18 - Bijlage 1 - Centrumvisie Buitenpost 2020
Tekst van het document
Centrumvisie Buitenpost
Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl
Opdrachtgever: Contactpersoon:
Gemeente Achtkarspelen De heer T. Cuperus
Projectteam DTNP: Projectnummer: Datum:
De heer W. Frielink De heer T. Wissink 2076.0819 21 februari 2020
Centrumvisie Buitenpost
1
Context
1
Bijlagen
26
1.1
Aanleiding
2
Bijlage 1 - Clustering en het voorzieningenniveau
27
1.2
Positie Buitenpost-Centrum
3
Bijlage 2 - Ondernemersenquête
27
1.3
Demografie Buitenpost
4
Bijlage 3 - Financiering
29
1.4
Marktsituatie winkels
5
Bijlage 4 - Combinatiebezoek supermarkten
30
Bijlage 5 - Economisch functioneren
31
2
Analyse centrumgebied
7
2.1
Aanbod
8
2.2
Ruimtelijke structuur
9
2.3
Sterktes en zwaktes
11
3
Ambitie en visie
13
3.1
Ambitie
14
3.2
Kansrijke centrumfuncties
15
3.3
Ruimtelijk-functionele visie
17
4
Acties en vervolgproces
20
4.1
Aan de slag!
21
4.2
Acties
22
4.3
Wensbeeld Werkgroep
25
Inhoudsopgave
1 Context
1.1
Aanleiding
publieke en private functies goed op elkaar zijn afgestemd.
In Buitenpost-Centrum neemt het winkelbe-
Proces
stand al jaren af, met leegstand als gevolg.
Voor het opstellen van de centrumvisie is een
Vastgoedeigenaren vragen de gemeente
brede projectgroep samengesteld (onderne-
regelmatig of ze winkelruimte mogen transfor-
mers, makelaars, bewoners en gemeente).
meren naar andere functies. Waar de gemeente
Samen met de projectgroep is nagedacht over
transformatie wel of niet toestaat behoeft een
de probleemanalyse en het wensbeeld voor het
zorgvuldige afweging. Het ondoordacht toe-
centrum, evenals over de manier waarop dit is
staan van transformatie kan de versnippering
opgeschreven in het voorliggende rapport.
van functies in de hand werken. Aanvullend zijn acht een-op-een-
Nieuwe visie hard nodig
gesprekken gevoerd met sleutelpartijen (o.a.
De bestaande visie van de gemeente Acht
supermarktpartij, woningbouwstichting, archi-
karspelen op het centrumgebied van Buitenpost
tectenbureau, etc.) en is er een uitvoerige
dateert uit 2007. De winkelmarkt heeft in de
ondernemersenquête gehouden. Hierdoor is er
afgelopen dertien jaar radicale veranderingen
inzicht in de (vertrouwelijke) mogelijkheden en
doorgemaakt. Daarbij zijn er in Buitenpost zelf
onmogelijkheden van de lokale partijen. In de
ontwikkelingen geweest, zoals het omleggen
analyse en ambitie van dit rapport wordt op
van de doorgaande weg en het verdwijnen van
deze input voortgebouwd.
Waar is transformatie wenselijk?
de Aldi. In deze nieuwe situatie is er behoefte aan een nieuw toetsingskader voor marktinitia-
Leeswijzer
tieven.
Het overige deel van hoofdstuk 1 gaat in op landelijke trends, de regionale positie van het
Doel
centrum en de inwoners in het verzorgingsge-
Het doel van deze visie is om te komen tot een
bied. In hoofdstuk 2 worden het aanbod in en
toekomstbestendig centrum van Buitenpost.
de ruimtelijke structuur van het centrum geana-
Belangrijk onderdeel daarvan is een heldere
lyseerd. De ambitie en visie voor het centrum
afbakening van het centrumgebied, waarbinnen
staan in hoofdstuk 3, waarna in hoofdstuk 4 de daaruitvolgende acties worden beschreven.
2 van 31
Werksessies over centrumvisie 2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
1.2
Positie Buitenpost-Centrum
Regionale structuur van winkelgebieden (geschaald naar omvang in m² winkelvloeroppervlak)
Ligging
Hoofdwinkelgebied
Buitenpost ligt in het noorden van de gemeente
Concentratie grootschalige winkels
Achtkarspelen. Het dorp ligt aan de spoor- en
0
wegverbindingen tussen Leeuwarden en Groning-
2 km
Ondergrond: © OpenStreetMap Bewerking: DTNP
Leens
en. Sinds 2011 wordt doorgaand verkeer om het dorp heen geleid, waardoor minder potentiële
Zoutkamp
klanten langs het centrumgebied van Buitenpost
Dokkum
komen.
Regionale positie
Damwald
Buitenpost ligt tussen de grotere centra van Kollum
Kollum
(ten noorden) en Surhuisterveen (ten zuiden). Het aanbod (winkels, horeca, diensten) in deze dorpen
Grijpskerk
De Westereen
Buitenpost
is completer dan dat van Buitenpost. Naast het
Zuidhorn
centrumgebied van Buitenpost ligt de woonwinkel
Feanwalden
Kapenga Wonen, deze grootschalige winkel is in
Niekerk
1968 in Buitenpost begonnen. Leeuwarden
Buitenpost-Centrum had ooit een met Kollum
Hurdegaryp Burgum
Drogeham Surhuisterveen
vergelijkbare bovenlokale positie. Dat is nu niet meer het geval. Het aanbod in Buitenpost krimpt al jaren terwijl Kollum en Surhuisterveen hun voor-
Grootegast
Kootstertille
Harkema Garyp
Tolbert
zieningenniveau behouden (grafiek p. 4). De omzet
*
Ondernemersenquête (bijlage 2) en Broekhuis Rijs (2017), Koopstromenonderzoek Provincie Fryslân.
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Roden
Marum
van winkels in Buitenpost komt voor een steeds groter aandeel uit het eigen dorp* (circa 80%).
Leek
Nieuw-Roden Oudega Drachten
Zevenhuizen Ureterp
3 van 31
1.3
Demografie Buitenpost
200
Aanbodontwikkeling aantal publieksfuncties in Buitenpost en omliggende kernen 2010-2019
In de omgeving van Buitenpost is al enige jaren sprake van lichte bevolkingskrimp*. In
150
Buitenpost wonen begin 2020 circa 5.700 mensen. Het inwonertal in Buitenpost zal in de nabije toekomst naar verwachting stabiel
100
blijven**. Mede door de ligging en het complete palet aan voorzieningen is Buitenpost een
50
aantrekkelijke woonplaats (centrum, scholen, station, sportvoorzieningen, gemeentehuis, zorgcentrum, kruidhof, zwembad, etc.). In de omliggende kleine kernen zal de krimp naar alle waarschijnlijkheid wel doorzetten.
0
2010 2015 2019 2010 2015 2019 Surhuisterveen Buitenpost Dagelijkse winkels Overige dagelijkse winkels
Senioren en families Het aandeel senioren in de bevolking neemt
2010 2015 2019 2010 2015 2019 2010 2015 2019 2010 2015 2019 De Westereen Kollum Grijpskerk Kollumerzwaag Leegstand Mode, luxe en vrije tijd Horeca, cultuur Bron: Locatus 2010/2015/2019 In en om het huis Dienstverlening Bewerking DTNP
Westergeest
Dorpen in de omgeving en het aantal inwoners
snel toe, er is daardoor behoefte aan nieuwe
Kollum 5.600
woningen (minder personen per woning). In de huishoudensopmaak van Buitenpost zijn er naast veel senioren ook bovengemiddeld veel huishoudens met kinderen. In Buitenpost en
Kollumerzwaag 3.000
omgeving ligt het inkomensniveau relatief laag ten opzichte van het landelijk gemiddelde evenals het gemiddelde van Friesland.**
*
CBS Statline (2019), Kerncijfers buurten en wijken 2013-2019. ** Gemeente Achtkarspelen (2019).
4 van 31
De Westereen 5.000 Buitenpost 5.700 Twijzelerheide 1.800
Twijzel 1.100
Gerkesklooster 800 Stroobos 300 N358 2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
N355 N3
Augustinusga
Vergrijzing ondernemers: opvolging en pensioen
aanbod en aantrekkelijke sfeer en beleving).
Ook de ondernemers in Buitenpost verouderen.
Voor overige aankopen is het grote, goed te
Van de respondenten uit de ondernemersen-
vergelijken aanbod op internet een aantrekkelijk
quête is de helft binnen tien jaar 60 jaar of
alternatief. Met o.a. de komst van Amazon NL
ouder. Opvolging is voor sommige winkeliers
wordt dat online aanbod alleen maar groter.
-20% winkels/1.000 inwoners in NL sinds 2008
niet waarschijnlijk. Circa de helft van de ondernemers zit in eigen vastgoed. De verhuur of
Krimp2
verkoop daarvan is vaak een belangrijk onder-
Afnemende inwonertallen beïnvloeden het
deel van het beoogde pensioen.
draagvlak voor alle typen publieksfuncties. Hier stapelt krimp (als gevolg van online) zich op
1.4 Marktsituatie winkels
krimp (als gevolg van afnemend inwonertal); ofwel krimp². Daardoor is in krimpgebieden, zoals Noordoost-Friesland, de invulling van
Het koopgedrag van consumenten is drastisch
leegkomende winkelpanden met commerciële
veranderd. Vooral het gebruik van het online
publieksfuncties lastig.
aankoopkanaal is de afgelopen tien jaar heel snel gegroeid. In veel sectoren zoals mode, elektronica en speelgoed heeft online al een groot omzetaandeel verworven. Als gevolg hiervan neemt het aantal fysieke winkels in Nederland al jaren af en dat heeft weer grote impact op centrumgebieden, die vaak voor het grootste deel uit winkels bestaan. Ten opzichte van het online koopkanaal houden fysieke winkellocaties meerwaarde als het gaat om het doen van dagelijkse, frequente aankopen in de directe woonomgeving of voor een dagje naar de grote stad, zoals Leeuwarden of Groningen (divers en uniek winkel- én horeca2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Faillisementen landelijke filialen in het middensegment (sommige met minder vestigingen doorgestart)
5 van 31
Trekkersfunctie supermarkten
Uit recent door DTNP uitgevoerd onderzoek
supermarkt liggen neemt het aandeel combina-
Supermarkten zijn voor dorpscentra veruit de
onder circa 3.000 respondenten in 20 dorps- en
tiebezoek al snel af. Daarnaast blijkt dat het
belangrijkste functie. Supermarkten trekken
wijkcentra in Nederland blijkt dat circa 44% van
combinatiebezoek toeneemt naarmate er meer
duizenden bezoekers per week, meer dan elke
de consumenten het supermarktbezoek combi-
winkels in het zicht van de ingang van de
andere centrumfunctie. Het online omzetaan-
neert met een of meer andere winkels in het-
supermarkt liggen.
deel in de boodschappensector is nog klein,
zelfde winkelgebied. Dit geldt zowel voor
maar groeit de laatste jaren snel.
service- als voor discountsupermarkten.
Inpassing supermarkten en combinatiebezoek
Het onderzoek toont aan dat het aandeel
Overige voorzieningen kunnen profiteren van
supermarktbezoekers dat ook andere winkels
de grote bezoekersaantallen van supermarkten,
bezoekt, toeneemt naarmate meer winkels dicht
mits de supermarkt goed is gelegen. De onder-
bij de supermarkt liggen. Wanneer de eerste
linge afstand en zichtrelatie zijn daarbij bepa-
(vijf) winkels niet binnen 80 meter van de
lende factoren.
Voorwaarden combinatiebezoek
Combinatiebezoek
Profiel gemiddelde bezoeker in Nederland
overige winkels
supermarkt ± 10.000 bezoekers per week
60% 50% 40% 30% 20% 10%
korte loopafstand
supermarkt
0-40m
75% uit eigen dorp of wijk 80m
44% bezoekt ook andere winkels in het centrum
overige winkels bakkerij
bloemist
bioslager
warenhuis
supermarkt
kapsalon
Combinatiebezoek
56% met de fiets of te voet
60% 50% 40% 30% 20% 10%
goede zichtrelatie
6 van 31
80-120m
40 m
€ 22,- per bezoek
Bron: DTNP (2016), Passantenonderzoek trekkersol supermarkten
40-80m
Afstand tot eerste 5 winkels
3x per week
geen
1-9
> 10
Aantal winkels in het zicht
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
2 Analyse centrumgebied
2.1
Aanbod
groot**. De individuele supermarkten zijn wat
Horeca
aan de kleine kant voor een moderne super-
In het centrum is een basis horeca-aanbod te
Aanbodprofiel van Buitenpost-Centrum
markt, maar niet te klein voor gezonde exploita-
vinden (cafetaria, restaurant, lunchroom, afhaal/
In het centrumgebied rond de Kerkstraat en
tie (Poiesz is circa 1.050 m² wvo, Lidl circa 950
bezorging, café/zaalruimte). Per type horeca is
Voorstraat zijn circa 45 voorzieningen geves-
m² wvo en Coop circa 900 m² wvo). Lidl en
de keuze beperkt. De Pyramide en Binnenmarkt
tigd, met samen circa 14.500 m² winkelvloerop-
Poiesz hebben recent hun winkel vernieuwd en
hebben de meeste synergie met de winkelfunc-
pervlak (wvo)*. Ruim de helft van die voorzie-
iets vergroot. Er is geen kwantitatieve behoefte
tie van het centrum door de centrale ligging,
ningen is een winkel, en winkels nemen zelfs
aan verdere toevoeging van supermarktaanbod
vroege openingstijden en het gebruik van de
circa 90% van het vloeroppervlak in (circa
in Buitenpost (zie bijlage 5).
openbare ruimte in het centrum (terras).
Wonen (ruim 7.000 m² wvo) en de supermark-
Overig winkelaanbod
Dienstverlening
ten, maken daar het overgrote deel van uit.
Het overige winkelaanbod in het centrum van
Het overige publieksaanbod in het centrum
Buitenpost bestaat uit:
bestaat uit tien dienstverlenende functies. De
•
Zes ‘dagelijkse winkels’ voor de primaire
helft daarvan valt binnen het thema persoonlijke
dorp liggen in het centrumgebied. Daarbuiten
levensbehoeften: de groentezaak, slager,
verzorging, zoals kappers, schoonheidssalons
liggen nog enkele winkels op het bedrijventer-
apotheek, drogist en twee bakkers;
en de zonnebank. Verder zijn er baliefuncties
Twee non-foodwinkels die mensen vaak in
(makelaar en uitzendbureau) en maatschappe-
horeca, zoals China Garden aan de rotonde, ligt
het verlengde van de boodschappen
lijke functies (bibliotheek, het Kennis- en
bij het spoor botanische tuin De Kruidhof en zijn
bezoeken: de bloemist en de Readshop;
Innovatiehuis Noordoost Fryslân en de
Acht winkels binnen de branches mode,
CAGGB).
13.100 m² wvo). Grote winkels, zoals Kapenga
De meeste commerciële publieksfuncties in het
rein (o.a. doe-het-zelf, kringloop), is er solitaire
er enkele dienstverlenende bedrijven, zoals de
•
•
hobby en cadeau, waaronder de opticien,
Regiobank, langs de hoofdwegen.
damesmodezaken en de Wereldwinkel; Supermarkten
•
Vijf winkels voor doelgerichte aankopen en/
Zoals in §1.4 beschreven zijn supermarkten
of advies, zoals doe-het-zelf, elektronica,
bepalend voor de huidige en toekomstige
woninginrichting en de fietsenzaak. Het
winkelfunctie van dorpscentra. Het supermarkt-
aanbod woninginrichting is in Buitenpost
aanbod in het centrum van Buitenpost is, met
uitzonderlijk groot door de aanwezigheid
drie aanbieders van samen circa 3.000 m² wvo,
van Kapenga.
*
Locatus (2019), Verkooppuntenbestand Locatus.
8 van 31
** Zie bijlage 5 voor de marktsituatie van supermarkten in Buitenpost.
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Aanbodontwikkeling: krimp en leegstand
2.2 Ruimtelijke structuur
Christinastraat en Nijenstein, etc.). Nu er krimp, leegstand en transformatie plaatsvindt, verliest
Over de afgelopen tien jaar is het aantal publieksfuncties in het centrumgebied met circa
Het centrum ligt centraal in het dorp bij de
het gebied zijn samenhang. De lange onderbre-
een kwart afgenomen. In lijn met de trends is
kruising van de belangrijkste ontsluitingswegen
king van het publieksfront in de Kerkstraat is
met name het winkelaanbod afgenomen. De
(Voorstraat, Kuipersweg, Stationsstraat). In de
daarvoor exemplarisch.
leegstand is daardoor opgelopen, niet alleen
directe omgeving liggen voorzieningen met een
aan de randen, maar overal in het centrumge-
bovenlokale functie zoals het gemeentehuis en
Het noordelijke deel van de Kerkstraat is het
bied. De afgelopen jaren zijn er al meerdere
het treinstation.
zwaartepunt van het centrum: hier zitten de meeste winkels bij elkaar, de drie supermarkten
langdurig leegstaande winkelpanden getransformeerd naar woningen. Dit geldt met name
Het dorp Buitenpost is ontstaan aan de
liggen op korte afstand en er is parkeergelegen-
aan de Voorstraat, maar er zijn bijvoorbeeld ook
Voorstraat en Kerkstraat. Hier ligt nu ook nog
heid.
in de Kerkstraat plannen de oude Aldi om te
het centrumgebied van het dorp. Vanwege de
bouwen naar een woon/zorgcomplex.
toenemende ruimtebehoefte van winkels is
De zichtrelatie naar en tussen de verschillende
vanaf de jaren ’60 veel herontwikkeld, vooral
voorzieningen is matig. De drie supermarkten
aan de Kerkstraat (sloop/nieuwbouw, zijtakken
zijn bijvoorbeeld amper zichtbaar vanuit de rest van het centrum of vanaf de aanrijroutes.
20
Aanbodontwikkeling naar branche in Buitenpost-Centrum (2010-2015-2019) in aantal verkooppunten Het kwaliteitsniveau van de straatinrichting is goed, wel is het centrum nog erg stenig en is de
15
indeling van de ruimte soms ongelukkig. Zo is het bij de centrale en drukste parkeergelegenheid van het centrum (Christinastraat) lastig
10
parkeren. De meeste parkeercapaciteit ligt aan de Voorstraat en Christinastraat bij de grootste
5
winkels. Ook in, aan en achter de Kerkstraat (Nijenstein, Kuipersweg) is parkeergelegenheid, vaak voor de deur van voorzieningen. De
0 Supermarkt
2010
Overig dagelijks
2015
Mode
Overig niet-dagelijks Woninginrichting
2019
Horeca
Cultuur en ontspanning
Diensten
Leegstand
kwantitatieve parkeercapaciteit in het totale centrumgebied is afdoende.
Bron: Locatus 2010, 2015, 2019; bewerking DTNP
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
9 van 31
Branchering centrumgebied Buitenpost, situatie januari 2020
t raa
sst ion
t Sta
t raa
st ool Sch
raat
t Voors
ers
ip Ku
t
g we
t
a ra
st
ne
Ire
n
sti
ri Ch
raa ast
t
aa str
rk Ke
Supermarkten Overige dagelijkse winkels Modewinkels Overige niet-dagelijkse winkels Doe-het-zelf en wonen Horeca Cultuur, ontspanning Dienstverlening Ambachten Zorg Leegstand 0
50 m
Ondergrond: BGT; bewerking: DTNP
10 van 31
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
2.3
Sterktes en zwaktes
groot belang voor de dagelijkse aantrekkingskracht van het centrumgebied en de
Uit actueel onderzoek onder consumenten* en
overlevingskansen van het overige aanbod
ondernemers**, discussies met lokale betrokke-
in het centrum.
nen en de voorgaande analyse van DTNP is
+
Bereikbaarheid: De voorzieningen in het
duidelijk geworden wat momenteel de sterke en
centrum zijn goed bereikbaar met de auto
zwakke punten van het centrum zijn.
en fiets (zie bijlage 2). Auto’s en fietsen kunnen overal komen en bij veel voorzieningen zelfs voor de deur parkeren.
Het centrum van Buitenpost functioneert begin 2020 voornamelijk als boodschappencentrum
+
Frequente benodigdheden: Naast de super-
voor de lokale bevolking. Het centrum wordt
markten is er in het centrumgebied een
gewaardeerd om het ruime supermarktaanbod
basisaanbod voor de frequente benodigd-
en de bereikbaarheid met auto en fiets. Voor
heden. Relevante functies zijn bijvoorbeeld
het bezoekgemak is de onhandige inrichting
de bibliotheek, drogist, verswinkels (bak-
van de Christinastraat wel een aandachtspunt.
kers, slager, groente), laagdrempelige
De sfeer en uitstraling van het centrum worden
horeca, bloemist, apotheek, opticien,
slecht beoordeeld. Illustrerend voor het huidige
fietsenwinkel, gemakswinkel en kappers.
functioneren en imago van het centrum van
+
Couleur locale: ‘Lokale helden’ zoals
Buitenpost is dat circa 83% van de centrumbe-
Kapenga, de damesmodezaken en een
zoekers als belangrijkste bezoekreden gaf dat
lunchroom als de Binnen Markt geven extra
het centrum “dicht bij huis is”*.
kleur en lokaal DNA aan het centrum. +
Sterke punten +
Supermarkten levensader centrum Buitenpost
Lokale ondernemers geven kleur aan het centrum
Voorzieningenkern: Het totale voorzieningenaanbod in Buitenpost (incl. zorg, scholen,
Supermarkten: Er zijn drie supermarkten in
station, etc.) is sterk. De oriëntatie van de
het centrum, op redelijk korte afstand van
directe omgeving op de voorzieningen in
de overige functies. Deze winkels zijn van
Buitenpost is daardoor niet alleen afhankelijk van het winkelaanbod.
*
Broekhuis Rijs (2017), Koopstromenonderzoek Provincie Fryslân 2017. ** DTNP (2019), ondernemersenquête Buitenpost november 2019
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Dagelijkse benodigdheden makkelijk en snel
11 van 31
niet meer bestaat neemt de Business Club
Zwakke punten -
-
Externe ontwikkelingen: Het toenemende
Buitenpost (BCB) de verantwoordelijkheid om
belang van online winkelen en de bevol-
de vertegenwoordiging op te pakken. Uit de
kingskrimp in het omliggende gebied bieden
ondernemersenquête en gesprekken blijkt dat
weinig toekomstperspectief voor het cen-
nog maar een beperkt aandeel lid is van de
trum.
BCB*. In de tussentijd worden de centrumbe-
Leegstand: Leegstand heeft een negatief
langen niet consistent en samenhangend
effect op de uitstraling van een centrumge-
behartigd.
bied en breekt het publieksfront op. Zelfs de
-
-
winkelruimte tussen supermarkten en
heeft de bebouwing een laagwaardige en
drogist (in theorie het drukstbezochte
weinig karaktervolle uitstraling. Met name aan
gebied) staat al enige tijd leeg.
de Kerkstraat is dit het geval. De enkele
Inrichting Christinastraat: De dagelijkse
overgebleven historische panden in het
aankoopfunctie is de belangrijkste functie
centrumgebied (bijv. Kerkstraat 6 en 8) zijn
van het centrum. De centrale parkeervoor-
van belang voor het ‘lokale DNA’ van het
ziening tussen Lidl, Coop en de noordelijke
centrum.
Kerkstraat (o.a. Kruidvat) wordt als een
-
Diversiteit aanbod: Het winkelaanbod in
Onhandige inrichting centraal bronpunt
Sfeer: Het ontbreekt aan sfeer, gezelligheid en levendigheid in het centrumgebied.
onoverzichtelijk en onprettig gebied ervaren. -
Uitstraling panden: In Buitenpost-Centrum
-
Samenhang: De vraag ‘waar begint en eindigt’
Buitenpost voldoet steeds minder aan wat
het centrum van Buitenpost is in de huidige
consumenten verwachten van een ‘com-
situatie niet gemakkelijk te beantwoorden. Het
pleet dorpscentrum’. Het winkelaanbod voor
centrum van Buitenpost heeft weinig ruimte-
frequente benodigdheden is significant
lijke samenhang. Dat komt mede door de
minder compleet dan in Kollum en Surhuis
verspreide vestiging van publieksfuncties, de
terveen (winkels als Hema en Action,
matige zichtrelaties tussen deelgebieden, de
verswinkels zoals vis en kaas, een dieren-
verschillende bouwstijlen en de leegstand.
Vastgoed met weinig uitstraling
speciaalzaak, etc.). -
Samenwerking ondernemers: De centrumondernemers werken momenteel weinig samen. Nu de winkeliersvereniging (BUVO)
12 van 31
*
Zie pagina 19.
Zichtrelaties tussen deelgebieden beperkt 2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
3 Ambitie en visie
3.1
Ambitie
Provincie Friesland Retailaanpak 2018-2020
Ambitie Buitenpost: binden lokale bevolking
De provincie heeft de volgende ambitie:
Deze visie heeft als ambitie de lokale bevolking
Marktcondities in Buitenpost
“Goedfunctionerende, aantrekkelijke en toe-
zoveel mogelijk te binden aan het centrum.
Het centrum van Buitenpost ligt in een vergrijzend
komstbestendige winkelgebieden in een veran-
Daarvoor is het van belang zo goed mogelijk
en licht krimpend verzorgingsgebied. In een
derend retaillandschap.” Deze is uitgewerkt in
aan te sluiten op de lokale identiteit en de
lastige tijd voor de winkelmarkt heeft Buitenpost-
de volgende doelen:
toekomstig relevante bezoekmotieven van
Centrum positie verloren ten opzichte van omlig-
•
Het terugdringen van overcapaciteit aan
inwoners van Buitenpost. Uitgaande van
winkelmeters en leegstand;
de trends in het consumentengedrag en de
gende centra. Winkels vallen weg en er is geen perspectief voor herinvulling met commerciële
•
Het versterken van ondernemersschap;
huidige sterktes en zwaktes is de ambitie voor
publieksfuncties. De verwachting is dat er, door
•
Het professionaliseren van promotie;
Buitenpost-Centrum:
de marktcondities en het ontbreken van opvol-
•
Het versterken van de uitstraling, beleving
•
dé locatie voor dagelijkse benodigdheden;
en aantrekkelijkheid van winkelgebieden.
•
dé sociale ontmoetingsplek van het dorp.
ging, nog meer winkels weg zullen vallen.
Ambities voorzieningenbeleid Achtkarspelen
Naar een compacter centrumgebied
Het centrum van Buitenpost is als een na grootste
De gemeente Achtkarspelen zet in op het
voorzieningencluster in de gemeente bepalend
clusteren van publieksfuncties vanwege het
Het nut van compacte centrumgebieden
voor de leefbaarheid. De gemeentelijke ambities
positieve effect op het voorzieningenniveau
De aantrekkingskracht van individuele
voor de voorzieningenstructuur zijn*:
(zie bijlage 1). De ambities uit de Centrumvisie
winkels neemt af waardoor de afhankelijk-
•
Behoud van een breed voorzieningenaanbod;
Buitenpost 2007 zijn door de tijd ingehaald. Het
heid van ‘de passant’ toeneemt. Hoe meer
•
Streven naar clustering van voorzieningen;
gebied dat toendertijd is aangewezen als
publieksfuncties bij elkaar zitten hoe groter
•
Inzetten op het realiseren van woon- en
concentratiegebied is nu te groot. De haalbare
de gezamenlijke aantrekkingskracht en hoe
werkfuncties in de centra van Buitenpost en
omvang van een gebied met alleen publieke
meer passanten langs de deuren. Meer
Surhuisterveen om de verzorgende functie te
functies is beperkt, ook gezien de beperkte
passanten betekent dat ondernemers meer
behouden;
kans op verplaatsing van ondernemers. Toch
kansen hebben om iemand tot een aankoop
•
Het opwaarderen van de centrumgebieden;
zijn er wel degelijk mogelijkheden voor een
te verleiden. Naast direct combinatiebezoek
•
Het bewaken van het bestaan van een
aantrekkelijk centrumgebied in een woonplaats
is er ook een ‘top of mind’- effect: wanneer
ontmoetingsplek in elk dorp.
van bijna 6.000 inwoners. De ambitie is om die
iemand vaak langs een boekenzaak komt, is
mogelijkheden te faciliteren in een klein, over-
die winkel eerder in beeld voor de aanschaf
zichtelijk centrumgebied.
van een boek.
*
Gemeente Achtkarspelen (2013), Structuurvisie samen leven in Achtkarspelen.
14 van 31
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
3.2 Kansrijke centrumfuncties
op de dagelijkse benodigdheden, zoals een drogist, bloemist, fietsenmaker, verswinkel, eetcafé/cafetaria, opticien, apotheek, etc.
Dagelijkse benodigdheden Een centrum voor de dagelijkse benodigdheden
•
Dagelijkse publieksfuncties zijn niet alleen
in de nabije omgeving blijft relevant voor de
winkels, kappers en horeca. Ook veel
consument. Buitenpost heeft genoeg inwoners
maatschappelijk-culturele en zorgfuncties
om interessant te zijn en te blijven voor partijen
hebben een voornamelijk lokale verzor-
die onderdeel willen zijn van zo’n centrum. Door
gingsfunctie en worden frequent bezocht.
de dagelijkse bezoekersstroom blijft het centrum
Denk aan een dorpshuis, zorgpraktijk,
een interessante vestigingslocatie en zijn er
muziekschool, dierenarts, fysiotherapeut of
mogelijkheden voor een breder voorzieningen-
bibliotheek. Een relevant dorpscentrum voor
aanbod. Wel zijn moderne consumenten kritisch,
dagelijkse benodigdheden combineert
juist wanneer ze ergens vaak komen. Het aanbod
zoveel mogelijk lokale bezoekmotieven en
en de randvoorwaarden moeten kloppen.
publieksstromen, en biedt daarvoor de
De basis: supermarkten en bezoekgemak
juiste randvoorwaarden. Aanbodprofiel •
Het supermarktaanbod staat aan de basis
Randvoorwaarden
van de dagelijkse aankoopfunctie en is
•
medebepalend in de keuze van de consu-
bereikbaarheid en de parkeersituatie voor
ment voor een centrum. Het behouden van
auto en fiets belangrijke factoren, zowel
supermarkten in het centrum van Buitenpost
voor de weekboodschap als voor een
is een voorwaarde om aan de ambitie voor
bezoek aan de huisarts.
een breed voorzieningenaanbod te voldoen.
•
Bezoekgemak: Voor dagelijks bezoek zijn de
•
Aanvullingen dagelijkse benodigdheden
Compact: Om combinatiebezoek van consu-
Andere commerciële publieksfuncties die op
menten te stimuleren is een overzichtelijke
zichzelf kunnen functioneren zijn bijvoorbeeld
situatie met korte loopafstanden en goede
kappers en een restaurant/maaltijdbezorger.
zichtrelaties tussen functies wenselijk. Dat
Bij voldoende aantrekkingskracht door de
vraagt om een compact centrumgebied.
supermarkten (solide basis) kan het aanbod aangevuld worden met een beperkte hoeveelheid commerciële voorzieningen gericht 2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Zoveel mogelijk lokale bezoekmotieven combineren
15 van 31
Focusgebied
Sociale ontmoetingsplek
Supermarkten inpassen in een centrum is
Ondernemers moeten economisch perspectief
ingewikkeld (parkeerbehoefte, laden en lossen,
zien in een centrumgebied. Voor de dorpsbewo-
omvang). Verplaatsing van supermarkten
ner/consument is ook de sociale kant van een
binnen het centrum van Buitenpost is niet
centrum interessant. Een dorpscentrum is in
realistisch, de huidige ligging bepaalt in grote
potentie dé plek in het dorp waar inwoners
mate waar het toekomstige centrumgebied zal
elkaar treffen en waar ze zich mee identificeren.
zijn. Het huidige en toekomstige zwaartepunt
De dagelijkse benodigdheden én de functie als
van de boodschappenfunctie ligt daarmee aan
sociale spil zorgen er samen voor dat de
de Christinastraat. De twee supermarkten met
inwoners aan het centrum gebonden blijven.
Dagelijkse functie voorwaarde vestigingsklimaat
centrale parkeergelegenheid, in het zicht van de winkelplint van de noordelijke Kerkstraat, bieden
Randvoorwaarden en aanbodprofiel
het beste uitgangspunt als compact gebied voor
Om de ontmoetingsfunctie te versterken is
dagelijkse benodigdheden. De inrichting van de
aandacht gewenst voor de verblijfskwaliteit van
verkeer- en parkeersituatie in de Christinastraat
het centrum (veilig, sfeer, aantrekkelijke uitstra-
behoeft aandacht om het bezoekgemak te
ling) en voor de mogelijkheid om het verblijf te
verbeteren.
verlengen (zitgelegenheid, rustig plekje, consumptie ter plaatse). Functies met een sociaal
Vestigingsklimaat
aspect, zoals een horecagelegenheid, dorps-
Wanneer bovenstaande klopt is het centrum het
huis of bibliotheek, dragen bovengemiddeld bij
beste vestigingsklimaat voor lokale onderne-
aan de levendigheid.
Sociale ontmoetingsfunctie beter ondersteunen
mers/specialisten. Dit soort ‘local heroes’ zijn nu al in/om het centrum aanwezig (bijv. mode-
Focusgebied
zaken, lunchroom, schoonheidssalon), maar
Het gebied Nijenstein biedt de beste aankno-
zijn, wanneer de basis niet voldoet, in de
pingspunten om sociale ontmoeting te stimule-
toekomst niet vanzelfsprekend.
ren: nabij de belangrijkste dagelijkse benodigdheden (supermarkten), met horeca en terrasruimte, voldoende openbare ruimte, enig groen en historische bebouwing (lokaal DNA). Nijenstein beste uitgangspositie ontmoetingsplek
16 van 31
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
3.3
waar het centrum op drijft zijn de supermarkten
Ruimtelijk-functionele visie
en het bezoekgemak. De Christinastraat is hét
De centrumvisie zet in op een compact dorpshart
bronpunt van het centrum. Belangrijke thema’s
van Christinastraat, noordelijke Kerkstraat en
zijn het bezoekgemak, de zichtlijnen naar de
Nijenstein waar de dagelijkse benodigdheden en
Kerkstraat en de parkeercapaciteit. Vooral het
sociale ontmoetingsfunctie optimaal worden
bezoekgemak is nog onvoldoende.
gefaciliteerd. In dit compacte centrumgebied kijkt
•
Kerkstraat-noord: Het noordelijke deel van de
de gemeente met een positieve grondhouding
Kerkstraat blijft een publiek gebied met onder
naar ontwikkelingen van alle typen publieksfunc-
andere winkels. De ligging tussen het bood-
ties*: van bakker tot kapper, van lunchroom tot
schappenbronpunt Christinastraat en verblijfs-
huisarts. Deze ontwikkelingen worden in beginsel
gebied Nijenstein evenals de huidige bezetting
binnen de huidige bouwgrenzen ingepast. Het
(o.a. drogist, opticien, kapper, bloemist, bakker)
vullen van de bestaande meters binnen het
zijn goede uitgangspunten.
compacte centrumgebied is voldoende uitdagend.
•
Christinastraat bronpunt van het centrum
Nijenstein: Nijenstein is in potentie een prettige pleinruimte met een menselijke maat, geschikt
Buiten het compacte centrumgebied wordt niet
voor horeca en evenementen. De hier aanwe-
meegewerkt aan nieuwe detailhandel en horeca
zige historische panden zijn waardevol; ze
ontwikkelingen, en denkt de gemeente mee met
verankeren het centrum in het lokale DNA van
eigenaren over alternatieve functies. Zo worden
Buitenpost. Om deze kwaliteiten voor de
de bezoekersstromen op termijn gebundeld in het
functie als ontmoetingsplek te benutten is een
compacte centrum en blijft er daar perspectief
betere balans tussen verkeer en verblijven
voor publieke voorzieningen. Hier wordt de
wenselijk, waarbij behoud van de historische
wenselijke ontwikkeling per gebied geschetst.
panden uitgangspunt is. Initiatieven voor meer
Noordelijke deel Kerkstraat blijft publiek gebied
verblijfs-/terrasruimte aan de zonkanten zijn
Compact centrumgebied
welkom. De bezonning en zichtrelaties zijn in
•
Christinastraat: Het belangrijkste gebied in het
het oostelijk deel van Nijenstein beperkt. Daar
centrum is de Christinastraat. De basisfunctie
is een passender vestigingsmilieu voor meer doelgericht bezochte functies waaronder
*
Initiatieven worden deels beoordeeld op praktische kaders vanuit het algemeen belang, zoals milieuzonering, marktbehoefte, parkeernormering, etc.
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
dienstverlening, zorg, cultuur, etc. Lokale DNA komt terug in historische bebouwing
17 van 31
Overig centrum
Visiekaart: afbakening compact centrumgebied van Buitenpost
Voor de toekomstige vestigingsbehoefte van
Sta
alle publieksfuncties in Buitenpost ligt de
Sch
Daarbuiten staat het dorp niet op slot, maar
ool
geldt maatwerk in lijn met de visie.
aat str
•
Winkel en horeca-functies zijn bepalend voor de dagelijkse trekkracht en sociale ontmoetingsfunctie en zijn het meest
raat
t Voors
afhankelijk van combinatiebezoek. Met
VER
nieuwe winkel- en horeca-initiatieven buiten het compacte centrumgebied wordt dan ook
g we
BO
ers
t
n
sti
t aa str
ri Ch
rk Ke
horeca niet haalbaar blijkt in het compacte
t
raa t s a
a ra
blieksfuncties anders dan winkels- en
st
onwenselijk. Wanneer inpassing van pu-
ne
het centrumgebied is in bijna alle gevallen
Ire
Nieuw publiek vastgoed ontwikkelen buiten
ip Ku
met maatwerk behandeld. Kleinschaligheid
SCHAPP OD
EN
mers buiten het compacte centrum worden
T ICH ER SG IEK BL PU
bestaande winkeliers en horeca-onderne-
•
JVEN BLI
Compact Centrumgebied
niet meegewerkt. Eventuele initiatieven van
is daarbij het kernprincipe.
at tra nss tio
prioriteit bij het compacte centrumgebied.
centrum kan in de schil direct om het compacte centrum (zichtrelatie) worden gezocht naar mogelijkheden in lijn met de ambities van deze visie (bijv. behouden van karakteristieke gebouwen, het vullen van leegstand of het toevoegen/behouden van dagelijkse/sociale publieksfuncties in het centrum).
18 van 31
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
•
De Voorstraat: De Voorstraat blijft de komende jaren als aanrijroute en met Kapenga en Poiesz een belangrijke straat voor het centrum. Voor het huidige commerciële vastgoed aan de Voorstraat geldt dat een niet-publieke functie een passende oplossing is wanneer de publieksfunctie komt te vervallen.
•
Midden/Zuiden Kerkstraat: In het midden en zuidelijke deel van de Kerkstraat worden de
Nieuwe horeca-/winkelinitiatieven in compact gebied
bestaande publieksfuncties gerespecteerd maar is de transformatie van bestaand winkelvastgoed naar niet-publieke functies één van de mogelijkheden.
Buiten compact gebied meedenken over alternatieven
In lijn met ambities visie maatwerk mogelijk 2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Mogelijk maken transformatie niet-publieksfuncties
19 van 31
4 Acties en vervolgproces
4.1
Aan de slag! Organisatie van ondernemers
Om ervoor te zorgen dat het centrum van
Nu de winkeliersvereniging is opgeheven heeft
Buitenpost aantrekkelijker wordt voor de lokale
de Business Club Buitenpost (BCB) de intentie
bevolking is meer nodig dan dit rapport. De
om de ondernemers in het centrum te repre-
toewijding en betrokkenheid van en communi-
senteren. Gezien de verdeelde reactie in de
catie tussen ondernemers, eigenaren en
ondernemersenquête ligt daar nog een flinke
gemeente is essentieel voor een succesvolle
opgave. Een door de ondernemers gedragen
uitvoering. Door structureel met elkaar in
representatie is nodig om ‘snel te schakelen’
overleg te treden kan verder vorm worden
met andere partijen (eigenaren, gemeente,
gegeven aan de actiepunten uit deze visie.
supermarktpartijen, bewoners, etc.).
Elke partij draagt namelijk een deel van de
Onderlinge organisatie is daarnaast van
verantwoordelijkheid van de uitvoering. Voor de
belang in de dagelijkse praktijk van een
gemeente valt die verantwoordelijkheid vooral
centrumgebied, bijvoorbeeld voor het maken
binnen de openbare ruimte, bestemmingen en
van afspraken over het parkeren van mede-
vergunningen (meewerken met passende
werkers, het gebruik van uitstallingen, het
initiatieven). Voor ondernemers is naast een
meedoen met acties, etc.
Ondernemersenquête: Bent u bekend met de BCB en bent u geïnteresseerd zich hierbij aan te sluiten?
Bekend, al lid Bekend, geïnteresseerd Niet bekend, wel geïnteresseerd
Bekend, niet geïnteresseerd Niet bekend, niet geïnteresseerd
goed ondernemersschap een betere onderlinge organisatie de grootste opgave. Eigenaren zijn onder andere verantwoordelijk voor invulling van leegstand en een aantrekkelijke uitstraling van het gevelbeeld. De provincie neemt haar verantwoordelijkheid door financiële ondersteuning van wenselijke projecten (zie bijlage 3).
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
21 van 31
4.2 Acties
2. Actualiseren bestemmingsplan
3. Actualisatie detailhandelsbeleid
De ruimtelijk-functionele visie uit hoofdstuk 3 zal
Deze centrumvisie heeft als ambitie om in een
Om de visie uit hoofdstuk 3 mogelijk te maken
moeten worden vertaald naar een nieuw bestem-
klein gebied een aantrekkelijk vestigingsmilieu
is de volgende actielijst opgesteld:
mingsplan voor het centrumgebied. Daarin zal
voor winkels te behouden. Dat vraagt ook om
1. Vaststellen centrumvisie
voor het gebied buiten het compacte centrum
heldere keuzes over de vestigingsmogelijkhe-
2. Actualiseren bestemmingsplan
toegewerkt moeten worden naar een afname van
den voor detailhandel elders. Er is nu geen
3. Actualiseren detailhandelsbeleid
de detailhandels- en horecabestemming, dit kan
actueel beleidskader voor detailhandel in de
4. Ontwerp openbare ruimte
bijvoorbeeld via een overgangsregeling. In de
gemeente. Er is behoefte aan beleid waarin de
5. Inventariseren publieksfuncties
tussentijd kan de vastgestelde visie gebruikt
(on)mogelijkheden voor detailhandel op ver-
6. Reserveren woonprogramma
worden als afwegingskader voor nieuwe initiatie-
schillende locaties in de gemeente helder
7. Opstellen richtlijnen woontransformatie
ven.
worden beschreven. De juridische houdbaarheid van dit beleid in het kader van de
8. Kwaliteitsverbetering gevelbeeld
‘Dienstenrichtlijn’ is daarbij aandachtspunt**
1. Vaststellen visie ** Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2019) Handreiking Dienstenrichtlijn en Ruimtelijke Ordening.
Om de gewenste ontwikkelingen te realiseren is het in de eerste plaats van belang dat deze visie wordt vastgesteld als vigerend beleid van de gemeente Achtkarspelen*. *
Hiermee wordt voorzienbaarheid gecreëerd voor de aanpassingen.
Indicatie tijdspad acties centrumvisie Buitenpost Vaststellen centrumvisie Actualiseren bestemmingsplan Actualiseren detailhandelsbeleid Ontwerp openbare ruimte Inventariseren publieksfuncties Reserveren woonprogramma Opstellen richtlijnen woontransformatie Kwaliteitsverbetering gevelbeeld
Overig 2020
22 van 31
2021
2022 2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
4. Ontwerp openbare ruimte
Ontwerp: impuls verblijfskwaliteit
6. Reserveren woonprogramma voor centrum
In de verdere uitwerking van de visie uit hoofd-
•
Doel: verbetering van de verblijfskwaliteit rond
In de structuurvisie van de gemeente uit 2013
stuk 3 komen behoeftes naar voren voor de
het gebied Nijenstein waaronder het creëren
wordt ingezet op het realiseren van woonpro-
openbare ruimte in verschillende gebieden van
van een prettige terrasruimte. Zie 4.3 voor
gramma in de centra van Buitenpost en
het centrum: een toename van bezoekgemak,
wensbeelden van de werkgroep.
Surhuisterveen. Gezien de transformatie-opga-
Actie: opstellen voorlopig ontwerp in samen-
ve in het centrumgebied van Buitenpost is dat
spraak met ondernemers en gebruikers.
nog zeker actueel. De hoeveelheid beschikbare
Voor het compacte centrumgebied zijn er twee
Keuze maken in de balans tussen de verblijfs-
alternatieven voor de invulling van leegstand is
gebieden waar de openbare ruimte vanuit deze
functie en verkeersfunctie (parkeerplaatsen,
namelijk zeer beperkt.
visie nadrukkelijk om aanpassingen vraagt: het
groen, terras, eventuele warenmarkt, etc.).
verblijfskwaliteit, groen, veiligheid, etc.
•
bronpunt en de ontmoetingsplek. Samen met
Het reserveren van woonprogramma voor het
bezoekers, omwonenden en ondernemers
5. Inventarisatie publieksfuncties
centrum vraagt om terughoudendheid met
worden daarvoor ontwerpen gemaakt.
In deze visie wordt ingezet op zoveel mogelijk
woonprogramma op andere locaties. Gezien de
verschillende typen publieksfuncties in een
omstandigheden van krimp en vergrijzing is er
Ontwerp: impuls bezoekgemak
compact centrumgebied. De toevoeging van
een beperkte en specifieke woonvraag (met
•
Doel: verbetering van het bezoekgemak van
publieksfuncties aan het centrum is gewenst. Bij
name senioren). Het centrumgebied is daarvoor
het belangrijkste bronpunt van het centrum
bepaalde functies heeft de gemeente (enige)
uitermate geschikt (voorzieningen dichtbij,
aan de Christinastraat.
invloed op de toekomstige vestigingslocatie.
levendigheid). Belangrijke nuance is dat het te
Actie: opstellen voorlopig ontwerp in sa-
•
Doel: onderzoeken welke mogelijkheden er
vergeven woonprogramma in (het centrum van)
menspraak met ondernemers en gebrui-
zijn op de lange termijn voor de inpassing van
Buitenpost niet oneindig is. Ook bij het priorite-
kers. Aandacht voor capaciteit, comfort en
publieke functies in het centrum.
ren van het centrum moet bij beoordeling van
Actie: inventarisatie toekomstige vastgoedbe-
initiatieven rekening worden gehouden met de
uitnodigen tot combinatiebezoek (veilig
hoeften van publieke functies buiten het
kwantitatieve mogelijkheden.
gevoel voetgangers). Optimaliseren be-
centrum (cultuur, sociaal-maatschappelijk,
schikbare ruimte: keuze maken over wel/niet
zorg, etc.). Bij een concrete behoefte: onder-
verwijderen transformatorhok, wel/niet
zoek naar potentiële vestigingslocaties in het
verwijderen glasbakken en eventuele
centrumgebied en overleg met vastgoedeige-
verplaatsing warenmarkt.
naren.
•
veiligheid parkeren en zo veel mogelijk
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
•
23 van 31
7. Opstellen richtlijnen woontransformatie
8. Kwaliteitsverbetering gevelbeeld
De transformatie van commercieel vastgoed
De uitstraling van het gevelbeeld is een van de
naar wonen op de begane grond is ingrijpend.
meest negatief beoordeelde kenmerken van het
Het is belangrijk daar duidelijke richtlijnen voor
centrum (bijlage 2 en paragraaf 4.3). Er zijn
op te stellen om een verdere afwaardering van
onder andere zorgen over de steeds meer
de samenhang en uitstraling van het centrum te
verloederde uitstraling van Kerkstraat 6 en 8 en
voorkomen. Dat betekent onder andere:
Christinastraat 4. Het is gewenst om waar
•
Stedenbouwkundig goed ingepast
mogelijk gevelinvesteringen van vastgoedpar-
•
Gevel herkenbaar als “woning” (niet alleen
tijen te koppelen aan transformaties. Het
een brievenbus bij een winkelplint)
terugbrengen van/het gebruik van referenties
•
Geen voordeuren aan “achterkanten”
aan de historische bouwstijl van de omgeving is
•
Goede relatie met openbaar gebied (bijv.
wenselijk. Daar kan een verdiepende histori-
voortuintjes)
sche analyse aan bijdragen.
•
Volkhuisvestelijk verantwoord
Geen voordeuren aan achterkanten
Bouwperiodes panden Buitenpost, bron: Parallel
24 van 31
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
4.3 Wensbeeld Werkgroep In één van de bijeenkomsten met de werkgroep is gezamenlijk een wensbeeld gevormd over de
Verzorgde, samenhangende uitstraling (gevels)
Intiem plekje met sterke verblijfskwaliteit
toekomst van het centrum. Na een discussie over de sterktes en zwaktes van het centrum is in drie groepen een selectie gemaakt uit 20 wensbeelden. Daarbij werden door alle groepen vaak dezelfde beelden gekozen (zie hiernaast). Belangrijke conclusie daaruit was dat de dagelijkse voorzieningen en het bezoekgemak van groot belang zijn, maar dat de aantrekkelijkheid van het centrum voor de lokale bewoners ook kan worden verbeterd door: •
Een hoger onderhoudsniveau in het gebied;
•
Een betere uitstraling van het gevelbeeld;
•
Een prettige pleinruimte met mogelijkheden voor o.a. horeca en activiteiten;
•
Gekozen door alle drie de groepen
Aantrekkelijke kleine pleinruimte
Gekozen door alle drie de groepen
Gemengd functieprofiel, veilig en groen
Meer aandacht voor de balans tussen auto’s, voetgangers en fietsers;
•
Meer groen in het centrumgebied;
•
Referenties naar de lokale identiteit (bijv. in historische bouwstijl, Kruidhof, etc.).
•
Aandacht voor schoon/heel/veilig, zoals verlichting van de steeg tussen de Kerkstraat en Kuipersweg;
•
Geen parkeerplaatsen direct naast het terras te hebben bij Nijenstein.
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Gekozen door twee van de drie groepen
Gekozen door twee van de drie groepen
25 van 31
Bijlagen
Bijlage 1 - Clustering en het voorzieningenniveau
Bijlage 2 - Ondernemersenquête Voor de ondernemersenquête zijn alle ondernemers in het centrum aangeschreven, evenals winkeliers buiten het centrum. Circa 40% van de aangeschreven ondernemers heeft deelgenomen aan de ondernemersenquête. Hier worden de uitkomsten kort samengevat. Veel van de respondenten zijn zelfstandigen, circa 50% zit met de onderneming in eigen vastgoed. Over tien jaar is de helft van de respondenten ouder dan 60.
Sterke punten
-
Zwakke punten
•
Supermarkten
•
Leegstand
•
Bereikbaarheid/parkeren
•
Verspreid aanbod
•
“Geen”
•
Sfeer/ongezellig
Omzet •
Verschil in de beoordeling van de bedrijfsomzet over 2018-2019 tussen dagelijkse winkels en niet-dagelijkse winkels. Bij niet-dagelijkse winkels werd de omzet meer negatief beoordeeld.
Een belangrijk principe voor de gemeente
•
Omzetverwachting komende jaren is bij de meeste ondernemers stabiel
•
De omzetherkomst 2018/2019: dagelijkse winkels 95% uit de gemeente
Achtkarspelen is het bewaken van de leef-
Achtkarspelen, overige bedrijven 80% uit de eigen gemeente. In 2007
baarheid. Het voorzieningenniveau is daar
kwam bij dagelijkse winkels 80% van de omzet uit de eigen gemeente,
een belangrijk onderdeel van. In de figuur
en bij overige bedrijven circa 70%. De verzorgingsfunctie is over het
hierboven wordt aangetoond dat clustering
geheel lokaler geworden.
van detailhandel het voorzieningenniveau van een gebied verhoogt. Bij een hogere mate
Wat vindt u dat het centrum van Buitenpost de komende 5 jaar nodig heeft?
van clustering van verkooppunten in winkel-
•
Vernieuwing / opknapbeurt
gebieden (x-as) neemt het totaal aantal
•
Levendigheid / gezelligheid / sfeer
verkooppunten (i.r.t. het aanwezige draag-
•
Invulling leegstand
vlak) in het verzorgingsgebied (y-as) toe. 2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
27 van 31
Beoordeling centrumgebied Buitenpost op verschillende kenmerken door respondenten
Heeft u plannen? Gevraagd is of ondernemers plannen hebben met het bedrijf (vertrouwelijk). De meest voorkomende plannen zijn om de zaak op te knappen/te renoveren. Slechts een enkeling wil uitbreiden of verplaat-
Dit is onge staven.
Concentratie publieksfuncties Diversiteit publieksfuncties
sen.
Vindt u het gewenst dat winkelpanden in het centrum van Buitenpost worden getransformeerd naar wonen? Alle respondenten gaven een toelichting op hun antwoord of woontransformatie wenselijk is, in hoofdlijnen waren dat: “beter dan leegstand”, “alleen als elders een kwaliteitsimpuls wordt gedaan” en “het is geen wooncentrum!”.
Vindt u het gewenst dat winkelpanden in het centrum van Buitenpost worden getransformeerd naar wonen?
Kwaliteit bedrijven
Uitstraling panden Inrichting openbare ruimte
Bereikbaarheid met auto Aantal parkeerplaatsen Parkeerregime (tijd/tarief) Bereikbaarheid met fiets Capaciteit fietsenstalling
Zeer gewenst Gewenst Geen mening
28 van 31
Ongewenst Zeer ongewenst
0%
20% Slecht
Onvoldoende
40%
60%
Niet goed/niet slecht
80% Voldoende
100% (Zeer) goed
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Bijlage 3 - Financiering De subsidieregeling Friese Retailaanpak Provincie Fryslân heeft een bedrag van € 950.000 beschikbaar gesteld. Van 8 november 2019 tot en met 18 december 2020 kunnen Friese winkeliersverenigingen, ondernemers en gemeenten subsidie aanvragen voor het verbeteren van hun winkelgebied. Het geld kan worden ingezet voor bijvoorbeeld samenwerkingsprojecten tussen winkeliers en andere ondernemers, voor de inrichting van de openbare ruimte, of ter promotie van het winkelgebied. In deze winkelgebieden kan subsidie worden verstrekt voor activiteiten die betrekking hebben op: •
Verbetering van de inrichting van de openbare ruimte;
•
Presentatie, promotie of profilering van het winkelgebied;
•
Het vormgeven of verbeteren van samenwerking tussen ondernemingen die fysiek gevestigd zijn in het winkelgebied;
•
Bevordering van deskundigheid bij fysiek in het winkelgebied gevestigde ondernemingen en werknemers op het gebied van ondernemerschap, innovatie, strategie en bedrijfsvoering, via deelname aan een door een externe deskundige aangeboden opleidings-, begeleidings- of adviestraject.
Per winkelgebied kan slechts voor één keer in het kader van deze regeling voor één of meerdere van deze activiteiten subsidie worden aangevraagd. Een belangrijke voorwaarde is onder meer dat de activiteit waarvoor subsidie wordt aangevraagd een bijdrage levert aan de doelstellingen van de Friese Retailaanpak 2018-2020 en aansluit bij de SWOT-analyse van het betreffende winkelgebied.
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
29 van 31
Bijlage 4 - Combinatiebezoek supermarkten
winkelgebied. Dit geldt zowel voor servicesupermarkten als voor discounters.
Combinatiebezoek Het onderzoek toont aan dat het aandeel supermarktbezoekers dat ook Supermarkten trekkersfunctie
andere winkels bezoekt, toeneemt naarmate meer winkels dicht bij de
Supermarkten trekken consistent hoge aantallen bezoekers, beduidend
supermarkt liggen. Wanneer de eerste (vijf) winkels niet binnen 80 meter van
meer dan andere functies. Overige voorzieningen kunnen profiteren van de
de supermarkt liggen, neemt het aandeel combinatiebezoek al snel af.
grote bezoekersaantallen van supermarkten mits de supermarkt goed is Daarnaast blijkt dat het combinatiebezoek toeneemt naarmate er meer
gelegen. Onderlinge afstand en zichtrelatie zijn daarbij bepalende factoren.
winkels in het zicht van de ingang van de supermarkt liggen. De ligging van Nabijheid en zichtrelatie
een supermarkt met de in- en uitgang in de hoofdwinkelstraat levert vanuit
Uit door DTNP uitgevoerd onderzoek onder circa 3.000 respondenten in 20
deze uitkomsten optimale resultaten.
dorps- en wijkcentra blijkt dat circa 44% van de consumenten het supermarktbezoek combineert met een of meer andere winkels in hetzelfde
Voorwaarden combinatiebezoek
Combinatiebezoek
Profiel gemiddelde bezoeker in Nederland
overige winkels
supermarkt ± 10.000 bezoekers per week
60% 50% 40% 30% 20% 10%
korte loopafstand
supermarkt
0-40m
75% uit eigen dorp of wijk 80m
44% bezoekt ook andere winkels in het centrum
overige winkels bakkerij
bloemist
bioslager
warenhuis
supermarkt
kapsalon
Combinatiebezoek
56% met de fiets of te voet
60% 50% 40% 30% 20% 10%
goede zichtrelatie
30 van 31
80-120m
40 m
€ 22,- per bezoek
Bron: DTNP (2016), Passantenonderzoek trekkersol supermarkten
40-80m
Afstand tot eerste 5 winkels
3x per week
geen
1-9
> 10
Aantal winkels in het zicht
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
Bijlage 5 - Economisch functioneren
Supermarktaanbod en vloerproductiviteit Het totale supermarktaanbod in Buitenpost bestaat uit 3 winkels van samen
In deze bijlage wordt een indicatieve berekening gemaakt, om het econo-
circa 2.950 m² wvo.*** In Nederland bedraagt de gemiddelde omzet per m² in
misch-functioneren van de supermarktsector in Buitenpost in beeld te
de supermarktsector € 8.124,- per jaar (excl. btw)****.
krijgen. De waarde van een berekening op basis van beschikbare landelijke kengetallen uit het recente verleden is in de snel wijzigende winkelmarkt
Conclusie
beperkt. Niettemin kan een kwantitatieve analyse van vraag en aanbod een
Op basis van deze indicatieve berekening kan geconstateerd worden dat de
indicatie geven van de mate van overbewinkeling of uitbreidingsmogelijkhe-
supermarkten in Buitenpost sterk ondergemiddeld functioneren. In meer
den.
perifere gebieden zoals Noordoost-Friesland wordt de landelijk gemiddelde omzet per m² vaak niet gehaald. Bij een verschil van bijna 40% is echter
Besteding per hoofd
duidelijk sprake van een gespannen markt voor supermarkten in Buitenpost.
In distributieve berekeningen als deze wordt uitgegaan van de landelijk gemiddelde besteding per hoofd van de bevolking in fysieke winkels per jaar. In de supermarktsector bedraagt deze €2.111,- (excl. BTW, exclusief bestedingen online)*. Dit getal wordt gecorrigeerd voor het inkomensniveau in Buitenpost (17% onder landelijke gemiddelde**, inkomenselasticiteit van 0,4) resulterend in €1.969,- supermarktbestedingen per hoofd per jaar in
***Locatus (2019) Verkooppuntenbestand 2019. ****Bron: Detailhandel.info/Panteia (2019), Omzetkengetallen 2018.
Indicatieve berekening* economisch functioneren supermarkten Buitenpost
Buitenpost. Omzet per hoofd (excl. btw en internet)
€ 1.969
Koopkrachtbinding en toevloeiing
Inwoners Buitenpost
5.700
Op basis van de uitkomsten voor de dagelijkse sector uit het Koopstromen
Koopkrachtbinding verzorgingsgebied (max.)
90%
onderzoek 2017, de lokale ontwikkelingen in de tussentijd en de uitkomsten van de ondernemersenquête is de aanname dat de binding voor supermarkten in Buitenpost in 2020 maximaal op 90% ligt en de toevloeiing maximaal op 30%.
Omzet uit verzorgingsgebied (excl. btw) Toevloeiing van buiten verzorgingsgebied (max.)
2076.0819 Centrumvisie Buitenpost - 21 februari 2020
30%
Omzet uit toevloeiing (excl. btw en internet)
€ 4,3 mln.
Totale winkelomzet (excl. btw en internet)
€ 14,4 mln.
Gemiddelde winkelomzet per m² wvo in NL
€ 8.124
Winkelomzet per m² wvo in Buitenpost
€ 4.900
* * Bron: Detailhandel.info/Panteia (2019), Omzetkengetallen 2018. ** CBS Statline (2020), Kerncijfers wijken en buurten 2017.
€ 10,1 mln.
Voor een toelichting op de achtergronden van deze berekening verwijzen we naar de publicatie van INretail/Panteia (2019), ‘Kengetallen t.b.v. Distributieve berekeningen en behoefte ramingen, 13 mei 2019’
31 van 31
Droogh Trommelen en Partners (DTNP) - Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109, 6512 BS Nijmegen | T 024 - 379 20 83 | E info@dtnp.nl | W www.dtnp.nl