05 07 19 Bijlage bij evaluatie incident stankoverlast 9 februari 2019.pdf

De gemeentesecretaris (systeemverantwoordelijk) geeft, na opdracht van de burgemeester, de aanzet voor het plan van aanpak voor de nazorg na het incident. De burgemeester bepaalt formeel wanneer wordt teruggegaan naar de reguliere bevoegdheden. De gemeentesecretaris coördineert de uitvoering van de nafase, waarin de werkzaamheden zoveel mogelijk binnen de bestaande organisatielijnen worden uitgevoerd. Daarnaast is de gemeente Alblasserdam ook bevoegd gezag in het kader van de Wet milieubeheer. De taken en bevoegdheden in dit kader heeft de gemeente Alblasserdam overgedragen aan de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid. Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid: de VRZHZ is een gemeenschappelijke regeling van de 10 gemeentes in Zuid-Holland Zuid. Het dagelijks werk van de VRZHZ is het realiseren van een goed voorbereide brandweer en rampenbestrijdings- en crisisorganisatie die 24 uur per dag en 7 dagen per week paraat zijn. De VRZHZ voert taken uit op grond van de Wet Veiligheidsregio’s (Wvr) en de Wet Publieke Gezondheid (t.a.v. de GHOR). Het bestuur van de 41









VRZHZ wordt gevormd door de burgemeesters in de regio. De burgemeester van Dordrecht is de voorzitter van de VRZHZ. De taken van de VRZHZ staan benoemd in artikel 10 van de Wvr en zijn onder meer: het inventariseren van risico’s van branden, rampen en crises; het adviseren van het bevoegd gezag over risico’s van branden, rampen en crises; het voorbereiden op de bestrijding van branden en het organiseren van de rampenbestrijding en de crisisbeheersing; het instellen en in stand houden van een brandweer; het instellen en in stand houden van een GHOR. Daarnaast heeft het Algemeen Bestuur van de VRZHZ de aansturing van de regionale bevolkingszorgorganisatie bij de VRZHZ belegd. De activiteiten tijdens incidenten vinden altijd onder gezag van de burgemeester plaats. De VRZHZ heeft een crisisorganisatie ingericht die in verschillende teams actief is bij opschaling, zoals GRIP 1 en GRIP 2 in Alblasserdam. Zie voor meer uitleg over de crisisorganisatie https://www.zhzveilig.nl/crisisbeheersing/. Binnen de crisisteams van de VRZHZ sluiten verschillende externe partijen aan wanneer deze een rol hebben bij de incidentbestrijding: de politie is altijd onderdeel van de crisisteams, maar daarnaast sluiten indien nodig OZHZ, waterschappen, vitale partijen en andere organisaties aan. De brandweer is als onderdeel van de VRZHZ verantwoordelijk voor de primaire brandbestrijding.

De taken van de brandweer staan benoemd in artikel 25 Wvr: het voorkomen, beperken en bestrijden van brand; het beperken en bestrijden van gevaar voor mensen en dieren bij ongevallen anders dan bij brand; het waarschuwen van de bevolking; het verkennen van gevaarlijke stoffen en het verrichten van ontsmetting; het adviseren van andere overheden en organisaties op het gebied van de brandpreventie, brandbestrijding en het voorkomen, beperken en bestrijden van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Zie voor meer informatie https://www.brandweer.nl/zuidhollandzuid. De GHOR is als onderdeel van de VRZHZ de geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio. Belast met coördinatie, aansturing en regie van de geneeskundige hulpverlening. Daarnaast adviseert de GHOR andere overheden en organisaties op dit gebied. De GHOR wordt inhoudelijk aangestuurd door de Directeur Publieke Gezondheid, de directeur van de Dienst Gezond & Jeugd. Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) is een gemeenschappelijke regeling. De dienst voert de wettelijke milieutaken uit voor de provincie en de 10 gemeenten in de regio. Dit betreft taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving alsmede het inbrengen van expertise op het gebied van externe veiligheid, geluid, lucht en bodem bij trajecten van ruimtelijke planvorming.

Voor de provincie en voor de gemeenten Alblasserdam, Dordrecht en Molenlanden voert OZHZ bovendien ook een breder takenpakket uit op het terrein van bouw- en woningtoezicht en brandveiligheid. Aansturing van de dienst vindt plaats door het algemeen bestuur (AB) en een dagelijks bestuur (DB) van de gemeenschappelijke regeling. Voorzitter van OZHZ is de gedeputeerde Milieuzaken van de Provincie Zuid-Holland. Het algemeen bestuur van OZHZ bestaat uit de voorzitter en daarnaast uit 11 leden, aangewezen door het college van gedeputeerde staten en door de colleges van burgemeester en wethouders van de 10 gemeenten in Zuid-Holland Zuid. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is een kennis- en onderzoeksinstituut in Nederland, gericht op de bevordering van de volksgezondheid en een gezond en veilig leefmilieu. De kerntaken van het RIVM, die zowel in nationale als internationale context worden uitgevoerd, dienen als ondersteuning van het beleid van de overheid. Het instituut is volgens de Wet op het RIVM onafhankelijk: de directeur-generaal wordt benoemd door de minister van VWS. De Milieuongevallendienst (MOD) van het RIVM ondersteunt regionale overheden en de rijksoverheid rond de bestrijding van incidenten met gevaarlijke stoffen. De MOD kan bij een incident met chemische of biologische stoffen gealarmeerd worden. De 42





MOD ondersteunt de brandweer en lokale hulpverleners door het maken van risicoschattingen van de effecten op de gezondheid en het milieu. Dit wordt gedaan door het meten van gevaarlijke stoffen in lucht, bodem en water en het doen van verspreidingsberekeningen. Tijdens het incident heeft de MOD monsters genomen in Alblasserdam2. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) is de toezichthouder van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De inspectie handhaaft op verschillende manieren de naleving van wet- en regelgeving: door middel van dienstverlening, interventie en opsporing. De Inspectie Leefomgeving en Transport controleert of transportondernemers in het beroepsgoederenvervoer en het eigen vervoer de regels naleven. Wetgeving waarop de inspectie controleert zijn: rij- en rusttijden, gevaarlijke stoffen (ADR3) en overbelading. Inspecties worden zowel langs de weg als bij de transportondernemingen zelf uitgevoerd. Inspecteurs van de Inspectie Leefomgeving en Transport hebben verschillende toezichthoudende en opsporingsbevoegdheden. Zij mogen onder meer: een vrachtauto aan de kant laten zetten en (eventueel) naar een plaats van controle begeleiden; inzage vragen van documenten.

Ze mogen ook documenten voor korte tijd innemen om er een afschrift van te maken; maatregelen nemen en processen-verbaal opmaken; monsters nemen van een lading gevaarlijke stoffen, om deze te laten onderzoeken. Tijdens het incident was een inspecteur van ILT aanwezig in Alblasserdam. ILT maakt in de regel geen onderdeel uit van de crisisteams omdat zij een onafhankelijke taak heeft. Waterschap: De 21 waterschappen in Nederland houden zich bezig met waterkeringen (veilige dijken), waterkwantiteit en waterkwaliteit en soms ook het beheer van de vaarwegen. Een ongeluk op het water of een dijkdoorbraak kan grote gevolgen hebben voor een groot gebied. De waterschappen en andere samenwerkingspartners zorgen ervoor dat de regio goed is voorbereid op overstromingen, wateroverlast en milieu-incidenten. De Waterschapswet regelt de instelling en opheffing van een waterschap. Bij instelling worden de taken en inrichting van het waterschap en de samenstelling van het bestuur geregeld. De taken van waterschappen zijn sinds 2009 verder uitgewerkt in de Waterwet. Alblasserdam ligt in het gebied van Waterschap Rivierenland. Het waterschap heeft zich onder meer voorbereid op incidenten met betrekking tot waterkwaliteit.

Dit doet zich voor wanneer een situatie optreedt of dreigt, die nadelige gevolgen voor het milieu, voor de bewoners in de omgeving of voor medewerkers van het waterschap kan hebben. Denk aan: lozingen van chemische- en biologische (afval)stoffen vanuit bedrijven; calamiteiten waarbij stoffen vrijkomen die de kwaliteit van het oppervlaktewater beïnvloeden (vervuild bluswater) en andere typen lozingen en verontreinigingen. Het waterschap voert zelfstandig taken uit bij de bestrijding van incidenten. Wanneer meerdere hulpdiensten actief zijn, sluit het waterschap aan in de crisisteams.

2

De rapportage van het RIVM staat op https://www.zhzveilig.nl/wp-content/uploads/2019/02/2019-02-19rapportage-rivm-stankoverlast-alblasserdam.pdf 3 ADR is de afkorting van de Franse titel van het Europees verdrag betreffende het internationaal vervoer van gevaarlijke goederen over de weg: "Accord européen relatif au transport international des marchandises Dangereuses par Route".

43

Bijlage 4 Overzicht onderzoeken

Activiteiten

Door wie

Planning

A. Analyse van de luchtkwaliteit B. Onderzoek naar ontstaan ongewoon voorval

RIVM OTT

Afgerond Afgerond

C. Onderzoek naar inhoud tank

via OZHZ

Lopend

D. Bodemonderzoek i.h.k.v. zorgplicht Wet bodembescherming

OZHZ

Afgerond

E. Onderzoek vergunningverlening, toezicht, handhaving en ruimtelijke component F. Onderzoek naar naleven vergunning voorschriften

Bureau Cauberg

Lopend

OZHZ

Afgerond

44

Bijlage 5 Evaluatie door de VRZHZ Multidisciplinaire "inzetten" worden binnen de VRZHZ altijd geëvalueerd. Voor grotere incidenten (de opgeschaalde incidenten waarvoor wordt opgeschaald naar GRIP 1 of hoger) vindt deze evaluatie volgens een vast format plaats. De basis voor evaluaties van de VRZHZ is het toetsingskader van de Inspectie Veiligheid en Justitie4 (IVenJ). Dit toetsingskader bevat een uitwerking van de eisen die de Wet Veiligheidsregio’s aan de Veiligheidsregio’s stelt, gegroepeerd rond een aantal thema’s. Deze zijn:  De meldkamer zorgt bij aanvang en tijdens een incident of crisis voor tijdige alarmering en informatie-uitwisseling door eenduidige aansturing.  De crisisorganisatie stuurt en coördineert de operationele en bestuurlijke aanpak van een incident of crisis effectief en efficiënt.  De crisisorganisatie en de extern betrokken partners beschikken over tijdige, actuele en relevante informatie gedurende een incident of crisis.  Met verschillende doelgroepen (zoals getroffenen, media, bevolking, verwanten en de interne organisatie) wordt tijdig, doelgericht en regelmatig gecommuniceerd over het incident of de crisis.  Na afschaling is sprake van een duidelijke overdracht van activiteiten van de crisisorganisatie naar de ‘nafase’-organisatie. Daarbij zijn vervolgactiviteiten belegd.

Alle Veiligheidsregio’s evalueren grotere incidenten aan de hand van dit toetsingskader. Dit levert vergelijkbare evaluaties op binnen de Veiligheidsregio, maar ook tussen de Veiligheidsregio’s. Dit heeft als voordeel dat op de wettelijke kerntaken trends kunnen worden waargenomen ten aanzien van de uitvoering. Deze trends of rode draden geven een beeld over het functioneren van de Veiligheidsregio over een langere periode en vormen de basis voor bijstelling van beleid, keuzes over specifieke vakbekwaamheid of keuzes voor aanpassing van processen. IVenJ analyseert periodiek het functioneren van alle Veiligheidsregio’s in Nederland en stelt hierover een rapportage op voor de minister van Justitie en Veiligheid: de Staat van de Rampenbestrijding. Momenteel wordt door IVenJ onderzoek verricht ten behoeve van de publicatie van de rapportage over 20195. Ten behoeve van deze staat is vergelijkbaarheid van evaluaties en prestaties van Veiligheidsregio’s zoals gezegd van groot belang. De praktijk binnen VRZHZ is dat alle multidisciplinaire evaluaties op dezelfde wijze worden uitgevoerd waarbij betrokkenheid van de crisisfunctionarissen van groot belang is. Afhankelijk van aard en omvang van een incident betekent dit onder meer het invullen van vragenlijsten en gesprekken met de betrokken functionarissen.

De uitkomsten hiervan worden door middel van conceptevaluaties afgestemd met de betrokken functionarissen en functionarissen die belast zijn met de voorbereiding van de crisisorganisatie. Hierdoor ontstaat er een eindevaluatie die zorgvuldig is afgestemd met betrokkenen, compleet is en waarvan de aanbevelingen uitvoerbaar zijn. De doorlooptijd van deze evaluaties is daardoor relatief lang. Ook omdat de laatste maanden relatief meer GRIP-incidenten hebben plaatsgevonden in Zuid-Holland Zuid dan in de periode daarvoor met grotere impact (zoals het familiedrama in Papendrecht en de brand in Molenaarsgraaf) worden veel

4

https://www.inspectie-jenv.nl/actueel/nieuws/2018/03/27/nieuw-toetsingskader-stelt-de-kwaliteit-van-derampenbestrijding-en-crisisbeheersing-meer-centraal 5 Zie https://www.inspectie-jenv.nl/binaries/inspectie-venj/documenten/plannen-vanaanpak/2018/12/27/periodiek-beeld-rampenbestrijding-en-crisisbeheersing2019/PvA+periodiek+beeld+2019.pdf

45

evaluaties tegelijkertijd uitgevoerd. Daarbij wordt een keuze gemaakt voor zorgvuldigheid boven snelheid. De evaluaties van VRZHZ zijn in principe bedoeld voor het eigen leerproces van de crisisorganisatie en niet als verantwoording richting een raad. Dat betekent niet dat de VRZHZ niet bijdraagt aan raadsevaluaties of –verantwoording, maar wel dat de reguliere evaluaties van de VRZHZ daar niet voor geschikt zijn. De burgemeester van Alblasserdam heeft de Raadsinformatiebrief van 18 februari 2019 aangegeven toe te zien op de evaluatie van de VRZHZ. Hij doet dit in zijn rol als lid van het Algemeen Bestuur van de VRZHZ. De VRZHZ legt aan het Algemeen Bestuur verantwoording af over haar activiteiten, waaronder het evaluatieproces. Dit gebeurt bijvoorbeeld door in elke vergadering van het Algemeen Bestuur een overzicht van recente grotere incidenten in de regio aan te bieden en een weergave van de belangrijkste leerpunten uit deze evaluaties. 6 De VRZHZ is ingericht als crisisorganisatie. Dat betekent dat de organisatie in staat is om snel op te schalen, veel hulpverleners en crisisfunctionarissen in te zetten voor diverse processen en zodra het incident onder controle is en de situatie is gestabiliseerd af te schalen. Op dat moment eindigt de inzet van de VRZHZ en wordt het incident ‘overgedragen’ aan de gemeente.

Voor de VRZHZ resteren twee zaken: evaluatie van het incident en inzetten van verbeteracties en preparatie op het volgende incident. In de praktijk blijkt echter in toenemende mate behoefte aan betrokkenheid vanuit de VRZHZ in de zogenaamde ‘nafase’ van een incident. In Alblasserdam bleek dat bijvoorbeeld uit de bijdrage van de VRZHZ aan de informatieavond voor inwoners van Alblasserdam en de bijdrage aan de beantwoording van de raadsvragen over het incident.

6

Zie voor vergaderstukken https://www.zhzveilig.nl/bestuur/

46