09 - Bijlage 1 - Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Bedrag
0.5
Treasury
-151.020
0.64
Belastingen overig
6.3
Inkomensregelingen (kwijtschelding)
149.344
7.2
Riolering
18.493
7.3
Afval
3.034.785
Reserves en voorzieningen
-431.021
Overhead
405.142
BTW
576.265
-
Totaal kosten
3.601.987
Opbrengsten
Bedrag
1.1
Afvalstoffenheffing
Totaal opbrengsten Totaaloverzicht
3.695.156 3.695.156 Bedrag
Totaal kosten
3.601.987
Totaal opbrengsten
3.695.156
Kostendekkendheidspercentage
102,59%
Op basis van bovengenoemde uitgangspunten bedroegen de kosten in 2025 € 3.601.987. De opbrengsten waren € 3.695.156. Daardoor bedroeg de kostendekkendheid in 2025
81
Jaarstukken 2025 102,59%. Het verschil tussen de opbrengsten en de kosten bedroeg € 93.169. De onttrekking uit de voorziening van € 431.021 is te hoog gebleken, waardoor er € 93.169 gedoteerd dient te worden aan de voorziening afval. Deze dotatie kon echter niet meer in de jaarstukken 2025 verwerkt worden. De inkomsten en uitgaven van afval vallen binnen een zogeheten ‘gesloten circuit’, daarom wordt deze dotatie alsnog gedaan in 2026. Tarieven afvalstoffenheffing
2025
2024
Verschil €
Verschil %
Eenpersoonshuishouden
238,56
245,28
6,72-
-2,74%
Meerpersoonshuishouden
340,68
350,40
9,72-
-2,77%
Extra container
170,40
175,20
4,80-
-2,74%
Rioolheffing Gemeenten hebben een aantal wettelijke watertaken. Het betreft de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, en ook de zuivering van huishoudelijk afvalwater (Iba's), de inzameling van afvloeiend hemelwater (en de verwerking daarvan), en ook het treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. De rioolheffing wordt geheven ter bekostiging van die taken. De gemeente mag voor een groot deel zelf de hoogte van de rioolheffing bepalen. We gaan daarbij uit van het volgende: • Heffing op basis van vaste tarieven gebaseerd op de aansluiting van een perceel op het gemeentelijk rioolstelsel. • Woningen en bedrijven die zijn aangesloten op een IBA (Individuele Behandeling van Afvalwater) betalen dezelfde rioolheffing. • De opbrengsten van de rioolheffing moet de kosten dekken maar mag niet hoger zijn dan 100%. Waarbij het uitgangspunt van het geldende verbreed gemeentelijk rioleringsplan (GRP) is, dat dit langjarig geldt. De kosten die worden toegerekend aan de rioolheffing komen van een aantal taakvelden, waarbij taakveld riolering het centrale taakveld is. Van dit taakveld wordt nagenoeg 100% van de kosten toegerekend. Daarnaast worden kosten toegerekend van taakveld wegen, het gaat om een deel van de kosten van straatreiniging, onderhoud duikers en voertuigen.
Over het totaal van die kosten wordt overhead toegerekend. De kosten van taakveld overhead worden uitgedrukt in een percentage van de totale begroting en dat is het omslagpercentage voor het toe te rekenen bedrag aan overhead. Om praktische redenen is ervoor gekozen om het overheadbedrag zoals dat is berekend bij de begroting mee te nemen in de berekening van de kostendekkendheid van de jaarrekening. Bij de opbrengsten is er naast de rioolheffing nog sprake van vergoedingen voor individuele diensten, zoals het aanleggen van huisaansluitingen of het legen van beerputten. Riool Kosten (bedragen x € 1)
Bedrag
2.1
Verkeer en vervoer
129.192
6.3
Inkomensregelingen (kwijtschelding)
120.371
7.2
Riolering
7.3
Afval
29.331
Reserves en voorzieningen
44.521
Overhead
329.819
BTW
248.937
Totaal kosten
1.809.955
2.712.126
82
Jaarstukken 2025
Opbrengsten (bedragen x € 1) 1.1
Bedrag
Rioolheffing
2.874.646
Totale opbrengsten
2.874.646
Totaaloverzicht
Bedrag
Totaal kosten
2.712.126
Totaal opbrengsten
2.874.646
Kostendekkendheidspercentage
105,99%
Op basis van bovengenoemde uitgangspunten bedroegen de kosten in 2025 € 2.712.126. De opbrengsten waren € 2.874.646. Daardoor bedroeg de kostendekkendheid in 2025 105,99%. Het verschil tussen de opbrengsten en de kosten bedroeg € 162.520. De dotatie aan de voorziening van € 42.521 is te laag gebleken, waardoor er aanvullend € 162.520 gedoteerd dient te worden aan de voorziening riool. Deze dotatie kon echter niet meer in de jaarstukken 2025 verwerkt worden. Omdat de inkomsten en uitgaven van riool binnen een zogeheten ‘gesloten circuit’ zitten, dient deze dotatie alsnog gedaan te worden in 2026. Tarieven rioolheffing
2025
2024
Meerpersoonshuishouden/IBA
235,44
220,08
Verschil Verschil % 15,36
6,98%
Reclamebelasting De reclamebelasting is in de gemeente van toepassing in Surhuisterveen. In een afgebakend deel van het centrum ontvangen gebruikers van panden/gebouwen met een openbare aankondiging, zichtbaar vanaf de openbare weg (reclame) een jaarlijkse heffing. De opbrengst van deze heffing bedroeg in 2025 € 45.000 bij een geraamd bedrag van € 45.000. De opbrengst van de reclamebelasting wordt als subsidie uitgekeerd aan het Ondernemersfonds centrum Surhuisterveen. Vanuit het ondernemersfonds worden promotieactiviteiten in het centrum van Surhuisterveen bekostigd. Toeristenbelasting Bij een overnachting in de gemeente Achtkarspelen in een hotel, pension, vakantiehuisje of camping is vanaf 2022 toeristenbelasting verschuldigd. Deze belasting wordt in rekening gebracht bij degene die het verblijf aanbiedt. Meestal is dat een recreatiebedrijf. Deze is bevoegd de belasting door te berekenen aan degene die verblijft. Jaarlijks doet de verblijfsaanbieder een opgave aan de gemeente van het aantal overnachtingen en draagt de verschuldigde belasting aan de gemeente af. De gerealiseerde opbrengst is voor 2025 gelijk aan de begrote opbrengst. Forensenbelasting Personen die, zonder dat ze hun hoofdverblijf in de gemeente hebben, meer dan negentig dagen per jaar een gemeubileerde woning tot hun beschikking hebben voor zichzelf of voor hun gezin, betalen forensenbelasting.
De aanslag wordt opgelegd aan degene die de gemeubileerde woning tot zijn beschikking heeft.
83
Jaarstukken 2025
Leges Onderwerp legesverordening (x € 1)
Directe kosten
Loonkosten
Overhead
Opbrengst
Kostendek.heid
Hoofdstuk 1 - Algemene dienstverlening Par. 1.1 - Burgerlijke stand
869
48.822
7.422
41.179
72,10%
Par. 1.2 - Reisdocumenten en Nederl. id-kaart
209.524
123.179
18.726
393.896
112,08%
Par. 1.3 - Rijbewijzen
41.497
44.940
6.831
115.400
123,73%
Par. 1.4 - Verstr. uit de Basisregistr. Personen
1.846
5.190
789
10.131
129,48%
3.120
1.137
173
3.431
77,47%
82
13
68
71,58%
3.181
483
349
9,53%
88
13
363
355,88%
Par. 1.5 - Verstr. uit het Kiezersregister n.v.t. Par. 1.6 - Verstr. ogv Wet besch. persoonsgeg. Par. 1.7 - Bestuursstukken Par. 1.8 - Vastgoedinformatie Par. 1.9 - Overige publieksdiensten Par. 1.10 - Gemeentearchief Par. 1.11 - Huisvestingswet 2014 n.v.t. Par. 1.12 - Leegstandswet Par. 1.13 - Gemeentegarantie n.v.t. Par. 1.14 - Marktstandplaatsen Par. 1.15 - Winkeltijdenwet Par. 1.16 - Kansspelen Par. 1.17 - Kinderopvang
6.479
1.418
216
6.437
79,34%
Par. 1.18 - Telecommunicatie
10.165
6.207
944
20.057
115,83%
5.196
790
6.520
108,92%
Par. 1.19 - Verkeer en vervoer Par. 1.20 - Diversen Totaal hoofdstuk 1
273.500 239.440
36.400 597.831 108,83%
Hoofdstuk 2 - Omgevingswet Par. 2.1 - Algemene bepalingen Par. 2.2 - Voorfase Par. 2.3 - Activiteiten m.b.t. bouwwerken
29.057
Par. 2.4 - Activiteiten m.b.t. erf- en werelderfgoed
13.290
2.019
33.558
219,20%
275.561
41.879
308.280
88,97%
792
120
816
89,47%
8.960
1.361
21.319
206,56%
71
11
326
402,47%
26.658
76,80%
Par. 2.5 - Milieubelastende activiteiten Par. 2.6 - Lozingsactiviteiten Par. 2.7 - Aanlegactiviteiten Par. 2.8 - Overige activiteiten Par. 2.9 - Maatwerkvoorschr. bij bouwactiviteiten Par. 2.10 - Gelijkwaardigheid Par. 2.11 - Overige tarieven Par. 2.12 - Modaliteiten
34.708
1
Par. 2.13 - Vermindering
-2.142
Par. 2.14 - Teruggaaf
-2.139
84
Jaarstukken 2025
Totaal hoofdstuk 2
63.765 298.675
45.390 386.676
94,81%
Hoofdstuk 3 - Europese dienstenrichtlijn Par. 3.1 - Horeca
11.665
1.773
6.180
46,00%
Par. 3.2 - Organis. evenementen/markten
26.944
4.094
4.428
14,27%
4.524
687
2.480
47,58%
6.554
13.088
26,34%
88.344 997.595
99,08%
Par. 3.3 - Prostitutiebedrijven Par. 3.4 - Splitsingsvergunning woonruimte Par. 3.5 - Leefmilieuverordening Par. 3.6 - Brandbeveiligingsverordening Par. 3.7 - In deze titel niet benoemde vergunning, ontheffing of andere besch. Par. 3.9 - Op alle titels van toepassing Totaal hoofdstuk 3
0
43.133
Totaal
337.265 581.248
Recapitulatie Hoofdstuk 1, 2 en 3
Directe kosten
Loonkosten
Overhead
Opbrengst
Kostendek.heid
Kostendekking Hoofdstuk 1
273.500
239.440
36.400
597.831
108,83%
Kostendekking Hoofdstuk 2
63.765
298.675
45.390
386.676
94,81%
0
43.133
6.554
13.088
26,34%
88.344 997.595
99,08%
Kostendekking Hoofdstuk 3 Kostendekking totale tarieventabel
337.265 581.248
Leges burgerzaken De leges burgerzaken laten een positief saldo zien van ongeveer € 50.000. Dat wordt met name veroorzaakt doordat er meer documenten zoals paspoorten, ID-kaarten en rijbewijzen zijn verstrekt. Leges Omgevingsvergunningen Voor de leges omgevingsvergunningen geldt dat er in de realisatie een afwijking is van € 7.000 ten op van de begroting. Leges ontvangsten (bedragen x € 1)
2025
Ontvangen leges reisdocumenten
-393.896
Ontvangen leges rijbewijzen
-119.678
Ontvangen leges verkl omtrent gedrag
-3.433
Ontvangen leges naturalisaties
-17.621
Ontvangen Overige leges burgerzaken
-51.326
Ontvangen leges kinderopvang
-6.445
Ontvangen Leges (omgevings)vergunningen Ontvangen Leges overig Totaal ontvangen leges 2025
-386.201 -46.670 -1.025.270
Totaal legesverordening Hieronder is een totaaloverzicht opgenomen van de realisatie leges in 2025. Het betreft de leges burgerzaken, de omgevingsvergunningen en de dienstverlening die valt onder de Europese dienstenrichtlijn (zoals evenementen en horeca). In het overzicht hierboven zijn de realisaties nader gespecificeerd.
85
Jaarstukken 2025
Kwijtschelding Mensen met een laag inkomen en weinig financieel vermogen kunnen een verzoek om kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen indienen. De mogelijkheid voor gemeenten om kwijtscheldingsbeleid te voeren is geregeld in art. 26 van de Invorderingswet 1990. Aan de hand van de vastgestelde landelijke kwijtscheldingsnormen wordt het ingediende verzoek getoetst en beoordeeld of de belastingschuldige in aanmerking komt voor (gedeeltelijke) kwijtschelding van de afvalstoffenheffing, rioolheffing en/of onroerendezaakbelasting. Aantal kwijtschelding Automatische kwijtschelding
2025
2024
376
302
-
-
Toekenning op aanvraag (volledig)
144
249
Toekenning op aanvraag (gedeeltelijk)
10
20
Totaal aantal toegekende kwijtscheldingen
530
571
Totaal aantal afgewezen kwijtscheldingen
270
190
€ 267.161
€ 285.401
Ambtshalve kwijtschelding
Kwijtgescholden belastingbedragen
86
Jaarstukken 2025
B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Op grond van het BBV zijn we verplicht om in een paragraaf het weerstandsvermogen en de risicobeheersing op te nemen. Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Deze paragraaf onderscheiden we in twee delen: • weerstandscapaciteit • risicobeheersing
Weerstandscapaciteit Met weerstandscapaciteit bedoelen we de beschikbare financiële middelen om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen, maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze paragraaf geeft een beeld van de weerstandscapaciteit en de risico's en het beleid dat daarbij hoort. Ook zijn een aantal verplichte kengetallen opgenomen. Deze geven inzicht in de financiële positie van onze gemeente. Verloop reserves en voorzieningen in begrotingsperiode Het saldo van de jaarrekening beschouwen we als incidentele weerstandscapaciteit. De reserves zien we als structurele weerstandscapaciteit. De raad beslist over de inzet van de algemene reserve. De bestemmingsreserves zijn door de raad nadrukkelijk voor specifieke doelen bestemd. Een gedetailleerde uitwerking is opgenomen in de bijlage C. Bestemmingsreserves en stille reserves Bestemmingsreserves Bestemmingsreserves zijn reserves waaraan de gemeenteraad een bepaalde bestemming heeft gegeven en waartoe expliciet is besloten. Bestemmingsreserves mogen daarom alleen besteed worden aan de doelen die daaraan door de gemeenteraad zijn toegekend. De gemeenteraad kan de bestemming van de reserve nadien ook weer aanpassen.
Uitgangspunt voor de gemeente Achtkarspelen is dat het aanhouden van bestemmingsreserves zoveel mogelijk wordt beperkt. Achtkarspelen kent een bestemmingsreserve voor de kapitaallasten van Zwembad De Kûpe en (op grond van het BBV) en de bestemmingsreserve “opbouw personeel”. Deze laatste bestemmingsreserve gevormd om vrijgevallen middelen voor (incidentele) personeelsformatie doelgericht te reserveren voor de opbouw van de nieuwe gemeentelijke organisatie en personeelscapaciteit. Stille reserves Daarnaast zijn er ook nog de zogenaamde stille reserves. Deze stille reserves zijn niet zichtbaar op de balans. Stille reserves vertegenwoordigen het verschil in de waarde van bezittingen in het economisch verkeer en de waarde waarvoor deze bezittingen op de balans moeten worden opgenomen. De verslaggevingsvoorschriften schrijven namelijk voor dat alleen waardering tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs of (duurzaam) lagere marktwaarde is toegestaan. Het is niet toegestaan activa te herwaarderen naar waarde in het economisch verkeer. 87
Jaarstukken 2025
Stille reserves kunnen daardoor pas ingezet worden als de betreffende bezitting wordt verkocht. In het BBV is bepaald dat activa waarvan de bestemming verandert, de actuele waarde van de nieuwe bestemming in de toelichting op de balans wordt opgenomen. Op dat moment wordt de stille reserve zichtbaar. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit zegt hoe de gemeente eenmalige tegenvallers op kan vangen. Feitelijk is dit de optelsom van het vrij te gebruiken deel van de reserves en de stille reserves. • Het vrij te gebruiken deel van de reserves is dat deel waarvan nog geen bestemming is vastgelegd. In onze gemeente is dit de Algemene Reserve. • De stille reserves zijn bezittingen die op de balans lager zijn gewaardeerd dan de marktwaarde én op korte termijn verkoopbaar zijn. De stille reserves worden niet gebruikt bij de berekening van de weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Met structurele weerstandscapaciteit worden de middelen bedoeld die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in het jaar op te vangen zonder dat dit gevolgen heeft voor de uitvoering van het bestaande beleid. Voor Achtkarspelen gaat het dan om het begrotingsoverschot en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit geeft aan in hoeverre we de mogelijkheid hebben om vooral de OZBtarieven te verhogen.
Ratio weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigd weerstandvermogen
Oftewel: € 26.225.000 / € 3.885.000 = 6,8. De gemeente heeft in het beleid Risico gestuurd werken bepaald dat ze streeft naar een minimaal voldoende weerstandsvermogen met een waarderingscijfer voor de ratio tussen 1,0 – 1,4 (klasse C). De ratio voor 2025 komt uit op: 6,8. Dat betekent dat wij ruim voldoende weerstandscapaciteit hebben om de gekwantificeerde risico's op te vangen.
88
Jaarstukken 2025
Vaststellen omvang en impact risico De risico’s worden ingedeeld in risicoklassen. Dit gebeurt aan de hand van onderstaande tabel. De risicoklasse loopt van 1-20 punten. De hoogte van de risicoklasse bepaalt of de organisatie het risico opneemt voor de bepaling van het weerstandsvermogen of een voorziening vormt. Om de risicoklasse te beoordelen spelen de kans van optreden en de omvang van het netto risico een rol. Dit is geen ‘wetenschappelijke exercitie’. ‘Professional judgement’ kunnen beargumenteren is hierbij van belang. Risicoklasse
Kans 1
Kans 2
Kans 3
Kans 4
Kans 5
< 1 keer per 10 jaar 5
1 keer per 5-10 jaar 10
1 keer per 2-5 jaar 15
1 keer per 1-2 jaar 20
1 keer per jaar of meer
Score 4: > € 250.000 - € 1 miljoen
4
8
12
16
Voorziening
Score 3: > € 100.000 - € 250.000
3
6
9
12
vormen
Score 2: > € 50.000 - € 100.000
2
4
6
8
Score 1: > € 0 - € 50.000
1
2
3
4
Geen risicobedrag opnemen
20% van het risico opnemen
40% van het risico opnemen
70% van het risico opnemen
Bruto omvang x kans Score 5: > € 1 miljoen
100% van het risico opnemen
Financiële vertaling risico's Risico's worden geprioriteerd met behulp van een risicoscore. De risicoscore wordt bepaald door de waarde van de kansklasse (zie hierboven) en de waarde van de gevolgklasse (omvang) te vermenigvuldigen. Er ontstaat dan een matrix. Groene klasse Risico's in de groene vlakken worden als laagste ingeschaald. Deze zijn wel in beeld maar vragen geen extra aandacht. Ze worden in de jaarlijkse risico sessie met de organisatie steeds opnieuw besproken. Gele klasse Risico’s in de gele vlakken worden opgenomen bij de bepaling van het weerstandsvermogen met een toelichting in de begroting en de jaarrekening. Rode klasse Deze risico's worden als hoog ingeschaald en vragen extra aandacht en sturing. Ook deze risico's worden meegenomen in de bepaling van het weerstandsvermogen met een specifieke toelichting in de begroting en jaarrekening. Ook komen deze risico's in de periodieke overleggen tussen directie en management aan de orde. Voorziening Wanneer een risico zich bevindt in risicoklasse 5 wordt altijd een voorziening gevormd. Kansklasse
Kanspercentage
Actie
1. Onwaarschijnlijk
<10%
Geen risicobedrag opnemen
2. Mogelijk
10-30%
20% van risico opnemen
3. Aannemelijk
30-60%
40% van risico opnemen
4. Waarschijnlijk
60-80%
70% van risico opnemen
5. Bijna zeker
>80%
100% van het bedrag: een voorziening treffen
89
Jaarstukken 2025
Bepaling weerstandsvermogen De gele en rode risico’s zijn bepalend voor het weerstandsvermogen van de gemeente. Op deze risico’s worden beheersmaatregelen genomen. Door de te nemen beheersmaatregel kan het bruto risico, of de kans van optreden dalen. Hierdoor ontstaat een netto risico wat opgenomen wordt in de paragraaf weerstandsvermogen. Tijdens de periodieke risico sessie en/of de interne controles wordt opzet, bestaan en werking van de beheersmaatregel geëvalueerd. 1. Opzet: is de beheersmaatregel beschreven in de AO en werkinstructies? 2. Bestaan: wordt beheersmaatregelen in de praktijk uitgevoerd? 3. Werking: Is er sprake van adequate werking? Dekken de beheersmaatregelen Inderdaad juist, tijdig en volledig de risico’s af?
Integrale risicobenadering Traditioneel worden veel risico’s nog altijd financieel beoordeeld. Dit komt ook terug in de methodiek die gemeenten hebben met de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. De wens van de gemeente Achtkarspelen is om de risico's integraal te benaderen. Daarom wordt in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing aandacht aan de overige risico's besteed.
Verzekering van risico's Een deel van de operationele risico’s kan worden afgedekt door het afsluiten van verzekeringen. We maken daarbij een afweging tussen de kans op schade en de kosten daarvan enerzijds en de verzekeringspremie anderzijds. Het bestaande beleid wordt periodiek beoordeeld en indien nodig bijgesteld. Wat betreft het eigen risico is gekozen voor het standaard eigen risico per gebeurtenis.
90
Jaarstukken 2025
Specificatie van risico's Benodigd weerstandsvermogen (bedragen x € 1)
Risico’s met effect op weerstandsvermogen Sociaal Domein – Jeugdzorg en Wmo Jeugdzorg – Jeugdhulp Friesland Algemene uitkering (herijking gemeentefonds) Integraal huisvestingsplan (IHP) BVO-ICT Bouwgrond exploitatie Informatiebeveiliging Onvoorziene risico’s Gemeenschappelijke regeling Gesubsidieerde instellingen Personeel
Omvang van het risico
Fin. klasse
Kans van optreden
Risico klasse
Benodigd weerstandsvermogen
800.000
3
3
30%-60%
9
320.000
250.000 678.000
3 3
3 3
30%-60% 30%-60%
9 9
125.000 470.000
2.000.000 400.000 500.000 3.000.000 1.000.000 300.000 500.000 1.000.000
4 2 3 3 3 2 3 4
3 3 2 3 3 2 2 2
30%-60% 30%-60% 10%-30% 30%-60% 30%-60% 10%-30% 10%-30% 30%-60%
12 6 6 9 9 4 6 8
800.000 80.000 100.000 1.200.000 400.000 60.000 100.000 200.000
Risico’s zonder effect op weerstandsvermogen Gegarandeerde geldleningen Omgevingswet Stikstofdossier
19.000.000 -
5 1 1
1 0 0
0%-10%
5 -
-
Totaal
29.428.000
3.855.000
91
Jaarstukken 2025
Onderwerp
Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo
Risico
De maatwerkvoorzieningen binnen de Jeugdzorg de Wmo (inclusief Beschermd Wonen) zijn open-einde regelingen. In de afgelopen jaren hebben we steeds meer data en kennis verkregen om de kosten in de Jeugdzorg en de Wmo te voorspellen en te volgen. Deze prognose is opgenomen in de meerjarige begroting. Ondanks dat blijft het risico bestaan dat de groei van het aantal cliënten hoger is dan verwacht. Zeker voor de cliënten die hoog specialistische zorg ontvangen kan een stijging (of een daling) leiden tot een forse financiële bijstelling. In de begroting houden we namelijk rekening met een gemiddeld aantal cliënten die hoog specialistische zorg ontvangen.
Strategie
Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting.
Financieel gevolg
€ 800.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 320.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd t.o.v. voorgaand jaar
Onderwerp
Jeugdzorg -Jeugdhulp Friesland
Risico
De gemeente Achtkarspelen is aan verschillende partijen verbonden (Verbonden Partijen). Afhankelijk van de partij heeft de gemeente hier meer of minder financieel aandeel in. In het algemeen geldt dat er een risico is dat wanneer een van de Verbonden Partijen fuseert of failliet gaat, hier financiële gevolgen voor de gemeente aan verbonden zijn. Specifiek voor Jeugdhulp Fryslân (JHF) geldt dat er een financieel risico is dat de voorschotfinanciering van € 2,5 miljoen door de 18 Friese gemeenten (uiterlijk terug te betalen in juni 2029), niet terugbetaald kan worden. Het aandeel van Achtkarspelen is om en nabij 4,26%. Dat maakt dat er een risico van € 100.000 ontstaat. Daarnaast bestaat het risico van het wegvallen van deze zorg bij JHF waardoor zorgtrajecten moeten worden
92
Jaarstukken 2025
ondergebracht bij andere zorgaanbieders. We schatten dit risico in op € 150.000 Strategie
Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting.
Financieel gevolg
€ 250.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 125.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd t.o.v. voorgaand jaar
Onderwerp
Algemene uitkering uit het gemeentefonds herijking
Risico
Voor het meerjarenperspectief wordt in de circulaires van het Rijk onvoldoende aangegeven waar de gemeenten rekening mee kunnen houden. In die zin blijft de algemene uitkering als belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente een risico. Nog steeds ervaren wij de negatieve uitwerking van de herijking gemeentefonds. Tot op heden hebben wij een incidentele compensatie ontvangen. In de meicirculaire 2026 moet blijken wat het structureel effect van de herijking gemeentefonds voor onze begroting is.
Strategie
Berichtgeving betreffende ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en control cyclus en daar waar nodig de raad informeren.
Financieel gevolg
€ 678.000
Kans van optreden
75%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 470.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd t.o.v. vorig jaar
93
Jaarstukken 2025
Onderwerp
Integraal huisvestingsplan IHP
Risico
Ook in de toekomst staat de gemeente voor de nodige investeringen op onderwijsgebied in diverse dorpen. Afhankelijk van keuzes die gemaakt zullen worden op het gebied van multifunctionaliteit kan dit een substantieel beslag gaan leggen op beschikbare middelen in de exploitatie.
Strategie
Bij de totstandkoming en uitvoering van de investeringen de ontwikkelingen hierin monitoren zodat in voorkomende gevallen van afwijkingen hierop tijdig geacteerd kan worden in de P&C-cyclus
Financieel gevolg
€ 2.000.000
Kans van optreden
40%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 800.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
BVO-ICT
Risico
Op 22 juni 2023 hebben beide gemeenteraden besloten tot het stoppen met de samenwerking in de werkmaatschappij 8KTD en als zelfstandig gemeente verder te gaan. De samenwerking op het gebied van ICT gaat nog maximaal drie jaar door in de BVO-ICT. Voor de periode na deze drie jaren is nog geen oplossing gevonden. Besluitvorming hierover moet tijdig plaatsvinden om deze dienstverlening te blijven waarborgen, in welke variant dan ook.
Strategie
De opbouw van de BVO-ICT zo goed mogelijk in kaart brengen en monitoren via de reguliere P&C cyclus
Financieel gevolg
€ 400.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 80.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Aangepast
94
Jaarstukken 2025
Onderwerp
Bouwgrondexploitatie
Risico
Het hebben van een bouwgrondexploitatie brengt financiële risico’s met zich mee. In de paragraaf Grondbeleid worden de financiële risico’s van de bouwgrondexploitatie toegelicht.
Strategie
Door het jaarlijks opstellen van geactualiseerde berekeningen op basis van de meest recente ontwikkelingen kunnen wij de raad tijdig informeren via de reguliere P&C-cyclus.
Financieel gevolg
€ 500.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 100.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
Informatiebeveiliging
Risico
Als gemeente werken we veel met waardevolle en privacygevoelige informatie, die steeds meer tijd- en plaats onafhankelijk beschikbaar moet zijn. Daarvoor gebruiken we allerlei systemen. Door maatschappelijke- en technologische ontwikkelingen is het belangrijk de risico’s op uitval en van de veiligheid van informatie onder ogen te zien. Ondanks de beheersmaatregelen blijft het risico dat onze systemen uitvallen, door cybercrime of een technische storing. Als vervanging of herstel van systemen nodig is buiten de reguliere vervangingsperiode zijn extra investeringen nodig.
Strategie
We zorgen voor bewustwording van de risico’s en nemen beheersmaatregelen.
Financieel gevolg
€ 3.000.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 1.200.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Nieuw
95
Jaarstukken 2025
Onderwerp
Onvoorziene risico's
Risico
Naast alle benoemde en enigszins in te schatten risico's, kunnen er altijd omstandigheden ontstaat niet zijn te voorzien. Daarom nemen we ook een risicopost op voor een niet te voorzien risico. Dit doen we tegen een gemiddeld risicobedrag met een kans van optreden van 50%.
Strategie
Een gemiddelde van alle risico's opnemen
Financieel gevolg
€ 1.000.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 400.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
Gemeenschappelijke regelingen
Risico
De gemeente participeert in een aantal gemeenschappelijke regelingen. Deze regelingen worden beschreven in de paragraaf Verbonden Partijen. De grotere regelingen betreffen de Veiligheidsregio, het Mobiliteitsbureau en de FUMO. De uitvoering van gezamenlijke beleidsterreinen binnen dergelijke regelingen brengt risico's met zich mee, waarvoor gezamenlijk voor dekking moet worden gezorgd.
Strategie
Om ervoor te zorgen dat de gemeente zelf de regie blijft voeren wordt er strak toezicht gehouden. Het standpunt van de gemeente wordt zowel ambtelijk (in overlegorganen) als bestuurlijk (in ABvergaderingen) uitgedragen.
Financieel gevolg
€ 300.000
Kans van optreden
25%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 60.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd t.o.v. vorig jaar
96
Jaarstukken 2025
Onderwerp
Gesubsidieerde instellingen
Risico
De gemeente heeft te maken met een variatie aan gesubsidieerde instellingen, zoals: Cultuurcentrum, bibliotheek, maatschappelijk werk, etc. Het risico bestaat dat claims van deze instellingen financieel nadeel voor de gemeente kan betekenen. Organisaties kunnen failliet gaan en de gemeente kan het product in de lucht willen houden, en dat brengt mogelijk (frictie)kosten met zich mee.
Strategie
De gemeente sluit overeenkomsten met instellingen die subsidies e.d. van de gemeente ontvangen, waarin productafspraken zijn opgenomen. Tijdens het lopende jaar is regelmatig overleg over de (financiële) voortgang. Het risico dat daardoor financieel gezien iets misgaat wordt daarmee geminimaliseerd.
Financieel gevolg
€ 500.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 100.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd t.o.v. vorig jaar
Onderwerp
Personeel
Risico
Er is sprake van krapte op de arbeidsmarkt. Daardoor bestaat de kans dat vacatures niet kunnen worden ingevuld. Hierdoor kunnen meerkosten ontstaan, omdat personeel moet worden ingehuurd of externe werving- en selectiebureaus personeel voor ons moet gaan werven. Ook kunnen hierdoor mogelijkerwijs (wettelijke) taken en ambities maar gedeeltelijk worden gerealiseerd.
Strategie
Aan de hand van periodieke rapportages en analyses worden tijdig overschrijdingen gesignaleerd en gerapporteerd, zodat er eventueel nog ingegrepen kan worden. Toch blijft altijd een risico op overschrijding bestaan.
Financieel gevolg
€ 1.000.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 200.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
97
Jaarstukken 2025
Onderwerp
Gegarandeerde geldleningen
Risico
Gemeenten in Nederland hebben de hoogste rating voor kredietwaardigheid. Zij kunnen daardoor goedkoper geld lenen bij de banken dan private ondernemingen. Omdat woningbouwcorporaties een bijdrage leveren aan de publieke taak hebben wij in het verleden een aantal leningen aangetrokken en deze direct doorgeleend aan de woningbouwcorporatie. Daarmee konden zij meeprofiteren deze gunstige leencondities. Later hebben we is er een andere constructie toegepast, waarbij we niet leningen doorlenen, maar waarbij we direct garant staan. Gevolg is wel dat wij hierdoor het risico lopen dat als de derde partij failliet gaat, de gemeente de betalingsverplichting op zich moet nemen. Dit risico is echter klein, aangezien garanties alleen verstrekt worden wanneer zij niet bij derden kunnen worden ondergebracht en bij garantieverlening aan verenigingen c.a. aangetoond is dat zij de betalingsverplichtingen kunnen nakomen. Wanneer dit risico zich voordoet, kunnen we met de gereserveerde gelden de gevolgen in het eerste jaar afdekken. De structurele gevolgen zullen vervolgens via de eerstvolgende kadernota of door een begrotingswijziging worden meegenomen
Strategie
De leningen die door de gemeente in het verleden zijn verstrekt worden volgens schema afgelost. Het risico op deze post neemt daardoor jaarlijks af. Via toetsing van het jaarverslag beoordelen we of de risico's stabiel blijven. Ook het risico op in het verleden verstrekte garanties neemt elk jaar af, omdat ook op deze leningen de geldgever volgens schema aflost. Bij garanties in het kader van de woningbouw heeft de gemeente zekerheidsrechten, waardoor dit risico zeer klein is. Via het jaarverslag heeft de gemeente inzicht in de financiële positie van de geldnemer. Bij garanties t.b.v. verenigingen vindt overleg plaats als de bank een achterstandsmelding doet. In die gevallen passen we maatwerk toe om escalatie te voorkomen. Op basis van het verleden is het risico op deze post relatief gering.
Financieel gevolg
€ 19.000.000
Kans van optreden
1%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Incidenteel
Status
Ongewijzigd
98
Jaarstukken 2025
Onderwerp
Stikstofdossier
Risico
De depositie van stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) is schadelijk voor de natuur. Het Rijk en de provincies hebben de taak ervoor te zorgen dat de stikstofdepositie wordt teruggedrongen en de natuur herstelt. Op 10 juni 2022 is de Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied aangeboden aan de Tweede Kamer. In deze Startnotitie zijn richtinggevende emissiereductiedoelen voor stikstof opgenomen. Aan de provincies de taak om deze richtinggevende doelen in 2023 nader uit te werken in gebiedsplannen. In welke vorm dit zal zijn, is nog onzeker. Daarnaast dient de Raad van State nog in een verscheidenheid aan zaken rond het thema stikstof een uitspraak te doen. Deze uitspraken kunnen van grote invloed zijn op de huidige regelgeving. Stikstof blijft een issue en kan belemmerend zijn voor nieuwe plannen van zowel derden als van de gemeente zelf zoals de afgiftes van bouwvergunningen in het geding kan komen of dat de FUMO geen milieuvergunning kan afgeven. Het is daarnaast uiterst onzeker in hoeverre de huidige stikstofregels standhouden.
Strategie
-
Financieel gevolg
-
Kans van optreden
-
Benodigd weerstandsvermogen
-
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd t.o.v. vorig jaar
Conclusie risico’s / weerstandsvermogen Voor de risico’s in deze jaarrekening is op basis van bovenstaande classificatie een te verwachten beslag op de weerstandscapaciteit berekend. De conclusie is, dat de financiële impact van de risico’s kan worden opgevangen binnen de weerstandscapaciteit van onze rekening en begroting.
Kengetallen Kengetallen zijn verplicht en ze vertellen iets over de financiële gezondheid van de gemeente. Op de volgende bladzijde worden ze weergeven vanaf 2022.
99
Jaarstukken 2025
LEGENDA t.o.v. vorige meting
Kengetal Belastingcapaciteit
prognose mjb 2026 - 2028
Begroting
Rekening
Rekening
Rekening
Rekening
2025 99,82
2025 96,00
2024 95,32
2023 93,96
2022 117,10
0,00
0,00
0,18
-0,43
0,67
40,80
23,49
28,00
31,10
41,20
40,83
22,72
28,39
38,20
22,70
27,99
40,87
27,35
33,35
30,28
-1,70
3,00
2,68
-1,90
0,40
t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Grondexploitatie t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Netto schuldquote t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Solvabiliteitsratio t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie Structurele exploitatieruimte t.o.v. begroting 2025 prognose o.b.v. historie
100