11 - Bijlage 1 - Onderzoeksrapport Kwaliteit raadsvoorstellen gemeente Achtkarspelen
Tekst van het document
Rekenkamer Achtkarspelen Rekenkameronderzoek 2025/2026 Kwaliteit raadsvoorstellen
Colofon De rekenkamers van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel willen met hun werkzaamheden bijdragen aan de kwaliteit van het lokale bestuur in de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel, aan de transparantie van het gemeentelijke handelen en de versterking v an de publieke verantwoording daarover. De rekenkamers doen dat door de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de rechtmatigheid van het door de gemeenten gevoerde of te voeren beleid en bestuur te onderzoeken en de gemeenteraden hierover te rapporteren en te adviseren. De rekenkamers hebben een onafhankelijke positie binnen de gemeenten. Zij bestaan uit externe leden, die geen binding hebben met het gemeentelijke apparaat en een ambtelijk secretaris. Sinds 1 januari 2015 vormen de beide rekenkamers een personele unie met dezelfde leden.
Nadere informatie vindt u op de websites van de gemeenteraden van de beide gemeenten: ✓ raad-achtkarspelen.nl ✓ raad.t-diel.nl Samenstelling ✓ Hanneke Vervoort, voorzitter ✓ Denise de Boer, lid ✓ Wietse Jan Boorsma, lid ✓ Linze Schaap, lid ✓ Renny de Vries-Mulder, ambtelijk secretaris Achtkarspelen ✓ Hillie de Koe, ambtelijk secretaris Tytsjerksteradiel Contact ____________________________ Rekenkamer Achtkarspelen Rekenkamer Tytsjerksteradiel Postbus 2 Postbus 3 9285 ZV Buitenpost 9250 AA Burgum raadsgriffie@achtkarspelen.nl griffie@t-diel.nl 0511 - 54 86 98 0618 238 492 Rekenkamer Achtkarspelen 1 De raad van de gemeente Achtkarspelen Afdeling : GRIF Behandeld door : R. de Vries-Mulder Doorkiesnummer : (0511) 548698 E-mail : r.devries@achtkarspelen.nl Kenmerk Bijlage Zaaknummer: 2026042417161 2 Onderwerp Onderzoeksrapport kwaliteit raadsvoorstellen Buitenpost, 7 juli 2026 Geachte raadsleden, Hierbij biedt de rekenkamer van Achtkarspelen u het onderzoek naar de kwaliteit van de raadsvoor- stellen aan. In deze brief nemen we u graag op hoofdlijnen mee in de uitkomsten en aanbevelingen en komt nog even kort de aanleiding voor het onderzoek aan de orde. Het onderzoek is onder begelei- ding van de rekenkamer uitgevoerd door TwynstraGudde, een extern onderzoeks -bureau. Voor de complete bevindingen verwijzen wij u naar het onderzoeksrapport.
Inleiding De gemeenteraad neemt elk jaar veel besluiten. Om zijn kaderstellende rol goed uit te voeren en be- sluiten achteraf te kunnen controleren, is het belangrijk dat de raad werkt met goede voorstellen. In deze voorstellen moet alle nodige informatie duidelijk staan. Uit (rekenkamer)onderzoek blijkt dat de kwaliteit van raadsvoorstellen in veel gemeenten beter kan. Hierdoor kunnen raden hun kaderstellende en controlerende rol niet altijd optimaal uitvoeren. De rekenkamer van Achtkarspelen heeft onderzocht of de kwaliteit van raadsvoorstellen de gemeente - raad voldoende ondersteunt bij het nemen van goed onderbouwde besluiten en het uitvoeren van zijn kaderstellende en controlerende rol. Hoofdvraag en hoofdconclusie In dit onderzoek staat de volgende hoofdvraag centraal: Hoe is de kwaliteit van de raadsvoorstellen en is die kwaliteit voldoende voor de gemeenteraad om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen? 2 De rekenkamer komt op basis van het onderzoek tot de volgende hoofdconclusie: De kwaliteit van de raadsvoorstellen van de gemeente Achtkarspelen stelt de gemeenteraad in het algemeen in staat om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen. Het onderzoek laat echter ook zien dat de kwaliteit op meerdere punten beter kan, opdat de raad altijd over kwalitatief goede voorstellen beschikt. Er gaat al veel goed.
Er wordt gewerkt met een vaste basis voor raadsvoorstellen: een format met vaste kopjes. De voorstellen bevatten in veel gevallen heldere beslispunten en maken meestal duidelijk over welk probleem het voorstel gaat. Daarnaast wordt vaak aandacht besteed aan de wijze waarop het voorstel aansluit op bestaand besluit. De totstandkoming van de voorstellen gebeurt aan de hand van een helder uitgewerkte procesbeschrijving, waarin per tussenstap de rollen, taken en verantwoordelijk - heden van de verschillende betrokkenen zijn beschreven. Raadsleden geven de kwaliteit van raads- voorstellen gemiddeld zelf een 6,48 en constateren dat de kwaliteit redelijk op orde is. Daar staat tegenover dat de kwaliteit van de voorstellen niet op alle onderdelen voldoende is geborgd. Samenvattingen zijn niet altijd bondig en kernachtig, voorstellen zijn niet altijd zelfstandig leesbaar . Dat laatste komt doordat vaak verwezen wordt naar bijlagen, vaktermen en afkortingen regelmatig niet (duidelijk) zijn toegelicht, risico’s en alternatieven niet altijd voldoende concreet zijn en het in veel ge- vallen ontbreekt aan duidelijke evaluatieafspraken. Dit maakt dat de raad niet altijd over kwalitatief goede voorstellen beschikt die nodig zijn om besluiten goed onderbouwd te nemen. Er bestaat geen gedeeld beeld van wat een kwalitatief goed raadsvoorstel precies is.
Hierdoor is de kwaliteit van de raadsvoorstellen sterk afhankelijk van de ervaring en het vakmanschap van individuele opstellers. Hoewel zichtbaar is geïnvesteerd in het proces met procesbeschrijvingen en trainingen, ontbreekt het in de praktijk nog te vaak aan een eenduidige toepassing van de formats, vindt integrale afstemming bij de totstandkoming wisselend plaats en is er geen eenduidig beeld van het gewenste moment en de wijze waarop de agendacommissie en de griffie worden betrokken. Deelconclusies Hieronder werken we per aspect van het onderzoek de deelconclusies uit. De deelconclusies volgen uit de toets aan de normen in het normenkader.1 1. Het proces om te komen tot een raadsvoorstel is op papier goed beschreven, maar kent in de praktijk belangrijke verbeterpunten. Het proces om tot een raadsvoorstel te komen is helder beschreven. Per stap is vastgelegd wie waar- voor verantwoordelijk is en op welke momenten controle of afstemming moet plaatsvinden. De pro- cesbeschrijving is in grote lijnen bekend bij de betrokken medewerkers en vormt ook het uitgangspunt voor de manier waarop in de praktijk wordt gewerkt. Tegelijkertijd zijn er verschillende factoren die de kwaliteit van het proces in de praktijk onder druk zetten: ▪ Integrale afstemming wordt te laat, onvoldoende en niet uniform georganiseerd.
Zo worden finan- ciële, juridische of risico -technische aspecten soms pas laat en/of onvolledig in het proces zicht- baar. ▪ De rol van de agendacommissie en de griffie is onvoldoende duidelijk. Er is nog geen gedeeld beeld over het moment waarop zij betrokken worden en de kwaliteitsafspraken waaraan zij moe- ten toetsen. Deze rol is bovendien niet verwerkt in de procesbeschrijving. 1 Zie paragraaf 1.3 ‘Normenkader’ in de Nota van bevindingen. 3 ▪ De formats en/of protocollen consequent worden toegepast en zijn niet bij alle betrokkenen be- kend. 2. De raadsvoorstellen hebben in het algemeen een herkenbare basisstructuur, maar het beschikbare format wordt niet eenduidig toegepast en de inhoudelijke kwaliteit van de voorstellen is wisselend . De raadsvoorstellen hebben over het algemeen een herkenbare en logische opbouw. Het bestaande format, met vaste onderdelen, helpt daarbij. Alle onderzochte voorstellen bevatten een samenvatting en besluitvormende voorstellen bevatten doorgaans heldere beslispunten. Deze basis wordt door de raadsleden herkend, zij zijn positief over deze onderdelen. Toch laat het onderzoek zien dat het format niet altijd op dezelfde manier wordt gebruikt en dat de kwaliteit van de inhoud per voorstel verschilt. Dat maakt dat de raad niet in alle gevallen even goed wordt ondersteund bij de voorbereiding en be- oordeling van besluiten.
De inhoudelijke kwaliteit van raadsvoorstellen is echter wisselend: ▪ Het format wordt niet altijd volledig en eenduidig gebruikt. Niet in alle voorstellen worden alle vaste kopjes benut. Soms voegen opstellers eigen kopjes toe, die geen onderdeel uitmaken van het format. Daardoor ontstaan verschillen tussen voorstellen en is niet altijd duidelijk welke infor- matie op welke plaats te vinden is. ▪ Samenvattingen zijn niet altijd bondig en kernachtig. Hoewel alle voorstellen een samenvatting bevatten, geeft deze niet altijd kort de kern van het voorstel weer. Dit wordt ook door raadsleden genoemd als verbeterpunt. ▪ Voorstellen zijn niet altijd zelfstandig leesbaar. Belangrijke informatie staat soms in de bijlage, waardoor raadsleden aanvullende stukken moeten raadplegen om het voorstel goed te kunnen begrijpen. Dit vermindert de toegankelijkheid van het voorstel, zeker voor raadsleden die het on- derwerp niet van dichtbij volgen. ▪ Vaktermen en afkortingen worden structureel niet toegelicht. De taal in raadsvoorstellen is, mede daardoor, niet altijd voldoende toegankelijk. Raadsleden ervaren dit als een knelpunt, omdat het de leesbaarheid en begrijpelijkheid van voorstellen vermindert. ▪ Risico’s zijn regelmatig summier ingevuld of ten onrechte als niet van toepassing aangemerkt..
Hoewel raadsleden het positief vinden dat in voorstellen vaak aandacht is voor risico’s wordt soms volstaan met een algemene formulering of wordt aangegeven dat risico’s niet van toepassing zijn zonder dat dit voldoende wordt onderbouwd. ▪ Evaluatieafspraken ontbreken vaak. Bij het merendeel van de voorstellen ontbreekt een duidelijke evaluatieafspraak, ook bij voorstellen met een grote financiële of maatschappelijke impact. Raad- sleden geven aan dat evaluaties te weinig gestructureerd plaatsvinden en dat niet altijd vooraf duidelijk is wanneer de raad wordt geïnformeerd over de resultaten. In samenhang bezien biedt het format wel een goede basis, maar vindt nog onvoldoende borging plaats van de consequente uitwerking van alle kwaliteitsaspec ten. Daardoor is de kwaliteit nog te af- hankelijk van de individuele opsteller. 3. ’Beleidsrationaliteit’: beleidsprobleem en relevantie zijn meestal duidelijk, hoe het voorstel bijdraagt is minder helder en het bespreken van alternatieve oplossingen is matig. De meeste raadsvoorstellen maken duidelijk welk probleem moet worden opgelost en waarom het onderwerp actueel en relevant is. Ook wordt daarin meestal verwezen naar eerder vastgesteld beleid of naar eerdere raadsvoorstellen waarop het voorstel voortbouwt. Als een voorstel afwijkt van be- staand beleid, dan is dat doorgaans duidelijk.
Daarmee is de basis van beleidsrationaliteit in veel voor- stellen aanwezig. 4 Maar ook hier zijn verbeteringen mogelijk: ▪ Alternatieven worden onvoldoende uitgewerkt. In meerdere voorstellen worden alternatieve be- leidsopties beperkt beschreven. Zo wordt soms slechts één alternatief genoemd en staat er in an- dere gevallen ‘niet van toepassing’, zonder toelichting. Dat laatste is niet altijd overtuigend, omdat alternatieven in sommige gevallen wel denkbaar zijn. Hierdoor wordt de beleidsruimte voor de raad onvoldoende zichtbaar, een belangrijk punt voor de kaderstellende rol van de raad. De raad moet niet alleen kunnen beoordelen of het voorstel van het college aanvaardbaar is, maar ook welke andere keuzes mogelijk zijn en wat daarvan de gevolgen zijn. Daarvoor is het nodig dat al- ternatieven worden voorzien van voor- en tegenargumenten, financiële gevolgen en risico’s. ▪ Niet altijd is duidelijk hoe het voorstel bijdraagt aan het oplossen van het geformuleerde pro- bleem, vastgestelde beleidsdoelen en ambities. Beleidsdoelen worden niet consequent meetbaar geformuleerd. Daardoor heeft de raad minder grip op wat een besluit concreet beoogt te berei- ken, wat doorwerkt in de controlerende rol van de raad. Als vooraf niet duidelijk is welk resultaat wordt beoogd is het later moeilijker om vast te stellen of het besluit heeft gewerkt en of bijsturing nodig is.
Aanbevelingen Op basis van de conclusies komen we tot vijf aanbevelingen. De eerste twee aanbevelingen richten zich op de kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf (A). De laatste drie aanbevelingen gaan in op verbete- ring van het proces (B.). A. Verbetering van de kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf 1. Verzoek het college om het format aan te scherpen met een duidelijke schrijfwijzer met minimale kwaliteitseisen per kopje die concreet kunnen worden getoetst en deel het met de raad. De formats zijn een goede basis voor kwalitatief goede raadsvoorstellen, maar kunnen op punten be- ter. De rekenkamer doet de suggestie de volgende toevoegingen te doen: ▪ Algemeen, zelfstandige leesbaarheid: voeg toe dat essentiële informatie altijd in het voorstel zelf staat en niet uitsluitend in bijlagen. Laat verwijzingen naar eerdere raadsbesluiten en beleidsdo- cumenten chronologisch weergeven, zodat de beleidsmatige samenhang voor de raad direct her- leidbaar is. ▪ Taal: voeg als nieuw vereiste toe dat de opstellers de raadsvoorstellen, waar doenlijk, schrijven op taalniveau B1; voeg ook toe dat zij afkortingen altijd voluit schrijven bij eerste gebruik en dat zij vaktermen kort toelichten. ▪ Eerdere raadsvoorstellen/historie (Histoarje): het kopje ‘Histoarje’ maakt geen onderdeel (meer) uit van de huidige formats.
Raadsleden willen afzonderlijke voorstellen beter kunnen relateren aan de context. Voeg dit kopje toe inclusief klikbare koppelingen naar eerder behandelde raadsvoorstel- len. ▪ Samenvatting (Koarte gearfetting): voeg toe dat de samenvatting altijd de financiële consequenties bevat, zodat de samenvatting zelfstandig leesbaar is zonder het voorstel te hoeven raadplegen. ▪ Bijlagen: voeg als nieuw vereiste toe dat verwijzingen naar bijlagen altijd voorzien zijn van een paginanummer of paragraafaanduiding, en dat in de tekst per bijlage een korte toelichting op de relevantie van de bijlage. ▪ Alternatieven: voeg toe dat elk voorstel in principe minimaal één alternatief bevat, inclusief voor - en tegenargumenten, financiële consequenties en risico's per alternatief. En als er, gelet op de aard van het voorstel, geen alternatieven zijn, zorg dan voor een uitleg daarover. ▪ Risico's en kanttekeningen (Kanttekenings/risiko's): voeg toe dat risico's altijd worden voorzien van een maatregel die de risico’s vermindert en dat het invullen van 'n.v.t.' alleen is toegestaan met een expliciete onderbouwing. ▪ Evaluatie (Evaluaasje): voeg toe dat het invullen van 'n.v.t.' alleen mag met een expliciete toelich- ting waarom evaluatie niet passend is.
5 Verzoek het college vervolgens om het aangescherpte format en de schrijfwijzer te delen met de raad, zodat raadsleden weten welke kwaliteitseisen aan raadsvoorstellen worden gesteld en daarop kunnen steunen bij de voorbereiding en beoordeling van voorstellen. 2. Verzoek het college om een structureel intern scholingsaanbod voor opstellers van raadsvoorstellen te creëren. Het lijkt de rekenkamer zinvol om het schrijven van raadsvoorstellen, en de toepassing van de schrijf- wijzer inclusief minimale eisen, structureel op te nemen in het inwerkprogramma van nieuwe mede- werkers. Ook beveelt zij aan dat de teammanagers dit onderwerp periodiek agenderen in het eigen team. B. Verbeteringen van het proces 3. Verzoek het college om de rollen van de griffie en de agendacommissie in het proces duidelijk vast te leggen. Verzoek het college om samen met de gemeentesecretaris, de griffie en de agendacommissie afspra- ken te maken over de rol van de griffie en de agendacommissie bij het bevorderen en bewaken van de kwaliteit van raadsvoorstellen. Uit het onderzoek blijkt dat deze rollen nog niet voor iedereen duidelijk zijn.
Vraag het college daarom hierover duidelijke afspraken te maken, waarbij in ieder geval vastge legd wordt: ▪ op welk moment de griffie wordt betrokken; ▪ op welk moment de agendacommissie wordt betrokken; ▪ op welke kwaliteitsaspecten zij toetsen; ▪ wat de vervolgstappen zijn van de uitkomsten van deze toetsing; en ▪ wie verantwoordelijk is voor de opvolging van deze uitkomsten. Verzoek het college om deze afspraken vervolgens op te nemen in de procesbeschrijving. 4. Verzoek het college om de inhoudelijke toets door teammanagers te versterken. Verzoek het college om te borgen dat teammanagers raadsvoorstellen niet alleen procesmatig, maar ook inhoudelijk toetsen voordat een voorstel richting het portefeuillehoudersoverleg of het college gaat. De teammanager heeft hierin al een formele rol, maar deze wordt wisselend ingevuld. Vraag het college daarom om duidelijk vast te leggen dat teammanagers toetsen of een raadsvoorstel voldoet aan minimumeisen uit de schrijfwijzer. Daarbij gaat het niet alleen om de vraag of alle onderdelen zijn ingevuld, maar ook om de inhoudelijke kwaliteit van het voorstel. 5. Verzoek het college om integrale afstemming verplicht en aantoonbaar onderdeel te maken van het proces, alvorens het voorstel kan worden geagendeerd bij het portefeuillehoudersoverleg (PFO).
Het lijkt de rekenkamer zinvol vast te leggen dat een raadsvoorstel pas op de agenda van een PFO komt als de opsteller aantoonbaar heeft afgestemd met de relevante disciplines. De teammanager zal dan verantwoordelijk zijn voor het bewaken van deze stap: accordering van een voorstel pas als uit de inhoud blijkt dat de b enodigde financiële, juridische en risico -technische afstemming heeft plaatsge- vonden. 6 Bestuurlijk wederhoor Op 3 juni 2026 is het onderzoeksrapport naar het college gestuurd voor bestuurlijk wederhoor, een bestuurlijke reactie op de bevindingen en de conclusies en aanbevelingen uit het onderzoek . Op 24 juni 2026 is de bestuurlijke wederhoorreactie bij ons binnengekomen. De rekenkamer stelt het op prijs dat het college de aanbevelingen overneemt. Wij hebben er uiteraard begrip voor dat niet altijd alles lukt zoals voorgenomen. Het bestuurlijk wederhoor vindt u als bijlage bij deze aanbiedings- brief. Presentatie van het onderzoek De rekenkamer presenteert en licht het onderzoek toe tijdens de commissievergadering Byld van don- derdag 3 september 2026. De vergadering begint om 19.30 uur. De rekenkamer en de onderzoekers van onderzoeksbureau TwynstraGudde zijn hier bij aanwezig. Dankwoord Wij bedanken alle raadsleden, medewerkers en collegeleden die op welke wijze dan ook hebben deel- genomen of meegewerkt aan dit onderzoek voor hun bijdrage.
Met vriendelijke groet, Namens de Rekenkamer van Achtkarspelen, Hanneke Vervoort Voorzitter www.achtkarspelen.nl achtkarspelen GEMEENTE Aan de Rekenkamer Achtkarspelen ter attentie van de voorzitter mevrouw Hanneke Vervoort Dossiernummer Stuknummer Behandeld door Email Uw brief van 3 juni 2026 2026051317670 26ZG040751 gemeente@achtkarspelen.nl Uw kenmerk Bijlage Verzenddatum 24 juni 2026 Onderwerp Bestuurlijk wederhoor rekenkameronderzoek kwaliteit raadsvoorstellen Geachte mevrouw Vervoort, Wij danken de Rekenkamer voor het uitgevoerde onderzoek naar de kwaliteit van de raadsvoorstellen. Het onderzoek biedt een waardevolle spiegel voor zowel bestuur als organisatie en levert bruikbare aanknopingspunten voor verdere verbetering van de informatievoorziening aan de gemeenteraad. We kunnen ons vinden in de hoofdconclusie dat de kwaliteit van de raadsvoorstellen de gemeenteraad in het algemeen in staat stelt zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen. Wij herkennen het beeld dat de gemeente beschikt over een vaste structuur voor raadsvoorstellen, een helder beschreven proces en dat voorstellen in de meeste gevallen duidelijk maken welk probleem wordt aangepakt en welke beslissing van de raad wordt gevraagd. De Rekenkamer benoemt verschillende verbeterpunten. Een belangrijk deel daarvan herkennen wij.
Wij plaatsen echter enkele kanttekeningen bij de interpretatie van de bevindingen en de voorgestelde oplossingsrichtingen. Context: een organisatie in ontvlechting en opbouw Het onderzoek is uitgevoerd in een periode waarin de ambtelijke organisatie een omvangrijke organisatieontwikkeling doormaakt. Na de ontvlechting van de ambtelijke samenwerking in 2023/2024 is in relatief korte tijd een zelfstandige ambtelijke organisatie opgebouwd. In die periode 'is de winkel opengebleven' en die combinatie heeft veel gevraagd van de medewerkers. In 2025 zijn veel nieuwe medewerkers aangetrokken en zijn teams opnieuw samengesteld. Nu, medio 2026, is nog steeds sprake van een relatief grote instroom van nieuwe medewerkers. Deze context verdient nadrukkelijk aandacht bij de beoordeling van de uitkomsten van het onderzoek. Een aanzienlijk deel van de medewerkers heeft geen of een beperkte ervaring met het werken in een bestuurlijk-politieke omgeving en met het opstellen van raadsvoorstellen. Zij beschikken uiteraard over de inhoudelijke kennis op hun vakgebied,
maar het ontwikkelen van de benodigde vaardigheden om in een gemeentelijke context te werken vraagt tijd, praktijkervaring en begeleiding. Tegen deze achtergrond beschouwen wij de geconstateerde verschillen in kwaliteit dan ook primair als een kenmerk van een organisatie in opbouw, en niet als een tekortkoming in de basis van het proces. Dit onderstreept het belang van verdere professionalisering, met nadruk op scholing, begeleiding en eenduidige kwaliteitseisen. Kwaliteit van raadsvoorstellen is méér dan een format Wij begrijpen de wens om raadsvoorstellen verder te uniformeren. Tegelijkertijd willen wij voorkomen dat de nadruk te veel komt te liggen op formats, protocollen en checklists. Een kwalitatief goed raadsvoorstel is meer dan een correct ingevuld format. Het vraagt ook om inhoudelijke deskundigheid, bestuurlijke sensitiviteit, analytisch vermogen en het vermogen complexe vraagstukken terug te brengen tot heldere bestuurlijke keuzes. Deze vaardigheden ontwikkelen zich in de praktijk en zijn niet volledig af te dwingen via aanvullende voorschriften. Daarnaast verwachten we dat de toenemende inzet van AI een kwaliteitsslag in de leesbaarheid zal kunnen opleveren. Daarbij staat de borging van informatieveiligheid uiteraard voorop. Reactie op de aanbevelingen Aanbeveling 1 — Aanscherpen format en schrijfwijzer Het college neemt deze aanbeveling over.
Wij onderschrijven dat het bestaande format een goede basis biedt, maar op onderdelen verder kan worden verduidelijkt. Daarbij denken wij onder andere aan leesbaarheid, toelichting van vaktermen en afkortingen, betere beschrijving van risico's, aandacht voor evaluatieafspraken en een duidelijke relatie met eerder vastgesteld beleid. We zullen samen het de griffie de teksten die dienen als toelichting op de kopjes aanscherpen en waar nodig uitbreiden. Wij verwachten het aangescherpte format in Q4 met de raad te kunnen delen. Aanbeveling 2 — Structureel scholingsaanbod Het college neemt deze aanbeveling over. Gelet op de opbouwfase van de organisatie en het grote aantal medewerkers dat (incidenteel) raadsvoorstellen opstelt, zien wij scholing als één van de meest effectieve maatregelen om de kwaliteit verder te versterken. Vanuit het verleden hebben we goede ervaringen met een opleidingsbureau dat trainingen kan verzorgen. Daarom kiezen wij ervoor de mogelijkheden voor een structureel extern scholingsaanbod te onderzoeken. Hiervoor zullen in afstemming met de afdeling HRM/opleidingen offertes worden opgevraagd. Mocht het opleidingsbudget hiervoor onvoldoende ruimte bieden, dan zullen wij hierover een voorstel doen aan de raad. Aanbeveling 3 — Rol van griffie en agendacommissie Het college neemt deze aanbeveling gedeeltelijk over.
Wij onderschrijven het belang van heldere afspraken over de betrokkenheid van de griffie bij het proces rondom raadsvoorstellen en zullen hierover in gesprek te gaan met de griffie. Tegelijkertijd benadrukken wij dat het duale stelsel met zich meebrengt dat de verantwoordelijkheid voor de inhoudelijke voorbereiding en inhoudelijke kwaliteit van raadsvoorstellen bij de ambtelijke organisatie en het college ligt. Wij achten het daarom onwenselijk dat concept-raadsvoorstellen eerder aan de griffie worden voorgelegd dan aan de portefeuillehouder en het college. De griffie vervult een zelfstandige rol als ondersteuner van de raad; deze positie dient strikt onderscheiden te blijven van de verantwoordelijkheid van het college voor de voorbereiding van voorstellen. Informele afstemming met de griffie over planning, behandelwijze en
informatievoorziening blijft mogelijk en kan, afhankelijk van de situatie, wenselijk zijn, zoals ook nu al gebeurt. Een verplichte processtap waarbij concepten standaard eerst aan de griffie worden voorgelegd, zullen wij echter niet invoeren. Ten aanzien van de rol van de agendacommissie constateren wij dat er onduidelijkheid bestaat over haar betrokkenheid bij de kwaliteit van raadsvoorstellen. Hierover hebben wij de gemeenteraad reeds geïnformeerd in onze brief van 10 december 2025, in reactie op de concept-verordening Agendacommissie. Deze verordening is op 18 december 2025 vastgesteld. In genoemde brief hebben wij erop gewezen dat de term `kwaliteit van vergaderstukken' onvoldoende is afgebakend en daardoor ruimte laat voor uiteenlopende interpretaties. Wij hebben daarbij voorgesteld om 'kwaliteit' uitsluitend procesmatig te definiëren, te weten: het gebruik van het voorgeschreven format, volledige invulling daarvan en tijdige aanlevering bij de griffie. Daarmee wordt expliciet gemaakt dat geen sprake is van inhoudelijke toetsing. Deze nadere duiding is bij de vaststelling van de verordening niet overgenomen. Gelet op de bestaande onduidelijkheid achten wij het wenselijk om hierover alsnog in gesprek te treden met de agendacommissie, met als doel tot een heldere afbakening van rollen en verantwoordelijkheden te komen.
Aanbeveling 4 — Versterken inhoudelijke toets door teamleiders Het college neemt deze aanbeveling over. Wij onderschrijven dat teamleiders een belangrijke rol vervullen bij de kwaliteitsborging van raadsvoorstellen. Daarbij gaat het niet alleen om procesmatige controle, maar ook om een beoordeling van de inhoudelijke kwaliteit van voorstellen. In overleg met de betrokken teamleiders zal worden onderzocht op welke wijze deze rol verder kan worden verduidelijkt en versterkt. Aanbeveling 5 — Integrale afstemming Het college neemt deze aanbeveling over. Wij onderschrijven het belang van tijdige betrokkenheid van juridische, financiële en andere relevante disciplines. Goede integrale afstemming draagt bij aan de kwaliteit en uitvoerbaarheid van voorstellen. Naar verwachting gaan wij vanaf oktober 2026 voor het proces van bestuurlijke besluitvorming Ibabs gebruiken. De voorbereidingen daarvoor zijn gaande. Daarmee kan op eenvoudige(re) wijze een verplichte check worden ingebouwd in het proces, waarmee geborgd wordt dat er afstemming heeft plaatsgevonden en dat de inbreng van de betrokken collega's op de juiste wijze is verwerkt. Naast de teamleiders beginnen we met verplichte accordering van de raadsvoorstellen door de financieel adviseurs.
Tegelijkertijd achten wij het van belang dat procesafspraken werkbaar blijven en we niet verzanden in een 'parafencultuur' die leidt tot onnodige vertraging van de besluitvorming. Bij de verdere uitwerking zal daarom worden gezocht naar een balans tussen kwaliteitsborging en uitvoerbaarheid. Slotbeschouwing We zien het onderzoek vooral als een bevestiging dat de basis van de kwaliteit van raadsvoorstellen aanwezig is, terwijl verdere professionalisering mogelijk en wenselijk blijft. De aanbevelingen bieden daarvoor bruikbare aanknopingspunten. Tegen de achtergrond van de ontvlechting van de ambtelijke samenwerking, de opbouw van een nieuwe organisatie en de instroom van veel nieuwe medewerkers zien wij de geconstateerde verbeterpunten vooral als ontwikkelpunten van een organisatie in opbouw.
Wij hebben er vertrouwen in dat de kwalit git van de raadsvoorstellen zich de komende jaren verder zal versterken door ervaring, gerichte ondersteuning en aanvullende professionalisering. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Achtkarspelen, de burgemeester, J.D. de Vries MSc I111 . I'l.r. UG JUIIIJ.
Kwaliteit raadsvoorstellen In opdracht van rekenkamer Achtkarspelen D E F I N I T I E F Thijs Boertien, Jop de Graaff, Roel Lauwerier R A P P O R T 4 juni 2026 2 / 54 Inhoudsopgave 2 1. Inleiding 3 1.1. Aanleiding 3 1.2. Doelstelling, vraagstelling en scope van het onderzoek 3 1.3. Normenkader 4 1.4. Aanpak 5 1.5. Leeswijzer 6 2. Het proces rondom raadsvoorstellen 8 2.1. Context: relevante ontwikkelingen 8 2.2. Het proces is op papier beschreven 10 2.3. Analyse: het proces in de praktijk en ervaringen van betrokkenen 11 3. De kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf 15 3.1. Kwaliteitscriteria op papier en sturing op kwaliteit 15 3.2. Analyse van ‘kwaliteit’ in de praktijk 17 4. Beleidsrationaliteit 29 4.1. Beleidsrationaliteit van de verschillende raadsvoorstellen 29 Bijlagen 36 Bijlage 1: Getoetst normenkader 36 Bijlage 2: Geraadpleegde bronnen 43 Bijlage 3: Procesbeschrijving raadsvoorstellen 44 Bijlage 4: Format meningvormend/besluitvormend raadsvoorstel 49 Bijlage 5. Verdiepende raadsvoorstellen | 3 besluitvormingstrajecten 51 3 / 54 1. Inleiding 1.1. Aanleiding Eerdere (rekenkamer)onderzoeken in diverse Nederlandse gemeenten naar de kwaliteit van raadsvoorstellen laten zien dat de raadsvoorstellen in veel gemeenten voor verbetering vatbaar zijn. De rekenkamers van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel hebben daarom besloten een onderzoek hiernaar te starten.
Dit onderwerp stond eerder niet op de shortlist, maar de rekenkamers besloten daarvan af te wijken in verband met twee ontwikkelingen: • de positie waarin beide gemeenten zich bevinden: de ontvlechting en de opbouw van twee zelfstandige gemeenten met bijbehorende organisaties. • de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. Dit onderwerp is bij uitstek geschikt om de ‘nieuwe raad’ in mee te nemen. 1.2. Doelstelling, vraagstelling en scope van het onderzoek De rekenkamer heeft het volgende onderzoeksdoel geformuleerd: inzichtelijk krijgen of de kwaliteit van de raadsvoorstellen voldoende is voor de gemeenteraad om zijn kaderstellende en controlerende rol goed te vervullen. Dit om de positie van de raad te versterken en het besluitvormingsproces, indien nodig, te verbeteren. Hierbij hoort de volgende hoofdvraag: Hoe is de kwaliteit van de raadsvoorstellen en is die kwaliteit voldoende voor de gemeenteraad om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen? Om deze hoofdvraag te beantwoorden heeft de rekenkamer onderstaande deelvragen geformuleerd. 1. Hoe verloopt het proces om te komen tot een raadsvoorstel? a. Welke stappen worden doorlopen bij het opstellen, distribueren en archiveren van een raadsvoorstel? b. Wat zijn daarbij de specifieke rollen, taken en verantwoordelijkheden van ambtelijke organisatie, college en raad? c.
Welke vastgestelde formats of protocollen zijn beschikbaar? d. Hoe worden deze toegepast in de praktijk en welke knelpunten worden daarbij ervaren? 2. Wat is de kwaliteit van de raadsvoorstellen waarop raadsbesluiten gebaseerd worden? a. Is er vastgesteld aan welke kwaliteitscriteria raadsvoorstellen moeten voldoen? b. Hoe is intern geborgd dat de kwaliteitscriteria worden toegepast voordat raadsvoorstellen aan de raad worden aangeboden? c. Hebben de raadsvoorstellen een heldere, logische en eenduidige opbouw? d. Bevatten de raadsvoorstellen duidelijke beslispunten? e. Zijn de raadsvoorstellen zelfstandig leesbaar (inclusief bondige samenvatting), met duidelijk onderscheid tussen hoofd- en bijzaken? f. Is er sprake van toegankelijk taalgebruik in de raadsvoorstellen? 4 / 54 g. Bevatten de raadsvoorstellen voldoende, overzichtelijke en bruikbare informatie (inclusief toegankelijke en passende bijlagen, tijdspad en risicoparagraaf), zodat raadsleden hun kaderstellende en controlerende taak goed kunnen uitvoeren? h. Is helder aangegeven of, wanneer en hoe belangrijke besluiten worden geëvalueerd? 3. Wat is de kwaliteit van de beleidsrationaliteit van de raadsvoorstellen? a. In hoeverre zijn de raadsvoorstellen beleidsmatig relevant? i.
Wordt expliciet en helder gemaakt welk probleem het voorstel oplost, waarom dit probleem actueel en relevant is en wat de voorgestelde oplossing precies inhoudt? ii. Zijn alternatieven, argumenten, gevolgen en risico’s voldoende inzichtelijk gemaakt (inclusief consequenties), zodat raadsleden een goed onderbouwd en rationeel afgewogen besluit kunnen nemen? b. In hoeverre zijn de raadsvoorstellen beleidsmatig ingebed? i. Is duidelijk hoe raadsvoorstellen voortbouwen op eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten? ii. Wordt het expliciet gemaakt als een raadsvoorstel afwijkt van eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten? 4. Hoe ervaren raadsleden zelf de kwaliteit van raadsvoorstellen in de praktijk? a. Hoe ervaren raadsleden de leesbaarheid, overzichtelijkheid, beleidsrationaliteit en bruikbaarheid van raadsvoorstellen voor hun kaderstellende en controlerende rol, en in hoeverre komen deze ervaringen overeen? 5. Welke concrete verbeteringen zijn op basis van dit onderzoek mogelijk en noodzakelijk om het proces én de kwaliteit van raadsvoorstellen optimaal aan te laten sluiten bij de informatiebehoeften van de gemeenteraad? 1.3. Normenkader De onderzoeksvragen met een normatief karakter worden beantwoord met behulp van het volgende normenkader.
Aspect Norm Proces totstandkoming, distributie en archivering raadsvoorstellen • De gemeente beschikt over vastgestelde formats en/of protocollen waarin het proces van totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen is beschreven. • Deze formats en/of protocollen worden consequent toegepast en zijn bij alle betrokkenen (ambtelijke organisatie, college, griffie, raad) bekend. • De rollen, taken en verantwoordelijkheden voor de totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen zijn duidelijk beschreven. • De afspraken over de totstandkoming, distributie en archivering van de raadsvoorstellen worden in de praktijk toegepast. 5 / 54 Aspect Norm Kwaliteit van raadsvoorstellen • Duidelijk is vastgesteld aan welke kwaliteitscriteria de raadsvoorstellen moeten voldoen. • Intern is duidelijk geborgd dat de kwaliteitscriteria worden toegepast voordat voorstellen naar de raad gaan. • Raadsvoorstellen hebben een heldere, logische en eenduidige opbouw. • Raadsvoorstellen bevatten een bondige samenvatting. • Raadsvoorstellen bevatten duidelijke beslispunten. • Elk raadsvoorstel is zelfstandig leesbaar, met duidelijk onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. • Bijlagen worden doelgericht toegevoegd, met een duidelijke toelichting op de relevantie van de opgenomen informatie.
• De taal in raadsvoorstellen is toegankelijk, bevat geen onnodig jargon en eventuele vaktermen en afkortingen worden helder uitgelegd. • Raadsvoorstellen bevatten voldoende informatie over (financiële, personele en juridische) consequenties. • Raadsvoorstellen bevatten een helder en realistisch tijdspad voor de uitvoering en evaluatie. • Elk raadsvoorstel bevat, indien relevant, een risicoparagraaf. • Bij belangrijke raadsbesluiten wordt aangegeven of, wanneer en hoe een evaluatie plaatsvindt. Beleidsrationaliteit • De raadsvoorstellen maken duidelijk welk concreet probleem het raadsbesluit moet oplossen, waarom dit probleem relevant en actueel is, en hoe het voorstel bijdraagt aan vastgestelde beleidsdoelen en ambities van de gemeente. • Alternatieve beleidsopties, inclusief voor- en tegenargumenten, gevolgen en risico’s, worden inzichtelijk gemaakt. • Raadsvoorstellen verwijzen expliciet naar eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten waarop het voorstel voortbouwt. • Indien een raadsvoorstel afwijkt van eerder vastgesteld beleid, eerdere raadsbesluiten of beleidsdocumenten, wordt dit expliciet gemaakt Ervaringen van raadsleden • Raadsleden ervaren raadsvoorstellen als overzichtelijk, begrijpelijk en inhoudelijk volledig genoeg om hun kaderstellende en controlerende taak goed uit te kunnen voeren.
• Raadsleden ervaren de beleidsrationaliteit (beleidsmatige relevantie en inbedding) als voldoende duidelijk, en vinden dat voorstellen expliciet en helder aansluiten bij eerder vastgesteld beleid, ambities en doelen. 1.4. Aanpak Dit onderzoek is uitgevoerd via de volgende stappen: • Startbijeenkomst. Er heeft een startbijeenkomst plaatsgevonden met een vertegenwoordiging van de rekenkamer, de organisatie, het college, de raad en onderzoekers. Tijdens deze bijeenkomst zijn de aanpak, onderzoeksvragen en het normenkader besproken en toegelicht. • Documentenonderzoek. In de eerste fase zijn 15 raadsvoorstellen geselecteerd die onderzocht zijn op de verschillende kwaliteitsaspecten uit het normenkader. In samenspraak tussen de rekenkamer en de onderzoekers zijn de volgende 15 raadsvoorstellen geselecteerd, op basis van de volgende selectiecriteria: o Spreiding tussen domein fysiek en sociaal; o Jaartallen; o Aard van het voorstel (opiniërend en besluitvormend); o Input voorstel (vanuit organisatie, raad, griffie of onderzoekers TwynstraGudde); o Lokaal opgesteld (dus niet vanuit een regionaal verband); o Representatief (kan vaker voorkomen). 6 / 54 Figuur. Selectie raadsvoorstellen1 Daarnaast zijn documenten opgevraagd bij de gemeentelijke organisatie over de opzet en uitvoering van het proces en relevante formats. • Enquête.
Er is een enquête uitgezet onder raadsleden en steunfractieleden. De enquête is ingevuld door vijftien (15) raadsleden en zes (6) steunfractieleden. Tien (10) respondenten zijn in de raadsperiode 2022 – 2026 raadslid/steunfractielid geworden en elf (11) respondenten zijn dit al sinds de periode 2018 – 2022. Waar in de rapportage wordt gesproken over wat ‘raadsleden’ in de enquête hebben ingevuld, worden raads- en steunfractieleden bedoeld. • Gespreksronde. In deze stap zijn interviews afgenomen met ambtelijk betrokkenen binnen de gemeentelijke organisatie (10x), de griffie (1x), een vertegenwoordiging van het college (2x wethouders) en de raad. Bij de raadssessie waren 8 raadsleden aanwezig, van 7 verschillende partijen/groeperingen (1x PVV, 2x CDA, 1x ChristenUnie, 1x GroenLinks, 1x Gemeentebelangen Achtkarspelen, 1x PvdA en 1x zelfstandig raadslid). • Rapportage. De input uit de documentenstudie en gespreksronde heeft geleid tot voorliggend rapport waarin de beschrijving, de analyse en de toetsing aan het normenkader plaatsvinden. 1.5. Leeswijzer Deze conceptrapportage is opgebouwd aan de hand van de structuur van het normenkader: • In hoofdstuk 2 staat het ‘proces’ van de totstandkoming tot aan de archivering van raadsvoorstellen centraal. • In hoofdstuk 3 staat de ‘kwaliteit’ van de raadsvoorstellen zélf centraal.
• In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de ‘beleidsrationaliteit’ van de raadsvoorstellen. 1 Voor het voorstel ‘gebiedsontwikkeling Surhuiterveen’ (4) geldt dat dit voortel uiteindelijk alleen meningvormend is behandeld. Het stond op de agenda voor een besluitvormende raadsvergadering, maar is toen op verzoek van de raad van de agenda gehaald. Voor dit onderzoek is w el het besluitvormende raadsvoorstel bestudeerd.
7 / 54 Op relevante plekken in de hoofdstukken vindt een kwalitatieve toets op het normenkader plaats. Het volledig getoetste normenkader is opgenomen in bijlage 1. Het toetsen van de normen gebeurt aan de hand van een stoplichtenmodel: Daarnaast bevat de rapportage de volgende bijlagen: • Bijlage 1: Getoetst normenkader • Bijlage 2: Geraadpleegde bronnen • Bijlage 3: Procesbeschrijving raadsvoorstellen • Bijlage 4: Format meningvormend/besluitvormend raadsvoorstel • Bijlage 5: Verdiepende raadsvoorstellen | 3 besluitvormingstrajecten • Groen Er wordt voldaan aan de norm. • Oranje Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. • Rood Er wordt (op dit moment) niet voldaan aan de norm. 8 / 54 2. Het proces rondom raadsvoorstellen In dit hoofdstuk staat het proces rondom raadsvoorstellen centraal. In paragraaf 2.1 worden de context en relevante ontwikkelingen rondom het proces van raadsvoorstellen geschetst. We lichten in paragraaf 2.2 de beschrijving van het proces op papier beknopt toe. In paragraaf 2.3 vindt een overkoepelende analyse plaats waarin het proces in de praktijk en ervaringen van betrokkenen worden geduid. Aan de normen uit het normenkader wordt getoetst op de relevante plekken in het hoofdstuk. 2.1. Context: relevante ontwikkelingen 2.1.1.
Ontvlechting werkmaatschappij 8KTD Vanuit het ambtelijk wederhoor is aangegeven dat 2024 in het teken stond van de ontvlechting van de Werkmaatschappij 8KTD. Het jaar 2025 betrof het eerste jaar van opbouw van de ambtelijke organisatie van Achtkarspelen. Deze ontwikkelingen hebben volgens de organisatie aantoonbaar invloed gehad op de organisatie en de totstandkoming van raadsvoorstellen. 2.1.2. BOB-model en veranderende rol van de griffie In 2025 heeft een stagiaire van de Thorbecke Academie een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar het vergadermodel van Achtkarspelen. In dit onderzoek zijn de werkwijze en rolverdeling tussen raad, presidium en griffie geëvalueerd. In het onderzoeksrapport zijn twee aanbevelingen gedaan over de vergaderstructuur en over de werkwijze van de agendacommissie:2 • Het instellen van een afzonderlijke agendacommissie, naast en niet meer als onderdeel van het presidium • Een heldere toepassing van het BOB-model, met daarin de volgende drie stappen: ▪ Byld: beeldvorming in de nieuwe raadscommissie; ▪ Oerlis: oordeelsvorming in de oordeelsvormende vergadering; ▪ Beslút: besluitvorming in de raadsvergadering.
In de nieuwe Verordening op de agendacommissie Achtkarspelen 2026, vastgesteld op 18 december 2025, zijn de aanbevelingen uit het onderzoek verankerd.3 Met het vaststellen van de nieuwe verordening is, naast het toepassen van het BOB-model, ook de rol van de griffie veranderd ten aanzien van het proces rondom raadsvoorstellen. BOB-model Met het vaststellen van de verordening vergadert de gemeenteraad sinds 1 januari 2026 volgens het BOB-model. Deze afkorting staat voor Beeldvorming, Oordeelsvorming en Besluitvorming. Raadsleden vormen zich eerst een beeld van het onderwerp in de commissievergadering Byld. Daarna gaan ze met elkaar en met de wethouders in gesprek in de raadsvergadering met de naam Oerlis. Als de raad zover is dat hij een besluit kan nemen, dan staat het onderwerp op de agenda van de raadsvergadering met de naam Beslút, waarin de raad een besluit neemt.4 2 Raadsvoorstel Vaststellen Verordening op de Agendacommissie Achtkarspelen 2026 – 18 december 2025 3 Idem. 4 Reglement van Orde voor de vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad van de gemeente Achtkarspelen 2026 | Lokale wet - en regelgeving 9 / 54 Het BOB-model verschilt van het vorige vergadermodel.
Voorheen vond de informerende behandeling van de raadsvoorstellen plaats in de informatiecarrousel, en de meningvormende en besluitvormende behandeling in dezelfde raadsvergadering.5 Formeel worden raadsvoorstellen met het nieuwe vergadermodel eerst meningvormend behandeld in Oerlis en daarna besluitvormend in Beslút. Vanuit het ambtelijk wederhoor is aangegeven dat voorstellen in de meeste gevallen door de agendacommissie na Byld meteen voor Beslút worden geagendeerd. Dit omdat in deze gevallen de verwachting is dat er weinig debat zal zijn over het voorstel. De fase van Oerlis wordt dan overgeslagen. Door de nieuwe werkwijze neemt de doorlooptijd tussen een collegebesluit en een besluit van de gemeenteraad toe.6 Vanuit het ambtelijk wederhoor is aangegeven dat de doorlooptijd in het gunstige geval een week langer is ten opzichte van de eerdere werkwijze, maar veelal langer. Andere rol griffie ten aanzien van kwaliteit raadsvoorstellen Op 18 december 2025 is de nieuwe verordening op de agendacommissie vastgesteld.
Daarmee is er nu een aparte agendacommissie, waar het presidium voorheen fungeerde als agendacommissie.7 Een taak van de agendacommissie is om de procedures voor de aanlevering van de vergaderstukken op kwaliteit, tijdigheid en volledigheid te bewaken en een vergaderstuk terug te verwijzen naar de indiener op het moment dat deze naar het oordeel van de commissie niet voldoet aan die eisen van kwaliteit, tijdigheid en volledigheid (artikel 3.5 en 3.6. van de verordening). Met de nieuwe verordening op de agendacommissie, heeft de griffie, als een van de adviseurs van de agendacommissie (naast de voorzitter van de raad en de gemeentesecretaris), een andere rol gekregen ten aanzien van het adviseren over de kwaliteit van raadsvoorstellen. In de verordening staat dat de griffie toeziet op de continuïteit, zorgvuldigheid en transparantie van het besluitvormingsproces. Daarbij fungeert de griffie als procesbewaker van de raad om een ordentelijke en consistente wijze van de voorbereiding en behandeling van raadsvoorstellen te waarborgen. De verordening bevat daarnaast het uitgangspunt dat de griffie in een vroegtijdig stadium wordt geconsulteerd door het college én de ambtelijke organisatie over het besluitvormingsproces van de raad en over de essentiële elementen voor een kwalitatief goed raadsvoorstel.
Daarbij is expliciet opgenomen dat de griffie uitsluitend adviseert over het proces van besluitvorming en de structuur van het voorstel en niet over de inhoud van het advies aan de raad. Verder staat opgenomen dat de griffie bij agenderingsverzoeken een oplegger opstelt met een advies over de behandelrijpheid en kwaliteit van het voorstel, over de wijze van agendering en over de manier van behandeling volgens het BOB-vergadermodel.8 5 Reglement van Orde voor de vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad van de gemeente Achtkarspelen | Lokale wet - en regelgeving 6 Brief college over Overdrachtsdocument oude aan nieuwe raad en concept -verordening Agendacommissie – 10 december 2025 7 Raadsvoorstel Vaststellen Verordening op de Agendacommissie Achtkarspelen 2026 – 18 december 2025 8 Verordening op de agendacommissie Achtkarspelen 2026 10 / 54 Dit staat in artikel 5 van de verordening als volgt opgenomen: 2.1.3. Positionering van deze ontwikkelingen in dit onderzoek Dit onderzoek concentreert zich op de kwaliteit van de raadsvoorstellen uit 2022 tot en met 2025. Vanuit het ambtelijk wederhoor is verzocht expliciet te maken dat het BOB-model en de veranderende rol van de griffie (beide per 1 januari 2026 geëffectueerd) geen rol hebben gespeeld in de totstandkoming of kwaliteit van de onderzochte raadsvoorstellen.
Wij onderschrijven dit: in de beoordeling van de kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf in hoofdstukken 3 en 4 worden beide ontwikkelingen niet betrokken. Voor de beoordeling van het proces in dit hoofdstuk ligt dit genuanceerder. Dit hoofdstuk gaat over hoe het proces van totstandkoming, distributie en archivering is ingericht en wordt toegepast. Daarmee wordt het proces zoals dit nu bestaat getoetst. De nieuwe rol van de griffie is daarin bijvoorbeeld wel relevant. Ook hebben meerdere geïnterviewden gereflecteerd op de komst van het BOB-model. Dit is immers de huidige werkelijkheid in Achtkarspelen. Waar relevant hebben wij die ervaringen wel degelijk een plek gegeven in de rapportage. Dit als duiding van het huidige proces (hoofdstuk 2) en niet als onderdeel van de beoordeling van de kwaliteit van de raadsvoorstellen in de onderzochte periode (hoofdstuk 3 en 4). 2.2. Het proces is op papier beschreven Uit de bestudeerde documenten komt het volgende naar voren: A. De werkwijze van de totstandkoming van collegeadviezen en raadsvoorstellen is vastgelegd. Dit gebeurt in het programma ENGAGE, een omgeving die veel gemeenten hanteren om interne processen te ontwerpen, beheren en publiceren. De procesbeschrijvingen van de totstandkoming van het ‘collegeadvies’ (en raadsvoorstellen) en ‘het raadsproces’ zijn met de onderzoekers gedeeld.9 9 Gemeente Achtkarspelen (29 januari 2026).
Procesbeschrijving Collegeadvies. & Gemeente Achtkarspelen (29 januari 2026). Procesbeschrijving Raadsproces. Verordening op de Agendacommissie Achtkarspelen 2026 - Artikel 5. Taken van de griffie 1. De griffie ziet toe op de continuïteit, zorgvuldigheid en transparantie van het besluitvormingsproces en fungeert als procesbewaker van de raad om een ordentelijke en consistente voorbereiding en behandeling van raadsvoorstellen te waarborgen. 2. Consultatie van de griffie in een vroegtijdig stadium door het college en de ambtelijke organisatie over het besluitvormingsproces van de raad en de essentiële elementen voor een kwalitatief goed raadsvoorstel, komt het politiek bestuurlijke samenspel ten goede. 3. De griffie adviseert het college en de organisatie uitsluitend over het proces van besluitvorming en de opbouw van het voorstel en niet over de inhoud van het advies aan de raad. 4. De griffie bereidt de vergaderingen van de agendacommissie voor en ondersteunt de agendacommissie in de uitvoering van haar taken. 5. De griffie stelt bij de agenderingsverzoeken -als bedoeld in artikel 6- een oplegger op waarin in ieder geval worden opgenomen: a. een advies over de behandelrijpheid en kwaliteit van het voorstel; b. een advies of en op welke wijze het onderwerp geagendeerd kan worden en c. een advies over de wijze van behandeling volgens het vergadermodel (BOB-vergadermodel). d.
De griffier baseert zich bij zijn advisering aan de agendacommissie op de ‘meetlat’ als bedoeld in artikel 4, lid 2. 11 / 54 B. Er is één standaard format voor de meningvormende en besluitvormende raadsvoorstellen gezamenlijk (13 juli 2021). Dit format is in het kader van dit onderzoek met de onderzoekers gedeeld en wordt nog steeds gehanteerd. In deze paragraaf wordt in het vervolg stilgestaan bij A. de procesbeschrijving. Het format (B.) komt aan bod in hoofdstuk 3 (De kwaliteit van de raadsvoorstellen zelf) en is in zijn geheel opgenomen in bijlage 4. Het proces is onderverdeeld in drie overkoepelende stappen: eerst het ‘collegeadvies’, vervolgens het proces ‘agenderen op de Lange Termijn Agenda’ en tot slot het ‘raadsproces’. Deze stappen zijn uitgewerkt in een procesbeschrijving, waarin per tussenstap de rollen, taken en verantwoordelijkheden van de verschillende betrokkenen zijn beschreven. De uitgewerkte procesbeschrijving is opgenomen in bijlage 3. Samengevat komt uit deze beschrijving naar voren dat de opsteller zelf in eerste instantie de benodigde collega’s consulteert, inclusief de teamleider. De teamleider beoordeelt vervolgens de stukken. Daarna worden de stukken besproken in het PFO met de directeur en de portefeuillehouder.
Vervolgens controleert de bestuursondersteuner procesmatig of de stukken compleet zijn aangeleverd en of de juiste formats zijn gebruikt en gevuld. Daarna controleert de bestuurssecretaris de stukken inhoudelijk. Tot slot beoordeelt de gemeentesecretaris of de stukken geagendeerd kunnen worden en weegt daarbij onder andere de politieke lading van het voorstel. Vervolgens worden de stukken in de collegevergadering besproken en vastgesteld. Daarnaast stelt de griffie bij agenderingsverzoeken een oplegger voor de agendacommissie op, waarin onder andere wordt geadviseerd over de behandelrijpheid en de kwaliteit van het voorstel. Een taak van de agendacommissie is vervolgens om de procedures voor aanlevering van vergaderstukken op kwaliteit, tijdigheid en volledigheid te bewaken en een stuk terug te verwijzen naar de indiener wanneer het naar het oordeel van de commissie niet aan deze eisen voldoet. Voordat het stuk definitief gepubliceerd wordt, doet de griffie nog een laatste check op de stukken. Norm Toets op de norm De gemeente beschikt over vastgestelde formats en/of protocollen waarin het proces van totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen is beschreven. Er zijn uitgebreide en uitgewerkte procesbeschrijvingen die samen inzichtelijk maken hoe het proces van totstandkoming tot aan de archivering van de raadsvoorstellen eruit ziet.
In deze documenten zijn de stappen in het proces, evenals de rollen, taken en verantwoordelijkheden van betrokken functionarissen, systematisch beschreven. Op basis van deze bevindingen concluderen wij dat er wordt voldaan aan deze norm. 2.3. Analyse: het proces in de praktijk en ervaringen van betrokkenen 2.3.1. Positieve waardering voor het uitgewerkte proces; nieuwe rol van de griffie nog geen onderdeel van de procesbeschrijving We constateren dat in de procesbeschrijvingen duidelijke tussenstappen zijn opgenomen waarin de rollen en verantwoordelijkheden per betrokkene per stap zijn toegelicht en waarin meerdere kwaliteitschecks voorzien zijn (zie voorgaande paragraaf 2.2.). Wel zien we dat de andere rol van de griffie ten aanzien van het adviseren over de kwaliteit van raadsvoorstellen, nog niet is verwerkt in de procesbeschrijvingen. Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen in brede zin bekend zijn met het proces. De beschreven processtappen uit de verschillende documenten zijn herkenbaar voor de geïnterviewden en 12 / 54 vormen in de praktijk het uitgangspunt voor de werkwijze. De vaste route wordt als strak ingericht en consequent toegepast ervaren.
Door de controlemomenten in het proces, waardoor stukken langs verschillende poortjes gaan voordat deze in de collegevergadering worden behandeld, is beter dan voorheen geborgd dat voorstellen zijn afgestemd met de portefeuillehouder en dat technische en procedurele aspecten vooraf zijn getoetst, zo is aangegeven in de ambtelijke en bestuurlijke gesprekken. Uit de enquête en raadssessie komt naar voren dat raadsleden minder bekend zijn met het proces van de totstandkoming van een raadsvoorstel en wat dat ook ambtelijk en bestuurlijk vraagt. Daarbij ervaren raadsleden in de praktijk soms knelpunten rondom de doorlooptijd. Stukken worden over het algemeen tijdig aangeleverd, maar op het moment dat onderwerpen politiek gevoelig zijn, ervaren raadsleden dat de beschikbare tijd soms te beperkt is om de behandeling goed voor te bereiden. Dit maakt dat raadsleden in beperkte mate positief zijn over in hoeverre zij tijdig beschikken over raadsvoorstellen en de onderliggende stukken. Raadsleden antwoordden in de enquête als volgt op de stelling: ‘Over het algemeen beschikken wij tijdig over raadsvoorstellen en de onderliggende stukken.’ Verder komt uit de gesprekken naar voren dat het proces in de praktijk op onderdelen verschilt van het proces op papier, met name waar het gaat om consultatie, integraliteit en doorlooptijd. Dit komt in de volgende analyseparagrafen aan bod.
Tot slot geldt voor wat betreft de archivering van raadsvoorstellen in het raadsinformatiesysteem dat raadsleden hier redelijk positief over zijn. Wel is een meegegeven kanttekening dat de zoekfunctie van iBabs niet gebruiksvriendelijk is en dat de AI-zoekfunctie van het systeem Debatrijk, dat ook gebruikt wordt, fijner werkt. Raadsleden geven aan behoefte te hebben aan diepere filtermogelijkheden en aan doorklikbare verwijzingen naar eerdere voorstellen binnen een dossier. Het eenvoudig kunnen terugvinden van eerdere besluitvorming wordt gezien als voorwaarde voor een goed geïnformeerde behandeling van nieuwe voorstellen. Norm Toets op de norm De rollen, taken en verantwoordelijkheden voor de totstandkoming, distributie en archivering van raadsvoorstellen zijn duidelijk beschreven. Uit de documentanalyse blijkt dat de gemeente beschikt over uitgewerkte procesbeschrijvingen waarin per processtap de rollen, taken en verantwoordelijkheden van betrokkenen zijn vastgelegd. Uit de interviews met ambtelijke en bestuurlijke betrokkenen komt naar voren dat de beschreven processtappen uit de verschillende documenten herkenbaar zijn voor de geïnterviewden en in de praktijk het uitgangspunt vormen voor de werkwijze.
Wel blijkt uit de documentanalyse dat de andere rol van de griffie ten aanzien van het adviseren over de kwaliteit van raadsvoorstellen, nog niet is verwerkt in de procesbeschrijvingen. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm.
13 / 54 2.3.2. Wisselende beelden en ervaringen met betrekking tot consultatie en integraliteit Er bestaan bij betrokkenen wisselende beelden en ervaringen voor wat betreft consultatie en het integraal opstellen van de voorstellen. Uit de gesprekken komt naar voren dat opstellers zelf de verantwoordelijkheid hebben om consultatie te organiseren en dat zij ruimte hebben in hoe zij dit vormgeven. In de praktijk is onderscheid te zien tussen het informeel laten meekijken door een collega en het formeel verkrijgen van instemming op de definitieve tekst. In de gesprekken zijn voorbeelden genoemd van raadsvoorstellen waarin collega’s als geconsulteerd stonden vermeld onder het kopje ‘Yntegraliteit’, terwijl deze collega’s het uiteindelijke voorstel niet (volledig) hadden gezien. Aan de andere kant zijn er opstellers die zelf actief de interne afstemming met meerdere collega’s organiseren. Daarmee zien we dat de mate waarin voorstellen integraal worden opgesteld, wisselend is. Op teamleider- en directieniveau is in de gesprekken aangegeven dat het goed is om aan de ambtelijke organisatie het belang van integrale consultatie voor het voetlicht te blijven brengen. 2.3.3.
De nieuwe rol van de griffie is nog niet voldoende duidelijk Uit de verschillende gevoerde gesprekken en bestudeerde documenten is naar voren gekomen dat er verschillende beelden en ervaringen bestaan bij hoe de nieuwe rol van de griffie op papier is uitgewerkt en hoe deze in de praktijk wordt ingevuld. De invulling van de nieuwe rol is nog onderwerp van gesprek. Er bestaat geen gedeeld beeld bij wat een gewenst moment is van betrokkenheid en op welke onderdelen de griffie dient te adviseren. Zo blijkt uit verschillende gesprekken dat het nog niet in de bestaande werkwijze zit om stukken vroegtijdig aan de griffie voor te leggen. De beschrijving van deze nieuwe rol, zoals deze is opgenomen in de nieuwe verordening op de agendacommissie, biedt daarbij onvoldoende duidelijkheid. Ook raadsleden geven aan dat de invulling van de nieuwe rol van de agendacommissie en de griffie nog wat opstartproblemen kent en dat de rolafbakening scherper kan. Norm Toets op de norm De afspraken over de totstandkoming, distributie en archivering van de raadsvoorstellen worden in de praktijk toegepast. Uit de interviews blijkt dat de verschillende stappen, zoals beschreven in de procesbeschrijvingen, herkenbaar zijn en het uitgangspunt vormen voor de werkwijze.
Tegelijkertijd blijkt uit de interviews dat er in de praktijk op onderdelen wordt afgeweken van het proces en dat sommige stappen op verschillende manieren worden toegepast. Dit geldt met name voor het consulteren van collega’s en integraal opstellen van de voorstellen. Daarnaast blijkt uit de verschillende gesprekken en uit de raadssessie dat er nog geen eenduidig beeld bestaat voor het gewenste moment en de gewenste wijze van betrokkenheid van de griffie. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. Norm Toets op de norm De formats en/of protocollen worden consequent toegepast en zijn bij alle betrokkenen (ambtelijke organisatie, college, griffie, raad) bekend. Uit de gesprekken blijkt dat het proces zoals dit is uitgewerkt op papier, consequent wordt toegepast. Daarbij blijkt uit de gesprekken wel dat het huidige proces nieuw is en de ervaringen daarmee nog beperkt zijn. Er zijn twee verbeterpunten: het integraal consulteren bij het opstellen van raadsvoorstellen en het eenduidig en tijdig betrekken van de griffie in de nieuwe rol. Ook blijkt uit de raadssessie en enquête dat met name bij de raad het proces niet volledig bekend is. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan deze norm. 14 / 54 2.3.4.
Nog beperkt ervaringen met het BOB-model; toenemende doorlooptijd als aandachtspunt gezien De ervaring met het BOB-model is nog beperkt, aangezien hiermee sinds 1 januari 2026 wordt gewerkt. De verwachting onder betrokkenen is dat de gefaseerde behandeling kan bijdragen aan een zorgvuldiger besluitvormingsproces. Wel wordt de toenemende doorlooptijd van het proces door het nieuwe BOB-model als terugkerend aandachtspunt gezien, zeker bij dossiers met wettelijke termijnen, zoals vergunningprocedures waarbij de raad adviesrecht heeft. Met de invoering van het nieuwe vergadermodel is ook het proces rond plaatsing op de Lange Termijn Agenda (LTA) gewijzigd. Waar voorheen onderwerpen relatief rechtstreeks op de LTA konden worden geplaatst, moet nu een apart format worden aangeleverd waarin onder meer het onderwerp, de reden van agendering en de behandelwijze worden gemotiveerd (zie de procesbeschrijving voor het agenderen van een onderwerp op de LTA in bijlage 3). Enkele betrokkenen geven aan dat dit aparte format inhoudelijk grotendeels overeenkomt met elementen die al in het collegeadvies of raadsvoorstel zijn opgenomen. Hierdoor wordt de nieuwe stap soms als dubbelop ervaren.