CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

10 - Bijlage 1 - Verkenning modellen welstandsadvisering

Raadsvergadering 17 oktober 2024, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Deelname Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem en welstandsadvisering6.598 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Verkenning hernieuwde welstandsadvisering Dit document moet worden gezien als een discussiestuk en is geen volledig en afgerond onderzoek

Versie 09-09-2024

De gemeenteraad van Achtkarspelen heeft kenbaar gemaakt zich te willen oriënteren op de verschillende vormen van welstandsadvisering. Hûs en hiem de door ons aangewezen partij die welstandsadvies geeft op initiatieven die vergunningplichtig zijn. Wij zijn als gemeente lid van de Gemeenschappelijke Regeling Hûs en hiem. Naast ons zijn 16 andere Friese gemeenten lid van de GR Hûs en hiem. Dat wil zeggen dat enkel Tytsjerksteradiel geen lid is van de GR en dus hun welstandsadvies op een andere manier opstelt. Er leeft soms het gevoel dat Hûs en hiem strikter is dan de redelijke eisen van welstand opgenomen in de welstandsnota.. Het lastige van redelijke eisen van welstand blijft echter dat het een interpretatie is van de abstracte kaders door een professional. Dit kan voor een initiatiefnemer bijvoorbeeld lastig zijn om begrip voor te hebben als de initiatiefnemer een ander idee/belang heeft dan welstandshalve de algemene ruimtelijke kwaliteit (welstand).

Voorzichtige verkenning Het college heeft in aanloop naar de implementatie van de Omgevingswet rond 2020 bij de huidige adviescommissie ruimtelijke kwaliteit geïnventariseerd welke gemeenten dachten aan een andere vorm van dienstverlening afname en/of uittreding van de Gemeenschappelijke regeling. Dit is gedaan door de portefeuillehouder Ruimte die lid is van het AB & DB. Destijds, en tot nu toe, zijn er geen signalen dat er deelnemers (gemeenten) uit de regeling willen stappen. Wél verschillen werkwijzen met betrekking tot welstandsadvisering per gemeente. Zo hebben sommige gemeenten delen aangewezen als welstandsarm of geheel welstandsvrij. Er zijn ook gemeenten die gebieden zelf voorzien van welstandsadvies. Mits goed in onder andere het beleid verwerkt, zijn er verschillende manieren mogelijk voor het wel of niet voorzien van welstandsadviezen voor initiatieven in verschillende gebieden.

Omgevingswet Door de komst van de Omgevingswet was de oude aanwijzing van de adviescommissie vervallen en moest de aanwijzing middels een verordening opnieuw worden vastgesteld door de gemeenten. Door de komst van de Omgevingswet is er dus ook ruimte geweest voor het anders aanwijzen van een adviescommissie, extern dan wel intern. Er zijn nagenoeg geen gemeenten in Fryslân die een andere werkwijze toepassen dan ze vóór de implementatie van de omgevingswet hanteerden. De gemeente Achtkarspelen heeft in de verordening een regel toegepast waardoor ambtelijke advisering als uitzondering wél mogelijk zou kunnen zijn. Deze regeling is een

1

opening voor toekomstig gebruik mochten wij als gemeente ons deels willen losweken/oriënteren op ambtelijke advisering.

Onderzoeksgroep adviescommissie ruimtelijke kwaliteit Vóór de implementatie van de Omgevingswet is er een groep die onafhankelijk van de (voormalig aangewezen) adviescommissie een onderzoek heeft uitgevoerd over de wijze/modellen van advisering. Deze onderzoeksgroep was ontstaan vanuit de VFG waar adviesbureau Weusthuis&partners als projectleider werd aangesteld. Voor dit onderzoek was het beoogde product een ‘menu-kaart’ waar gemeenten uit konden kiezen met betrekking tot soort advisering en/of overige dienstverlening. De (voorlopige) resultaten uit dit onderzoek zijn vóór de invoering dan de Omgevingswet én voor de aanwijzing van de adviescommissie door betreffende gemeenten aangeboden aan de adviescommissie ruimtelijke kwaliteit. Er werd destijds geadviseerd om de dienstverlening aan de aangewezen adviescommissie onveranderd te laten. De resultaten van het onderzoek zijn ter inspiratie aangeboden maar tot op heden is hier geen vervolg aan gegeven. De resultaten zijn helaas ook minder concreet dan gewenst was. Het onderzoek heeft 2 jaar geduurd en na 1 jaar is de gemeente Achtkarspelen (evenals Tytsjerksteradiel) uit dit samenwerkingsverband gestapt. Er was te weinig vertrouwen in een concreet resultaat en de kosten waren aanzienlijk.

Het onderzoeksbureau had enkel voor het eerste jaar een opdracht aangenomen waar de leden van het samenwerkingsverband samen een bedrag voor zouden betalen, de onderzoekskosten. Deze kosten werd evenredig aan de inwoners per lid van het samenwerkingsverband verdeeld. Deze kosten waren meer dan een ton voor één jaar. Voor het tweede jaar zou dit, bij opdrachtverlenging, nogmaals datzelfde bedrag gaan kosten. Het advies om de huidige adviescommissie ongemoeid te laten was omdat de adviescommissie, hûs en hiem, immers een organisatie heeft opgebouwd die in balans is met het werk wat ze verwachten. Mochten de deelnemende gemeenten een andere vorm van dienstverlening wensen zal de organisatie van hûs en hiem hierop moeten worden voorbereid. De onderzoeksgroep heeft als het ware een vervolg gegeven op het document ‘Over Friese Schoonheid.

Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit en beleid ruimtelijke kwaliteit De adviescommissie ruimtelijke kwaliteit is een adviescommissie die ons als gemeente advies geeft op basis van het beleid wat door de gemeenteraad is vastgesteld. Mocht het de wens zijn om minder regels te stellen voor de welstandstoetsing zal dit middels beleid moeten worden besloten. De adviescommissie ruimtelijke kwaliteit heeft geen invloed op het beleid. In dit onderzoek is de focus geweest op de adviescommissie ruimtelijke kwaliteit en welke vorm dit krijgt. De gemeenteraad van Achtkarspelen heeft zoals eerder vermeld namelijk kenbaar gemaakt zich te willen oriënteren op de verschillende vormen van welstandsadvisering (en niet het welstandsbeleid).

2

Voorstelbare welstandsadviseringsvormen Welstand adviseringsvormen Uit de verschillende modellen zijn een viertal adviseringsvormen te formuleren. Het verschil van deze vormen van advisering zit in de mate van invloed van professionals, evenals wie de aangewezen professionals zijn. In de modellen komen naast de architecten/ stedenbouwkundige/ ontwerpers van Hûs en Hiem ook overige architecten/ stedenbouwkundige/ ontwerpers in aanmerking om gezien te worden als professional. Onderstaand worden 4 welstand adviseringsvormen voorgesteld: Welstand adviseringsvorm 1 – Gemeenschappelijke Regeling Welstand adviseringsvorm 2 – Interne advisering Welstand adviseringsvorm 3 – Combinatie van interne en externe advisering Welstand adviseringsvorm 4 – Interne en openbare advisering Op basis van bovenstaande adviseringsvormen zijn er tal van tussenvormen/mengvormen te bedenken. Om een goede en overzichtelijke afweging te maken is ervoor gekozen enkel deze 4 vormen nader uit te werken. In de nadere uitwerking wordt er gekeken naar de algemene voordelen, algemene nadelen, wat nader te onderzoeken valt, welke argumenten er zijn vóór deze vorm, de financiële gevolgen en risico’s. De focus van het onderzoek ligt op bovenstaande punten. Dit betreft geen uitputtelijke lijst en niet alle gevolgen zijn zondermeer te overzien van bepaalde keuzes.

Overzicht varianten

Incidentele kosten (geschat)

Structurele kosten (geschat)

-

-

2 - Interne advisering

€ 195.000,-

3 - Combinatie interne & externe advisering

€ 195.000,-

0,4 – 0,6 fte (€ 38.361 - € 57.541) 0,4 – 0,6 fte (€ 38.361 - € 57.541)

4 - Combinatie interne & openbare advisering

€ 195.000,-

1 - Gemeenschappelijke regeling

0,7 – 0,8 fte ( € 67.131 – € 76.722)

3

Welstand adviseringsvorm 1 – Gemeenschappelijke Regeling In deze vorm van welstandsadvisering blijft Hûs en hiem de gemeente Achtkarspelen voorzien van (externe) welstandsadvisering. De gemeente Achtkarspelen zal deel blijven uitmaken van de hernieuwde gemeenschappelijke regeling waar meerdere gemeentes in Friesland deel van uitmaken. Inhoudelijk is de nieuwe gemeenschappelijke regeling nagenoeg hetzelfde als voorheen Voordelen van een gemeenschappelijke regeling; - Het welstandsadvies wordt belegd bij een externe partij. Deze partij verzorgt het advies en is daar in eerste instantie voor verantwoordelijk. - Bijbehorende disciplines voor bepaalde (complexe) initiatieven zullen door de externe partij zelf moeten worden betrokken. - Het is meer voorstelbaar om van een extern advies af te wijken dan een intern advies. - Een externe partij middels een gemeenschappelijke regeling is belangeloos en onafhankelijk. - De externe partij hûs en hiem is een organisatie die zich sinds 1925 bezighoudt met advisering omtrent kwaliteit van de gebouwde omgeving. Hierdoor is er veel kennis en kunde aanwezig. - Alle randzaken zoals archivering, secretariaat etc. zijn ook de verantwoordelijkheid van de aangewezen gemeenschappelijke regeling. - Het kost de gemeente geen geld, de welstandsadvisering wordt doorberekend aan de initiatiefnemer. - Het kost de gemeente een beperkte inzet/FTE.

De stedenbouwkundige schuift aan bij overleggen als er context moet worden toegelicht bij initiatieven en is dus incidenteel aanwezig. Eén vergunningverlener zit namens de gemeente bij elk welstandsoverleg. Nadelen van een gemeenschappelijke regeling; - Beperkte flexibiliteit, de adviescommissie van hûs en hiem heeft 1 maal per 2 weken overleg (in de huidige situatie). Dit is echter wel passend en haalbaar binnen de doorlooptijd van een reguliere vergunning. - Een externe partij brengt advies uit louter op basis van de welstandsnota en ons overig beleid. Afwijkingen hiervan/flexibel omgaan met de regels ten behoeve van andere doeleinden zoals bijvoorbeeld zwaarwegende maatschappelijke overwegingen is daardoor niet mogelijk door de externe partij. Afwijken is echter wel mogelijk door het college. Het blijft immers een onafhankelijk advies. - Tegenstrijdige advisering, gezien de ambtelijke organisatie formeel geen invloed heeft op de resultaten van het welstandsadvies is op voorhand ook niet aan te geven aan een initiatiefnemer of het plan passend is binnen de welstandsrichtlijnen. Vervolg/ te onderzoeken In hoeverre zal de dienstverlening van hûs en hiem onder de Omgevingswet veranderen? Vooralsnog lijkt dit op dezelfde voet door te gaan en zijn er geen signalen dat er ‘menukaarten’ ect.. worden aangeboden.

Binnen de kaders en omschrijving van de organisatie is in de gemeenschappelijke regelingstekst wél ruimte voor een andere manier van dienstverlening maar is de financiële paragraaf hier onvoldoende op ingericht. Te verwachten valt dus om zo veel mogelijk op de huidige voet door te gaan met welstandsadvisering. Argumenten Ervaren en breed inzetbare adviescommissie ruimtelijke kwaliteit De externe partij Hûs en Hiem is een organisatie die zich sinds 1925 bezighoudt met advisering omtrent kwaliteit van de gebouwde omgeving. Hierdoor is er veel kennis en kunde aanwezig bij de externe adviescommissie vanuit verschillende expertises (architectuur, landschapsarchitectuur, stedenbouwkunde en monumentenzorg).

4

Beperkte ambtelijke inzet/last ten behoeve van welstandsvergaderingen Door het aanwijzen van een externe adviescommissie zal de ambtelijke organisatie geen aanvullende werklast krijgen (met bijbehorende fte behoefte en/of prioritering). De ambtelijke inzet blijft beperkt tot het, namens de gemeente, voorzitten van de vergaderingen door één ambtenaar van vergunningverlening voor 1 dagdeel per 2 weken en incidenteel één ambtenaar van stedenbouw indien er initiatieven worden behandeld met een voorgeschiedenis of aanvullende context. Zeer beperkte ambtelijke inzet/last ten behoeve van secretariële ondersteuning en archivering Door het aanwijzen van een externe adviescommissie zal de ambtelijke organisatie geen aanvullende werklast krijgen (met bijbehorende fte behoefte en/of prioritering. De ambtelijke inzet blijft beperkt tot het bundelen en opsturen van de initiatieven ter voorbereiding aan de welstandsvergadering. Het archiveren, versturen van adviezen, opstellen van jaarverslagen ect. wordt in dit geval door de aangewezen externe partij gedaan. Deze zaken zullen bij interne advisering ook intern moeten worden belegd wat invloed heeft op de fte behoefte en/of prioritering. Geen ambtelijke inzet/last opstellen welstandsadviezen Door de aangewezen partij worden de welstandsadviezen opgesteld.

De adviezen worden in 15 a 30 minuten, een behandeling per initiatief op de welstandsvergadering, besproken. Deze worden op een later moment daadwerkelijk geformuleerd als een formeel advies. Onafhankelijk advies Doordat de adviserende partij een externe partij is, is er geen sprake van belangenverstrengeling. Het advies van de adviescommissie is op basis van de welstandsnota die is vastgesteld door de gemeenteraad. Doordat de adviescommissie geen onderdeel is van de ambtelijke organisatie is zal belangenverstrengeling, al dan niet van verschillende ambtelijke adviseurs, niet of nauwelijks mogelijk zijn. Kostenneutraal Voor de deelname aan de gemeenschappelijke regeling heeft een deelnemend lid geen kosten. Mochten er financiële tegenvallers zijn in de organisatie die niet door de algemene reserve gedekt kunnen worden kunnen er wel kosten worden verhaald aan de deelnemende leden. Dit heeft echter nog niet plaatsgevonden in de afgelopen jaren. Voor de advisering hanteert hûs en hiem tarieven die jaarlijks of tweejaarlijks worden geïndexeerd. De kosten voor advisering worden 1-op-1 verhaald op de aanvragers van initiatieven waardoor dit kostenneutraal is voor de gemeente.

Financiële gevolgen Onderdeel uit blijven maken van de gemeenschappelijke regeling ‘hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit’ heeft geen verdere financiële gevolgen bij eenzelfde bedrijfsvoering en vraag naar adviezen als in de huidige situatie. Bij financiële tegenvallers zal eerst gekeken worden naar de algemene reserve voordat alle deelnemers van de regeling worden aangesproken voor een bijdrage om de begroting sluitend te maken. Risico’s Andersoortige bedrijfsvoering en/of een sterk verminderde vraag naar adviezen organisatie breed is en blijft een risico van het lid zijn van de gemeenschappelijke regeling. Als lid van de gemeenschappelijke regeling is er via het algemeen bestuur wel sturing te geven op de bedrijfsvoering.

5

Welstand adviseringsvorm 2 – Interne advisering In deze vorm van advisering wordt de volledige advisering met uitzondering van monumentenzorg intern afgedaan. De advisering van monumentenzorg zal bij een externe partij zoals hûs en hiem/Libeau/steunpunt monumentenzorg worden belegd. Alle overige initiatieven worden voorzien van een welstandsadvies door medewerkers van de gemeente. Hierin is een samenwerking tussen de betrokken stedenbouwkundige en vergunningverleners voor de hand liggend. De advisering moet een openbaar en transparant karakter krijgen waardoor er een objectief advies gevormd wordt. Voordelen van een interne advisering; - Interval van welstandsvergaderingen kan intern bepaald worden. - Interdisciplinaire vooroverleggen zijn efficiënt in te plannen (zoals omgevingstafels). - Het ambtelijke advies (vanuit stedenbouw) zal niet tegenstrijdig kunnen zijn met het welstandsadvies. Nadelen van een interne advisering; - Werken met welstandsadvisering onder deze nieuwe adviseringsvorm zal een nieuwe manier van werken vragen waarin de werk- en documentatiestructuur nog moet worden ontwikkeld. Gemeentes zullen zelf onder andere adviezen en jaarverslagen moeten schrijven evenals de adviezen archiveren. Dit kost dus aanvullende inzet en dus FTE’s van de ambtelijke organisatie ten opzichte van de huidige situatie.

- Er zal capaciteit moeten worden vrijgemaakt voor de advisering van initiatieven. Deze capaciteit zal ten koste gaan van andere werkzaamheden mochten er niet meer FTE’s beschikbaar komen. Dit kost dus aanvullende inzet en dus FTE’s van de ambtelijke organisatie ten opzichte van de huidige situatie. - Er zal capaciteit moeten worden vrijgemaakt voor het secretariaat van de welstandscommissie. Deze capaciteit zal ten koste gaan van andere werkzaamheden mochten er niet meer FTE’s beschikbaar komen. Dit kost dus aanvullende inzet en dus FTE’s van de ambtelijke organisatie ten opzichte van de huidige situatie. - De onafhankelijkheid van de adviezen zal/kan ter discussie staan omdat zowel het beleid als de toetsing door dezelfde partij wordt uitgevoerd. - Interne kennis en kunde. De interne advisering zal maar door een beperkt aantal personen kunnen worden uitgevoerd omdat de deskundigheid die nodig is voor welstandsadvisering erg specifiek is. Voor de advisering is zowel kennis van stedenbouw als landschap als architectuur als bouwkunde (en bouwkundige detaillering) nodig. Deze kennis en kunde zal gevonden moeten worden in de paar ambtenaren die namens de gemeente de adviescommissie vormen. o Voorstelbaar is dat de vormgevings-kant bij de afd. stedenbouw zal liggen, dus architectonische kwaliteiten en de stedenbouwkundige aspecten.

o De bouwkundige-kant zal bij de betrokken vergunningverlener liggen. o Indien nodig kan de commissie uitgebreid worden met een deskundige op het vlak van landschapsarchitectuur middels de landschapsdeskundige binnen de gemeente. o De bovengenoemde kennis en kunde per discipline wordt echter niet op deze wijze vereist in de huidige sollicitatieprocedure/functieomschrijving van de voorstelbare betrokken ambtenaren. Hierdoor is het de vraag of de betrokken ambtenaren voldoende kennis en kunde in huis hebben om deze taak op zich te nemen. o Als voorbeeld; bij adviseurs van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem is een registratie in het architectenregister voor architecten, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten bijvoorbeeld een vereiste om hun kundigheid aan te tonen of het hebben gevolgd van een studie in de richting van Architectuur of Stedenbouwkunde aan de Technische Universiteit of Academie van Bouwkunst. - Kwetsbaarheid ambtelijke organisatie. Door als gemeente zelf te adviseren is een gemeente eveneens verplicht de kennis en kunde beschikbaar te hebben voor het

6

-

voorzien van advies. Doordat de kennis en kunde erg specifiek is, is de verwachting dat dit ten laste zal worden gelegd aan een aantal ambtenaren voor elk hun eigen expertise. Omdat er bij de gemeente bijvoorbeeld maar één stedenbouwkundige in diens is zullen er bij ziekte, verlof of personele wisseling problemen kunnen ontstaan in het voorzien van adviezen bij bouwplannen. Zonder aanwezige expertise is een advies immers niet mogelijk. Ditzelfde zal gelden voor de overige expertises die nodig zijn voor advisering. Op het moment dat er interne toetsing plaats vindt, zal bij een bezwaar of beroepschriftenprocedure doorgaans alsnog extern advies gevraagd moeten worden.

Vervolg/ te onderzoeken Bovenstaande keuzes moeten nader onderzocht worden voor wat de consequenties zijn van deze adviseringsvorm. Daarnaast moet er worden onderzocht wat er met leges verandert en hoe de beschikbare capaciteit van de betreffende disciplines ingezet kan worden. Ook moet worden onderzocht of instanties zoals hûs en hiem of Libeau bereid zijn de monument-advisering op zich te nemen. - In een quick scan bij de verschillende organisaties is Libeau niet enthousiast over deze vorm van adviezen en hebben ze ons vriendelijk verwezen naar hûs en hiem/steunpunt monumentenzorg. - In een quick scan bij de verschillende organisaties is steunpunt monumentenzorg niet de juiste partij voor welstandsadviezen voor monumenten. - In een quick scan bij de verschillende organisaties is hûs en hiem niet geheel enthousiast over enkel monumenten-adviezen uitbrengen maar is hier nog nader over te praten. Argumenten Tijdswinst afhandeling initiatieven Door de welstandsadvisering intern af te doen kan er meer frequent, bijvoorbeeld wekelijks, een welstandsvergadering worden georganiseerd. Het frequenter inplannen van welstandsvergaderingen zal minder efficiënt zijn voor de ambtelijke werklast maar mogelijk voor een snellere afhandeling zorgen per initiatief.

Consequentie kan wel zijn dat de advisering op andere taken, zoals ruimtelijke plannen hiermee vertraging op kunnen lopen wanneer deze snellere afhandeling van bouwplannen als prioriteit bij uittreding wordt opgenomen. Mocht de gemeente de welstandsadvisering geen openbaar karakter geven kan dit tussendoor ook behandeld worden. Er wordt dan bewust gekozen om niet te voldoen aan de voorwaarden van openbaarheid van de vergaderingen in relatie tot de Omgevingswet voor een tijdswinst in het proces. Welstand als discipline aanwezig bij interne vergaderingen/omgevingstafels Als welstandsadviezen door een collega-ambtenaar kunnen worden afgedaan zal het welstandsadvies op voorhand ook als input kunnen worden meegenomen bij de interne vergaderingen, omgevingstafels en voorlopige communicatie naar initiatiefnemers. Financiële gevolgen Uittreedtoelage Er is in 2024 een nieuwe gemeenschappelijke regelingstekst voor hûs en hiem vastgesteld/in voorbereiding. De uittreedregeling is hier concreter in vermeld. De kosten zullen rond de 4x het gemiddelde van het afgelopen 3 jaar zijn. Mocht een deelnemende gemeente willen uittreden dan zal dit 192.030,67 € kosten. Verruiming FTE’s Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf de vergaderingen te doen met 0,2 fte toenemen.

Hierbij wordt uitgegaan van het feit dat enkel de discipline stedenbouw afdoende is in combinatie met vergunningverlening.

7

Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf de adviezen te schrijven met 0,1-0.2 fte (ofwel toenemen. Hierbij is onduidelijk bij welke afd. cq wie de adviezen zal moeten formuleren. Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf te organiseren, het goed te archiveren, verder verwerken van de adviezen evenals jaarverslagen opstellen met 0,1-0,2 fte toenemen. Hierbij is onduidelijk bij welke afd. de bovengenoemde verplichtingen worden belegd. Totale aanvullende werkdruk 0,4 – 0,6 fte (€ 38.361 - € 57.541) Zoals de tarieven die de welstandscommissie hûs en hiem in rekening brengt bij initiatiefnemers kan de aanvullende werkdruk welke zich uit in fte’s ook worden verrekend middels leges. Hierbij moet wel worden onderzocht of leges daadwerkelijk voldoende kostendekkend zijn. Risico’s Aanvullende werkdruk door vergaderingen, opstellen van adviezen en overige (secretariële) aspecten die moet worden belegd bij kundige ambtenaren. De betreffende ambtenaren zullen meer taken op zich krijgen waardoor er een verruiming van fte moet plaatsvinden of moet worden over gegaan op het aanstellen van nieuwe medewerkers. De organisatie zal kwetsbaarder worden doordat de taken in onze organisatie veelal op ‘éénpitters’ zullen worden belegd.

Mocht een betreffende ‘éénpitter’ door ziekte of andere zaken afwezig zijn is er vaak geen alternatieve collega beschikbaar. Hierdoor kan geen advies worden afgegeven. Ook voor het werven van nieuwe collega’s zal er in de toekomst meer geëist moeten worden voor een bepaalde functie. Kundigheid om te adviseren over welstand zal geborgd moeten zijn middels ervaring of diploma’s wat een aanvullende vacature-eis zal worden. De onafhankelijkheid van de adviezen kan in het geding komen omdat er meerdere aspecten kunnen worden afgewogen in het definitieve advies. Daarnaast zal er gemakkelijker afgeweken kunnen worden van een ambtelijk advies dan een extern onafhankelijk advies. Voor een afwijking van het huidige welstandsadvies zijn er zwaarwegende maatschappelijke of economische redenen nodig. Voor een ambtelijk advies worden deze eisen niet gesteld. Er bestaat een risico dat de externe welstandsadvies organisaties de dienst van monumentenadviezen niet willen aanbieden. Mochten de organisaties zich terug trekken kunnen wij als gemeente geen extern advies inwinnen voor bijvoorbeeld rijksmonumenten en kunnen wij niet voldoen aan de regels van de omgevingswet.

8

Welstand adviseringsvorm 3 – combinatie van interne en externe advisering In deze vorm, wat een combinatie is van 1 en 2, worden bouwplannen door de gemeente voorzien van een welstandsadvies. Uitzondering hierop zijn de verplichte externe toetsing van plannen voor rijksmonumenten, door de raad aangewezen projecten en door de raad opgestelde criteria van projecten. Door criteria op te stellen kunnen initiatieven boven een bepaald bedrag, in beschermde gebieden of (gerelateerd aan de welstandsnota) ‘bijzondere’ plannen worden aangeboden aan een externe partij zoals hûs en hiem. Bij deze adviseringsvorm is uitgegaan van uittreding uit de gemeenschappelijke regeling, zie ook financiën. Voordelen van een combinatie tussen interne en externe advisering - De plannen die ambtelijk worden voorzien van welstandsadvies kunnen sneller worden afgedaan. - Interdisciplinaire vooroverleggen voor de plannen die ambtelijk worden voorzien van welstandsadvies zijn snel in te plannen. - Bij complexe of gevoelige initiatieven kan externe expertise worden ingewonnen waarvan de onafhankelijkheid niet ter discussie kan staan. - De externe partij hûs en hiem is een organisatie die zich sinds 1925 bezighoudt met advisering omtrent kwaliteit van de gebouwde omgeving. Hierdoor is er veel kennis en kunde aanwezig.

Nadelen van een combinatie tussen interne en externe advisering - De onafhankelijkheid van interne advisering kan ter discussie staan wanneer er te veel inmenging is van derden of wanneer het advies/ proces niet transparant en geformaliseerd is bij intern afgedane adviezen. - Werken met welstandsadvisering onder deze nieuwe adviseringsvorm zal een nieuwe manier van werken vragen waarin de werk- en documentatiestructuur nog moet worden ontwikkeld. Gemeentes zullen zelf onder andere intern afgedane adviezen en jaarverslagen moeten schrijven en de archivering in stand houden. o Ook voor de samenwerking tussen de interne en externe professionals zal een nieuwe werk- en documentatiestructuur moeten worden ontwikkeld. o Dit kost dus aanvullende inzet en dus FTE’s van de ambtelijke organisatie ten opzichte van de huidige situatie. - Er zal capaciteit moeten worden vrijgemaakt voor de advisering van initiatieven. Deze capaciteit zal ten koste gaan van andere werkzaamheden mochten er niet meer FTE’s beschikbaar gemaakt worden. Dit kost dus aanvullende inzet en dus FTE’s van de ambtelijke organisatie ten opzichte van de huidige situatie. - Door intern en extern plannen te beoordelen zullen er zowel kosten gemaakt worden intern als extern.

- Als een plan van een interne beoordeling naar een externe beoordeling gaat zijn er mogelijk andere inzichten/interpretaties van de redelijke eisen van welstand. - Interne kennis en kunde. De interne advisering zal maar door een beperkt aantal personen kunnen worden uitgevoerd omdat de deskundigheid die nodig is voor welstandsadvisering erg specifiek is. Voor de advisering is zowel kennis van stedenbouw als landschap als architectuur als bouwkunde (en bouwkundige detaillering) nodig. Deze kennis en kunde zal gevonden moeten worden in de paar ambtenaren die namens de gemeente de adviescommissie vormen. o Voorstelbaar is dat de vormgevings-kant bij de afd. stedenbouw zal liggen, dus architectonische kwaliteiten en de stedenbouwkundige aspecten. o De bouwkundige-kant zal bij de betrokken vergunningverlener liggen. o Indien nodig kan de commissie uitgebreid worden met een deskundige op het vlak van landschapsarchitectuur middels de landschapsdeskundige binnen de gemeente. o De bovengenoemde kennis en kunde per discipline wordt echter niet op deze wijze vereist in de huidige sollicitatieprocedure/functieomschrijving van de voorstelbare betrokken ambtenaren. Hierdoor is het de vraag of de

9

-

-

betrokken ambtenaren voldoende kennis en kunde in huis hebben om deze taak op zich te nemen. o Als voorbeeld; bij adviseurs van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem is een registratie in het architectenregister voor architecten, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten bijvoorbeeld een vereiste om hun kundigheid aan te tonen of het hebben gevolgd van een studie in de richting van Architectuur of Stedenbouwkunde aan de Technische Universiteit of Academie van Bouwkunst. Kwetsbaarheid ambtelijke organisatie. Door als gemeente zelf te adviseren is een gemeente eveneens verplicht de kennis en kunde beschikbaar te hebben voor het voorzien van advies. Doordat de kennis en kunde erg specifiek is, is de verwachting dat dit ten laste zal worden gelegd aan een aantal ambtenaren voor elk hun eigen expertise. Omdat er bij de gemeente bijvoorbeeld maar één stedenbouwkundige in diens is zullen er bij ziekte, verlof of personele wisseling problemen kunnen ontstaan in het voorzien van adviezen bij bouwplannen. Zonder aanwezige expertise is een advies immers niet mogelijk. Ditzelfde zal gelden voor de overige expertises die nodig zijn voor advisering. Op het moment dat er interne toetsing plaats vindt, zal bij een bezwaar of beroepschriftenprocedure doorgaans alsnog extern advies gevraagd moeten worden.

Vervolg/ te onderzoeken Er moet voor de interne commissie worden onderzocht hoe deze juridisch vastgesteld moet worden. Daarnaast moet er worden onderzocht wat er met leges verandert en hoe de beschikbare capaciteit van de betreffende disciplines ingezet kan worden. Een ander cruciaal punt is om te onderzoeken welke externe partijen open staan voor een samenwerking als deze. Er zal geen gemeenschappelijke regeling zijn of een zeer aangepaste vorm van deze regeling en hier moet een adviescommissie voor open staan. Argumenten Tijdswinst afhandeling initiatieven Door de welstandsadvisering intern af te doen kan er meer frequent, bijvoorbeeld wekelijks, een welstandsvergadering worden georganiseerd. Het frequenter inplannen van welstandsvergaderingen zal minder efficiënt zijn voor de ambtelijke werklast maar mogelijk voor een snellere afhandeling zorgen per initiatief. Mocht de gemeente de welstandsadvisering niet openbaar maken kan dit tussendoor ook behandeld worden. Er wordt dan bewust gekozen om niet te voldoen aan de voorwaarden van openbaarheid van de vergaderingen in relatie tot de Omgevingswet voor een tijdswinst in het proces.

Welstand als discipline aanwezig bij interne vergaderingen/omgevingstafels Als welstandsadviezen door een collega-ambtenaar kunnen worden afgedaan zal het welstandsadvies op voorhand ook als input kunnen worden meegenomen bij de interne vergaderingen, omgevingstafels en voorlopige communicatie naar initiatiefnemers. Complexe bouwplannen voorzien van extern advies Bij complexe bouwplannen/initiatieven kan een beroep worden gedaan op de externe welstandsadviescommissie waardoor de gemeente deze expertises niet binnen de organisatie hoeft de hebben. Financiële gevolgen Uittreedtoelage bij uittreding Omdat wij als gemeente een sterk verminderde adviesvraag hebben aan de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem is het meest voorstelbaar om uit de regeling te treden. Er is in 2024 een nieuwe gemeenschappelijke regelingstekst voor hûs en hiem vastgesteld/in voorbereiding. De uittreedregeling is hier concreter in vermeld. De kosten

10

zullen rond de 4x het gemiddelde van het afgelopen 3 jaar zijn. Mocht een deelnemende gemeente willen uittreden dan zal dit 192.030,67 € kosten. Verlies bij blijven in gemeenschappelijke regeling Mocht de gemeente niet uit de regeling willen treden zal er voor hûs en hiem een sterk verminderde vraag naar adviezen zijn vanuit de gemeente Achtkarspelen. Dit zal ook directe gevolgen hebben voor de inkomsten van hûs en hiem. Verliezen die door ons handelen worden veroorzaakt zullen op ons of het alle leden van de regeling verhaalt worden. Verruiming FTE’s Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf de vergaderingen te doen met 0,2 fte toenemen. Hierbij wordt uitgegaan van het feit dat enkel de discipline stedenbouw afdoende is in combinatie met vergunningverlening. Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf de adviezen te schrijven met 0,1-0.2 fte toenemen. Hierbij is onduidelijk bij welke afd. cq wie de adviezen zal moeten formuleren. Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf te organiseren, het goed te archiveren, verder verwerken van de adviezen evenals jaarverslagen opstellen met 0,1-0,2 fte toenemen. Hierbij is onduidelijk bij welke afd. de bovengenoemde verplichtingen worden belegd.

Totale aanvullende werkdruk 0,4 – 0,6 fte (€ 38.361 - € 57.541) Dit is sterk afhankelijk van de door de raad aangewezen projecten en door de raad opgestelde criteria van projecten. Zoals de tarieven die de welstandscommissie hûs en hiem in rekening brengt bij initiatiefnemers kan de aanvullende werkdruk welke zich uit in fte’s ook worden verrekend middels leges. Hierbij moet wel worden onderzocht of leges daadwerkelijk voldoende kostendekkend zijn. Risico’s Aanvullende werkdruk door vergaderingen, opstellen van adviezen en overige (secretariële) aspecten die moet worden belegd bij kundige ambtenaren. De betreffende ambtenaren zullen meer taken op zich krijgen waardoor er een verruiming van fte moet plaatsvinden of moet worden over gegaan op het aanstellen van nieuwe medewerkers. De organisatie zal kwetsbaarder worden doordat de taken in onze organisatie veelal op ‘éénpitters’ zullen worden belegd. Mocht een betreffende ‘éénpitter’ door ziekte of andere zaken afwezig zijn is er vaak geen alternatieve collega beschikbaar. Hierdoor kan geen advies worden afgegeven. Ook voor het werven van nieuwe collega’s zal er in de toekomst meer geëist moeten worden voor een bepaalde functie. Kundigheid om te adviseren over welstand zal geborgd moeten zijn middels ervaring of diploma’s wat een aanvullende vacature-eis zal worden.

De onafhankelijkheid van de adviezen kan in het geding komen omdat er meerdere aspecten kunnen worden afgewogen in het definitieve advies. Daarnaast zal er gemakkelijker afgeweken kunnen worden van een ambtelijk advies dan een extern onafhankelijk advies. Voor een afwijking van het huidige welstandsadvies zijn er zwaarwegende maatschappelijke of economische redenen nodig. Voor een ambtelijk advies worden deze eisen niet gesteld. Er bestaat een risico dat de externe welstandsadvies organisaties de dienst van monumentenadviezen in combinatie met een beperkt/select aanbod normale initiatiefadviezen niet willen aanbieden. Mochten de organisaties zich terug trekken kunnen wij als gemeente geen extern advies inwinnen voor bijvoorbeeld rijksmonumenten en

11

kunnen wij niet voldoen aan de regels van de omgevingswet. Daarnaast zullen wij normale initiatieven niet kunnen voorzien van een welstandsadvies.

12

Welstand adviseringsvorm 4 – Interne en openbare advisering In deze vorm, wat een alternatief is op vorm 3, worden bouwplannen door de gemeente voorzien van een welstandsadvies. Uitzondering hierop zijn de monumentenzorg en door de raad aangewezen projecten. Door criteria op te stellen kunnen initiatieven boven een bepaald bedrag, in beschermde gebieden en/of complex van aard worden aangeboden aan een externe ‘commissie’ die bestaat uit bewoners/belanghebbenden en/of professionals binnen de gemeente Achtkarspelen. Deze commissie vormt als het ware een klankbordgroep voor de borging van ruimtelijke kwaliteit van de gemeente. Voordelen van een combinatie van interne en openbare advisering - De plannen die intern/ambtelijk worden voorzien van welstandsadvies kunnen sneller worden afgedaan. Bij een combinatie van interne en openbare afhandeling: - Voor de uitgebrachte adviezen is draagvlak vanuit de Mienskip, afhankelijk van het advies en mogelijk de adviseurs. Nadelen van een combinatie van interne en openbare advisering - Werken met welstandsadvisering onder deze nieuwe adviseringsvorm zal een nieuwe manier van werken vragen waarin de werk- en documentatiestructuur nog moet worden ontwikkeld. Gemeentes zullen zelf onder andere adviezen en jaarverslagen moeten schrijven.

- Werken met welstandsadvisering onder deze nieuwe adviseringsvorm zal een nieuwe manier van werken vragen waarin de werk- en documentatiestructuur nog moet worden ontwikkeld. Gemeentes zullen zelf onder andere adviezen en jaarverslagen moeten schrijven evenals de adviezen archiveren. Dit kost dus aanvullende inzet en dus FTE’s van de ambtelijke organisatie ten opzichte van de huidige situatie. -

-

-

Er zal capaciteit moeten worden vrijgemaakt voor de advisering van initiatieven. Deze capaciteit zal ten koste gaan van andere werkzaamheden mochten er niet meer FTE’s beschikbaar komen. Dit kost dus aanvullende inzet en dus FTE’s van de ambtelijke organisatie ten opzichte van de huidige situatie. Er zal capaciteit moeten worden vrijgemaakt voor het secretariaat van de welstandscommissie. Deze capaciteit zal ten koste gaan van andere werkzaamheden mochten er niet meer FTE’s beschikbaar komen. Dit kost dus aanvullende inzet en dus FTE’s van de ambtelijke organisatie ten opzichte van de huidige situatie. De onafhankelijkheid van de adviezen zal/kan ter discussie staan omdat zowel het beleid als de toetsing door dezelfde partij wordt uitgevoerd. Het inplannen van integrale vooroverleggen zal worden bemoeilijkt als er ook een externe commissie van bewoners/belanghebbenden en/of professionals moet worden uitgenodigd. De algemene ruimtelijke kwaliteit kan in het geding staan door persoonlijke ambities. Er is een groter risico voor impasses omdat er mogelijk minder vanuit kennis wordt geadviseerd. Interne kennis en kunde. De interne advisering zal maar door een beperkt aantal personen kunnen worden uitgevoerd omdat de deskundigheid die nodig is voor welstandsadvisering erg specifiek is.

Voor de advisering is zowel kennis van stedenbouw als landschap als architectuur als bouwkunde (en bouwkundige detaillering) nodig. Deze kennis en kunde zal gevonden moeten worden in de paar ambtenaren die namens de gemeente de adviescommissie vormen. o Voorstelbaar is dat de vormgevings-kant bij de afd. stedenbouw zal liggen, dus architectonische kwaliteiten en de stedenbouwkundige aspecten. o De bouwkundige-kant zal bij de betrokken vergunningverlener liggen. o Indien nodig kan de commissie uitgebreid worden met een deskundige op het vlak van landschapsarchitectuur middels de landschapsdeskundige binnen de gemeente.

13

De bovengenoemde kennis en kunde per discipline wordt echter niet op deze wijze vereist in de huidige sollicitatieprocedure/functieomschrijving van de voorstelbare betrokken ambtenaren. Hierdoor is het de vraag of de betrokken ambtenaren voldoende kennis en kunde in huis hebben om deze taak op zich te nemen. o Als voorbeeld; bij adviseurs van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem is een registratie in het architectenregister voor architecten, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten bijvoorbeeld een vereiste om hun kundigheid aan te tonen of het hebben gevolgd van een studie in de richting van Architectuur of Stedenbouwkunde aan de Technische Universiteit of Academie van Bouwkunst. Kwetsbaarheid ambtelijke organisatie. Door als gemeente zelf te adviseren is een gemeente eveneens verplicht de kennis en kunde beschikbaar te hebben voor het voorzien van advies. Doordat de kennis en kunde erg specifiek is, is de verwachting dat dit ten laste zal worden gelegd aan een aantal ambtenaren voor elk hun eigen expertise. Omdat er bij de gemeente bijvoorbeeld maar één stedenbouwkundige in diens is zullen er bij ziekte, verlof of personele wisseling problemen kunnen ontstaan in het voorzien van adviezen bij bouwplannen. Zonder aanwezige expertise is een advies immers niet mogelijk. Ditzelfde zal gelden voor de overige expertises die nodig zijn voor advisering.

Op het moment dat er interne toetsing plaats vindt, zal bij een bezwaar of beroepschriftenprocedure doorgaans alsnog extern advies gevraagd moeten worden. o

-

-

Argumenten Welstand als discipline aanwezig bij interne vergaderingen/omgevingstafels Als welstandsadviezen door een collega-ambtenaar kunnen worden afgedaan zal het welstandsadvies op voorhand ook als input kunnen worden meegenomen bij de interne vergaderingen, omgevingstafels en voorlopige communicatie naar initiatiefnemers. Financiële gevolgen Uittreedtoelage Er is in 2024 een nieuwe gemeenschappelijke regelingstekst voor hûs en hiem vastgesteld/in voorbereiding. De uittreedregeling is hier concreter in vermeld. De kosten zullen rond de 4x het gemiddelde van het afgelopen 3 jaar zijn. Mocht een deelnemende gemeente willen uittreden dan zal dit 192.030,67 € kosten. Verruiming FTE’s Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf de vergaderingen te doen met 0,2 fte toenemen. Hierbij wordt uitgegaan van het feit dat enkel de discipline stedenbouw afdoende is in combinatie met vergunningverlening. Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf de adviezen te schrijven met 0.2 fte toenemen. Mede door de afstemming met externe leken-adviseurs. Hierbij is onduidelijk bij welke afd. cq wie de adviezen zal moeten formuleren.

Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk door zelf te organiseren, het goed te archiveren, verder verwerken van de adviezen evenals jaarverslagen opstellen met 0,2 – 0,25 fte toenemen. Hierbij is onduidelijk bij welke afd. de bovengenoemde verplichtingen worden belegd. Ten opzichte van de huidige situatie zal de aanvullende fte druk voor begeleiding en/of ondersteuning van een leken-adviescommissie met 0,05 – 0,1 fte toenemen. Totale aanvullende werkdruk 0,7 – 0,8 fte ( € 67.131 – € 76.722) Dit is sterk afhankelijk van de door de raad aangewezen projecten en door de raad opgestelde criteria van projecten. Daarnaast zou de (on)vakkundigheid van deelnemers uit de mienskip ook mogelijk meer tijd kosten bij behandelingen.

14

Zoals de tarieven die de welstandscommissie hûs en hiem in rekening brengt bij initiatiefnemers kan de aanvullende werkdruk welke zich uit in fte’s ook worden verrekend middels leges. Hierbij moet wel worden onderzocht of leges daadwerkelijk voldoende kostendekkend zijn. Risico’s Aanvullende werkdruk door vergaderingen, opstellen van adviezen en overige (secretariële) aspecten die moet worden belegd bij kundige ambtenaren. De betreffende ambtenaren zullen meer taken op zich krijgen waardoor er een verruiming van fte moet plaatsvinden of moet worden over gegaan op het aanstellen van nieuwe medewerkers. De organisatie zal kwetsbaarder worden doordat de taken in onze organisatie veelal op ‘éénpitters’ zullen worden belegd. Mocht een betreffende ‘éénpitter’ door ziekte of andere zaken afwezig zijn is er vaak geen alternatieve collega beschikbaar. Hierdoor kan geen advies worden afgegeven. Ook voor het werven van nieuwe collega’s zal er in de toekomst meer geëist moeten worden voor een bepaalde functie. Kundigheid om te adviseren over welstand zal geborgd moeten zijn middels ervaring of diploma’s wat een aanvullende vacature-eis zal worden. De onafhankelijkheid van de adviezen kan in het geding komen omdat er meerdere belangen mee kunnen worden gewogen in het definitieve advies.

Voor een afwijking van het huidige welstandsadvies zijn er zwaarwegende maatschappelijke of economische redenen nodig. Voor een ambtelijk advies worden deze eisen niet gesteld. Er bestaat een risico dat de externe welstandsadvies organisaties de dienst van monumentenadviezen in combinatie met een beperkt/select aanbod normale initiatiefadviezen niet willen aanbieden. Mochten de organisaties zich terug trekken kunnen wij als gemeente geen extern advies inwinnen voor bijvoorbeeld rijksmonumenten en kunnen wij niet voldoen aan de regels van de omgevingswet. Daarnaast zullen wij normale initiatieven niet kunnen voorzien van een welstandsadvies. Er bestaat een groot risico tot belangenverstrengeling als bewoners van de mienskip in de adviescommissie worden toegelaten, zeker als de bewoners ook vakbekwaam zijn relevant tot bouwactiviteiten. Dan is de kans dat ze zelf één van de initiatiefnemers zijn ofwel kennen erg groot evenals ze mogelijk bevooroordeeld zijn bij concurrerende bedrijven.

15

Vervolg/ te onderzoeken Er moet voor de interne en openbare commissie worden onderzocht hoe deze adviseringsvorm juridisch vastgesteld middels bijvoorbeeld een aanwijzingsbesluit van een welstandscommissie. Daarnaast moet er worden onderzocht wat er met leges verandert en hoe/of deze volledig kostendekkend blijven. Daarnaast moet onderzocht worden hoe de beschikbare capaciteit van de betreffende disciplines ingezet kan worden en/of hoe een aanvullende fte vraag verwerkt kan worden. Het meest belangrijke punt om te onderzoeken is hoe de aanvullende FTE-last op de ambtelijke organisatie verwerkt kan worden als er wordt besloten tot het uittreden uit de gemeenschappelijke regeling en de advisering intern of deels intern afgedaan zal worden. Welke taken worden belegd bij welke afdeling en welke fte verruiming hoort daardoor bij welk team.

Reeds onderzochte deelonderwerpen Advisering elders Er is een inventarisatie gedaan bij andere adviescommissies/welstandsorganisaties om een offerte uit te brengen voor welstandsadvisering. Hierbij is gekeken naar Libeau uit Groningen en Het Oversticht uit Overijssel. De reacties waren voorzichtig en terughoudend waar de verschillende welstand adviserende partijen liever niet in elkaars vaarwater terecht willen komen. Dit zal bij bijvoorbeeld Rijksmonumenten evenals adviezen waarop een bezwaar of beroepschiftenprocedure wordt doorlopen een probleem kunnen vormen. Kosten uittreding Er is in 2024 een nieuwe gemeenschappelijke regelingstekst voor hûs en hiem vastgesteld/in voorbereiding. De uittreedregeling is hier concreter in vermeld. De kosten zullen rond de 4x het gemiddelde van het afgelopen 3 jaar zijn. Mocht een deelnemende gemeente willen uittreden dan zal dit 192.030,67 € kosten. Dit staat beschreven in artikel 38 en 38a van de gemeenschappelijke regeling.

16

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=89b769a1-3b39-4071-8239-f4b2602697ee