. Een ambtenaar doet de volgende suggestie: “Een suggestie zou kunnen zijn dat wij dan zelf maar voor 2017 opdracht geven aan Variopool. In financiële zin maakt het niet veel uit. Of we betalen het via de subsidie of anders eenmalig via het mop.” Ook het Servicecentrum Drechtsteden concludeerd in haar rapportage van 26 september 2017 dat het uitvoeren van onderhoud dringend noodzakelijk is79.

"Het van belang dat de onderhoudswerkzaamheden snel moeten starten, anders krijgen we te maken met permanente schade aan het bad."80

Op 10 januari 2018 stuurt de manager van het zwembad een mail naar het bestuur van de BSSA met de mededeling dat hij gesproken heeft met twee bedrijven in Alblasserdam die het onderhoud zouden kunnen uitvoeren. Dit zou ongeveer 10.000 euro goedkoper zijn dan een onderhoudscontract bij de leverancier van het bad. Dit onderhoud is vervolgens eenmalig uitgevoerd.

In de periode hierna zijn nog meer rapporten geschreven over de problemen met het bad. Hieronder wordt stilgestaan bij de verschillende onderzoeken.

In opdracht van gemeente Alblasserdam heeft SGS INTRON onderzoek verricht aan de roestvaststalen onderdelen van de beweegbare bodem in het zwembad van Sportcentrum Blokweer. Doelstelling van het onderzoek was het vaststellen van de oorzaken van de corrosie van diverse roestvaststalen onderdelen van de beweegbare bodem in het bassin. Ook diende de incidentele corrosie van de roestvaststalen bassinwanden oriënterend te worden beoordeeld. De gemeente is hiervoor verantwoordelijk.

78

Myrtha Pools (26 september 2017). Brief: ‘Dear Marco’. Ingenieursbureau Drechtsteden (26 september 2017). Mail: Rapportage onderhoud buitenzijde bad. 80 Ibid. 81 SGS Intron (9 maart 2018). Onderzoek naar de roestvaststalen onderdelen. 79

46

Uit dit rapport volgen de volgende conclusies: De corrosie van de roestvaststalen onderdelen in spleetcorrosie en is veroorzaakt door een combinatie van: -

Het toepassen van een roestvaststaal (AISI 303, AISI 316 en AISI 316Ti) dat niet duurzaam geschikt is voor zwembaden. Dit zijn weliswaar voor zwembaden de gebruikelijke type roestvaststaal, maar ook in minder corrosief zwembadwater moet bij deze typen roestvaststaal rekening worden gehouden met (spleet)corrosie en periodiek vervangen van corroderende onderdelen.

-

Een voor roestvaststaal (periodiek) corrosieve waterkwaliteit: een periodiek (te) hoog vrij chloorgehalte, een periodiek lagere pH-waarde en, vanwege desinfecteren door zoutanalyse, de aanwezigheid van chloriden in het water. Tevens is SGS Intron van mening dat als gevolg van de ongunstige waterkwaliteit het roestvaststaal versneld is gaan corroderen.

-

Uitbreiding van de spleetcorrosie van roestvaststalen onderdelen moet worden verwacht, waarbij rekening moet worden gehouden met dikteverlies van onderdelen. De onderzochte bouten en schroeven hebben (nagenoeg) geen dikteverlies, maar niet uitgesloten kan worden dat thans in het bassin nog aanwezige onderdelen wel in dikte zijn afgenomen.

Over de constructieve opbouw van de beweegbare bodem is nader inzicht nodig. Wel merken wij het volgende op: -

Onderdelen die naar onze mening constructief zijn (stoelen, ankers, kabels, profielen) vertonen geen corrosie, zodat geen sprake is van een onveilige situatie.

-

De bemonsterde corroderende bouten en schroeven vormen verbindingen in het frame van het drijfelement of verbinden de kunststof elementen aan het frame. Deze verbindingen hebben echter meerdere van deze bevestigingsmiddelen, zodat het breken van een bout of schroef niet meteen leidt tot bezwijken van een onderdeel. Er is daarom niet direct sprake van een onveilige situatie; wel is een jaarlijkse inspectie op de aanwezigheid van corrosie van belang.

-

Om het optreden van spleetcorrosie zoveel mogelijk te beperken, adviseren wij om de waterkwaliteit (ruim) binnen de wettelijke maximale eis te houden en om roestvaststalen onderdelen ter plaatse van spleten te vervangen door onderdelen van resistent roestvaststaal (duplexroestvaststaal).

-

Over de roestvaststalen bassinwanden concluderen wij dat de plaatselijk aanwezige corrosie is veroorzaakt door het toepassen van een niet geschikte kwaliteit roestvaststaal. De wanden zijn niet bestand tegen belasting door chloridehoudend water (condensatie vanuit de technische ruimte, lekkages vanuit het bassin).

Op 28 mei 2018 worden de resultaten van het onderzoek besproken met 2 medewerkers van Variopool, de wethouder van Alblasserdam, een vertegenwoordiger van Gewoon Zwemmen/KNZB, de auteur van het rapport en het IBD. Hier wordt afgesproken dat de kwaliteit roestvaststaal dat gebruikt wordt in het bad wordt verhoogd. Variopool geeft aan dat de veiligheid op geen enkele wijze in het geding is. Afgesproken wordt dat Variopool de kaders aangeeft voor de waterkwaliteit. Dit is via mailcontact gedeeld met de BSSA op 30 mei 2018. De Gemeente zal met de huurder (BSSA) e.e.a. afstemmen en vragen om de controle op de waterkwaliteit hierop af te stemmen82. Uit gedeelde maandtoetsen blijkt dat het water bij alle toetsen voldoet. Er was niet eerder gesproken over de waterkwaliteit, behoudens de strakke normering van de Omgevingsdienst.

82

Servicecentrum Drechtsteden (28 mei 2018). Samenvatting van het gesprek naar aanleiding van het rapport betreffende aan de beweegbare bodem in het zwembad Blokweer te Alblasserdam.

47

3.4.2. Op verzoek van Facilitair en Vastgoed Servicecentrum Drechtsteden heeft Microbial Analysis b.v. een onderzoek uitgevoerd naar optredende corrosie op onderdelen van een beweegbare bodem van het zwembad Blokweer te Alblasserdam. Uit dit onderzoek komt dat er voornamelijk sprake is van spleetcorrosie. Het sluit daarmee aan bij de andere rapporten.

Op 19 februari 2019 publiceert Corrosion Labatory haar rapport naar de corrosie van de beweegbare vloer. Belangrijkste vereiste actie is de vervanging van roestvrij staal door een legering met een hogere corrosieweerstand in delen waarvan is aangetoond dat ze vatbaar zijn voor corrosie. De Europese richtlijnen zijn niet erg duidelijk over wat niet is toegestaan maar geven wel aan wanneer de materialen moeten worden vervangen en dit was het geval ten tijde van het onderzoek. Op 18 april 2019 adviseert de projectleider van IBD per mail om de gehele bodem te vervangen. Dit advies is niet opgevolgd. “Bijgaand een aantal onderwaterfoto's aan de onderzijde van de beweegbare bodem. Ik ga me wel zorgen maken over de roestvorming, dit proces zal steeds sneller zal gaan. Ik adviseer de Gemeente om de gehele bodem te vervangen.”85

In de tweede bestuurlijke rapportage 2018 wordt de gemeenteraad van Alblasserdam op de hoogte gesteld van financiële problemen bij de BSSA. In de rapportage is het volgende opgenomen: “Vooruitlopend op de binnenkort te ontvangen jaarrekening 2017 van BSSA en het daaraan gekoppelde verzoek tot vaststelling van de verleende subsidie 2017 BSSA, heeft de penningmeester de gemeente aangekondigd dat de jaarrekening 2017 een substantieel negatief resultaat laat zien. Na bestudering van de jaarrekening 2017 en overleg met het bestuur van BSSA zal bezien worden of en in welke mate aanvullende subsidiëring en welke maatregelen nodig zijn.”86 Op 11 december 2018 ontvangt de gemeenteraad een raadsinformatiebrief van het college met daarin de boodschap dat er een tekort is van ruim 300.000 euro dat oploopt tot 330.000 euro eind 201887. In de brief wordt onderscheid gemaakt tussen een liquiditeitstekort en een exploitatietekort. De aandacht van het college is vooral gericht op het tekort in liquiditeit omdat dit het voortbestaan van de BSSA direct in gevaar brengt. Om een antwoord te geven op de vraag hoe er een exploitatietekort heeft kunnen ontstaan, is het nodig om een grondige analyse te maken hoe de exploitatiekosten zijn ontwikkeld.

83

Bioclear Microbial Analysis (22 november 2018). MIC onderzoek beweegbare bodem zwembad Blokweer. Corrosion Labatory (19 februari 2019). Summary conclusions corrosion moving floor swimming pool Blokweer. 85 Servicecentrum Drechtsteden (18 april 2019). Email: foto’s onderzijde beweegbare bodem. 86 Gemeente Alblasserdam (25 september 2018). 2e Bestuursrapportage 2018. 87 Gemeente Alblasserdam (11 december 2018). Raadsinformatiebrief financiële positie BSSA. 84

48

Om het actuele tekort af te dekken worden er twee maatregelen genomen. De maatregelen betreffen het versneld uitbetalen van de bevoorschotting subsidie 2019 en het uitbetalen van de vergoeding voor zwem- en bewegingsonderzoek over het eerste deel van 2019. Als derde noodmaatregel is het mogelijk een lening van 100.000 euro te verstrekken. Er wordt verwacht dat dit niet nodig is. Aan de maatregelen werden ook enkele voorwaarden gekoppeld: • • • • •

De BSSA betaalt per direct alle achterstallige facturen over 2018 aan de gemeente Alblasserdam. Dit wordt verrekend met de subsidie. BSSA verstrekt maandelijks informatie aan de gemeente Alblasserdam over de financiële positie. BSSA gaat geen nieuwe meerjarige verplichtingen aan boven een bedrag van € 10.000 zonder toestemming van de gemeente. BSSA betrekt de gemeente bij werving en selectie van nieuwe bestuursleden. Er wordt een grondige analyse uitgevoerd op de exploitatietekorten.

De gemeenteraad heeft op 28 mei 2019 besloten om de benodigde aanvullende subsidies voor 2017 en 2018 te verstrekken aan de BSSA en te dekken uit de algemene reserve. Daarnaast is ingestemd met het verwerken van een verhoging van de subsidie aan de BSSA met € 100.000.88

Alle communicatie met de BSSA door de gemeente verliep via de accounthouder van de gemeente. Dat geldt voor het onderhoud, de subsidierelatie maar ook het beheer. Regie van het hoofd RMO was beperkt. Dit ontstond toen er financiële tekorten bleken te zijn. Uit gesprekken blijkt dat deze tekorten bij veel betrokkenen niet bekend waren. Het hoofd RMO is samen met de concerncontroller in de financiën van de BSSA gedoken. Tijdens deze periode vond er tevens een wisseling in het bestuur plaats. Er werd een nieuwe penningmeester aangesteld. De financiële administratie van de BSSA was correct maar er waren geen managementrapportages of controlprincipes. Ook de gemeente had vrij beperkt zicht op de financiële positie van de BSSA. Er werden rapportages gedeeld met de accounthouder maar uit gesprekken blijkt dat deze niet compleet waren en ook geen weg verder in de ambtelijk organisatie vonden. Uit overleg op 16 september 2019 komen twee aandachtspunten89: •

•

88 89

Het bestuur kan onvoldoende informatie verkrijgen om op een verantwoorde wijze invulling te geven aan de bestuurlijke verantwoordelijkheid. Een transparante informatievoorziening vanuit de organisatie richting bestuur zowel inzake financiën als activiteiten is een te ontwikkelen basisvoorwaarde. De verantwoordelijkheid van de gemeente kan alleen vorm en inhoud kan krijgen vanuit de informatie die vanuit het bestuur geleverd wordt. De gemeente zal aan moeten geven over welke zaken zij periodiek geïnformeerd wenst te worden om daarmee de toezicht functie vorm en inhoud te kunnen geven.

Gemeente Alblasserdam (21 oktober 2019). Raadsinformatiebrief toekomstbestendig sportcentrum Blokweer. Gemeente Alblasserdam (16 september 2019). Conceptopdracht voor de kwartiermaker.

49

Onderdeel van de noodmaatregelen was een onderzoek naar exploitatie en governance van de BSSA. Dit onderzoek is uitgevoerd door Tien organisatieadvies. Aan dit bureau is gevraagd het huidige bedrijfplan te analyseren, te benchmarken en hierbij aan te geven welke mogelijkheden er zijn om de exploitatie en het beheer te optimaliseren. Er zijn meerdere concepten van het rapport besproken in het college en tussen gemeente en BSSA. ontstond discussie over. Het ging hierbij met name over de precieze verantwoordelijkheid voor zaken. De strijd ging echter niet over de inhoud van het rapport. Twee gevolgen van het rapport waren het aantrekken van een kwartiermaker die de nieuwe exploitatie zal opzetten en het heroverwegen van de governancestructuur. Er werd vrij snel een kwartiermaker geworven maar deze persoon stuitte op weerstand van het personeel en bestuur. Uiteindelijk is de kwartiermaker voordat de werkzaamheden konden starten afgekocht. Er is uiteindelijk geen kwartiermaker ingezet.

De toezichtsinterventie door de gemeente zette de relatie tussen BSSA en gemeente onder spanning. Waar de gesprekken tussen de wethouder en de vorozitter van de BSSA eerder een informeel karakter hadden, verder deze geformaliseerd toen de toon steviger werd. Dit was ook het moment dat hoofd RMO bij de gesprekken betrokken raakte. De persoonlijke relatie tussen de wethouder en de voorzitter van de BSSA was dermate verstoord dat er geen samenwerking meer mogelijk was. Ook een interventie van de burgemeester heeft niet acuut gezorgd voor een beter werkzame situatie. De voorzitter en penningmeester van het bestuur zijn toen opgestapt. Ook binnen de BSSA speelde een conflict dat bijdroeg aan dit besluit. De secretaris bleef in functie om de continuiteit te waarborgen.

Op 31 december 2019 zijn de voorzitter, penningmeester en een algemeen bestuurslid afgetreden. Het algemeen bestuurslid had eerder al aangegeven te willen stoppen, dit had geen verband met de bestuursproblematiek. De voorzitter werd meteen vervangen, voor de rol van penningmeester werd relatief snel vervanging gevonden in een ervaring penningmeester de ook deze rol vervult in een andere grote voorziening in de gemeente. Het nieuwe bestuur was van mening dat de analyes van organisatieadviesbureau Tien niet klopten omdat er verkeerde cijfers waren aangeleverd. Mede daarom is niet ingezet op een kwartiermaker, alsmede om de gemeente vertrouwen had in het nieuwe bestuur. Dit zorgde ook voor een andere houding bij de gemeente. Daarnaast is rond deze periode de manager van het zwembad met pensioen gegaan. Er is een nieuwe manager aangesteld. Deze wordt aangeduid als manager B. Intermezzo: de coronacrisis Een belangrijke kanttekening die gemaakt moet worden is dat het nieuwe bestuur nog maar net zo voordat het zwembad gedwongen moest sluiten vanwege het coronavirus.

50

Manager B van het zwembad heeft opdracht gegevens aan Cobra Zwembad Inspectie om een herinspectie uit te voeren van het zwembad Blokweer Alblasserdam. De conclusie op 19 oktober 2021 is dat het zwembad niet voldoet aan de wettelijke eisen. Een deel van de problemen zijn op te lossen door vervangen van RVS. Echter is de mate van corrosie op de bouten in het bad dermate hoog dat ook dit is afgekeurd. Cobra maakt daarnaast de opmerking dat het aan te raden is (op basis van de wet) om jaarlijks een inspectie te laten uitvoeren. De laatste inspectie was meer dan 5 jaar geleden uitgevoerd. In overleg met de IBD is er een tweede inspectie uitgevoerd door SGS Intron. Deze kwamen op 24 november 2021 tot de conclusie dat in de technische ruimte geen wettelijke eisen werden overschreden. Doordat de rapporten elkaar op dit vlak tegenspraken is er door IV-Consult uitgebreid onderzoek uitgevoerd91. Dat rapport werd op 21 januari 2022 opgeleverd.

Op dinsdag 1 februari 2022 bleek dat veilig gebruik van het zwembad niet kon worden gegarandeerd vanwege roestvorming op de stalen constructie. Op basis van reguliere inspecties en aanvullend onderzoek is naar voren gekomen dat er maatregelen moeten worden genomen. De problemen met roestvorming op het roestvaststaal van de constructie waren volgens de gemeente niet eerder bekend. Aan de basis van dit besluit ligt een rapportage van SGS INTRON van 24 november 2021 dat in opdracht van het IBD is opgesteld. Hieruit blijkt dat er sprake is van corrosie op de constructie, platen en bouten. In een mailwisseling die aan de onderzoekers is verstrekt staat het volgende: