09 - Bijlage 4 - Beoordeling noodzaak tweede bedrijfswoning
Tekst van het document
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer
projectnummer 0463756.100 definitief 5 augustus 2020
Inhoudsopgave
Blz.
1
Inleiding
1
2
Huidige situatie en planologie
1
2.1 2.2 2.3 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.5 2.5.1 2.5.2 2.5.3 2.5.4
Beschrijving feitelijke situatie Bestemmingsplan Planologische mogelijkheden Noodzakelijkheidsvereiste bij bedrijfswoning Noodzaak in verband met toezicht Noodzaak in verband met doelmatige bedrijfsvoering Jurisprudentie Het reëele belang in concreto Algemeen Aard van het bedrijf Noodzaak in verband met toezicht Noodzaak in verband met doelmatige bedrijfsvoering
1 2 3 3 4 4 4 5 5 5 5 6
3
Conclusie
8
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer projectnummer 0463756.100 5 augustus 2020 Gemeente Achtkarspelen
1
Inleiding De maatschap F., B. en G. Nijboer (hierna: Initiatiefnemer) heeft een principeverzoek ingediend bij de gemeente Achtkarspelen voor een tweede bedrijfswoning. Initiatiefnemer is eigenaar van het biologisch melkveebedrijf te Boelenslaan. Het perceel aan de Parksterreed 5a te Boelenslaan heeft de bestemming ‘Agrarisch met waarden-Besloten gebied’ met een bouwvlak. Om de continuïteit van het bedrijf te waarborgen is de behoefte ontstaan voor de vestiging van een tweede bedrijfswoning op het terrein. Op grond van het bestemmingsplan is slechts één bedrijfswoning toegestaan. De gemeente Achtkarspelen (hierna: Opdrachtgever) heeft Antea Group verzocht om dit principe verzoek te beoordelen op noodzaak en bestendigheid. Ter onderbouwing en motivering van de beoordeling heeft Opdrachtgever gevraagd om een rapport op te stellen waarin de ruimtelijk/juridische mogelijkheden voor het bouwplan worden toegelicht.
2
Huidige situatie en planologie
2.1
Beschrijving feitelijke situatie Het perceel ligt ten westen van de dorpskern Boelenslaan. Het totale terrein, met een oppervlakte van ca. 15.000 m², bestaat momenteel uit een bedrijfswoning, meerdere stallen en agrarische gronden ten behoeve van de bedrijfsvoering van de biologische melkveehouderij. De bedrijfsvoering valt onder de maatschap Nijboer. Op onderstaande afbeelding is het terrein weergegeven van de maatschap Nijboer, het bouwvlak is in blauw g.
Afbeelding 1: het terrein van de maatschap F., B. en G. Nijboer (bron: google)
Blad 1 van 8
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer projectnummer 0463756.100 5 augustus 2020 Gemeente Achtkarspelen
De aanvraag voor het realiseren van een tweede bedrijfswoning ziet op de continuïteit van de maatschap. De maatschap bestaat uit 3 personen de heer F. Nijboer, mevrouw B. Nijboer en hun zoon G. Nijboer. De zoon heeft de wens om zelfstandig te gaan wonen, echter een woning op afstand is geen optie. Het verzorgen van biologisch levende have ten behoeve van de melkproductie vergt continu toezicht. Een biologische bedrijfsvoering produceert onder minder geconditioneerde omstandigheden. Om de continuïteit van het bedrijf te waarborgen is het noodzakelijk een tweede bedrijfswoning te realiseren.
2.2
Bestemmingsplan Het ter plaatse vigerende bestemmingsplan is ‘Buitengebied Achtkarspelen’ dat is vastgesteld 6 maart 2014 door de gemeenteraad van Achtkarspelen en inmiddels onherroepelijk in werking getreden. De gronden van het terrein van de maatschap Nijboer hebben de enkel bestemming ‘Agrarisch met waarden – Besloten gebied’. De gronden zijn bestemd voor grondgebonden agrarische bedrijven met daarbij behorende bedrijfswoning of een ondergeschikte tak van intensieve veehouderij. Daarbij zijn dagrecreatief mede gebruik, detailhandel verband houdend met het agrarische bedrijf, infrastructurele voorzieningen, groenvoorzieningen en voorzieningen van openbaar nut toegestaan. Ter plaatste van de aanduiding houtsingel zijn de gronden bestemd voor het in standhouden van houtsingels. Ten behoeve van voornoemde functies is bebouwing toegestaan. Binnen het terrein is een groot gedeelte aangeduid als bouwvlak, waardoor de situering van de gebouwen en bouwwerken, geen gebouwen zijnde, vrij is. Binnen dit bouwvlak is per agrarisch bedrijf slechts één bedrijfswoning toegestaan. Ten behoeve van de bedrijfswoning gelden specifieke bouwregels inzake de maximale oppervlakte, goot- en bouwhoogte en dakhelling.
Afbeelding 2: Uitsnede bestemmingsplan kaart ‘Buitengebied Achtkarspelen’, (bron: www.ruimtelijkeplannen.nl)
Blad 2 van 8
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer projectnummer 0463756.100 5 augustus 2020 Gemeente Achtkarspelen
2.3
Planologische mogelijkheden Het bouwen van een tweede bedrijfswoning is in strijd met het vigerende bestemmingsplan. Om een tweede bedrijfswoning toe te staan zal afgeweken moeten worden van het vigerende bestemmingsplan. De Kadernota Buitengebied Achtkarspelen 2012 en de Visie ruimtelijke kwaliteit Buitengebied Achtkarspelen 2014 geven het volgende aan over het afwijken van het vigerende bestemmingsplan om een tweede bedrijfswoning toe te staan. Uit de Kadernota Buitengebied Achtkarspelen 2012 volgt: Tweede agrarische bedrijfswoningen zijn in z’n algemeenheid niet mogelijk. In zeer bijzondere omstandigheden kan de gemeente van deze regel afwijken. Er dient in die gevallen altijd sprake te zijn van een noodzaak om bij het bedrijf te wonen (bijvoorbeeld als gevolg van de aanwezigheid van levende have en continuïteit van de bedrijfsvoering) en er dient tenminste sprake te zijn van een tweemansbedrijf, waarbij twee gezinnen een volwaardig inkomen kunnen verdienen in het bedrijf. Hiervoor moet een afzonderlijke procedure worden gevolgd als sprake is van een permanente noodzaak om bij het bedrijf te wonen. Uit de Visie ruimtelijke kwaliteit Buitengebied Achtkarspelen 2014 volgt: Bij de gemeente komen af en toe verzoeken binnen voor het oprichten van een tweede, extra, bedrijfswoning.
De wens om tot een tweede bedrijfswoning te komen, leeft in diverse sectoren, zowel bij de agrarische als niet- agrarische bedrijven. Vanwege schaalvergroting in de melkveehouderij is de agrarische sector het afgelopen decennium danig in beweging. Indien schaalvergroting op een agrarisch bedrijf plaatsvindt, zijn veelal meer arbeidskrachten nodig. Om het welzijn van de op het agrarisch bedrijf aanwezige dieren te kunnen waarborgen, is dag- en nacht toezicht door één arbeidskracht per bedrijf niet altijd meer toereikend. Veelal wordt een extra arbeidskracht aangesteld. Het kan daarbij gaan om een familielid dat in een maatschapvorm in het agrarisch bedrijf stapt of een bedrijfsleider die van buitenaf wordt aangetrokken. Indien een dergelijke stap wordt gezet en de extra arbeidskracht op zichzelf wil wonen, ontstaat de wens om een tweede bedrijfswoning te bouwen. Tweede agrarische bedrijfswoningen zijn in z’n algemeenheid niet mogelijk in het bestemmingsplan Buitengebied. In zeer bijzondere omstandigheden kan van deze regel worden afgeweken door bijvoorbeeld het tonen van een bedrijfsplan. Hiervoor moet een afzonderlijke procedure worden gevolgd als sprake is van een permanente noodzaak om bij het bedrijf te wonen.
2.4
Noodzakelijkheidsvereiste bij bedrijfswoning Op grond van het vigerende bestemmingsplan is een tweede bedrijfswoning niet toegestaan. Er wordt echter bij zeer bijzonder omstandigheden afgeweken van deze regel. De term 'noodzakelijk' wordt in de Kadernota Buitengebied Achtkarspelen 2012 niet nader omschreven. Voor de vraag onder welke omstandigheden en in welke gevallen een bedrijfswoning als 'noodzakelijk' kan worden beschouwd, dienen derhalve de criteria te worden gehanteerd zoals deze in de rechtspraak zijn geformuleerd. Op grond van jurisprudentie van de ABRS blijkt dat de volgende criteria maatgevend zijn voor de beoordeling van de noodzakelijkheid van een bedrijfswoning:
Blad 3 van 8
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer projectnummer 0463756.100 5 augustus 2020 Gemeente Achtkarspelen
1. De noodzaak van toezicht 2. De noodzaak in verband met een doelmatige bedrijfsvoering
2.4.1
Noodzaak in verband met toezicht De bedrijfswoning is noodzakelijk voor het houden van toezicht op het bedrijf, waartoe de woning behoort, gezien de aard van de activiteiten van dit specifieke bedrijf namelijk het verzorgen van levende have. Het houden van toezicht is bij deze bedrijfsvoering dag en nacht noodzakelijk. Echter is het de vraag of een tweede bedrijfswoning daarvoor noodzakelijk wordt geacht. In dit memo wordt hier onder 2.5.2 nader op in gegaan.
2.4.2
Noodzaak in verband met doelmatige bedrijfsvoering Ook hier geldt dat de aard van de activiteiten bepaalt in hoeverre dit criterium van toepassing is. De persoon of personen, die de bedrijfswoning gaan betrekken, dienen daadwerkelijk en duurzaam bij de dagelijkse bedrijfsvoering te zijn betrokken. Er dient daarnaast op grond van de Kadernota Buitengebied 2012 van de gemeente Achtkarspelen sprake te zijn van een tweemansbedrijf. De bedrijfsactiviteiten dienen ter plaatse structureel, gedurende het gehele jaar, plaats te vinden en niet als hobbymatig zijn te kwalificeren. Tevens dient er bedrijfseconomisch sprake te zijn van een bestaand, tweemansbedrijf, waarbij twee gezinnen een volwaardig inkomen kunnen verdienen afkomstig uit de bedrijfsvoering ter plaatse. Dit dient aangetoond te worden middels een bedrijfsplan dan wel door een accountant waarbij zowel inhoudelijk als financieel de volwaardigheid wordt aangetoond.
2.4.3
Jurisprudentie De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft een lijn ontwikkeld waarbij is bepaald dat de invulling van het noodzakelijkheidscriterium, in relatie tot een bedrijfswoning die past in het bestemmingsplan, niet zover gaat dat een bedrijfsvoering zonder die woning niet mogelijk zou zijn. In de uitspraken van 25 augustus 2004 (200307117/1), 24 januari 2007 (200606520/1), 15 juli 2009 (200807481/1) en meest recent in de uitspraak van 16 februari 2011, zaaknummer 201006382/1/H1, overweegt de ABRvS dat het criterium 'noodzaak' aldus moet worden uitgelegd dat de betrokkene een reëel belang moet hebben om bij het bedrijf te wonen. Dit is de hiervoor bedoelde 'marginale toets' in geval het bestemmingsplan bij recht reeds een bedrijfswoning toestaat. De vraag is nu in welke gevallen er een reëel belang bestaat om bij het bedrijf te wonen. De ABRvS geeft alleen algemene criteria, die er op neer komen dat de aard en omvang van de activiteiten hierbij een rol spelen. In dat verband kunnen onder andere de eerder in ons rapport genoemde aspecten als doelmatige bedrijfsvoering en toezicht een rol spelen.
Blad 4 van 8
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer projectnummer 0463756.100 5 augustus 2020 Gemeente Achtkarspelen
2.5
Het reëele belang in concreto
2.5.1
Algemeen Gelet op de overlegde gegevens van de initiatiefnemer bestaat het reële belang bij het oprichten van een tweede bedrijfswoning uit het bevorderen van het toezicht op het terrein, het doelmatiger inrichten van de bedrijfsvoering en het waarborgen van de continuïteit van de maatschap. In het onderstaande worden de gegevens van de initiatiefnemer afgewogen tegenover de criteria noodzaak in verband met toezicht en noodzaak in verband met een doelmatige bedrijfsvoering.
2.5.2
Aard van het bedrijf Sinds 1993 is de bedrijfsvoering voor de maatschap Nijboer veranderd. Eind jaren ‘90 kwam het bedrijf in aanraking met kringlooplandbouw en in 2009 is het bedrijf omgeschakeld naar een gecertificeerde biologische bedrijfsvoering. In deze periode is het bedrijf veranderd van controle landbouw naar adaptieve landbouw. Een low input bedrijf dat vooral van eigen grond produceert en volledig gebruik maakt van biodiversiteit waarbij het bodemleven een zeer belangrijke rol speelt. Op deze manier wordt de kostprijs laag gehouden, dit vergt echter vakmanschap en arbeidsintensiteit. Het evenwicht en de balans tussen aantal koeien en ha’s is leidend. Een blauwdruk of protocol bestaat niet en is niet van toepassing omdat natuurlijke omstandigheden altijd leidend zijn. Fine tuning en constant aan de juiste knoppen draaien is van essentieel belang voor de bedrijfsvoering van een biologische melkveehouderij. Het bedrijf past daarom ook niet in het model van bedrijfsplannen en groei strategieën. In de komende jaren is sprake van groei, maar dat zal geleidelijk gaan met inachtneming van natuur, omgeving en landschap. Het laatste decennia is het bedrijf gegroeid van 50 naar 75 koeien en van 40 tot 65 hectare grond.
2.5.3
Noodzaak in verband met toezicht Aanwezigheid buiten de normale werktijden op een bedrijf kan van toepassing zijn voor de diergroepen: melk-, en zoogkoeien, fokzeugen (varkenshouderij), fokschapen, fokgeiten, broederijen voor pluimvee en fokpaarden. Werkzaamheden vinden vaak buiten de normale werktijden plaats. Een biologische melkveehouderij geeft gezien de verschillende piektijden qua arbeidsbehoefte, maar ook qua ‘onvoorspelbare’ werkzaamheden (aan-/afvoer vee, voederwinning, geboortes van kalveren (vaak nachtelijke uren), diergezondheidszorg etc.) een op zijn minst lastig te plannen vaste werkvorm. Meerdere werkzaamheden zoals hiervoor genoemd vallen vaak samen. Voor elk bedrijf met levende have is constant toezicht op het vee cruciaal voor een goede bedrijfsvoering. Voor een biologisch bedrijf geldt dit des temeer omdat een biologisch bedrijf niet kan terug vallen op kunstmatige ingrepen. Biologisch is daardoor arbeidsintensiever, vandaar dat er altijd iemand op het bedrijf aanwezig moet zijn. De intensieve werkzaamheden bestaan onder andere uit het waarnemen van tochtige koeien en het daarbij daadkrachtig handelen. Tochtige koeien bespringen andere koeien en daardoor kunnen blessures optreden zoals uier betrappen, poot problemen enz. Tochtige koeien dienen direct vastgezet te worden.
Bij het niet tochtig zien, kan bij gangbare bedrijven terug worden gegrepen op hormoon behandeling en/of tochtig spuiten, deze kunstgreep is niet toegestaan bij een biologisch bedrijfsvoering. Penicilline gebruik
Blad 5 van 8
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer projectnummer 0463756.100 5 augustus 2020 Gemeente Achtkarspelen
is alleen onder zeer bijzondere omstandigheden toegestaan. Hierdoor is het preventief toezien dat koeien niet ziek worden door extra toezicht heel belangrijk. De bedrijfsvoering is dermate intensief gezien de bedrijfsprocessen en toezichtsfunctie dat dag en nacht aanwezigheid van arbeidskrachten op het perceel noodzakelijk wordt geacht. De permanente aanwezigheid tijdens de werkzaamheden is redelijkerwijs alleen realiseerbaar wanneer de medewerker zijn woning op of dichtbij het perceel heeft. Daarnaast heeft de medewerker een toezichtsfunctie, wat gezien de werkzaamheden met levende have zeer belangrijk is. Uit bovenstaande blijkt daarbij dat toezicht extra noodzakelijk is bij een biologische melkveehouderij doordat kunstmatige ingrepen niet zijn toegestaan.
2.5.4
Noodzaak in verband met doelmatige bedrijfsvoering Een ander aspect in het kader van de noodzakelijkheidstoets is dat de bedrijfsactiviteiten van een voldoende omvang moeten zijn om twee bedrijfswoningen te rechtvaardigen. De meeste jurisprudentie in dit kader heeft betrekking op agrarische bedrijfswoningen. In dat verband wordt aan het noodzakelijkheidsvereiste voor één bedrijfswoning voldaan, indien sprake is van een volwaardig bedrijf. Dat wil zeggen dat de bedrijfsvoering ruimte moet bieden aan minimaal één fulltime arbeidskracht. Voor een volwaardig agrarisch bedrijf werd door het Landbouw Economisch Instituut (LEI) in het verleden de volgende definitie gehanteerd: “een bedrijf waarin een volwaardige arbeidskracht gedurende het gehele jaar een volledige dagtaak vindt en dat voldoende bestaansmogelijkheden biedt om duurzaam als hoofdberoep te exploiteren waarbij een volwaardig hoofdinkomen wordt gegenereerd”. Bij een tweede bedrijfswoning moet minimaal twee keer de omvang van de hierboven genoemde definitie van toepassing zijn op de arbeidskrachten die op het bedrijf werkzaam zijn om de bedrijfsomvang te kunnen bepalen. Tegenwoordig wordt om de grootte van het bedrijf te bepalen kengetallen gebruikt die voortkomen uit onderzoek uitgevoerd door Wageningen University en Research. Agrarische bedrijven verschillen onderling sterk in bedrijfsopzet.
Om bedrijven toch te kunnen indelen in homogene groepen, is de NSO-typering (Nederlandse Standaard Output) in gebruik. Daarbij wordt de volgende economische norm gebruikt: de Standaardopbrengst (SO). Met de SOrekenmodule kan de bedrijfsomvang en het bedrijfstype worden vastgesteld (op basis aantallen dieren per diersoort) en kan het NSO-rapport worden gegenereerd. Daarin ziet men het bedrijfstype en de omvang die is berekend met de ingevoerde gegevens en de normen en rekenschema’s die in gebruik zijn.
Blad 6 van 8
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer projectnummer 0463756.100 5 augustus 2020 Gemeente Achtkarspelen
Tabel 1: bedrijfsoverzicht Mts F.G. + B. Nijboer-Jacobi, aangeleverd door initiatiefnemer, aantallen hebben betrekking op 2019
Op basis van het aantal dieren zoals vermeld op het door initiatiefnemer aangeleverde bovenstaande bedrijfsoverzicht valt het bedrijf In de klasse middelgrote bedrijven. Deze bedrijven zijn van dusdanige omvang dat voor ongeveer 1,5 tot 2,5 aje (staat voor arbeidsjaareenheid wat staat voor een volledige jaarrondbaan en komt overeen met fte (full time employment)) een gemiddelde toegevoegde waarde kan worden gerealiseerd. Op basis van het door initiatiefnemer aangeleverde maatschapsovereenkomst blijkt dat de huidige arbeidskrachten bestaan uit de heer F.G. Nijboer, mevrouw B. Jacobi en de heer G.G. Nijboer. Uit de overeenkomst blijkt voorts dat de werkzaamheden binnen het bedrijf op basis van gelijkwaardigheid worden uitgevoerd en dat partijen hun werkzaamheden in onderling verdelen. Op basis van de maatschapsovereenkomst is derhalve de huidige arbeidsbezetting 3 fte. Gelet op het huidige aantal aanwezige dieren zijn maximaal 2,5 fte’s noodzakelijk voor de bedrijfsvoering en het toezicht. Het bedrijf voldoet niet geheel aan de gestelde norm voor het criterium bedrijfsomvang. Immers op basis van de maatschapsovereenkomst worden de werkzaamheden volledig verdeeld over de drie maten, wat staat voor 3 fte. Op basis van de berekening van de bedrijfsomvang zijn er tot 2,5 fte benodigd. Het bedrijfsresultaat voldoet wel om een inkomen te genereren voor twee huishoudens.
Gelet op de meegezonden stukken van de initiatiefnemer blijkt uit een ondertekende verklaring van de accountant dat de bedrijfsresultaten de afgelopen vier jaren dusdanig zijn geweest dat twee gezinnen hieruit een volwaardig inkomen kunnen genereren. Voorts blijkt voldoende uit de gegevens dat het biologisch melkveehouderij bedrijf een duurzaam karakter heeft.
Blad 7 van 8
Beoordeling toevoegen bedrijfswoning op het terrein van de maatschap Nijboer projectnummer 0463756.100 5 augustus 2020 Gemeente Achtkarspelen
3
Conclusie In relatie tot de jurisprudentie van de ABRvS en in aanmerking nemende de noodzaak van toezicht en de omvang van de bedrijfsvoering, acht Antea Group de te bereiken doelen zodanig zwaarwegend dat sprake is van een reëel belang bij het vestigen van een tweede bedrijfswoning ten behoeve van de biologische melkveehouderij.
Blad 8 van 8
Over Antea Group Van stad tot land, van water tot lucht; de adviseurs en ingenieurs van Antea Group dragen in Nederland sinds jaar en dag bij aan onze leefomgeving. We ontwerpen bruggen en wegen, realiseren woonwijken en waterwerken. Maar we zijn ook betrokken bij thema’s zoals milieu, veiligheid, assetmanagement en energie. Onder de naam Oranjewoud groeiden we uit tot een allround en onafhankelijk partner voor bedrijfsleven en overheden. Als Antea Group zetten we deze expertise ook mondiaal in. Door hoogwaardige kennis te combineren met een pragmatische aanpak maken we oplossingen haalbaar én uitvoerbaar. Doelgericht, met oog voor duurzaamheid. Op deze manier anticiperen we op de vragen van vandaag en de oplossingen van de toekomst. Al meer dan 60 jaar.
Contactgegevens Beneluxweg 125 4904 SJ OOSTERHOUT Postbus 40 4900 AA OOSTERHOUT E. rachel.clarijs@anteagroup.com
www.anteagroup.nl
Copyright © 2020 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.