20260520 DEF BELEIDSPLAN OVL 2026-2035.pdf
Tekst van het document
j) Leidingenverordening Alblasserdam Deze gemeentelijke verordening is van toepassing op de aanleg, het houden, het onderhoud, de exploitatie en het verwijderen van leidingen in, op of boven openbare plaatsen en in of op civiele kunstwerken en in of boven openbaar water. In het Handboek Kabels en Leidingen zijn nadere regels vastgesteld voor het leggen van kabels. De Leidingenverordening en het Handboek Kabels en Leidingen zijn door de Drechtsteden gezamenlijk opgesteld en wat inhoud betreft nagenoeg uniform. Hierbij hebben we aanvullend per gemeente enkele gemeente-eigen werkwijzen zijn opgenomen. Dit zorgt voor duidelijke regelgeving voor ontwerpers, netbeheerders en aannemers.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
29
k) CROW-400 In (voormalige) fabrieksterreinen en locaties waar voorheen vervuilende bedrijven gevestigd waren (smederij, brandstoffenhandel) is regelmatig sprake van een bodemvervuiling. Hierbij moeten beschermende maatregelen worden genomen. Bij graafwerkzaamheden voor de openbare verlichting is alleen sprake van tijdelijke uitneming van grond en niet van transport of opslag. Om te voldoen aan ARBOwet en regelgeving, moet bij elk werk bepaald worden of er sprake is van bodemverontreiniging en in welke mate. Dit is nodig om de juiste veiligheids-preventiemaatregelen te kunnen bepalen om bij de uitvoering toe te passen.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
30
BIJLAGE 3: Functies openbare verlichting In deze bijlage beschrijven we de functies van openbare verlichting. De belangrijkste zijn: Het zorgen voor: • Verkeersveiligheid • Sociale veiligheid • Leefbaarheid Deze functies gaan niet altijd goed samen met elkaar of met andere eisen die gesteld worden aan de openbare verlichting. Afhankelijk van het gebruik dat van de openbare ruimte wordt gemaakt, ligt de nadruk op één of meer functies van openbare verlichting. In conflicterende situaties bepaalt een risicoanalyse wat de doorslaggevende factor is.
a) Verkeersveiligheid De belangrijkste functie van de openbare verlichting is te zorgen voor verkeersveiligheid. Verkeersveiligheid bestaat uit diverse aspecten, waaronder: • het zichtbaar zijn van het wegverloop en de zijkanten van de weg; • het zichtbaar zijn van essentiële informatie zoals verkeersborden; • het zichtbaar zijn van andere weggebruikers. Kanttekeningen De wegbeheerder heeft de plicht te zorgen voor de goede en veilige staat van de wegen (Wegenwet, artikel 16 en volgende). Als een weg, inclusief de verlichting, niet voldoet aan de eisen die men daaraan stelt en er ontstaat daardoor schade, kan de wegbeheerder aansprakelijk gesteld worden op grond van artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek. Deze aansprakelijkheid heeft alleen betrekking op de verkeersveiligheid, niet op de andere functies van openbare verlichting. Verkeersveiligheid hangt nauw samen met zien en gezien worden. Het is duidelijk dat er een relatie bestaat tussen verkeersveiligheid en openbare verlichting. Hoe deze relatie precies in elkaar zit is echter niet duidelijk. Dat het aantal ongelukken minder wordt door openbare verlichting is aangetoond, maar er zijn nog veel vraagtekens bij oorzaak en gevolg. Over de relatie tussen verkeersintensiteit en verlichting is nog minder bekend. Wel is aangetoond dat verlichting meer rijcomfort geeft en dat dit de verkeersveiligheid positief beïnvloedt.
Maar verlichting heeft niet alleen positieve effecten op de verkeersveiligheid. Als er te veel verlichting is, kan dit juist leiden tot onveilige situaties, bijvoorbeeld door verblinding. Ook kan de contrastwerking minder worden. Hierdoor worden reflectoren en verkeersborden juist minder zichtbaar. Bovendien kan felle verlichting afleiden van wat juist gezien moet worden. En tot slot gaan mensen die zich veiliger voelen, zich onveiliger gedragen. Kortom, veel verlichting is niet altijd de juiste weg naar meer verkeersveiligheid.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
31
Oplossingsrichtingen Het juiste verlichtingsniveau en een goede afstelling van de armaturen zijn belangrijk bij de keuze voor plaatsing van openbare verlichting. Maar licht is niet het enige middel om de verkeersveiligheid te vergroten. Buiten de bebouwde kom kan ook veel bereikt worden door het toepassen van geleidingstechnieken en door passieve markering. Voor verlichting bij oversteekplaatsen heeft de branchevereniging OVLNL een werkgroep geformeerd. De gemeente Dordrecht participeert in de werkgroep die aanbevelingen doet voor een richtlijn.
b) Sociale veiligheid Naast verkeersveiligheid speelt ook sociale veiligheid een belangrijke rol, zeker als zich in de openbare ruimte ook fietsers en voetgangers bevinden. Er zijn twee soorten sociale veiligheid te onderscheiden: • Objectief: het is veiliger met aantoonbaar minder criminaliteit; • Subjectief: de gebruiker voelt zich veiliger. Voor sociale veiligheid zijn er geen wettelijke kaders. Wel hanteren we de in Nederland gebruikelijke Nederlandse Praktijk Richtlijn (NPR13201-1). Deze richtlijn bepaalt de kwaliteit van de verlichting door middel van drie verlichtingsklassen: M, C en P. Elke klasse verwijst naar de gebruiker van de openbare ruimte; gemotoriseerd (Motorised), Conflictzone en voetganger (Pedestrian). Bijna alle Nederlandse gemeenten volgen de NPR. In ons beleid streven we om overal de richtlijnen van de NPR toe te passen. Ook de rechtspraak hanteert bij geschillen op het gebied van de openbare verlichting de NPR als juridische basis. Voor de sociale veiligheid is vooral de verlichtingsklasse P (voetgangers) van belang. Hier staat niet alleen functionele veiligheid centraal, maar ook het gevoel van sociale veiligheid.
Belangrijke aspecten binnen deze klasse zijn: • Tijdige herkenning van obstakels (persoonlijke veiligheid) • Gezichtsherkenning en sociale interactie (sociale veiligheid) • Goede oriëntatie in de openbare ruimte Daarom wordt binnen deze klasse onderscheid gemaakt tussen horizontale en verticale verlichtingssterkte. Kanttekeningen Bij sociale controle is voldoende licht voor gezichtsherkenning van belang, maar kunstlicht helpt alleen als er medeburgers zijn die te hulp kunnen schieten als er iets gebeurt. Al is sociale veiligheid voor een groot deel subjectief, ontwerper en beheerder moeten hiermee wel rekening houden. Want het gevoel wel of niet veilig te zijn, bepaalt mede het gedrag van de gebruiker. Maar er moet altijd ook gekeken worden naar alternatieven voor meer verlichting. Oplossingsrichtingen Sociale veiligheid is sterk verbonden met beleving. Er zijn daarom geen eenvoudige oplossingen. De mogelijkheden worden hierbij gezocht bij onderstaande denkrichtingen: • • •
Ingrepen in de beplanting of op een andere manier in de omgeving. Licht is een makkelijke oplossing, maar niet altijd de enige of de beste oplossing. Gerichte verlichting in plaats van veel verlichting.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
32
• • • •
Het intensiever verlichten van een veel gebruikte route door een gebied met weinig sociale controle. Hiermee vergroten we de overzichtelijkheid van een route en stimuleren we daarmee het gebruik. Een integraal afwegingskader opstellen van de omgeving. Hiermee zijn aanvragen voor meer verlichting beter te beoordelen dan ad hoc meldingen. Goede communicatie met gebruikers. Het uitleggen van de overwegingen. Hierdoor ontstaat meer begrip en draagvlak voor de keuze voor wel/minder/niet verlichten van de openbare ruimte.
c) Leefbaarheid Naast verkeersveiligheid en sociale veiligheid kan verlichting ook andere functies hebben. Die hangen vaak samen met de beleving van de openbare ruimte. We vatten ze samen onder de noemer leefbaarheid. Bijvoorbeeld: • het creëren van gezelligheid en sfeer; • het zorgen voor een aangename leefomgeving; • het versterken van de toeristische functie; • het versterken van de economische functie; • het aanlichten van gebouwen of objecten (illuminatie); • het benadrukken of presenteren van de identiteit van een bepaald gebied; • licht als kunstvorm. Kanttekeningen Als beslissingen over verlichting met verschillende functies niet wordt afgestemd ontstaat gemakkelijk wildgroei met allerlei soorten verlichting bij en door elkaar. Dit komt deels doordat in verschillende tijdsperioden verschillende keuzes worden gemaakt. Dit heeft verschillende nadelen: • het is niet mooi; • het is lastig te beheren; • het is niet energiezuinig; • het is niet overzichtelijk; • dagbeeld en nachtbeeld zijn niet op elkaar afgestemd; • het vergroot het aantal obstakels in de openbare ruimte. Door een rommelig en verwarrend totaalbeeld kan ook de verkeersveiligheid in het geding komen. Oplossingsrichtingen • Het ontwikkelen van een totaalvisie over licht in de openbare ruimte of een visie op delen van nog nieuw te ontwikkelen openbare ruimte.
• Een uitvoeren van een pilot om een oplossing uit een lichtplan zichtbaar en dus bespreekbaar te maken. Zo wordt duidelijk of de gekozen oplossing goed past in de gegeven situatie en of er voldoende draagvlak is bij de gebruikers. Dit geldt ook voor verlichting die geplaatst wordt in het kader van verkeersveiligheid of sociale veiligheid. • Het aanwijzen van gebieden waar, binnen een vastgestelde termijn, wordt gestreefd naar een uniforme verlichtingsinstallatie.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
33
d) Overzicht verlichtingsaspecten per functie
•
In onderstaande tabel zijn de meest ideale verlichtingsaspecten per functie aangegeven. Verkeersveiligheid Sociale veiligheid Leefbaarheid een goed gelijkmatig een goed gelijkmatig vormgeving en kleur van verlicht wegdek verlicht wegdek masten en armaturen • beperking van verblinding een lichtbron die plaatsing van de lichtpunten kleurherkenning bevordert in de openbare ruimte een minimale verlichtingssterkte een breed stralend kleur van het licht armatuur, dat herkenning • een hogere op afstand bevordert wisselwerking tussen de verlichtingssterkte in verlichting en de te conflictgebieden relatief kleine verlichten gebieden lichtpuntafstanden zichtbaarheid van de verhouding tot de voetgangers bij voldoende verlichting van de Verkeersoversteekplaatsen verlichtingssterkte omliggende gebieden (VOP's) • oriëntatie en structuur
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
34
Bijlage 4: Begrippenlijst In het beleidsplan gebruiken we vaktermen die wellicht niet algemeen bekend zijn. Daarom verklaren we deze hieronder. •
Assetmanagement De systematische en gecoördineerde activiteiten waarmee een organisatie optimaal haar bedrijfsmiddelen beheert tijdens de hele levensduur: van nieuwe behoeftes via oplevering en onderhoud tot en met verwijdering bij einde levensduur.
•
Beleid Het formuleren van ambities en doelen en de keuzes die gemaakt worden om die doelen te bereiken. Bij openbare verlichting kunnen de ambities en doelen onder meer betrekking hebben op de openbare ruimte, milieueffecten en energieverbruik.
•
Beheer In openbare verlichting zijn dit de activiteiten en maatregelen die betrekking hebben op de instandhouding van de verlichtingsinstallatie en de maatregelen die nodig zijn om de doelen voor vernieuwing van het OVL-systeem te bereiken.
•
Brandgang Niet openbaar pad, meestal gelegen tussen tuinen, dat grenst aan de openbare weg in (veelal mandelig) bezit en beheer van rechtspersonen.
•
CEN Europese Normalisatie Commissie. In deze commissie worden de Europese normen opgesteld voor lichtmasten en armaturen, met uitzondering van elektrotechniek.
•
CENELEC Europese Normalisatie Commissie specifiek voor Elektrotechniek.
•
Circulariteit Circulariteit is het streven naar een wereld zonder afval. Het betekent dat producten na gebruik worden ingezet als grondstof voor nieuwe producten of materialen.
•
CROW Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek. Nationaal kennisplatform voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte.
•
Dagelijks onderhoud Activiteiten die dagelijks uitgevoerd worden om de installatie optimaal te laten functioneren en in bedrijf te houden. Bijvoorbeeld klachtenbehandeling, storingsherstel, schadeherstel, schouwen, reinigen, richten van masten en
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
35
armaturen, kwaliteitscontrole, op kleine schaal aanpassen/uitbreiden van de installatie en incidentele vervangingen. •
Energiewet De Energiewet (2026) vervangt de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. Hierdoor ontstaat één overzichtelijk wettelijk kader voor energie. De wet bevat bepalingen die de overgang naar schonere en hernieuwbare energiebronnen moeten versnellen.
•
Fixi Systeem waarmee bewoners storingen, schade en overlast in de openbare ruimte kunnen melden bij de gemeente.
•
GISIB GIS-georiënteerde applicatie, waarmee het integrale beheer van de buitenruimte wordt ondersteund en vormgegeven. Bovengrondse infrastructuur (verhardingen, verkeersborden en terreinmeubilair), ondergrondse infrastructuur (kabels, leidingen en rioleringen), mechanische en elektronische installaties (kunstwerken, openbare verlichting) en levende organismen (bomen, struiken en planten) in één systeem.
•
Hondenuitlaatvoorziening Een aangewezen gebied waar honden los mogen lopen, zoals (omheinde) hondenspeelvelden, losloopgebieden en groenstroken.
•
Illuminatie Het aanlichten van (monumentale) gebouwen en objecten die bijzonder zijn vanwege architectuur, functie en/of plek. Illuminatie draagt bij aan de sfeer en beleving van de inwoners.
•
Inwonerparticipatie Het actief advies vragen aan belanghebbenden om draagvlak te creëren en de inrichting van de openbare ruimte aan te passen aan wensen en behoeften van gebruikers. Hierbij stelt de gemeente de kaders en bewaakt het algemeen belang. Voor de openbare verlichting weegt de gemeente de adviezen, wensen en ideeën. De gemeente is verantwoordelijk voor het onderhoud en heeft de uiteindelijk enige beslissende bevoegdheid.
•
KLIC-melding Melding van graafwerkzaamheden aan het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (Onderdeel van het Kadaster). Een KLIC-melding is wettelijke verplicht bij graafwerkzaamheden in de openbare grond vanuit de wet WIBON.
•
Led Led staat voor Light emitting diode. Het is een moderne elektronische lichtbron met een laag energieverbruik en een lange levensduur. In de Energiewet wordt alleen ledverlichting als energiezuinig gekenmerkt.
•
Lichthinder De last die mens, dier en natuur ondervinden van het licht van de openbare verlichting, bijvoorbeeld door lichtvervuiling.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
36
•
Lichtmast Vakterm voor lantaarnpaal.
•
Lichttechnische kwaliteit De lichttechnische kwaliteit geeft aan in hoeverre de verlichting voldoet aan de kwaliteitsrichtlijn van de NPR.
•
Lichtvervuiling Licht dat op plaatsen schijnt waar het niet de bedoeling is.
•
NEN NEN-normen zijn Nederlandse afspraken (Nederlandse Normen) die marktpartijen onderling vrijwillig maken over de kwaliteit en veiligheid van hun producten, diensten en processen.
•
NNI Nederlands Normalisatie Instituut. Dit instituut publiceert normen over kwaliteit en veiligheid. Dit kunnen nationale normen (NEN's) en Nederlandse Praktijkrichtlijnen (NPR's) zijn, of Europese Normen (EN's) volgens het Comité Européen de Normalisation (CEN). Bijvoorbeeld voor verlichtingsmiddelen en voor veiligheid van elektrotechnische installaties.
•
NPR NPR is de afkorting van Nederlandse Praktijk Richtlijn. Dit is een NEN-norm voor de openbare verlichting.
•
NSVV Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde. Voor kennisvragen vanuit de diverse licht kennisgebieden en advies over bijvoorbeeld nieuwe lichttechnologieën en energieverbruik.
•
Openbare ruimte De openbare ruimte is de ruimte die voor iedereen toegankelijk is. Een groot deel van het publieke leven speelt zich hier af.
•
Openbare verlichting (OVL) Verlichtingsinstallaties in beheer bij de overheid, om het openbare leven in de avond- en nachtelijke uren zo veilig en leefbaar mogelijk te laten functioneren.
•
Realisatie Realisatie in OVL richt zich op de uitvoeringspraktijk. Dit betekent zowel de uitvoering van planmatige vervangingsprojecten als nieuwe aanleg.
•
Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) Toezichthouder voor de WIBON.
•
Slimme stad In een slimme stad (smart city) worden informatietechnologie en internet gebruikt om de stad te beheren en te besturen. Het gaat om voorzieningen zoals bibliotheken, ziekenhuizen, transportsysteem en nutsvoorzieningen en om de administratie.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
37
•
Slimme verlichting Verlichtingsarmaturen met een controller (OLC) waarmee op afstand gemonitord en aangestuurd kan worden.
•
Stroomweg Op een stroomweg kan gemotoriseerd verkeer zo veel mogelijk ononderbroken doorstromen. De weg is gesloten voor langzaam verkeer en heeft vaak een harde rijrichtingscheiding en ongelijkvloerse kruisingen en aansluitingen.
•
Veeglicht Als direct na sluitingstijd in het uitgaansgebied het licht heel fel aangaat, zullen bezoekers dit gebied sneller verlaten. Dit noemen we veeglicht.
•
Vervangingsgrondslag Termijn die is bepaald voor het vervangen van een specifiek middel. Bij openbare verlichting gebeurt dit op basis van de kernwaarden uit het assetmanagement.
•
WIBON (Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken). Doel van deze wet is vooral het voorkomen van graafincidenten. De WIBON schrijft de wijze van informatie-uitwisseling tussen netbeheerders en grondroerders voor.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2026-2035 Gemeente Alblasserdam
38