Vraag en antwoord centrumregeling en urgentieverordening
Tekst van het document
Vraag en antwoord centrumregeling en urgentieverordening 1. Hoe heet de verordening? De officiële naam wordt: Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Fryslân (urgentieverordening). De reden hiervoor is dat het een verordening op basis van de Huisvestingswet betreft. In de praktijk zal het de urgentieverordening worden genoemd.
Invloed op onze inwoners
2. Wat betekent de uitvoering van de urgentieverordening voor de inwoners van Achtkarspelen? Voorrang verlenen aan bepaalde doelgroepen is niet nieuw. Dat gebeurt nu ook. Alleen wordt het nu geformaliseerd omdat de (toekomstige) Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting dit vraagt. Zo is nu in de prestatieafspraken met woningcorporaties afgesproken dat verschillende kwetsbare doelgroepen (zoals (jongeren) in een intramurale setting, statushouders en inwoners die onder het programma Weer Thuis1 vallen) voorrang krijgen bij het toewijzen van een huurwoning. Bij invoering van de urgentieverordening krijgen deze groepen nog steeds voorrang. 3. Wie komt door deze verordening straks in onze gemeente te wonen? Het principe instroom = uitstroom is leidend. Wanneer iemand woonachtig was in Achtkarspelen voordat hij/zij bijvoorbeeld in de maatschappelijke opvang terecht kwam, krijg deze inwoner een urgentieverklaring voor de gemeente Achtkarspelen. 4. Krijgen we dan straks ook mensen uit andere delen van het land in onze sociale huurwoningen? Wanneer iemand uit Amsterdam terechtkomt in de maatschappelijke opvang in Leeuwarden, zal deze inwoner in Amsterdam urgentie aan kunnen vragen. De kans van slagen voor een urgentieverklaring in Achtkarspelen is voor deze persoon heel klein.
Maatschappelijke en economische binding met Friesland is namelijk een voorwaarde om een urgentieverklaring te krijgen, daarnaast voldoet deze persoon niet aan het principe instroom = uitstroom. 5. Blijft er nog wat over voor onze reguliere woningzoekenden, of gaat straks alles naar urgenten? 2/3 van de vrijgekomen woningen blijft beschikbaar voor reguliere woningzoekenden. Maximaal 1/3 wordt gereserveerd voor de urgenten.
Weer Thuis: Dit initiatief begeleidt mensen die dakloos zijn of beschermd wonen naar een zelfstandige woonsituatie. 1
1
Fries verband en centrumregeling
6. Waarom regelen we het regionaal? Drie redenen. Ten eerste een eenduidige werkwijze voor alle urgent woningzoekenden. Ten tweede efficiency en effectiviteit in de uitvoering voor corporaties. Ten slotte hoeft hierdoor niet elke gemeente afzonderlijk het wiel opnieuw uit te vinden. Het voordeel voor gemeenten en corporaties zijn de lagere uitvoeringskosten, maar ook het voorkomen dat woningzoekenden gaan ‘shoppen’ tussen gemeenten. 7. We kiezen voor een centrale organisatie voor de uitvoering van de verordening. Waarom doet niet iedere gemeente dit zelf? De uitvoering van de urgentieregeling gebeurt, als gemeenten de verordening vaststellen, in alle Friese gemeenten op dezelfde manier. Het is dan efficiënt om de uitvoering op één plek te regelen. Expertises zijn dan beter beschikbaar, waaronder het dubbele ogenprincipe. Een berekening van kosten laat in het gunstigste geval minimaal dubbele (soms viervoudige) kosten zien bij uitvoering door elke gemeente afzonderlijk. Bovendien geeft het de woningzoekende een duidelijke plek waar hij urgentie kan aanvragen. Daarbij voorkomt het dat mensen gaan shoppen tussen gemeenten als hun urgentieaanvraag niet gehonoreerd wordt. 8.
Waarom is gekozen voor een centrumgemeenteregeling op grond van de Wet gemeenschappelijke regeling (Wgr)? Eén van de uitgangspunten bij de samenwerking voor de Friese urgentieregeling is dat er 1 loket komt voor woningzoekenden en een bestuursovereenkomst waarmee één gemeente coördinerend verantwoordelijk wordt voor de uitvoering van de urgentieregeling. Door te kiezen voor een centrumregeling op grond van artikel 8 lid 4 Wgr wordt recht gedaan aan hiervoor genoemd uitgangspunt. Immers met het construct centrumregeling geven de gastgemeenten mandaat aan de centrumgemeente. Er is hiermee geen sprake van een nieuwe (zelfstandige) rechtspersoon. De mandaat verlenende gemeenten blijven eindverantwoordelijk voor de rechtmatige uitvoering. 9. Raken we als gemeente de grip kwijt doordat gemeente Leeuwarden het uitvoert? De urgentieverordening bevat, op de urgentie voor statushouders na, alleen maar de wettelijke verplichte urgente doelgroepen. De verordening regelt daarmee de wettelijke taken van de gemeente, namelijk het huisvesten van de door het Rijk aangewezen urgenten en de door het Rijk opgelegde taakstelling statushouders. 10. Waarom zetten we zo’n bureaucratisch systeem op? Het is een wettelijke verplichting. We kiezen voor een minimale variant bij de uitwerking van die verplichting, met een zo efficiënt mogelijke organisatie. Er komt wat bureaucratie bij kijken.
Aan de andere kant zorgt dit ook voor transparantie en efficiëntie, met gelijke toegang in alle gemeenten. Voor zorgorganisaties betekent dit bijvoorbeeld dat de weg naar urgentie overal hetzelfde is.
2
Financiën
11. Waarom kost het zoveel geld? Is het niet goedkoper om dit lokaal te doen? De uitvoering van de urgentieregeling brengt inderdaad kosten met zich mee, zowel voor het opzetten van de organisatie als voor de uitvoering ervan. Door alles onder te brengen bij één organisatie, worden echter aanzienlijke schaalvoordelen behaald. Gemeenten hoeven daardoor niet ieder afzonderlijk personeel aan te nemen. Gemiddeld genomen zou het minimaal 2 keer en voor sommige gemeenten zelfs 4 keer duurder zijn om dit lokaal te regelen. Tegelijkertijd is het een wettelijke verplichting die we uit moeten voeren. De gekozen uitwerking is binnen die wettelijke verplichting te kenmerken als kosteneffectief. 12. Levert het Rijk ook een bijdrage? Zij gaan het namelijk verplichten. Het is inderdaad een verplichting vanuit het Rijk. Het wetsvoorstel is echter nog niet definitief. In de Memorie van toelichting bij de wet wordt aangegeven dat er vanuit het Rijk een bijdrage zal worden vertrekt om een deel van de uitvoering van de wet door de gemeenten te bekostigen. Omdat de wet nog niet is vastgesteld / aangenomen, is deze bijdrage nog niet vastgelegd. Uitgangspunt bij de inzet van deze rijksmiddelen is iedere keer geweest dat dit 2/3e deel van de benodigde middelen betreft. Gemeenten vullen aan met het resterende deel (1/3e). 13.
Uit welk budget betalen we nu al een aantal “urgenten” zoals de groep die onder het programma Veilig Thuis valt? Veilig Thuis is onderdeel van Regiecentrum Bescherming en Veiligheid. Dit is een jeugdorganisatie. Dit wordt gesubsidieerd door SDF via GIA (geweld in afhankelijkheidsrelaties) middelen, ook lokale gemeenten dragen hieraan bij vanuit het WMO budget.
Doelgroepen
14. Wie zijn urgent woningzoekenden volgens de urgentieverordening? Onder de urgent woningzoekenden in Achtkarspelen wordt verstaan: • • • • • • • • •
Mantelzorg ontvangen of verlenen Ernstige en chronische medische reden Uit maatschappelijke opvang Uitstromen na intramuraal verblijf Uitstromen uit forensische zorg 2met verblijf Tussen 18 en 23 jaar uit jeugdhulp met verblijf Uit de (jeugd)detentie > 3 maanden Uitstapprogramma stoppende sekswerkers Statushouders
De dikgedrukte doelgroepen worden wettelijk verplicht, hier heb je als gemeente geen vrijheid in. De groepen dienen allen binding met Achtkarspelen te hebben vanwege het principe instroom=uitstroom. Behalve de statushouders.
Forensische zorg is geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en verstandelijk gehandicaptenzorg die onderdeel zijn van een straf of maatregel. Tbs met dwangverpleging is de zwaarste vorm van forensische zorg. Alle andere vormen heten overige forensische zorg. (Rijksoverheid, 2024) 2
3
15. Welke doelgroepen hebben nu nog geen voorrang via de prestatieafspraken, maar straks wel via de urgentieverordening? De volgende doelgroepen: • Mantelzorg ontvangen of verlenen • Ernstige en chronische medische reden • Uitstapprogramma stoppende sekswerkers 16. Waarom staan statushouders in de verordening, terwijl het kabinet het voornemen heeft uitgesproken de voorrang voor hen te verbieden? De huidige Huisvestingswet schrijft nog steeds voor dat statushouders volgens de taakstelling gehuisvest moeten worden en stelt dat de gemeente moet aangeven hoe zij invulling geeft aan die taakstelling als bij het instellen van een urgentieverordening. Het is de makkelijkste manier om dit dan volgens één urgentiestelsel te doen, in plaats van verschillende voorrangssystemen. Dit voorkomt repeterende overleggen op lokaal niveau tussen gemeente en corporaties over de taakstelling. Zolang de wet op deze manier dit regelt, is de toevoeging van vergunninghouders aan de urgentieverordening de makkelijkste weg. Zolang de wetgever het toekennen van urgentie aan statushouders niet heeft verboden en de taakstelling blijft gelden, nemen we daarom statushouders op in de urgentieverordening. 17. Kan een gemeente ervoor kiezen een extra groep urgent te maken? Dit kan. Wel is het zo dat meer urgentiecategorieën de kansen voor regulier woningzoekenden verlagen.
Dat moet de gemeenteraad nadrukkelijk betrekken bij haar afweging. Bovendien voorziet de gemeenschappelijke urgentieorganisatie niet in de ondersteuning bij dit ‘lokale maatwerk’. De gemeente zal dan zelf capaciteit en expertise moeten reserveren voor de uitvoering van minimaal dit deel van de regeling. Daarnaast hebben wettelijk aangewezen groepen absolute voorrang, en zullen lokaal toegevoegde groepen daarna komen. 18. Stel, de raad haalt er een doelgroep uit, kunnen we dan nog meedoen met de andere gemeenten? Nee, omdat we dan niet meer één uniforme verordening hebben. Daarnaast zijn alleen de wettelijk urgenten+statushouders als urgente doelgroepen aangemerkt. We zouden in theorie alleen de statushouders eruit kunnen halen, maar dan komen we in de problemen met het behalen van onze taakstelling, dus in de praktijk is dat ook geen optie. 19. Wat als een persoon niet terug wil of kan naar plaats van herkomst (instroom=uitstroom)? Het uitgangspunt is dat mensen na opname in een instelling terugkeren naar hun oorspronkelijke gemeente (instroom = uitstroom). Soms is dat niet wenselijk. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn in situaties van huiselijk geweld of bij personen die uit detentie komen. In die gevallen zoekt de urgentieorganisatie naar een passende plek, soms buiten de oorspronkelijke gemeente.
De woningzoekende kan formeel bezwaar maken als de urgentieorganisatie de bestemmingsgemeente vaststelt. Dan zal op basis van de bezwaar- en beroepsprocedure uitspraak gedaan worden.
4
Plaatsing
20. Hoe zit het met toezicht en handhaving? Hoe wordt gecontroleerd of corporaties zich houden aan de regels van de verordening met betrekking tot de melding van vrijkomende sociale huurwoningen en het quotum voor urgenten? En moet mijn gemeente dan ook boetes uitschrijven? De urgentieorganisatie controleert of alle vrijkomende huurwoningen worden gemeld en dat toewijzing conform de verordening gaat. In het onwaarschijnlijke geval dat een corporatie bewust de regels negeert of anderszins illegaal opereert, dan zal dat in eerste geval bestuurlijk worden besproken. In principe wordt ook de gemeente Leeuwarden gemandateerd om toezicht en handhaving te houden. 21. Stel je voor dat we te weinig mensen hebben om de 1/3 woningen die bestemd zijn voor vergunninghouders te vullen, worden er dan mensen geplaatst vanuit andere gemeenten? In principe niet, omdat instroom=uitstroom leidend is. 22. Hoe werkt het met bezwaar en beroep? Hoe verloopt het bezwaar- en beroepsproces voor woningzoekenden die het niet eens zijn met een beslissing op hun urgentieaanvraag? En welke rol speelt de gemeente in dit proces? Ook hierbij geldt dat dit onder de centrumgemeenteregeling aan de gemeente Leeuwarden wordt gemandateerd. Dus de gemeente Leeuwarden (en daarmee dus de urgentieorganisatie) zijn primair verantwoordelijk om bezwaar en beroep af te handelen. 23.
Urgenten worden geplaatst op basis van hun vergunning. Wat als urgent nr. 25 urgenter is dan urgent nummer 1. Blijft het dan plaatsen op basis van afgifte van vergunning? Door de strenge voorwaarden van de verklaring wordt gekeken naar datum van afgifte. Er is altijd oog voor noodsituaties. 24. Heb je als gemeente zelf nog invloed op de plaatsing? Stel je wil als gemeente een bepaald persoon niet huisvesten omwille van een ernstige situatie. Hoe wordt hiermee omgegaan? Gaat het volledig anoniem? En doet de corporatie dit? Corporaties kunnen dit onderling bekijken. Zij krijgen de gegevens van de te huisvesten persoon met daarbij de voorwaarden waaraan de woning moet voldoen. De corporatie kan onder zwaarwegende redenen kiezen om te weigeren. De urgentieverklaring is niet volledig anoniem.
Huisvestingsverordening 25. Er wordt gesproken over een huisvestingsverordening, eerder is gesteld dat dit in onze gemeente niet mogelijk is omdat wij de schaarste niet aan kunnen tonen. Hoe zit dit? In basis is het uitgangspunt voor wonen vrije vestiging; dat wil zeggen dat mensen niet beperkt worden in hun keuze voor een woning. De Huisvestingswet biedt de mogelijkheid om in specifieke situaties in een huisvestingsverordening regels vast te leggen over de toewijzing van huurwoningen en over het bepalen van de urgentievolgorde voor woningzoekenden. 5
Daarnaast kunnen wijzigingen in de woningvoorraad vergunningplichtig worden gesteld. Bijvoorbeeld bij het onttrekken of samenvoegen van woonruimte, het overgaan tot verhuur per kamer of het splitsen van woonruimte. Ook biedt de Huisvestingswet de mogelijkheid om toeristische verhuur van woonruimte te voorkomen of te beperken en (per 1 januari 2022) om een opkoopbescherming in te voeren (VNG, 2022). Om een huisvestingsverordening in te kunnen voeren moet de schaarste onderbouwd worden. Het is in basis een tijdelijke maatregel (max. vier jaar). Voor die periode wordt verwacht dat een gemeente de structurele problemen op de woningmarkt aanpakt. De gemeente is verplicht om alle relevante partijen, waaronder de corporatie, te betrekken bij het maken van de verordening. Zoals benoemd wordt het vanuit de Nationale Woon – en Bouwagenda verplicht om via een verordening de toewijzing van sociale huurwoningen te regelen, waarbij mensen uit kwetsbare groepen voorrang krijgen. Voor dat onderdeel hoeft geen schaarste onderbouwd te worden. (Dit is een citaat uit de memo die op de agenda stond van eind 2022 en is te vinden via deze link: https://achtkarspelen.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/cf3732a3-4913416d-a8b0-f4b7cb7b7323?documentId=de58df2a-35fc-4a4f-95a37499532d439d&agendaItemId=529dacfc-987b-459f-8891-952a83636e79)
6
Overig 1. Doen wij op dit moment al hetzelfde werk als we nu doen bij deze urgentieverordening? Nee, wij doen op dit moment niet hetzelfde werk als de Wet versterking regie volkshuisvesting straks van ons vraagt. Momenteel hebben we met onze woningcorporaties in de prestatieafspraken afspraken gemaakt over het huisvesten van aandachtsgroepen. Deze mensen krijgen geen vergunning omdat dat onder de huidige wetgeving niet nodig is. De Wet versterking regie verplicht gemeenten straks om een huisvestingsverordening met urgentieregeling te hebben, wat betekent dat de gemeente verplicht urgentie moet geven aan de wettelijk bepaalde doelgroepen. Dat gebeurt dan onder andere via een huisvestingsvergunning. Deze hebben we op dit moment nog niet, dus het betekent voor ons nieuw werk. 2. Zo ja, waarom wordt het dan duurder, terwijl in het raadsvoorstel staat dat zelf uitvoeren drie keer zo duur is? Eigenlijk niet van toepassing want het antwoord op vraag 1 is nee. Maar hierbij toch een korte toelichting: Het is dus een extra taak van de gemeente. Gelet op de vaste kosten (administratie, juridisch, financieel) is dit voor een gemeente veel duurder om dit individueel uit te voeren dan gezamenlijk. Zeker omdat het een uitvoeringstaak is.
Een gemeente die zelf een regeling opstelt en uitvoert, is ook verplicht om dit af te stemmen met alle andere gemeenten in de regio (in ons geval: heel Fryslân). Vandaar dat de kosten naar verwachting zo'n drie keer zo duur worden. 3. Zo nee, wat is dan het extra wat we gaan doen en zoveel kosten meebrengt? Het organiseren van een organisatie die per aanvraag gaat beoordelen of iemand urgentie kan ontvangen en vervolgens het wel of niet uitgeven van de vergunning en het afstemmen met de regio. 4. Wat als de raad geen knaken geen taken wil en wij geen eigen bijdrage doen voor het financieringsdeel welke ontbreekt, wat zijn de consequenties? Dan kunnen wij niet meedoen met de regionale urgentieverordening, omdat de projectorganisatie dan niet volledig betaald kan worden. 5. Stel, de raad haalt er een doelgroep uit, kunnen we dan nog meedoen met de andere gemeenten? Nee, omdat we dan niet meer één uniforme verordening hebben. Daarnaast zijn alleen de wettelijk urgenten+statushouders als urgente doelgroepen aangemerkt. We zouden in theorie alleen de statushouders eruit kunnen halen, maar dan komen we in de problemen met het behalen van onze taakstelling, dus in de praktijk is dat ook geen optie. 6. Wanneer we geen zienswijze indienen gaan we dan automatisch akkoord met deze verordening? Nee, wat nu voorligt is het niet indienen van een zienswijze op de centrumregeling.
Het vaststellen van de verordening komt in Q3, zoals in de planning van het raadsvoorstel is opgenomen. Dan kan uw raad besluiten betreft de verordening zelf. Het gaat nu alleen om de zienswijze. 7
7. Waarom is de gemeente Leeuwarden centrumgemeente, kan een andere gemeente dit niet uitvoeren? De provincie heeft de gemeente Leeuwarden gevraagd om de urgentieverordening Friesland breed op te zetten en heeft voor de uitvoering hiervan geld beschikbaar gesteld aan gemeente Leeuwarden die bureau Companen heeft ingehuurd om dit proces in Friesland te begeleiden. Om die reden ligt de regie op de besluitvorming en invoering van de urgentieverordening bij de gemeente Leeuwarden en vanuit dat oogpunt bezien is het een logische (vervolg)stap om Leeuwarden als centrumgemeente aan te wijzen. Gemeente Leeuwarden is als centrumgemeente verantwoordelijk voor de taken op het gebied van WMO te weten maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Deze taken zijn ondergebracht bij centrumgemeenteregeling SDF. Vanuit Weer Thuis convenant (afgesloten tussen gemeentes, woningcorporaties en zorgaanbieders) wordt de uitstroom uit maatschappelijke opvang en beschermd wonen instellingen al vormgegeven via SDF (in de vorm van Brede Aanpak Dakloosheid project genaamd Transferpunt). Dat betekent dat er vanuit gemeente Leeuwarden al ervaring is met uitstroom naar woningcorporaties. Voorkeur is deze opgebouwde ervaring te benutten. Ten slotte heeft Leeuwarden de ambtelijke capaciteit om de nieuwe urgentieorganisatie te ondersteunen, op het vlak van financiën, administratie en juridisch. Bv.
in de behandeling van bezwaar- en beroepszaken.
8
Vragen CDA - raadscarrousel 13-03-2025 1. De samenwerking inzake huisvestingsverordening urgent woningzoekenden Friesland wordt ondergebracht bij de centrumgemeente. De vraag is, is dit verplicht of mag ook iemand anders dit doen, zoals een coöperatie die hierbij betrokken is of nog een andere derde partij? Het is niet verplicht om de samenwerking inzake de huisvestingsverordening urgent woningenzoekenden onder te brengen bij de centrumgemeente Leeuwarden. Dit had ook een andere gemeente kunnen zijn of een woningcorporatie die hierbij betrokken is. De provincie heeft de gemeente Leeuwarden gevraagd om de urgentieverordening Friesland breed op te zetten en heeft voor de uitvoering hiervan geld beschikbaar gesteld aan gemeente Leeuwarden die bureau Companen heeft ingehuurd om dit proces in Friesland te begeleiden. Om die reden ligt de regie op de besluitvorming en invoering van de urgentieverordening bij de gemeente Leeuwarden en vanuit dat oogpunt bezien is het een logische (vervolg)stap om Leeuwarden als centrumgemeente aan te wijzen. Gemeente Leeuwarden is als centrumgemeente verantwoordelijk voor de taken op het gebied van WMO te weten maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Deze taken zijn ondergebracht bij centrumgemeenteregeling SDF.
Vanuit Weer Thuis convenant (afgesloten tussen gemeentes, woningcorporaties en zorgaanbieders) wordt de uitstroom uit maatschappelijke opvang en beschermd wonen instellingen al vormgegeven via SDF (in de vorm van Brede Aanpak Dakloosheid project genaamd Transferpunt). Dat betekent dat er vanuit gemeente Leeuwarden al ervaring is met uitstroom naar woningcorporaties. Voorkeur is deze opgebouwde ervaring te benutten. Daarnaast heeft geen enkele andere Friese gemeente zich gemeld met de ambitie om deze taak op te pakken en Friesland breed uit te voeren. Het beleggen bij een woningcorporatie is niet wenselijk omdat dit betekent dat de corporatie gemandateerd een taak uitvoert in de beoordeling en afgifte huisvestingsvergunning, terwijl zij ook de uitvoering doet via bemiddeling en toewijzing. Beide rollen kunnen op gespannen voet met elkaar staan. Daarnaast is er geen woningcorporatie die in elke Friese gemeente een woningaanbod heeft. 2. Wanneer bovenstaande vraag positief wordt beantwoord, waarom wordt die mogelijkheid niet geboden als een keuze voor de raad? Is die wel onderzocht en wat doet dit met de kosten? In het antwoord op vraag 1 staat te lezen waarom ervoor gekozen is om Leeuwarden als centrumgemeente aan te wijzen en niet een andere gemeente of woningcorporatie. Er is nog wel overwogen en verkend om dit lokaal te organiseren.
Dat leidde tot de conclusie dat dit zorgt voor versnippering, waardoor minder efficiënt gewerkt wordt en de kosten daardoor hoger zijn. Bovendien is expertise-opbouw dan moeilijker. Woningzoekenden die menen in aanmerking te komen voor urgentie, kunnen dan bij meerdere loketten urgentie aanvragen, wat leidt tot meer werk (en dus aanvullende kosten) en onduidelijkheid voor de inwoner. Voor kleine gemeenten is de exploitatie door inzet van voldoende menskracht dan snel het drievoudige ten opzichte van een centrale uitvoering. 9