Geamendeerd overdrachtsdocument 'In goed begjin is it heale wurk'
Tekst van het document
28
Overdrachtsdocument gemeenteraad Achtkarspelen
Naam
Toelichting
Woondeals
In Fryslân zijn 6 regionale woondeals, één in Noordoost. In de woondeals staan afspraken tussen gemeenten in de regio, de provincie Fryslân en het Ministerie van BZK over de realisatie van de woningbouwopgave.
Visie op Wonen Zorg en welzijn
Vier gemeenten in Noordoost-Fryslân hebben een visie opgesteld die er voor moet zorgen dat er nu en de toekomst een voldoende en passende woningen zijn voor mensen met een zorg- en ondersteuningsvraag. De raad heeft de visie vastgesteld, gemeenten werken nu aan een uitvoeringsprogramma.
VFG
Achtkarspelen is ‘verenigd’ in zowel de vereniging van Friese als Nederlandse Gemeenten. Beide zijn belangenorganisatie en kennisplatform voor de deelnemende gemeenten. Doel is om krachten te bundelen en gezamenlijk op te treden in het belang van de lokale overheid
VNG
29
Overdrachtsdocument gemeenteraad Achtkarspelen
30
Bijlage 2a Voorbeelden van opdrachten in de verkennings- en informatieronde Voorbeeldopdracht verkenner: brede informatieronde (oriënterend) De gemeenteraad van Achtkarspelen verzoekt [naam] om als verkenner op te treden en een eerste oriëntatie uit te voeren op basis van gesprekken met alle fracties in de raad. De verkenner krijgt de opdracht: 1. Te inventariseren welke inhoudelijke thema’s en maatschappelijke opgaven partijen van belang vinden; 2. Te verkennen welke vormen van samenwerking op draagvlak kunnen rekenen (coalitieakkoord, bestuursakkoord, raadsakkoord, raadsagenda); 3. Te peilen welke combinaties van partijen het meeste perspectief bieden op stabiliteit; 4. Een verslag uit te brengen binnen drie weken. Tussentijdse informatievoorziening: halverwege een korte procesbrief met voortgang en planning. Voorbeeldopdracht: raadsverkenning De gemeenteraad van Achtkarspelen besluit de verkenningsfase zelf uit te voeren en daartoe in één of meer raadsvergaderingen de volgende stappen te zetten: 1. te inventariseren welke inhoudelijke thema’s en maatschappelijke opgaven partijen van belang vinden; 2. te verkennen welke vormen van samenwerking op draagvlak kunnen rekenen (coalitieakkoord, bestuursakkoord, raadsakkoord, raadsagenda); 3. te peilen welke combinaties van partijen het meeste perspectief bieden op stabiliteit; 4.
een verslag vast te stellen en openbaar te maken, uiterlijk binnen drie weken. (Indien de raad besluit (deels) besloten te vergaderen, wordt het openbare verslag zo opgesteld dat het proces en de uitkomsten voor zover mogelijk transparant zijn.) Voorbeeldopdracht informateur: gericht op coalitievorming De gemeenteraad benoemt [naam] als informateur met de opdracht: 1. Onderzoeken welke partijen bereid zijn samen te werken in een stabiel meerderheidscollege; 2. Verkennen van programmatische overeenkomsten; 3. Adviseren over kansrijke coalities en voorstellen voor vervolgstappen; 4. Aandacht voor voorkeur raad m.b.t. type akkoord. Tussentijdse informatievoorziening: halverwege een procesmemo met voortgang. Voorbeeldopdracht verkenner: op weg naar een raadsakkoord De gemeenteraad benoemt [naam] als verkenner met de opdracht: 1. Brede inventarisatie van inhoudelijke prioriteiten; 2. Verkennen of er draagvlak is voor een raadsakkoord of raadsagenda; 3. Voorstellen doen voor procesinrichting waarbij de raad als geheel koers bepaalt; 4. Signaleren welke profielen van wethouders nodig zijn. Tussentijdse informatievoorziening: na de eerste gesprekken schriftelijke rapportage. Eindverslag uiterlijk binnen vier weken.
Overdrachtsdocument gemeenteraad Achtkarspelen
31
Bijlage 2b Mogelijke rol van de burgemeester in het formatieproces Inleiding Na gemeenteraadsverkiezingen start een proces van coalitievorming en collegeonderhandelingen. De burgemeester speelt hierin geen regisserende rol, maar wél een belangrijke rol vanuit zijn positie als voorzitter van het college en als bewaker van bestuurlijke continuïteit. Deze notitie schetst de wettelijke kaders en een aantal praktische scenario’s waarin de burgemeester bijdraagt aan een goed functionerend college, in het belang van stabiel en effectief bestuur. I. Wettelijk kader – Artikel 35, lid 2 Gemeentewet De enige formeel vastgelegde rol van de burgemeester in het formatieproces is te vinden in:
Artikel 35, lid 2 Gemeentewet: "De burgemeester wordt geïnformeerd over de uitkomst van de collegeonderhandelingen. Hij wordt alsdan in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het collegeprogramma kenbaar te maken."
Implicaties: • De burgemeester moet actief worden geïnformeerd zodra onderhandelingen zijn afgerond. • De burgemeester heeft het recht om input te geven op de voorstellen voor het collegeprogramma. • Het betreft geen instemmingsrecht, maar wél een verankerd adviesmoment dat serieus genomen moet worden. • Deze bepaling onderstreept dat de burgemeester betrokken moet worden voordat het collegeprogramma definitief is. Dat biedt ruimte om vanuit zijn bestuurlijke ervaring te wijzen op uitvoerbaarheid, consistentie, realisme en teamdynamiek. II. Bestuurlijk belang van de burgemeester De burgemeester is: • Voorzitter van het college (art. 34 Gemeentewet); • Hoeder van bestuurlijke continuïteit; • En boven de partijen gepositioneerd, wat hem of haar geschikt maakt als verbinder in gevoelige processen. Een goed functionerend college is essentieel voor stabiel bestuur. De burgemeester heeft daarom belang bij: • Een college dat samenwerkt als team, niet als los verband van portefeuilles; • Een collegeprogramma dat haalbaar en bestuurbaar is; • Voorkomen van instabiliteit, zoals wethouders die vroegtijdig opstappen of onderling wantrouwen. III. Praktische scenario’s waarin de burgemeester een rol speelt 1.
De burgemeester als adviseur voorafgaand aan de collegevorming • Op verzoek van informateurs of partijen kan de burgemeester achtergrondinformatie geven over bestuurlijke dossiers, bestuurlijke samenwerking of risico’s. • Hij kan wijzen op noodzakelijke competenties of profielen voor het college, passend bij de opgaven van de gemeente.
Overdrachtsdocument gemeenteraad Achtkarspelen
32
2. De burgemeester tijdens de afronding van onderhandelingen (op grond van artikel 35, lid 2) • Wordt geïnformeerd over de uitkomst van de onderhandelingen. • Geeft input op voorstellen voor het collegeprogramma, bijvoorbeeld over: o Bestuurlijke haalbaarheid; o Teamcohesie; o Conflicterende ambities of onduidelijke taakverdeling; o Onvoldoende aandacht voor uitvoeringskracht of financiën. 3. De burgemeester na de collegevorming: teamvorming en samenwerking • Leidt of faciliteert een strategiedag of collegiale startbijeenkomst. • Stimuleert het maken van werk- en gedragsafspraken in het college. • Intervenieert vroegtijdig bij signalen van samenwerkingstekorten of conflicten. 4. De burgemeester als informele procesbewaker • Kan in de formatieperiode moreel appèl doen op partijen om vanuit bestuurlijk belang te denken. • Faciliteert overleg als onderhandelingen dreigen vast te lopen of versnippering dreigt. • Blijft beschikbaar als vertrouwenspersoon voor alle partijen. Slotopmerking De burgemeester heeft geen formele rol in de politieke onderhandelingen, maar wél een wettelijk geborgde én bestuurlijk betekenisvolle positie in het formatieproces. Door zijn input op het collegeprogramma en zijn bijdrage aan teamvorming kan hij of zij het verschil maken tussen een college dat samen bestuurt, of een dat vier jaar lang struikelt over samenwerking.
Een actieve, maar zorgvuldig neutrale opstelling in deze fase is daarom essentieel voor het succes van het nieuwe college — en daarmee voor de gemeente
Overdrachtsdocument gemeenteraad Achtkarspelen
33
Bijlage 2c Verschillende akkoorden na de verkiezingen – vormen, afwegingen en benoeming van wethouders Na gemeenteraadsverkiezingen worden afspraken gemaakt over het beleid en de vorming van het bestuur. Er zijn verschillende soorten akkoorden, elk met specifieke kenmerken én gevolgen voor de benoeming van wethouders. Hieronder een overzicht van de varianten, inclusief de bijbehorende benoemingswijze van wethouders: 1. Collegeprogramma (traditioneel) • Kenmerk: coalitiepartijen stellen samen een gedetailleerd programma op dat de koers van het college bepaalt. • Benoeming wethouders: wethouders worden geleverd door de coalitiepartijen op basis van een politieke verdeling. Zij zijn politiek gebonden aan het coalitieakkoord. • Voordeel: politiek slagvaardig, duidelijke rolverdeling. • Nadeel: oppositie staat vaak buiten spel, risico op wij-zij-tegenstellingen. 2. Bestuursakkoord • Kenmerk: akkoord op hoofdlijnen, opgesteld door de coalitie, maar met ruimte voor wisselende meerderheden op inhoud. • Benoeming wethouders: wethouders worden doorgaans politiek benoemd door de coalitiepartijen, maar krijgen meer ruimte voor eigen invulling binnen hoofdlijnen. • Voordeel: flexibeler dan een traditioneel collegeprogramma. • Nadeel: minder sturing op details, rol raad vereist meer afstemming. 3.
Raadsakkoord / Raadsprogramma • Kenmerk: afspraken worden door (bijna) de hele raad opgesteld, met gezamenlijk vastgestelde doelen. • Benoeming wethouders: vaak gekozen voor meer onafhankelijke of 'zakelijke' wethouders, of wethouders met draagvlak over meerdere partijen. Politieke kleur speelt een minder dominante rol. • Voordeel: breed draagvlak, vergroot samenwerking. • Nadeel: minder scherpe keuzes mogelijk, bestuurlijke complexiteit. 4. Raadsagenda • Kenmerk: een gezamenlijke agenda met speerpunten van de hele raad, minder bindend dan een akkoord. • Benoeming wethouders: zowel politieke benoemingen als externe/zakelijke wethouders mogelijk. Benoemingen volgen meestal na vaststelling van prioriteiten, waarbij profiel belangrijker is dan partij. • Voordeel: flexibel, inhoudelijke focus. • Nadeel: kan onduidelijkheid geven over verantwoordelijkheden en sturing. Combinatievormen Bij combinaties, zoals een raadsakkoord met een college-uitvoeringsprogramma, kan een mix ontstaan: bijvoorbeeld een breed gedragen programma met wethouders die deels politiek zijn benoemd, deels op inhoud en profiel. Afwegingen bij keuze akkoord en wethoudersbenoeming • Politieke stabiliteit: is er voldoende vertrouwen tussen partijen voor een gezamenlijke koers? • Kwaliteit bestuur: is de raad bereid te kiezen voor meer zakelijke/professionele wethouders?
Overdrachtsdocument gemeenteraad Achtkarspelen
• •
Samenwerkingscultuur: wil men breder samenwerken of vasthouden aan traditionele coalitievorming? Mandaat en legitimiteit: moeten wethouders vooral hun partij vertegenwoordigen, of de raad als geheel?
Conclusie De vorm van het akkoord beïnvloedt niet alleen de bestuurscultuur en beleidsrichting, maar ook de manier waarop wethouders worden benoemd. Een zorgvuldige keuze, passend bij de lokale context, draagt bij aan een effectief, stabiel en representatief gemeentebestuur.
34