CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

Definitieve versie Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen

Raadsvergadering 12 juni 2025, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Gemeentelijk mobiliteitsprogramma23.425 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Gemeentelijk Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen Achtkarspelen

Opdrachtgever

Gemeente Achtkarspelen

Titel rapport

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen

Kenmerk

014691.20231025.R3.03

Datum publicatie

23 juni 2025

Projectleider Goudappel

Cor Koopmans

Projectteam Goudappel

Johan Munsterman, Anne Abbing, Ella Oldenziel en Cor Koopmans

Projectteam opdrachtgever

Heine Hiemstra en Simon Hulshoff

Status

Definitief © Copyright Goudappel BV 23-6-25

Inhoudsopgave 1. Op weg naar een nieuw mobiliteitsprogramma

1

1.1

Waarom een nieuw mobiliteitsprogramma?

1

1.2

Hoe is het plan tot stand gekomen?

1

1.3

Participatieproces

1

3.5

Provinciaal verkeersbeleid

29

3.6

Regionaal mobiliteitsbeleid

31

3.7

Bestuursakkoord

34

3.8

Recreatie en Toerisme

35

3.9

Gezondheidsbeleid

36

3.10

Mobiliteitstrends

37

2. Waar staan we nu?

5

3.11

Demografische trends en effecten op mobiliteit 38

2.1

Wat stond er in het vorige mobiliteitsplan?

5

3.12

Autonome ontwikkelingen in Achtkarspelen

2.2

Verplaatsingen inwoners Achtkarspelen

6

2.3

Verkeersnetwerken

7

2.4

Verkeersveiligheid

16

2.5

Resultaten uit participatie

18

39

4. Waar willen we naartoe?

42

4.1

Visie op hoofdlijnen

42

4.2

Verkeersveiligheidsopgaven

43

4.3

Bereikbaarheidsopgaven

44

3. Wat komt er op ons af?

23

4.4

Leefbaarheidsopgaven

46

3.1

Relatie met de Omgevingsvisie

23

4.5

Duurzaamheidsopgaven

47

3.2

Gewijzigde aanpak verkeersveiligheid

25

4.6

Relatie met de doelen uit de Omgevingsvisie

49

3.3

Ecologisch beleid

26

3.4

Landelijk mobiliteitsbeleid

29

5. Hoe willen we dat bereiken

51

5.1

Afwegingskader

51

5.2

Infrastructurele maatregelen verkeersveiligheid 53

5.3

Maatregelen fietsverkeer

57

5.4

Maatregelen openbaar vervoer

58

5.5

Maatregelen leefbaarheid

58

5.6

Maatregelen landbouwverkeer

59

5.7

Maatregelen duurzaamheid

60

5.8

Wandelen en toegankelijkheid

60

5.9

Educatie, handhaving en gedragsbeïnvloeding 61

5.10

Lokaal maatwerk binnen wijken en dorpen

61

5.11

Totaaloverzicht van de maatregelen

62

Begrippenlijst Bijlage A: Rysicoanalyse Verkeersveiligheid

Bijlage B: Overzicht heatmaps enquêtes

Bijlage C: Knelpuntenlijst

Bijlage D: Overzicht parkeernormen

Bijlage E: Stroomschema voetpaden

63

1. Op weg naar een nieuw mobiliteitsprogramma 1.1

Waarom een nieuw mobiliteitsprogramma?

Het laatste Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan voor de gemeente Achtkarspelen dateert uit oktober 2013. Dit plan gaf het beleidskader aan richting het jaar 2020. Het is daarom tijd om het beleid in de gemeente te actualiseren. Daarbij kijken we breder dan alleen verkeer en vervoer. Ook duurzaamheid en gezondheid spelen hierin een belangrijke rol. VERANDERENDE OMGEVING Naast de lokale ontwikkelingen binnen de gemeente Achtkarspelen, spelen op landelijk-, provinciaal en regionaal niveau ook zaken waar de gemeente rekening mee moet houden. Zo is het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 vastgesteld en op 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet in werking getreden. In het nieuwe mobiliteitsprogramma van Achtkarspelen wordt geanticipeerd op de kansen en gevolgen die deze ontwikkelingen met zich meebrengen.

1.2

1.3

Participatieproces

Met de komst van de Omgevingswet wordt de nadruk gelegd op communicatie en participatie vroeg in het participatieproces. In lijn met het participatiebeleid van de gemeente hebben inwoners en belanghebbenden in het beginstadium van het proces hun input gegeven voor dit mobiliteitsprogramma. De belangrijkste onderdelen zijn hierna toegelicht. DIGITALE ENQUÊTE Allereerst stond er in april en mei 2023 een digitale enquête online waarmee inwoners en belanghebbenden met punten op de kaart aangegeven hebben waar het goed gaat en wat er beter kan in Achtkarspelen ten aanzien van verkeer. Ook hebben inwoners aangegeven hoe ze verschillende thema’s beoordelen en hoe belangrijk ze deze thema’s vinden.

Hoe is het plan tot stand gekomen?

Dit concept-mobiliteitsprogramma is ontstaan uit een brede inventarisatie gevolgd door een interactief proces waarbij inwoners, raadsleden en andere belanghebbenden op verschillende momenten hun mening konden geven. In de infographic op de volgende pagina staan de doorlopen stappen.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

1

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

2

TRENDATELIER Vervolgens is samen met beleidsmedewerkers van de verschillende afdelingen een trendatelier georganiseerd, opgedeeld in twee sessies. Tijdens deze sessies is besproken welke trends en ontwikkelingen binnen de gemeente invloed hebben op mobiliteit en waar de gemeente op de korte en lange termijn op in moet zetten. EXPERTSESSIE Daarnaast zijn expertsessies gehouden met diverse stakeholders. Hierbij gaat het om de buurgemeenten, de provincie maar ook diverse belangenorganisaties zoals Cumela, LTO Nederland, Veilig Verkeer Nederland en de Fietsersbond. Tijdens de expertsessies is onder meer aan bod gekomen welke (grensoverschrijdende) ontwikkelingen spelen bij buurgemeenten en in de provincie. Ook is naar voren gekomen welke zaken vanuit de verschillende stakeholders belangrijk zijn. Belangrijk daarbij is wat er goed gaat, maar vooral ook wat er beter kan en waar we de komende periode verder op in moeten zetten. BIJEENKOMST GEMEENTERAAD De gemeenteraad is op 15 juni bijgepraat over het proces om te komen tot een nieuw mobiliteitsprogramma. Tijdens de presentatie zijn ook de eerste resultaten van de enquêtes onder inwoners gedeeld. Vervolgens is ook door middel van stellingen gepeild hoe de gemeenteraad tegen bepaalde onderwerpen aankijkt en welke zaken belangrijk zijn voor de uitwerking van het mobiliteitsprogramma.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

3

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

4

2. Waar staan we nu? Een belangrijk onderdeel van de totstandkoming van het gemeentelijk mobiliteitsprogramma betreft de inventarisatie van de bestaande situatie. Hierna zijn de belangrijkste resultaten van de inventarisatie samengevat.

2.1

Wat stond er in het vorige mobiliteitsplan?

Het meest recente Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan voor Achtkarspelen is in 2013 opgesteld. Dit was een beleidskader richting 2020. Dit eerdere beleidskader vormt ook het vertrekpunt van de inventarisatie van de huidige situatie. Een belangrijk aspect in het plan uit 2013 is de optimaliseren van de weginrichtingen op basis van de principes van Duurzaam Veilig. In het nieuwe mobiliteitsbeleid wordt echter wat breder gekeken naar de mobiliteitsopgaven. Met name de opgaven van duurzaamheid en ook de gezondheid van de inwoners spelen hierin een belangrijke rol. De past ook bij de integrale benadering die in de nieuwe Omgevingswet beoogd is.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

5

2.2

Verplaatsingen inwoners Achtkarspelen

In het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (OViN) rapporteren respondenten hun verplaatsingen. Op basis van deze data is berekend hoe inwoners van Achtkarspelen zich verplaatsen in het dagelijks leven. De resultaten zijn hiernaast weergegeven. Daarbij is een vergelijking gemaakt met niet-stedelijke gemeenten (Achtkarspelen behoort hiertoe) en Nederland. Kijkend naar alle afstanden, zijn meer dan de helft van de verplaatsingen van inwoners van Achtkarspelen gerelateerd aan de auto (52%). Dit betreft bestuurders en passagiers. Het fietsgebruik is bijna een derde van alle verplaatsingen (31%) en lopen 12%. Drie procent maakt gebruik van het OV. Vergeleken met Nederland is het fietsgebruik en autogebruik in Achtkarspelen hoger en het aandeel OV en lopen lager. Een lager OVaandeel en een hoger auto-aandeel in Achtkarspelen kan verklaard worden door de beperkte beschikbaarheid van het OV en het landelijke karakter van de gemeente.

Verplaatsingsgedrag van inwoners van Achtkarspelen t.o.v. de rest van Nederland 45% 40% 35%

40% 36% 33%

31%

30%

27% 24%

25% 20% 15%

16%

18% 16% 14%

15% 12%

10% 5%

3% 2%1%2% 1%1%

2%3%3%

0%

Achtkarspelen

Niet stedelijk

Nederland

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

6

Inwoners 2.3

Verkeersnetwerken

Circa 28.000

In de volgende paragrafen worden de huidige verkeersnetwerken binnen de gemeente Achtkarspelen nader beschouwd. Belangrijk daarbij is om onderscheid te maken in de verschillende wegbeheerders in de vorm van de provincies Fryslân en de gemeente Achtkarspelen. Buiten de gemeentegrenzen liggen ook nog wegen die in het beheer zijn van het Rijk en de provincie Groningen. Onderstaande figuur geeft een overzicht van de huidige wegbeheerders.

12

Dorpen

13

Buurtschappen

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

7

A UTONETWERK Het huidige netwerk voor autoverkeer is op basis van het principe ‘Duurzaam Veilig’ in te delen in stroomwegen, gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen. De figuren geven een schematische weergave van deze wegencategorisering met bijbehorende maximumsnelheid en inrichting. Op basis van de huidige snelheidsregimes en inrichting van de wegen is er voor de gemeente Achtkarspelen nog niet op alle wegen sprake van een eenduidige wegencategorisering met een bijbehorende weginrichting.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

8

Stroomwegen: Binnen de gemeentegrenzen zijn geen wegen gecategoriseerd als stroomwegen. De stroomwegen buiten de gemeentegrenzen zijn in beheer van het rijk en de provincie. Dit betreft de Wâldwei (N31), de Sintrale As (N356) en de Rijksweg A7. Gebiedsontsluitingswegen De gebiedsontsluitingswegen zijn de wegen met een maximumsnelheid van 80 km/h buiten de bebouwde kom en 50 km/h binnen de bebouwde kom. Dit zijn de belangrijke hoofdwegen waar het verkeer gebundeld wordt en waar bij voorkeur, zeker buiten de bebouwde kom, gescheiden fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Bij gebiedsontsluitingswegen (met name buiten de bebouwde kom) zijn ook redelijk harde eisen ten aanzien van de inrichting en de beschikbare obstakelvrije ruimte. Daarnaast is het niet wenselijk om erfaansluitingen te hebben aan gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom. Ontsluiting dient in dat geval bij voorkeur via parallelwegen plaats te vinden. Het grootste deel van de gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom is in beheer van de provincie. Erftoegangswegen+: In het vigerende beleid zijn ook Erftoegangswegen+ opgenomen. Dit zijn wegen buiten de bebouwde kom met een maximum snelheid van 80 km/h die deels beschikken over vrijliggende fietsvoorzieningen, maar niet volledig voldoen aan de inrichtingseisen voor 80 km/h.

KNELPUNTEN GEMEENTE ACHTKARSPELEN Voor de gemeentelijke wegen buiten de bebouwde kom geldt dat er nog een aantal wegen een maximum snelheid heeft van 80 km/h waarbij niet volledig wordt voldaan aan de inrichtingseisen wanneer het gaat om bijvoorbeeld wegbreedtes en aanwezige obstakelvrije ruimte. Na het afwaarderen van It Langfal naar 60 km/h (gereed in 2024) zijn langs vrijwel alle overige wegen met een maximum snelheid van 80 km/h vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig. Alleen voor een kort deel van de Verlaatsterweg tussen de rotonde en de komgrens van Gerkesklooster is nog sprake van een maximum snelheid van 80 km/h met fietsers op de rijbaan. In Gerkesklooster is binnen de bebouwde kom voor de Verlaatsterweg Friese Streek nog sprake van 50 km/h met fietsers op de rijbaan. Wel is er deels de mogelijkheid om gebruik te maken van een gedeeld fiets/voetpad. De breedte hiervan is echter minimaal waardoor een deel van de fietsers gebruik maakt van de rijbaan. Het toepassen van een eenduidige wegencategorisering en het oplossen van de bijbehorende knelpunten vormt één van de pijlers voor een voor dit mobiliteitsprogramma. Hoofdstuk 4 gaat hier nader op in.

Overige Erftoegangswegen: De overige wegen zijn erftoegangswegen met een maximumsnelheid van 60 km/h buiten de bebouwde kom en 30 km/h binnen de bebouwde kom. Op deze wegen is menging van verschillende verkeersstromen mogelijk evenals erfaansluitingen. Daarnaast is er nog een aantal wegen op de industriegebieden. Hier geldt een maximumsnelheid van 50 km/h. Deze wegen hebben met name een ontsluitende functie voor de aangelegen bedrijven. Deze wegen zijn gecategoriseerd als erftoegangsweg.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

9

Huidige wegencategorisering

Knelpunten huidige wegencategorisering

1

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

10

Netwerk fietsverkeer FIETSNETWERK

Fietsroute richting Visvliet - Grijpskerk

De figuur hiernaast toont de belangrijkste fietsroutes binnen de gemeente Achtkarspelen, inclusief het (recreatief-toeristisch) fietsknooppuntennetwerk: Fietsnetwerk Fryslân. Voor de hoofdroutes wordt onderscheid gemaakt in: • • •

Regionale Hoofdfietsroutes (Regionaal F-wegennet) Bovenlokale fietsroutes Lokale fietsroutes

Bovengenoemde indeling sluit aan op de categorisering van het fietsnetwerk dat ook in de overige ANNO-gemeenten wordt toegepast. Belangrijk is zijn ook de oostelijke fietsverbindingen in de provincie Groningen richting Grijpskerk en Opende. Het is van belang dat ook deze verbindingen goed op orde zijn. In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de ambities en maatregelen om de fietsstructuur in de regio te optimaliseren. Het fietsnetwerk omvat uiteraard niet alle wegen en fietspaden. Dat wil niet zeggen dat op andere wegen niet gefietst mag worden. Het is belangrijk om op alle wegen en routes te zorgen voor een verkeersveilige inrichting.

Fietsroute richting Opende - Kornhorn

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

11

VOETGANGERS EN TOEGANKELIJKHEID Voor voetgangers is geen specifiek ‘hoofdnetwerk’. Met name in de dorpskernen bevinden zich concentraties van voetgangersstromen. Toegankelijkheid en ruimte voor voetgangers is niet een centraal thema geweest bij ontwikkelingen in Achtkarspelen. De gemeente wil hier meer aandacht aan besteden en heeft ook de Charter for Walking ondertekend in 2018. In hoofdstuk 3 wordt meer uitleg gegeven over de Charter for Walking. OPENBAAR VERVOER De gemeente Achtkarspelen wordt met het openbaar vervoer ontsloten door middel van een aantal buslijnen en de spoorlijn LeeuwardenGroningen. Binnen de gemeentegrenzen ligt het sneltreinstation Buitenpost en station De Westereen net buiten de gemeentegrenzen. Station Buitenpost fungeert als een belangrijk overstappunt voor inwoners uit de gemeente maar bijvoorbeeld ook voor inwoners vanuit Kollum. Dit sneltreinstation wordt drie maal per uur bediend met een (snel)treinverbinding richting Groningen en richting Leeuwarden. Het is vanuit Buitenport een zeer aantrekkelijke optie qua reistijd. Ook is er op dit moment voldoende gratis parkeergelegenheid aan de noordzijde van het station. Het betreffende OV-netwerk is weergegeven in figuur hiernaast/ De buslijnen zijn hieronder weergegeven. • • • • • • • •

Buslijn 12 Buslijn 13 Buslijn 39 Buslijn 61 Buslijn 62 Buslijn 63 Buslijn 101 Buslijn 133/139

De treinconcessie in Noord Nederland loopt nog door tot en met 2035 en wordt verzorgd door Arriva. De concessie voor het busvervoer in Friesland wordt verzorgd door Qbuzz sinds december 2025 en loopt eveneens door tot en met 2035. VRAAG GESTUURD VERVOER De Opstapper is beschikbaar op locaties waar geen bus- of treinverbinding in de directe omgeving aanwezig is. Wmo vervoer wordt aangeboden aan degenen die niet zelfstandig kunnen reizen. Zowel de Opstapper als het Wmo vervoer zijn vraagafhankelijk en worden door Jobinder aangeboden.

Buitenpost - Drachten (via Surhuisterveen Leeuwarden - Drachten (via Surhuisterveen) Surhuisterveen – Groningen Damwâld - Buitenpost Leeuwarden – Buitenpost (via Kollum) Dokkum – Buitenpost (via Kollum) Kootstertille – Grootegast (via Buitenpost) Surhuisterveen – Groningen

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

12

BUITENPOST MOBYL Sinds 2023 rijdt de Buitenpost Mobyl. De Buitenpost Mobyl rijdt alleen binnen postcodegebied 9285 en is bedoeld voor korte ritten tot maximaal 15 minuten. De ritten worden gereden door vrijwilligers waardoor de kosten van een rit erg laag kunnen blijven. KEARN EN ANWB A UTOMAATJE Sinds november 2020 biedt KEaRN (in samenwerking met de ANWB) AutoMaatje aan. Met dit initiatief vervoeren vrijwilligers met hun eigen auto inwoners uit de gemeente die zelf niet mobiel zijn. Hiervoor bestalen ze een vergoeding per kilometer.

Voor een aantal routes door kernen zijn geen alternatieve routes voor landbouwverkeer voorhanden. Ook is voor een aantal routes sprake van een combinatie van belangrijke fietsroutes zonder dat er bijvoorbeeld vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Dit vormt een risico voor de verkeersveiligheid. Het strategisch plan verkeersveiligheid gaat hier ook verder op in als risico voor met name de kwetsbare verkeersdeelnemers.

Kwaliteitsnetwerk landbouwverkeer

GOEDERENVERVOER EN BEVOORRADING Binnen de gemeente Achtkarspelen is een aantal bedrijventerreinen gelegen. Belangrijk daarbij is dat vrachtverkeer via de hoofdroutes met vrijliggende fietsvoorzieningen van- en naar deze bedrijventerreinen kan rijden en dat de routering van het verkeer hierop ook geënt is. Voor de bevoorrading van de supermarkten en overige winkels zijn binnen de gemeente geen beperkende maatregelen (bijvoorbeeld venstertijden) van toepassing. LANDBOUWVERKEER Het is wenselijk dat het landbouwverkeer binnen de gemeente Achtkarspelen gebruik maakt van routes waar zo weinig mogelijk sprake is van menging met langzaam verkeer en waar voldoende wegbreedte is. Dit zijn deels de (provinciale) wegen waarlangs vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Door de provincie is in 2013 samen met de gemeenten en belangenorganisaties een kwaliteitsnetwerk voor landbouwverkeer aangewezen. Dit netwerk is weergegeven in de figuur hiernaast. Het idee bij dit kwaliteitsnetwerk is om het landbouwverkeer zoveel mogelijk te bundelen via deze routes en de conflicten met kwetsbare verkeersdeelnemers Onlangs is het oostelijke deel van de rondweg van Buitenpost ook opengesteld voor landbouwverkeer. Voorwaarde hiervoor is wel een minimum snelheid van 25 km/h.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

13

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

14

Netwerk vaarwegen VAARWEGEN De vaarwegen zijn inzichtelijk gemaakt op basis van het netwerk zoals dat is opgenomen in het Regionaal Mobiliteitsprogramma van de provincie Het netwerk van de vaarwegen betreft de gecategoriseerde vaarwegen. De gemeente wordt doorkruist door het Prinses Margrietkanaal met klasse Va dat het IJsselmeer verbindt met het Van Starkenborghkanaal.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

15

2.4

Verkeersveiligheid

ONGEVALLEN Op basis van de geregistreerde verkeersongevallen is inzichtelijk gemaakt op welke locaties verkeersongevallen hebben plaatsgevonden. De focus ligt daarbij op ongevallen met letselschade tot gevolg en ongevallen met dodelijke afloop. Ongevallen waarbij sprake is van uitsluitend materiële schade, zijn niet weergegeven. De registratiegraad van dergelijke ongevallen is gering waardoor er geen reëel beeld ontstaat van ongevallen met uitsluitend materiele schade. Het aantal gewonden en doden op gemeentelijke wegen en alle wegen in de gemeente Achtkarspelen is te zien in onderstaande grafiek voor de periode 2014 t/m 2023.

Slachtoffers letsel en dodelijk Achtkarspelen

In de gemeente vonden de afgelopen jaren gemiddeld circa 15 geregistreerde ongevallen per jaar plaats met letselschade tot gevolg op de gemeentelijke wegen tussen 2014 en 2023. Van een afnemende trend is geen sprake. In 2021-2023 is zelfs een toename van het aantal geregistreerde slachtoffers te zien. Een groot deel van de ongevallen met gewonden en doden tot gevolg vinden plaats op gemeentelijke wegen. Voor elk ongeval geldt dat het er 1 te veel is. Ongevallen zorgen voor veel menselijk leed. De figuur op de volgende pagina geeft de spreiding van de geregistreerde ongevallen weer. Daarbij is ook inzicht gegeven in de locaties waarbij kwetsbare verkeersdeelnemers het slachtoffer zijn geworden. Daarbij is de laatste jaren een toename van het aantal ongevallen geregistreerd waarbij bestuurders op E-bikes betrokken zijn. Belangrijk is om te vermelden dat dit alleen gaat om de geregistreerde ongevallen. De ongevallen die niet zijn juist zijn geregistreerd staan dus niet op de kaart.

35

RISICOANALYSE STRATEGISCH PLAN VERKEERSVEILIGHEID Vooruitlopend op het mobiliteitsprogramma heeft de gemeente reeds een risicoanalyse opgesteld. De methodiek wordt in hoofdstuk 3 nader toegelicht. Belangrijk bij deze aanpak dat op basis van risico’s de verkeersveiligheid wordt benaderd. De gedachte daarbij is om ongevallen vooraf te voorkomen en niet achteraf pas maatregelen te treffen nadat ongevallen hebben plaatsgevonden. De risicoanalyse is opgenomen in bijlage A.

30 25

20 15 10 5 0 2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Gemeente Achtkarspelen alle wegen gewonden

Gemeente Achtkarspelen alle wegen doden Gemeente Achtkarspelen gemeentelijke wegen gewonden Gemeente Achtkarspelen gemeentelijke wegen doden

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

16

Overzicht ongevallen met letsel en dodelijke afloop

Overzicht ongevallen met kwetsbare verkeersdeelnemers

Alleen geregistreerde ongevallen op gemeentelijke wegen (beeld is dus niet volledig)

Alleen geregistreerde ongevallen op gemeentelijke wegen (beeld is dus niet volledig)

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

17

2.5

Resultaten uit participatie POSITIEVE PUNTEN:

Het participatieproces is onderdeel van de inventarisatie. In de digitale enquête zijn inwoners en belanghebbenden gevraagd welke aandachtspunten ze naar voren willen brengen voor het nieuwe Mobiliteitsprogramma. In hoofdstuk 1 is het proces al toegelicht. Hierna zijn de belangrijkste uitkomsten inzichtelijk gemaakt. DIGITALE ENQUÊTE De digitale enquête mobiliteit in Achtkarspelen is door circa 250 inwoners en 16 belangengroepen ingevuld. Ook hebben 330 leerlingen uit Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen de scholierenenquête mobiliteit ingevuld. Deze enquête is voor twee gemeenten gedeeld onder scholieren van middelbare scholen. Op de kaart waar positieve- en verbeterpunten konden worden aangegeven in de gemeente zijn 60 positieve punten en 310 verbeterpunten benoemd (zie hiernaast). Van de aandachtspunten waar meerdere reacties (>3 reacties) over zijn binnengekomen is een beknopte lijst gemaakt. Deze lijst is opgenomen in Bijlage C.

VERBETERPUNTEN:

Een overzicht van het onderwerp en het vervoersmiddel waar het aandachtspunt betrekking op heeft staat op de volgende pagina.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

18

Leeftijdscategorie respondenten 12%

Onderwerp aandachtspunt

3% 7% 9% 18%

14% 20%

7% 3%

10%

26%

58%

13%

Jonger dan 16 jaar

16-25 jaar

26-35 jaar

Onveilige situatie

Inrichting openbare ruimte

36-45 jaar

46-55 jaar

56-65 jaar

Verkeersoverlast

(Hinderlijk) parkeren

66-75 jaar

75+ jaar

Slechte bereikbaarheid

Anders/n.v.t.

Gebruik vervoersmiddel

Aandachtspunt over vervoersmiddel:

(meerdere antwoorden mogelijk) Auto

127

Elektrische auto

10

Openbaar vervoer

31

Fiets

91

E-bike

39

Te voet

77

4% 9% 40%

15% 32%

Autoverkeer

Fietsverkeer

Voetgangers

Bussen

Anders/n.v.t.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

19

BEOORDELING VERKEERSTHEMA’S Per verkeerskundig thema is door inwoners een rapportcijfer gegeven aan de beoordeling op dit thema en de relevantie van dit thema. Deze beoordeling staat hiernaast uitgesplitst. Van alle verkeerskundige thema’s worden de kwaliteit van autoverbindingen en de beschikbaarheid van parkeerplaatsen het hoogst beoordeeld in de gemeente Achtkarspelen (cijfers respectievelijk: 8,0 en 7,3). De volgende thema’s scoren een onvoldoende: stimuleren van duurzame mobiliteitsvormen (cijfer: 4,8) en de kwaliteit van het OV (cijfer: 5,3). Het stimuleren van gezonde vervoerswijzen, de verkeersveiligheid en leefbaarheid i.r.t. verkeer worden beoordeeld met een voldoende (resp. 5,6, 5,7 en 6,2). De kwaliteit van de fietsinfrastructuur en de volledigheid van het fietsnetwerk krijgen een ruime voldoende (resp. 6,5 en 7,0). Ook de voorzieningen voor voetgangers krijgt een 6,5 als rapportcijfer. De thema’s die het relevantst worden gevonden op het gebied van verkeer zijn verkeersveiligheid (cijfer: 8,2), de kwaliteit van de autoverbindingen (cijfer: 8,0), gevolgd door de kwaliteit en volledigheid van het fietsnetwerk, voorzieningen voor voetgangers en leefbaarheid i.r.t. verkeer (cijfer op alle thema’s: 7,8). Ook de bereikbaarheid van beschikbaarheid van autoparkeerplaatsen en de kwaliteit van het OV is belangrijk (cijfer op beide thema’s: 7,6).

Bewoners van Achtkarspelen hechten minder waarde aan het stimuleren van duurzame mobiliteitsvormen (cijfer: 5,7) en het stimuleren van gezonde vervoerswijzen (cijfer: 6,7).

Hoe belangrijk vindt u dit onderwerp vs hoe beoordeelt u dit onderwerp?

Stimuleren van duurzame mobiliteitsvormen

Kwaliteit autoverbindingen

Leefbaarheid i.r.t. verkeer

10 9 8 7 6 5 4 3 2 1

Bereikbaarheid en beschikbaarheidpar keerplaatsen Kwaliteit OV

Kwaliteit fietsinfrastructuur

Verkeersveiligheid Voorzieningen voetgangers

Volledigheid fietsnetwerk

Hoe belangrijk vindt u dit onderwerp? Hoe beoordeelt u dit onderwerp? in relatie tot verkeer (verschil: -1,6), de kwaliteit van het fietsnetwerk (verschil: -1,3) en voorzieningen voor voetgangers (verschil: -1,3).

Uit het verschil tussen de beoordeling op een thema en de relevantie van een thema valt af te leiden waar de gemeente de meeste aandacht aan moet schenken op het gebied van verkeer (voor de thema’s waar de relevantie hoger scoort dan de beoordeling). Hieruit volgt dat verkeersveiligheid de meeste prioriteit zou moeten krijgen (verschil: 2,5), gevolgd door de kwaliteit van het OV (verschil: -2,2). Andere thema’s die volgens inwoners veel aandacht behoeven zijn leefbaarheid

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

20

AANDACHTSPUNTEN OP DE KAART Inwoners, belangengroepen, agrariërs en scholieren hebben aangeven waar ze knelpunten ervaren. De belangrijkste bevindingen staan hieronder.

Verder ervaren inwoners, waaronder scholieren, sommige straten als erg donker en daardoor onveilig, zoals het Koartwâld fietspad om Surhuizum, N358 t.h.v. De Loanekampen in Surhuizum en Lytse Wei in Drogeham.

VERKEERSVEILIGHEID Verreweg de meeste aandachtspunten gaan over de verkeersveiligheid in de gemeente Achtkarspelen. Deze knelpunten hebben betrekking op de inrichting van wegen, voorrangsregels, de gereden snelheid en het zicht door gebrek aan verlichting.

BEREIKBAARHEID De bereikbaarheid van de auto is enkele malen als aandachtpunt naar voren gekomen in de reacties op enquête. Bij de N358 nabij Koaisreed in Surhuizum is er frequent sprake van reistijdvertraging door te veel traag rijdend landbouwverkeer. Een parallelweg zou hier een uitkomst bieden volgens inwoners. Ook bij de Brug Hege Dyk in Kootstertille lopen motorvoertuigen vertraging op. Tenslotte is er voor het OV behoefte aan een betere busverbinding vanuit Twijzel naar Buitenpost.

Verschillende wegen worden door fietsers als gevaarlijk ervaren als gevolg van inrichting, menging van verkeer (en geparkeerde auto’s). Voorbeelden zijn Alde Dyk in Kootstertille en Jeltingalaan in Buitenpost, Voorstraat - Stationsstraat - Kuipersweg in Buitenpost.

HINDERLIJK PARKEREN

Andere veelgenoemde aandachtspunten zijn kruispunten waar de voorrangsregels onduidelijk zijn, waaronder de Optwizel - Mounewei in Twijzel en Gedempte Vaart - Jan Binneslaan in Surhuisterveen. Daarnaast worden veel kruispunten als onoverzichtelijk beschouwd door een gebrek aan zicht, zoals de Voorstraat-StationsstraatKuipersweg in Buitenpost, Eringalaan bij CBS De Lichtbron in Buitenpost, N358 - It Langfal, Pûsterwei - It Langfal en It Langfal Turfloane in Surhuizum, Reitsmastrjitte - N369 in Harkema, N369 – Skieppedrifte in Drogeham. Ook worden enkele kruispunten beschreven als lastig om over te steken door de hoge verkeersintensiteit, zoals de Groningerstraat - N358 en rotonde Gedempte Vaart – Vierhuisterweg voor fietsers in Surhuisterveen.

Hinderlijk parkeren wordt enkele malen benoemd in de enquête. Zo veroorzaakt parkeren op straat overlast bij de Bjirkewei in Twijzelerheide, Jeltingalaan en Herbrandastraat in Buitenpost, Linthorst Homanloane t.h.v. Kânselarije in Kloostertille en Langelaan bij VO Surhuisterveen.

Inwoners vinden dat gemotoriseerde voertuigen op sommige wegen te snel rijden, zoals bij de fietsoversteek N358 – Rysloane in Surhuizum, Jeltingalaan in Buitenpost, Lauwersweg en Molenweg in Surhuisterveen en Blauwhuisterweg – Boelenswei in Surhuisterveen.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

21

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

22

3. Wat komt er op ons af? Dit hoofdstuk is opgebouwd vanuit het heden naar de gewenste toekomst. In het vorige hoofdstuk is ingegaan op de inventarisatie van de situatie. In paragraaf 3.1 t/m 3.6 staat het relevante beleidskader van de gemeente en andere overheden. In paragraaf 3.7 worden de relevante landelijke mobiliteitstrends beschreven, gevolgd door de demografische trends in paragraaf 3.8. Dit hoofdstuk eindigt met een overzicht van de autonome ontwikkelingen in de gemeente (paragraaf 3.12). De resultaten van de inventarisatie, het beleidskader en de ontwikkelingen vormen samen de uitgangspunten van het mobiliteitsprogramma voor de gemeente Achtkarspelen.

3.1

Provinciaal De provincie Fryslân heeft op 5 februari 2019 de Ontwerp Omgevingsvisie ‘De romte diele’ vastgesteld met daarin vier opgaven: 1. Leefbaar, vitaal en bereikbaar 2. Energie transitie 3. Klimaatadaptie 4. Versterken biodiversiteit

Relatie met de Omgevingsvisie

Op Nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau zijn (ontwerp) omgevingsvisies opgesteld. Hierna zijn de belangrijkste opgeven samengevat voor de verschillende overheden. Landelijk De startnota Nationale Omgevingsvisie benoemt de volgende strategische opgaven voor het omgevingsbeleid: 1. Naar een duurzame en concurrerende economie; 2. Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving; 3. Naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving; 4. Naar een waardevolle leefomgeving.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

23

Gemeentelijk In september 2023 is door de gemeenteraad de Omgevingsvisie Achtkarspelen 2040 vastgesteld. Voor Mobiliteit wordt ingezet op gezond, vlot en veilig. Daarbij gaat het om de volgende zaken: • We zorgen ervoor dat bewoners, ondernemers en toeristen vlot en veilig kunnen gaan, waar ze naar toe willen. Iedereen moet daarbij kunnen kiezen hoe hij/zij wil reizen en makkelijk kunnen wisselen tussen fiets, bus, auto en trein. We benutten daarbij de bestaande infrastructuur zo goed mogelijk, met gebruikmaking van toekomstige digitale mogelijkheden. • In het kader van de energietransitie moet laadinfrastructuur in de komende jaren ingepast en aangelegd worden in de openbare ruimte. • Om bij te dragen aan de sociale basis zorgen we voor voldoende toegang tot voorzieningen door de infrastructuur te optimaliseren.

NOVEX-gebieden als onderdeel van de omgevingsvisie Als onderdeel van de Nationale Omgevingsvisie zijn zestien NOVEXgebieden aangewezen waar grote ruimtelijke transities vragen om een apart ontwikkelperspectief. Dit ontwikkelperspectief stellen Rijk en regio samen op. Eén van deze gebieden betreft de Lelylijn en het bijbehorende invloedsgebied. De komende jaren wordt verder uitgewerkt hoe dit kan bijdragen aan de versterking van de economie van het Noorden, de ontsluiting van nieuw te ontwikkelen woningbouwgebieden en betere internationale treinverbindingen met het noorden van Duitsland. Dit kan ook effect hebben op het reisgedrag en de ruimtelijke ontwikkelingen binnen Achtkarspelen. Belangrijk daarbij is dat het aansluitende OV en de overstap vanaf andere vervoerswijzen goed worden geregeld.

Mogelijk tracé Lelylijn

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

24

3.2

Gewijzigde aanpak verkeersveiligheid

STRATEGISCH PLAN VERKEERSVEILIGHEID 2030 Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoerregio’s hebben samen met maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren. Dit betreft het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030). Alleen door samen te werken kan de veiligheid in het verkeer worden verbeterd, waarbij eenieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid en kennis een bijdrage levert. Het SPV 2030 kent een nulambitie: elk verkeersslachtoffer is er één te veel. Overheden willen samen met maatschappelijke partners een maximale inspanning leveren om risico’s in kaart te brengen en vervolgens inzetten op maatregelen om die risico’s te verkleinen. Dit vraagt om een impuls voor verkeersveiligheidsbeleid waar het gaat om structurele aandacht, een proactief beleid en een brede samenwerking met partijen.

4. 5.

Kwetsbare verkeersdeelnemers (voetgangers, scootmobielen en tweewielers); Onervaren verkeersdeelnemers (kinderen, beginnend bestuurder en nieuwe modaliteiten);

De laatste vier betreffen risico’s vanuit de individuele verkeersdeelnemer en zijn gedrag: 6. 7. 8. 9.

Rijden onder invloed (alcohol, drugs en combigebruik); Snelheid in het verkeer (snelheidslimieten, veilige snelheid en geloofwaardige weginrichting); Afleiding in het verkeer (smart functies, passagiers en muziek); Verkeersovertreders (cameratoezicht, wet- en regelgeving en correctieve sancties).

Het SPV 2030 beschrijft negen beleidsthema’s met de belangrijkste risico’s voor verkeerveiligheid. Drie thema’s kijken naar risico’s vanuit het verkeerssysteem en het voertuig: 1. 2. 3.

Veilige infrastructuur (geloofwaardige limieten, aanpassen infrastructuur en veilige bermen); Heterogeniteit in het verkeer (snelheidsverschillen, massaverschil en nieuwe vervoersmiddelen); Technologische ontwikkelingen (rijtaakondersteunende systemen, zelfsturende auto’s en innovatie);

Twee thema’s betreffen specifieke risicogroepen (jongeren, ouderen) en modaliteiten:

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

25

EERSTE RESULTATEN RISICOANALYSE SPV 2030 In 2021 is de gemeente gestart met een risicoanalyse op basis van de systematiek van het SPV. Qua systematiek is er gekeken naar factoren waarvan bewezen is dat ze leiden tot potentieel gevaarlijke situaties. De belangrijkste knelpunten zijn in dit mobiliteitsprogramma nader beschouwd en ook een belangrijke pijler voor de te treffen maatregelen. De risicoanalyse is opgenomen in bijlage A van het mobiliteitsprogramma.

3.3

Ecologisch beleid

K LIMAATAKKOORD In het nationale Klimaatakkoord uit 2019 zijn door de landelijke overheid ambitieuze doelen en afspraken vastgelegd om de opwarming van de aarde te beperken tot minder dan 2 graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. De doelstelling uit dit akkoord is om te komen tot een CO2 reductie van 49% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. Voor het mobiliteitsprogramma van de gemeente Achtkarspelen betekent dit dat duurzaamheid een belangrijk onderwerp is om samen met inwoners, bedrijven en andere overheden invulling aan te geven. In het akkoord wordt onderscheid gemaakt in maatregelen die betrekking hebben op: • • • •

Duurzame hernieuwbare energiedrager in mobiliteit; Elektrisch vervoer; Verduurzaming personenmobiliteit; Verduurzaming in logistiek.

Achtkarspelen is het van belang dat er wordt gestreefd naar een duurzame, toekomstvaste vorm van mobiliteit. STIKSTOFAKKOORD De natuur in Nederland en Fryslân staat onder druk, onder andere door een teveel aan stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) dat neerslaat in natuurgebieden. De Nederlandse stikstofuitstoot is ook het hoogste van Europa. In 2021 is de wet stikstofreductie en natuurverbetering aangenomen. Deze wet regelt 3 resultaatverplichtingen; in 2025 moet minimaal 40% van het areaal van de stikstofgevoelige natuur in beschermde Natura 2000-gebieden een gezond stikstofniveau hebben; in 2030 minimaal de helft en in 2035 minimaal 74%. Ook verkeer dient zijn steentje bij te dragen aan het verlagen van de stikstofdepositie. Het wegverkeer en de scheepvaart zijn binnen de verkeer- en vervoersector verantwoordelijk voor de grootste uitstoot. De provincie heeft in het Uitvoeringsprogramma Stikstof Fryslân 2030 de volgende maatregelen opgenomen om de stikstofdepositie te verminderen voor de sector mobiliteit: • • • • • • •

•

Stimulering laadpaalinfrastructuur; Duurzaam Openbaar Vervoer; Opstellen regionaal mobiliteitsprogramma; Stimulering emissiearm materieel in de bouw; Walstroom voor de scheepvaart en pleziervaart; Verlaging van snelheid op provinciale wegen indien dat een substantieel effect heeft op de stikstofuitstoot; Werkgeversaanpak: verkenning en stimulering bij de Friese gemeenten en provincie naar maatregelen om het dienst- en woon-/werkverkeer terug te dringen; Landelijk akkoord op reduceren woon-/werkverkeer en zakelijk reizen.

Daarnaast vormen de Global Goals een belangrijke ambitie die worden omarmd. Dit betreffen 17 ambitieuze doelen voor Duurzame ontwikkeling die door de VN zijn vastgesteld. Ook voor de gemeente

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

26

TOUR DE F ORCE Een brede coalitie van overheden, marktpartijen, maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en samenwerkingsverbanden die verantwoordelijk en betrokken zijn bij het fietsbeleid in Nederland, heeft zich verenigd in de Tour de Force.

GROTE WERKGEVERS OP ZOEK NAAR SCHONERE KILOMETERS Meer dan de helft van alle wegkilometers die gemaakt worden gerelateerd aan werkgebonden personenmobiliteit. Door dit relatief grote aandeel valt er binnen dit terrein veel te winnen wat betreft CO 2reductie onder Nederlandse werkgevers. Bedrijven met meer dan 100 werknemers zijn vanaf 2023 verplicht om een jaarlijkse rapportage uit te brengen waarin het zakelijke reisgedrag van werknemers is gemonitord.

Bij de start van Tour de Force is de ambitie geformuleerd: 20% meer fietskilometers in 2027 ten opzichte van 2017. Het fietsgebruik moet verhoogd worden want de fiets is een gezond, betaalbaar en schoon vervoermiddel. Om te werken aan deze ambitie worden onder andere de volgende maatregelen aangedragen waar de gemeente Achtkarspelen via het mobiliteitsprogramma aan kan bijdragen:

Om daadkrachtig in te zetten op CO2-reductie, wordt aan de hand van het Nederlands gemiddelde een maximumnorm opgesteld. Wanneer deze norm wordt overschreden krijgen de werkgevers een rapport waarin voorgelegde suggesties kunnen helpen om de CO2-uitstoot te verminderen. De werkgevers krijgen vier jaar om te voldoen aan de gestelde maximumnorm. Na vier jaar vindt er vanuit de overheid een algehele evaluatie plaats waarin de behaalde CO2- reductie binnen de werkgebonden personenmobiliteit onder de loep wordt genomen. Op basis van de resultaten kan de maximumnorm worden verlaagd om in opvolgende jaren de CO2- uitstoot nog verder te reduceren. Werkgevers in de gemeente Achtkarspelen met meer dan 100 werknemers hebben bij een overschrijding van de maximumnorm maatregelen te treffen Hierbij kunnen werkgevers aan het volgende denken:t

• •

Kwaliteitsimpuls op drukke en kansrijke regionale fietsroutes; Optimaliseren overstap fiets-OV-fiets en auto-fiets.

• • •

Fietsgebruik stimuleren Verduurzaming mobiliteit (elektrisch, waterstof). Thuiswerken stimuleren.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

27

CHARTER FOR WALKING Charter for Walking is een internationale verklaring waarin de belangen van voetgangers en wandelaars worden behartigd. De gemeente Achtkarspelen ondertekende samen met 12 andere gemeenten in Fryslân de Charter for Walking in 2018.

Om navolging te geven aan het charter is er in een inventarisatie gemaakt van de knelpunten op het gebied van lopen. Ook zijn er specifieke aanbevelingen gedaan hoe deze knelpunten opgelost kunnen worden.

Door het ondertekenen van de Charter for Walking maakt een gemeente de belofte om loopomstandigheden te verbeteren. Met de volgende 8 standpunten kan de overheid bijdrage leveren aan het stimuleren van lopen en daarmee aan een beter milieu en een gezondere maatschappij: 1.

2.

3. 4.

5.

6.

7.

Meer inclusieve mobiliteit. Burgers hebben recht op toegankelijke straten, pleinen, gebouwen en openbaarvervoerssystemen; Goed sociaal en technisch ontwerp en zorgvuldig beheer van straten en andere openbare ruimte. Hierbij gaat het om de inrichting van wegen, zitgelegenheden, bewegwijzering, groen en water langs routes, beschutting tegen neerslag en bomen voor schaduwvorming; Overal een dicht en samenhangend netwerk van looproutes; Bijpassend grondgebruik en ruimtelijke ordening. Hiermee wordt o.a. bedoeld dat voorzieningen op loopafstand worden geplaatst en langzaam verkeer (lopen, fiets) voorrang krijgt op snel verkeer. Minder hinder en gevaar door rijverkeer. Zorg voor voldoende veilige oversteken voor voetgangers, lagere maximumsnelheden, het scheiden van voetgangers en andere verkeersstromen en gerichte campagnes. Minder (angst voor) criminaliteit, door duistere plekken te voorkomen en gebouwen te bouwen met uitzicht op straatniveau. Meer ondersteuning voor voetgangers vanuit overheden door voetgangers de mogelijkheid te bieden om te lopen. Hiervoor dient de overheid een actieplan voor lopen op te stellen inclusief investeringen.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

28

3.4

Landelijk mobiliteitsbeleid

3.5

Provinciaal verkeersbeleid

Door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is een Mobiliteitsvisie 2050 opgesteld. Deze mobiliteitsvisie bevat een eerste uitwerking van het integrale mobiliteitsbeleid voor de toekomst. In de Mobiliteitsvisie zijn de volgende vier hoofdlijnen zijn opgenomen:

Het Regionaal Mobiliteitsprogramma 1.0 (RMP) van de provincie Fryslân is de uitwerking van de in mei 2020 vastgestelde Provinciale Omgevingsvisie (POVI) op het terrein van (duurzame) mobiliteit. Grondslag voor dit programma is het Klimaatakkoord.

1. Het nastreven van meer integrale doelen die het publieke belang van bereikbaarheid van maatschappelijk-economisch vitale functies borgen in heel Nederland; 2. Het zo benutten, versterken en verbinden van de krachten van de verschillende modaliteiten dat de bereikbaarheidsdoelen doeltreffend en doelmatig behaald worden: de juiste mobiliteit op de juiste plaats en tijd; 3. Het mobiliteitssysteem van de toekomst voldoet aan de publieke kaders voor duurzaamheid, gezonde leefomgeving en veiligheid;

Op het gebied van mobiliteit is de ambitie gesteld dat iedereen zich veilig kan verplaatsen in, van en naar Fryslân. Belangrijke bestemmingen beschikken over een betrouwbare en toekomstbestendige bereikbaarheid over land en/of water en/of door de lucht. Dit alles vindt plaats op een schone, duurzame, en betaalbare wijze, rekening houdend met de leefbaarheid en de omgeving van onze provincie. Deze ambitie is vertaald in 5 programmalijnen:

De drie hoofdlijnen hierboven worden gebiedsgericht uitgewerkt, in nauwe samenwerking met de bestuurlijke partners, waarbij ook de gebruikers van het mobiliteitssysteem betrokken worden.

2. 3. 4. 5.

1.

We zijn goed bereikbaar en onze netwerken zijn betrouwbaar, efficiënt en toekomstbestendig; We verplaatsen ons duurzaam; We zetten in op mobiliteit voor iedereen; We verplaatsen ons veilig; We zetten in op slimme technieken en gedrag.

Voor elke programmalijn zijn doelen en maatregelen opgesteld in de periode tot 2040 om de ambitie te kunnen bereiken.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

29

STIMULEREN VAN FIETSVERKEER Op provinciaal niveau wordt duurzame mobiliteit ook als belangrijk thema gezien. Daarbij is het fietsverkeer samen met het OV een belangrijke pijler. Op 21 oktober 2020 is de ‘Startnotysje Fyts’ vastgesteld. Insteek van het beleidsproces is dat het in de toekomst niet alleen gaat over infrastructuur, maar ook over de positieve neveneffecten die de fiets met zich meebrengt. Voor het stimuleren van fietsverkeer is het van belang in te zetten op verbetering van fietsvoorzieningen en de fietsveiligheid. Ook is een samenwerking opgezet tussen de drie noordelijke provincies die werken aan de fietsambitie. Hierbij speelt het stimuleren van fietsen via werkgevers een grote rol. Daarnaast heeft de provincie met Friese gemeenten een proces doorlopen voor het bepalen van snelfietsroutes. Hieruit zijn 5 snelfietsroutes voortgekomen, namelijk: • Harlingen – Franeker – Leeuwarden; • Leeuwarden – Burgum – Drachten; • Drachten – Heerenveen; • Heerenveen – Joure; • Joure – Sneek. Op regionaal niveau wordt vanuit de ANNO-gemeenten en de provincie echter ook ingezet op een eigen F-wegennet. In de volgende paragraaf is dit nader toegelicht.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

30

3.6

Regionaal mobiliteitsbeleid

Voor de regio Noordoost is een mobiliteitsvisie opgesteld voor 20202040 met de titel ‘Ferbining’. Deze regionale mobiliteitsvisie zet in op bereikbaarheid van de voorzieningen in en rondom de regio als randvoorwaarde. Inwoners moesten zich gezond, vlot, veilig en duurzaam kunnen verplaatsen. De volgende 3 bijbehorende ambities zijn geformuleerd voor 20202040: •

• •

Iedereen kan kiezen hoe hij wil reizen en het is makkelijk overstappen. De fiets, bus, trein en/of auto brengt je vlot en veilig op je bestemming; We gaan voor duurzame en gezonde mobiliteitskeuzes en ruimtelijke kwaliteit; We benutten de bestaande infrastructuur zo goed mogelijk (met de digitale mogelijkheden van nu en de toekomst).

De regio heeft 6 opgaven geformuleerd om dit te bereiken voor de periode 2020 t/m 2025:

1. 2.

3. 4. 5. 6.

Overstapgemak bij sneltreinstations Buitenpost, Feanwâlden en andere overstappunten (hub’s); Realisatie van een F-wegennet: herkenbare goede en veilige hoofd(snel)fietsroutes en parkeervoorzieningen voor de (elektrische) fiets; Bewustwording van de reismogelijkheden: marketing en educatie; Bereikbaarheidsopgave oostflankregio (Kollum-Buitenpost); Leefbaarheidsopgave De Westereen, Kollumerzwaag en Twijzelerheide; Leefbaarheidsopgave Ee-vallei (Hallum-Burdaard en omgeving).

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

31

De belangrijkste opgaven voor Achtkarspelen lichten we hieronder toe. OVERSTAPGEMAK BIJ SNELTREINSTATIONS EN ANDERE PUNTEN (HUB’ S ) De regio wil een goed netwerk van hub’s creëren waar overgestapt kan worden van de ene vervoerswijze op de andere (bus, trein, auto, fiets of voet). Sneltreinstations als Buitenpost hebben hierbij de eerste prioriteit. Een netwerk van hub’s moet de kwaliteit van het mobiliteitssysteem en de bereikbaarheid van voorzieningen verbeteren. REALISATIE F- WEGENNET De regio wil een kwalitatief hoogwaardig netwerk van Fietssnelwegen realiseren dat voldoet aan de kwaliteitseisen voor het faciliteren van de elektrische fiets. Deze Fietssnelwegen zijn herkenbaar, veilig, snel en bieden comfort aan. Een aantal routes in dit F-wegennet sluit aan op de belangrijke regionale sneltreinstations en andere overstappunten. Zo wordt de fiets met het openbaar vervoer verknoopt. Bij de realisatie van het F-wegennet gaat het om de volgende routes in Noordoost-Friesland, die in onderstaande kaart met gele pijlen zijn aangegeven: • Holwerd – Leeuwarden; • Dokkum – Leeuwarden; • Dokkum – Feanwâlden – Burgum; • Leeuwarden – Buitenpost; • Buitenpost – Kollum; • Buitenpost – Surhuisterveen – Drachten. Onderdeel van deze opgave is ook om de fiets veilig te kunnen parkeren en opladen op de bestemming.

BEREIKBAARHEIDSOPGAVE OOSTFLANKREGIO De kwaliteit van de ontsluiting van de oostflank van de regio naar Groningen en Leeuwarden is niet optimaal. Vlotte en veilige routes zijn voor de regiocentra Kollum en Buitenpost en de oostkant van de regio van groot belang voor de aantrekkelijkheid van het gebied. Een kwaliteitsverbetering van de ontsluitingsstructuur en de inzet van smart mobility moet bijdragen aan een algehele verbetering van de bereikbaarheid. LEEFBAARHEIDSOPGAVE DE WESTEREEN , K OLLUMERZWAAG EN TWIJZELERHEIDE De aanleg van de Sintrale As in 2016 - tussen Dokkum en Nijega (N356) -heeft gezorgd voor een verbetering van de bereikbaarheid en verkeersveiligheid in onder meer Noardeast-Fryslân. Op enkele wegen in de dorpen Kollumerzwaag, De Westereen en Twijzelerheide is de verkeersdruk echter toegenomen door de komst van de Sintrale As. Deze routes worden in kaart gebracht, waarna oplossingen kunnen worden voorgedragen.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

32

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

33

3.7

Bestuursakkoord

De coalitie van de gemeente Achtkarspelen heeft voor 2022-2026 een bestuursakkoord opgesteld waarin de ambities voor diverse thema’s aan bod komen. Verkeer, vervoer en waterstaat zijn hier onderdeel van. Ook de thema’s Volksgezondheid en milieu komen naar voren in het Bestuursakkoord. Onderstaande speerpunten met betrekking tot verkeer en vervoer zijn opgenomen in het bestuursakkoord. • • •

• • • • •

•

• • •

We realiseren een tweede ontsluiting van het bedrijventerrein Lauwerskwartier Surhuisterveen. We vinden de veiligheid van fietsers en voetgangers belangrijk. We verbeteren die veiligheid waar mogelijk door het verbreden van fietspaden (e-bikes), de aanleg van herkenbare fietsstroken of door een goede (LED)verlichting op of naast de weg. It Langfal wordt veiliger voor fietsers en voetgangers. We streven naar de aanleg van een fietspad langs It Langfal. We zorgen voor een veilige fietsoversteek van de Skieding naar Strandheem. We maken in overleg met de provincie de verkeerssituatie op de kruising Reitsmastrjitte/ Betonwei in Harkema veiliger. Bij Surhuizum komt een fietstunnel onder de N358 als veilige oversteek voor fietsers en voetgangers. We treffen structurele maatregelen (geen ‘betonnen verkeersblokken’) om het sluipverkeer tegen te gaan in Augustinusga, Kootstertille en Surhuizum. We dringen aan op een spoedige realisatie van een ovonde op de kruising Rijksstraatweg en het Wyldpaed-west om zo een veilige oversteek voor alle verkeer uit Twijzelerheide te realiseren Bij de provinsje dringen we aan op het langer maken (verlengen) van de tractorpasseerstroken. Samen met de provincie en gemeenten investeren we in snelle fietsverbindingen naar Leeuwarden, Groningen en Drachten. Het is belangrijk dat er meer oplaadpunten komen voor voertuigen en fietsen.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

34

3.8

Recreatie en Toerisme

Visie recreatie en toerisme regio Noordoost Fryslân Voor de regio is een gezamenlijke visie opgesteld voor recreatie en toerisme voor de periode 2020 -2030. Noordoost-Friesland zet in op een groeipercentage van 50% meer binnen- en buitenlandse gasten tussen nu en 2030. Voor toeristen en recreanten zijn aantrekkelijke routestructuren (te fiets, te voet of via het water) van groot belang. Ook voor de eigen inwoners van de regio zijn aantrekkelijke paden en routes van belang; om zo ook zelf optimaal te kunnen genieten van de omgeving. De groei van recreatie en toerisme moet onder meer bijdragen aan een prettige leefomgeving voor eigen inwoners. Voor toeristen en recreanten zijn aantrekkelijke routestructuren (te fiets, te voet of via het water) van groot belang. Op het gebied van mobiliteit zijn er 2 acties voorgesteld ten behoeve van het aantrekken van meer gasten: • •

Achtkarspelen priuw de Wâlden Specifiek voor de gemeente Achtkarspelen is ook beleid voor toerisme en recreatie vastgelegd in een beleid en uitvoeringsprogramma 20232030. De concrete doelen zijn hierna samengevat.

De route infrastructuur (o.a. fietsen en wandelen) wordt verbeterd door knelpunten in beeld te brengen en op te lossen. Per streekmerk worden twee belevingsroutes ontwikkeld (één voor fietsers en één voor wandelaars).

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

35

3.9

Gezondheidsbeleid

Voor de periode 2022-2026 hebben de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel een gezondheidsbeleid opgesteld. Hierin is vastgelegd dat Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel gemeenten willen zijn waar inwoners, organisaties en gemeenten gezamenlijk bouwen aan een uitnodigende gezonde sociale en fysieke leefomgeving waarin inwoners ‘zich gezond voelen’, zowel lichamelijk als geestelijk. Dit doen de gemeenten vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid. Het gaat hierbij niet om wat iemand niet kan, maar juist om wat iemand wel kan. Speciale aandacht is er voor inwoners met een laag sociaaleconomische positie, omdat het risico op ongezond gedrag in deze groep groter is. In het omgevingsplan en ook het mobiliteitsprogramma dient er daarom aandacht te worden besteed aan het creëren van een beweegvriendelijke omgeving voor jong en oud, omdat men zich dan gezonder blijft voelen.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

36

3.10

Mobiliteitstrends

Op het gebied van mobiliteit zien we zes landelijke trends en ontwikkelingen op ons afkomen. De eerste vijf trends zijn belangrijk om mee te nemen in dit mobiliteitsprogramma. ELEKTRISCH: Elektrische auto’s, scooters en fietsen zijn in toenemende mate beschikbaar en betaalbaar voor huishoudens. De gemeente kan het verschonen van het wagenpark ondersteunen door elektrische auto’s en elektrische fietsen te faciliteren. Inwoners, bedrijven en instellingen kunnen in de gemeente Achtkarspelen openbare laadpalen voor de auto aanvragen. Er wordt nog laadbeleid opgesteld door de gemeente. Verder is het voor de gemeente interessant om in dorpen elektrische deelauto’s en deelfietsen beschikbaar te stellen. GEDEELD: De tweede auto wordt steeds vaker een (elektrische) deelauto die met de buren in de straat wordt gedeeld. Met behulp van mobiele telefoons is het op een makkelijke wijze te regelen. Het biedt extra ruimte als er minder parkeerplaatsen noodzakelijk zijn. Ook deelscooters zijn populair in steden, maar deze worden vaak als vervanging van de fiets gebruikt. Verder maken vooral treinreizigers gebruik van deelfietsen. Binnen de gemeente Achtkarspelen zijn op dit moment geen georganiseerde deelauto’s en deelscooters aanwezig. Particulieren stellen via websites als SnappCar hun auto beschikbaar om te delen. Daarnaast staan er deelfietsen op station Buitenpost.

NIEUW: Op een hoog tempo zijn en worden nieuwe voertuigen ontwikkeld, denk aan de speed pedelec of een elektrische step. Hierbij is het zoeken

naar de juiste plek op straat. Horen ze op de stoep, het fietspad of op de rijbaan? Waar worden ze geparkeerd? De elektrische fiets wordt steeds populairder. Het bereik wordt groter en steeds meer mensen gebruiken de elektrische fiets voor langere afstanden. Hierdoor krijgt het realiseren van bredere fietspaden met grotere boogstralen en voldoende veilige fietsenstallingen meer prioriteit. GROTER: Door schaalvergroting en technische ontwikkelingen in de landbouwsector zijn tractoren en andere landbouwvoertuigen in de afgelopen jaren groter, zwaarder en sneller geworden. De weginrichting is niet altijd aangepast aan deze (groter wordende) landbouwvoertuigen. Grote en snelle landbouwvoertuigen in combinatie met smalle wegen en ander verkeer kan zorgen voor verkeersonveilige situaties. VERBONDEN: Door de digitalisering van de samenleving is het makkelijker om voertuigen met elkaar te laten communiceren. Op deze wijze weten we altijd en overal waar verkeersdeelnemers zijn en kan hier rekening mee worden gehouden. Een voorbeeld daarvan zijn iVRI’s. Dit zijn verkeerslichten met extra antenne, waardoor ze kunnen communiceren met bussen of fietsers. Op die manier krijgt de richting van de bus groen en kan de bus direct doorrijden. Of fietsers die extra groen krijgen als het regent. Dergelijke complexe verkeersystemen zijn in Achtkarspelen nog niet van toepassing.

Verder zijn er vanuit het Rijk pilots gaande op het gebied van Mobility as a Service (MaaS). AUTOMATISCH: Voertuigen krijgen steeds meer hulpmiddelen om de rijtaken te ondersteunen of (gedeeltelijk) over te nemen. Er worden eerst proeven gedaan met zelfrijdende voertuigen. De verwachting is dat binnen de periode van het mobiliteitsprogramma (tot 2034) automatische voertuigen geen effect hebben.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

37

3.11

Demografische trends en effecten op

Bevolkingsprognose Achtkarspelen

mobiliteit Bevolking x1000

De bevolking in Achtkarspelen neemt volgens de bevolkingsprognose van het CBS met circa 4% af in de komende decennia; van 27.900 inwoners in 2020 naar 26.700 inwoners in 2050. Hier dient de kanttekening bij te worden gemaakt dat er onzekerheid bestaat over de prognose richting toekomst, aangezien migratiestromen lastig te voorspellen zijn.

35

Kijken we naar de leeftijdsopbouw, dan neemt de vergrijzing (aantal 65+ers) tussen 2020 en 2050 toe en neemt het aantal jongeren (0-20 jaar) en de beroepsbevolking (20-65 jaar) af.

25 20 15

10 5 0 2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

Prognose Achtkarspelen naar leeftijd 18

Bevolking x1000

Bovenstaande demografische trends kunnen resulteren in de volgende aandachtspunten voor mobiliteit: • Het OV wordt minder rendabel bij een afname van de bevolking, met een mogelijke afschaling van het reguliere OV als gevolg. • Voorzieningen nemen af, waardoor reisafstanden naar o.a. scholen, winkels en medische voorzieningen toenemen. Andere vervoersmiddelen zullen sneller worden gekozen door de langer wordende afstanden, zoals de elektrische fiets in plaats van de stadsfiets, de auto of OV in plaats van de fiets of lopen. • Een andere inrichting van wegen en bermen is nodig voor een steeds ouder wordende bevolking die mobiel blijft. Denk hierbij aan bredere fietspaden en fietsstroken, ruimere boogstralen, lagere maximumsnelheden, vergevingsgezinde bermen (waar je niet direct valt als je in de berm beland) en doortraproutes voor ouderen.

30

16 14 12 10 8 6 4 2 0 2020

2025

2030

0-20 jr

2035

20-65 jr

2040

2045

2050

65+ jr

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

38

3.12

Autonome ontwikkelingen in Achtkarspelen

In Achtkarspelen is een aantal ruimtelijke en infrastructurele ontwikkelingen gepland. De belangrijkste ontwikkelingen zijn hierna samengevat. RUIMTELIJKE ONTWIKKELINGEN Woningbouwopgave binnen Achtkarspelen Binnen de gemeentegrenzen is op kleinere en grotere schaal de komende jaren ruimte voor nieuwe woningen. De grootste ontwikkelingen zijn gepland in Surhuisterveen (AVEK en Knarrenhof – Langelaan), Buitenpost (Acht oan de Diken, Voorstraat en Jeltingapark Buyten Post) en Surhuizum (woningbouw nieuwe korfbalvelden). Uitbreiding bedrijventerreinen Om bedrijven binnen de regio voldoende ontwikkelmogelijkheden te bieden is uitbreiding van de bedrijventerreinen beoogd binnen Achtkarspelen en de omliggende gemeenten. Binnen de gemeentegrenzen gaat het om uitbreiding van bedrijventerreinen in Buitenpost, Harkema en Surhuisterveen. Daarnaast is er nog een zoekgebied voor andere locaties binnen de gemeente. INFRASTRUCTURELE MAATREGELEN PROVINCIE Aanpassingen aan de Uterwei De Uterwei N358 wordt de komende jaren verder aangepast door de provincie. Het gaat hierbij om de realisatie van een fietstunnel ter hoogte van de Rysloane en een ovonde bij de aansluiting van It Langfal op de Utterwei.

Aanpassingen aan De Skieding De komende jaren gaat de provincie Fryslân de Skieding aanpassen. Dit is de weg tussen Surhuisterveen en de A7. Met de aanpassingen wordt de weg veiliger en verbetert de doorstroming. Het project omvat onder andere de realisatie van twee ovondes. Ook wordt de tweede ontsluiting van het bedrijventerrein De Lauwers in dit project meegenomen. Realisatie ovonde N355-Wyldpaed De provincie realiseert in de N355 een ovonde ter hoogte van het Wyldpaed West. Deze rotonde ligt net buitende gemeentegrenzen maar zorgt er wel voor dat inwoners vanuit bijvoorbeeld Twijzel veilig de N355 kunnen oversteken. INFRASTRUCTURELE MAATREGELEN PROVINCIE Fietspad Twijzel Vanaf het Wyldpaed wordt door de gemeente een vrijliggend fietspad richting Twijzelerheide gerealiseerd zodat fietsers een verkeersveiliger alternatief hebben dan het Wyldpaed West. Centrumplan Buitenpost De komende periode wordt het centrum van Buitenpost gereconstrueerd. Een belangrijke maatregel is het beperken van het autoverkeer in de Kerkstraat en het herinrichten van een deel van het Christinaplein.

Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 23 juni 2025

39

Geplande grootschalige onderhoudswerkzaamheden Voor een aantal locaties zijn of worden binnenkort grootschalige onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd waarbij ook de weginrichting wordt aangepast. Dit gaat om de volgende locaties: Alde Dyk Kootstertille; de Omloop, de Kim, de Kamp en gedeelte Zetveld, Surhuisterveen; De Bosk Harkema; Natuuropgave Achtkarspelen-zuid De provincie is bezig met de uitwerking van de Natuuropgave Achtkaspelen-zuid. Voor het deelgebied Drogehamstermieden worden in dat kader een fietspad en recreatieve voorzieningen over de Hege Bult (langs de randen van het natuurgebied naar de Hamsterpein) gerealiseerd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=e9c2cc11-4944-4ebb-96a2-2593ebeb15d6