CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

09 - Bijlage 1 - Jaarstukken 2025

Raadsvergadering Beslút 2 juli 2026, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Jaarstukken Achtkarspelen 202523.069 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Flynth Audit B.V. geheel document digitaal gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden

S.H.

25-06-2026

Jaarstukken 2025

Inhoudsopgave 1

INLEIDING ..................................................................................................... 3 1.1 Leeswijzer .................................................................................................... 4 1.2 2025 in vogelvlucht ....................................................................................... 6

2 BESLUITVORMING .............................................................................................10 3 JAARVERSLAG ...................................................................................................11 3.1 Programma's ...............................................................................................12 0. Bestuur en ondersteuning ............................................................................12 1. Veiligheid ..................................................................................................24 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ....................................................................29 3. Economie...................................................................................................34 4. Onderwijs ..................................................................................................39 5. Sport, cultuur en recreatie ...........................................................................44 6. Sociaal Domein ..........................................................................................50 7. Volksgezondheid en milieu ...........................................................................62 8.

Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing ..............................................67 Overhead ......................................................................................................74 3.2 Paragrafen ..................................................................................................79 A - Lokale heffingen ........................................................................................80 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................87 C - Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 102 D - Financiering............................................................................................ 105 E - Bedrijfsvoering ........................................................................................ 108 F - Verbonden partijen .................................................................................. 112 G - Grondbeleid............................................................................................ 131 H - Wet open overheid .................................................................................. 135 4 JAARREKENING ...............................................................................................

136 4.1 Balans ...................................................................................................... 137 4.2 Baten en lasten ......................................................................................... 140 4.3 Grondslagen financiële verslaglegging .......................................................... 145 4.4 Toelichting balans ...................................................................................... 150 4.5 Toelichting baten en lasten ......................................................................... 166 4.6 Rechtmatigheidsverantwoording .................................................................. 167 4.7 Verantwoording Wet Normering Topinkomens ............................................... 169 4.8 Single Information Single Audit ................................................................... 170 5 OVERIGE GEGEVENS ........................................................................................ 180 5 Overige gegevens ......................................................................................... 181 6 BIJLAGEN ....................................................................................................... 188 Bijlage A – Restantkredieten 2025 .....................................................................

189 Bijlage B - Overzicht subsidies aan instellingen 2025 ........................................... 191 Bijlage C - Verloopoverzicht reserves ................................................................. 195

2

Jaarstukken 2025

1 INLEIDING Een nieuw begin als zelfstandige gemeente Het jaar 2025 is het eerste jaar dat Achtkarspelen weer een zelfstandige gemeente is en markeert tegelijk het laatste jaar van een turbulente collegeperiode. De samenwerking met Tytsjerksteradiel is afgebouwd en de nieuwe organisatie heeft vorm gekregen. Het was een jaar van bouwen, leren, ontwikkelen, vallen en weer opstaan. Gelukkig zijn alle werkzaamheden doorgegaan. Alle gemeentelijke taken zijn uitgevoerd, van jeugdzorg, Wmo-ondersteuning en participatie tot de opvang van ontheemden, het uitgeven van paspoorten en rijbewijzen, het bouwen van woningen, de ontwikkeling van bedrijventerreinen en het onderhoud van wegen en groenvoorzieningen. De jaarrekening laat, dankzij een aantal incidentele meevallers, een positief saldo zien van bijna 7,6 miljoen euro. Met dit positieve resultaat kan de algemene reserve worden versterkt, waardoor de gemeente beter bestand is tegen toekomstige tegenvallers. Tegelijkertijd blijven de financiële vooruitzichten onzeker. Het ravijn in het gemeentefonds is voorlopig opgeschoven. De vergoeding voor de sterk stijgende jeugdzorgkosten is structureel en fors ontoereikend en legt een zware druk op de gemeentelijke financiën. Daarnaast hangt de herverdeling van het gemeentefonds nog altijd als een donkere wolk boven Achtkarspelen.

Het college is trots op alle medewerkers voor de geweldige inspanning die in 2025 is geleverd. Het college van burgemeester en wethouders van Achtkarspelen, Harjan Bruining, wethouder financiën

3

Jaarstukken 2025

1.1 Leeswijzer Vooraf De jaarstukken maken onderdeel uit van de Planning & Control-cyclus. In de meerjarenbegroting beschrijft de gemeente op hoofdlijnen wat zij wil bereiken en wat dit mag kosten. De jaarstukken zijn opgesteld volgens de eisen van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Met deze jaarstukken legt het college van burgemeester en wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad. De jaarstukken bestaan uit twee delen: • het jaarverslag • de jaarrekening Jaarverslag Het jaarverslag richt zich op beleid en bedrijfsvoering. Daarbij staan de volgende vragen centraal: • wat wilden we bereiken? • wat hebben we gedaan? • wat is (nog) niet gelukt? • wat heeft het gekost? Jaarrekening De jaarrekening bevat de financiële verantwoording van de gemeente. Hierin wordt inzicht gegeven in de financiële positie en resultaten van het afgelopen jaar.

Rollen en verantwoordelijkheden De dualisering van het gemeentebestuur heeft geleid tot een duidelijke scheiding van rollen: • De gemeenteraad stelt de kaders en controleert • Het college bestuurt en legt verantwoording af Dit betekent: • de raad bepaalt wat de gemeente wil bereiken en wat dit mag kosten • het college voert dit beleid uit en rapporteert hierover Gemeenteraad kaderstellen wat willen we en wat mag het kosten

College besturen

wat doen we

controleren

verantwoorden

wat hebben we gedaan

wat is bereikt en hoeveel kostte het

4

Jaarstukken 2025

Opbouw van de jaarstukken De jaarstukken zijn als volgt opgebouwd: 2025 in vogelvlucht Een samenvattend overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen. Jaarverslag Het jaarverslag bestaat uit: • programma’s (beleid en resultaten) • paragrafen (verplichte dwarsdoorsneden, zoals financiën en bedrijfsvoering) Per programma wordt ingegaan op: • de inhoud • de financiële resultaten • de beleidsindicatoren Jaarrekening De jaarrekening bestaat onder andere uit: • de balans • het overzicht van baten en lasten • toelichtingen en verplichte verantwoordingen Toelichting op cijfers Door afrondingen kunnen kleine verschillen voorkomen tussen totaaltellingen en optellingen van afzonderlijke bedragen.

5

Jaarstukken 2025

1.2 2025 in vogelvlucht Om te beginnen De gemeente Achtkarspelen wordt gekenmerkt door rust, ruimte en een karakteristiek coulisselandschap. De dorpen beschikken over goede voorzieningen voor wonen, werken, winkelen, onderwijs en sport en liggen verspreid in een groen agrarisch gebied. Dankzij de gunstige ligging zijn steden als Leeuwarden en Groningen goed bereikbaar. Buitenpost ligt aan het spoor en Surhuisterveen heeft, nabij de A7, een sterke positie voor economische bedrijvigheid. Per 1 januari 2025 is de samenwerking met Tytsjerksteradiel binnen de Werkmaatschappij 8KTD (met uitzondering van ICT) beëindigd. Daarmee voert Achtkarspelen haar taken weer zelfstandig uit. Dit maakte 2025 tot een overgangsjaar, waarin de focus lag op het verder opbouwen en versterken van de eigen organisatie, onder andere door investeringen in capaciteit, kennis en de planning- en controlcyclus. Tegelijkertijd bleef aandacht bestaan voor een doelmatige en toekomstbestendige bedrijfsvoering. Inhoudelijk stond 2025 in het teken van de verdere ontwikkeling en uitvoering van beleid. Daarbij lag de nadruk onder meer op het sociaal domein — zoals armoede en participatie — en op het versterken van de leefbaarheid in de dorpen. Ook is gewerkt aan ruimtelijke en infrastructurele opgaven, met aandacht voor bereikbaarheid, verkeersveiligheid en lokale voorzieningen.

Daarbij blijft samenwerking met regionale partners van belang om gezamenlijke opgaven aan te pakken en de regio te versterken. Financieel gezien was 2025 een overgangsjaar met een stabiel beeld. Tegelijkertijd vragen de jaren na 2025 om scherpe keuzes, door toenemende onzekerheden en structurele uitdagingen voor gemeenten. Dit vraagt om zorgvuldige afwegingen in beleid en uitvoering. De gemeente Achtkarspelen gaat zorgvuldig om met gemeenschapsgeld en hecht aan transparantie. Met deze jaarstukken legt de gemeente verantwoording af over de activiteiten in 2025 en de bijbehorende financiële resultaten.

Programma's en taakvelden De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. In de jaarstukken leggen we uit wat we hebben bereikt en wat het gekost heeft. Maar we vertellen ook wat (nog) niet gelukt is. De begroting en het jaarverslag zijn op dezelfde manier ingedeeld. Dit vergroot het inzicht.

6

Jaarstukken 2025 Op de volgende pagina ziet u in één oogopslag: • wat hadden we begroot • wat hebben we werkelijk uitgegeven We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: • Wonen en werken • Samenleving • Bestuur en dienstverlening De inkomsten zijn verdeeld in: • wat we van het Rijk ontvangen alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen.

Balans De balans geeft een overzicht van de bezittingen en schulden van de gemeente op een specifiek moment. Het is daarmee een momentopname van de financiële positie. De balans bestaat uit twee onderdelen: • Activa (linkerkant): de bezittingen, zoals gebouwen, gronden en beschikbare middelen. • Passiva (rechterkant): de schulden en verplichtingen. Het verschil tussen de bezittingen en de schulden vormt het eigen vermogen. Dit geeft aan welk deel van de bezittingen met eigen middelen is gefinancierd. De balans is altijd in evenwicht: het totaal van de bezittingen is gelijk aan het totaal van de schulden en het eigen vermogen. Alle bezittingen zijn namelijk gefinancierd met eigen middelen of met geleend geld. Balans per 31 december 2025 (x € 1.000)

BEZITTINGEN

2025

2024

SCHULDEN

2025

2024

Bezittingen

75.336

75.317

Eigen vermogen

37.312

34.100

Voorraden, geld en

17.779

20.146

Schulden

55.803

61.363

93.115

95.463

TOTAAL

93.115

95.463

en vorderingen TOTAAL

7

Jaarstukken 2025

JAARREKENING 2025 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze jaarrekening geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2025 van de gemeente Achtkarspelen (bedragen x € 1.000).

begroot

werkelijk

verschil

UITGAVEN

117.623

115.155

2.469

Wonen en werken

10.873

11.245

- 371

616

948

- 332

Verkeer, vervoer en waterstaat

6.645

6.382

263

Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing

3.612

3.914

- 302

82.627

81.638

989

Onderwijs

3.939

3.798

141

Sociaal Domein

52.142

52.109

33

Sport, cultuur en recreatie

9.507

9.866

- 360

Veiligheid

5.818

5.680

138

Volksgezondheid en milieu

11.221

10.184

1.036

Bestuur en dienstverlening

24.124

22.272

1.851

Bestuur en ondersteuning

24.124

22.272

1.851

121.334

122.750

1.417

Ontvangen wij van het rijk

72.663

74.184

1.521

Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen

48.670

48.566

- 104

RESULTAAT

3.710

7.596

3.885

Economie

Samenleving

INKOMSTEN

8

Jaarstukken 2025

1.3 Resultaat jaarrekening 2025 De jaarrekening 2025 sluit af met een voordelig saldo van € 7.596.000. In de begroting na wijziging (december 2025) werd nog uitgegaan van een voordelig saldo van € 3.710.000. Het uiteindelijke resultaat is daarmee € 3.885.000 hoger dan verwacht. Het positieve resultaat wordt met name verklaard door hogere baten van het Rijk en incidentele meevallers. De belangrijkste afwijkingen (groter dan € 50.000) zijn samengevat in onderstaande tabel: Bedragen x € 1

Voorzieningen en reserves Personeel Baten Rijk Baten eigen gemeente Kosten Wmo/Jeugd Infrastructuur ICT Overige (kleinere) afwijkingen Totaal Totale afwijking t.o.v. begroting

Voordelig

Nadelig -

1.188.000

413.000

-

2.508.000

-

1.926.000

-

40.000

-

190.000

-

295.000

-

-

299.000

5.372.000

1.487.000

3.885.000

Deze afwijkingen worden verder verklaard in de toelichtingen bij de programma’s. De grootste afwijkingen betreffen in vogelvlucht: 1. onder het de post “voorzieningen en reserves” een dotatie aan de APPA voorziening 2. onder de post “Baten Rijk” diverse nabetalingen uit o.a. de decembercirculaire en aanvullende gemeentefonds uitkeringen 3. onder de post “Baten eigen gemeente” diverse grondverkopen en afwikkelingen daarvan.

Ontwikkelingen begroting Het saldo van de begroting heeft zich in 2025 als volgt ontwikkeld (bedragen x € 1.000): Primitieve begroting

129

(x € 1.000)

- begrotingswijzigingen April

195

- begrotingswijzigingen Juni/juli

305

- begrotingswijzigingen Oktober

747

- begrotingswijzigingen December

2.333

Begroting na wijziging

3.710

9

Jaarstukken 2025

2 BESLUITVORMING Wij stellen u voor: 1. de jaarstukken 2025 vast te stellen; 2. het resultaat als volgt te bestemmen; Van het resultaat à € 7.596.000: - € 6.596.000 toe te voegen aan de algemene reserve. - € 1.000.000 toe te voegen aan de nieuwe bestemmingsreserve Strategische aankopen.

10

Jaarstukken 2025

3 JAARVERSLAG

11

Jaarstukken 2025

3.1 Programma's 0. Bestuur en ondersteuning

Bij dit programma horen de volgende taakvelden 0.1 Bestuur 0.10 Mutaties reserves 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 AU en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)

12

Jaarstukken 2025

Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2025 (jaren 20252028) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde. 1. Aanpassing/herinrichting Brassery en raadszaal Kadernota 2025 – nr. 00.07 en nr. 00.06 Wat wilden we? In de Kadernota 2025 en later in de begroting 2025 waren voorstellen opgenomen voor aanpassingen aan het interieur en meubilair van de Brassery en de raadszaal. Bij de behandeling van de begroting 2025 in de gemeenteraad is een amendement aangenomen dat oproept om niet meer dan de strikt noodzakelijke investeringen te doen in aanpassing en herinrichting van de Brassery en de raadszaal met een maximum van € 20.000 met een kapitaallast van € 2.000. Wat hebben we bereikt? Het aangenomen amendement betekende dat de oorspronkelijke voorstellen uit de Kadernota en Begroting opnieuw zijn beoordeeld op strikte noodzaak. Wat is (nog) niet gelukt? Door de opbouw van de nieuwe organisatie is in 2025 geen concrete uitwerking gemaakt. We hebben nu wel helder wat minimaal moet worden vervangen. Dat kan niet binnen het beschikbaar gestelde krediet gerealiseerd worden. We gaan aan de slag met wat wel kan binnen het gestelde budget.

13

Jaarstukken 2025 2. Burgerzaken – aanvragen reisdocumenten Kadernota 2025 – nr. 00.05 Wat wilden we? Tussen 2025 en 2028 verwachten we een paspoortpiek. Sinds 2014 zijn reisdocumenten voor volwassenen 10 jaar geldig; veel documenten moeten nu worden vernieuwd. Om de piek op te vangen is incidentele extra formatie nodig: +1,5 fte frontoffice (geen effect op meerjarig saldo). • Formatie per 112025 (na ontvlechting): 1,72 fte • Benodigde formatie in piek: 3,22 fte • Salariskosten 1,5 fte: ± € 105.000 (gedekt uit leges van ± 2.300 paspoorten) Wat hebben we bereikt? De piek is in 2025 goed opgevangen. We hebben inwoners proactief aangeschreven en inhuur geregeld. De wachttijd voor een afspraak bedroeg op het drukste moment maximaal 1,5 week. 3. De basis staat (koersvertaling) Kadernota 2025 – nr. 00.01 Wat wilden we? Eind 2024 waren de randvoorwaarden voor het uitvoeren van (wettelijke) taken grotendeels op orde: • directie benoemd; teamleiders en medewerkers geplaatst; • (deels) vacatures ingevuld; • huisvesting en faciliteiten geregeld; • (kritische) werkprocessen vastgelegd en gepubliceerd. De basis staat. Vanaf 2025 werken we aan verbeteringen en vernieuwing van de bedrijfsvoering, zodat we effectiever worden en middelen (geld en mensen) gerichter inzetten. Ook in 2025 ronden we nog onderdelen van de opbouw af, zoals werving en selectie. Formatieplan n.a.v.

koersvertaling • Financiële effecten vastgesteld op 20 juni 2024, verwerkt in de Kaderbrief (op basis van gemiddelde loonsom). • Voor begroting 2025–2028 is dit het uitgangspunt, omdat het plaatsingsproces toen nog liep. • Doel: in juni 2025 een geactualiseerde personeelsbegroting voorleggen. Wat hebben we bereikt? Sinds begin 2025 hebben we belangrijke stappen gezet in de ontwikkeling van onze organisatie. Na de herindeling moesten we meerdere zaken tegelijk aanpakken, zoals het herstellen van de personeelsbalans, het invullen van vacatures en het verminderen van externe inhuur. Ook werkten we aan een goede personeelsbegroting en het versterken van de basis die eind 2024 was gelegd. We hebben meer dan 80 vacatures ingevuld, ondanks de krappe arbeidsmarkt. Daarnaast is het gebruik van extern personeel verminderd en is de tijdelijke overbezetting opgelost. Hierdoor sluiten de formatie en de bezetting weer beter op elkaar aan. Ook is gewerkt aan beter inzicht in personeel en kosten. Dit gebeurde nog met Excel, omdat systemen nog niet alles kunnen laten zien. De gemeenteraad is regelmatig geïnformeerd. We hebben laten zien dat de basis op orde is, maar dat verdere ontwikkeling nodig blijft om onze taken goed uit te voeren. Wat is (nog) niet gelukt? Tegelijk zien we dat nog niet alles is gelukt.

Door krapte op de arbeidsmarkt, hoge werkdruk en ziekteverzuim hebben we niet alle belangrijke functies met vaste 14

Jaarstukken 2025 medewerkers kunnen invullen. Vooral teams zoals VTHV, Financiën en Beleid hebben hiermee te maken. Daarom blijven we voor een deel afhankelijk van extern personeel. Ook lukt het nog niet om de personeelsgegevens en begroting volledig via onze systemen te regelen. In 2025 gebruikten we daarom nog niet de gewenste programmatuur, wat veel tijd kost en minder overzicht geeft. Kortom: het verbeteren van personeelsbezetting en systemen vraagt nog extra aandacht in de komende periode. 4. Gemeentelijke cofinanciering EU-LEADER 2024–2027 Kadernota 2024 – nr. 00.01 Wat wilden we? De ANNO-gemeenten wilden meedoen aan het LEADER programma (plattelandsprojecten, bottom up). Deelname vraagt cofinanciering. Bij aanwijzing van 2 LEADER gebieden in Fryslân zou ongeveer€ 600.000 gemeentelijke cofinanciering nodig zijn (verdeeld naar inwonertal: Achtkarspelen € 135.000, Dantumadiel € 92.000, Noardeast Fryslân € 220.000, Tytsjerksteradiel € 156.000). Totaal programma: € 5,6 mln. (EU/provincie/gemeenten). Wat hebben we bereikt? Onze regio is niet aangewezen als LEADER regio (2024–2027). Aanvragen bij SNN zijn daarom niet mogelijk. In Fryslân zijn Noordwest, Zuidoost en Zuidwest aangewezen. Wat is (nog) niet gelukt? We zijn geen LEADER regio geworden. Hierdoor is niet meer noodzakelijk om gemeentelijke cofinanciering te reserveren. 5.

Historische informatie en materiaal – beheer en restauratie Kadernota 2023 – nr. 00.02 Wat wilden we? Investeren in cultuurhistorische documenten en restauratie van bestaand materiaal om archieven duurzaam te behouden. Begroting: € 4.000 per jaar voor 4 jaar. Wat hebben we bereikt? Bij archiefinspecties bleek het luchtkwaliteitssysteem niet te voldoen. Dit systeem is in 2025 vervangen. Metingen tonen aan dat de luchtkwaliteit nu voldoet aan de normen. Historisch materiaal is deels beoordeeld en is grotendeels in goede staat of herstelbaar. Wat is (nog) niet gelukt? Door de eerdere gebrekkige luchtkwaliteit hadden selectie en restauratie geen prioriteit. 6. Motie: stelpost kosten ontvlechting Werkmaatschappij 8KTD Kadernota 2024 – nr. P0M2 Wat wilden we? De motie vroeg om inzicht in de benodigde uitgaven voor ontvlechting en opbouw. Dit is op verschillende plekken in de begroting uitgewerkt (o.a. organisatieontwikkeling, paragraaf Weerstandsvermogen met voorlopige financiële inschatting). Incidentele kosten tot eind 2024 worden via begrotingswijzigingen voorgelegd en gedekt uit de Algemene Reserve. Wat hebben we bereikt? De organisatie en de raad zijn regelmatig en op meerdere momenten geïnformeerd over de voortgang en de (financiële) gevolgen via de begrotingswijzigingen. 15

Jaarstukken 2025

Wat is (nog) niet gelukt? De ICT-ontvlechting duurt langer dan vooraf ingeschat. 7. Ontvlechting werkmaatschappij 8KTD Kadernota 2025 – nr. 00.04 Wat wilden we? Na behandeling van de inrichtingsplannen (20 juni 2024) is het plaatsingsproces gestart. De plaatsingsadviescommissie werkte tot eind oktober aan voorlopige adviezen. Financieel De financiële ontvlechting (exclusief BVO-ICT) is in de begroting verwerkt en heeft per saldo geen effect op het begrotingssaldo. De precieze personeelskosten hangen af van de definitieve plaatsing (eind jaar). BVO-ICT ICT volledig ontvlechten vóór 1 januari 2025 bleek niet haalbaar. Daarom is gekozen voor een tijdelijke samenwerking in een lichte gemeenschappelijke regeling (bedrijfsvoering organisatie) voor maximaal 3 jaar. Wat hebben we bereikt? In 2024 werd duidelijk dat het volledig ontvlechten van de ICT-organisatie vóór 1 januari 2025 niet haalbaar was. Daarom is gekozen voor een zorgvuldige en stabiele oplossing: een tijdelijke voortzetting van de samenwerking via een lichte gemeenschappelijke regeling, de BVO ICT. Hiermee is de continuïteit van cruciale ICT-diensten voor beide gemeenten geborgd, zonder dat medewerkers en processen onder onnodige tijdsdruk kwamen te staan. Deze aanpak bood rust, duidelijkheid en ruimte om weloverwogen vervolgstappen te zetten.

In 2025 is daarnaast een breed onderzoek gestart naar de toekomstige inrichting van de ICT voor beide gemeenten en de rol van de BVO ICT. Daarbij worden verschillende scenario’s verkend, zoals outsourcing, uitbreiding van de lichte GR met nieuwe deelnemers of aansluiting bij bestaande ICT-samenwerkingen. Door deze opties systematisch te vergelijken ontstaat inzicht in mogelijkheden, kosten, risico’s en gevolgen voor dienstverlening en personeel. Dit vormt de basis voor een gedragen en toekomstbestendige keuze in de komende periode. Wat is (nog) niet gelukt? Hoewel de BVO ICT in zijn tijdelijke vorm is ingericht, is de structurele toekomst van de ICT-organisatie nog niet vastgesteld. Het strategisch onderzoek is gestart, maar heeft nog niet geleid tot een definitieve keuze voor de richting op de lange termijn. Daardoor is er nog geen volledige duidelijkheid voor medewerkers, budgetten en samenwerkingspartners. Die ontstaat pas na afronding van het onderzoek en bestuurlijke besluitvorming over de uiteindelijke positionering van de ICT. Ook de volledige ontvlechting van de ICT-organisatie is nog niet afgerond. De BVO ICT fungeert als tussenoplossing, terwijl de uitwerking van een definitieve structuur nog tijd en zorgvuldige afstemming vraagt. Met name de juridische, personele en financiële invulling van het gekozen toekomstscenario vormt een complex vervolg.

Daarmee bevinden we ons in een lopend proces waarin de richting steeds scherper wordt, maar de afronding nog volgt.

16

Jaarstukken 2025 8. Proces verkenningen en ombuigingen Kadernota 2025 – nr. 00.03 Wat wilden we? Ravijnjaar 2026; Bij ongewijzigd beleid ontstaat vanaf 2026 een structureel negatief meerjarenresultaat. Er is in oktober 2024 een werkgroep gestart om mogelijke ombuigingsmaatregelen te verkennen (takendiscussie, niveau dienstverlening, uitbesteden of zelf doen). Daarna vindt afstemming en betrokkenheid van de raad plaats. Wat hebben we bereikt? Er ligt een maatregelenlijst (variërend in impact) om een sluitende begroting mogelijk te maken. Het Rijk heeft via de meicirculaire 2025 extra geld aan het Gemeentefonds toegevoegd, waardoor een deel van de maatregelen niet hoefde te worden ingezet. 9. Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, DB en AB Kadernota 2023 – nr. 00.01 Wat wilden we? De organisatie heeft meer strategische capaciteit nodig door toename van complexe dossiers, nieuwe wetten en taken en personeelsverloop. Er is behoefte aan integrale strategische voorbereiding (ook met andere gemeenten) en het werken met strategische plannen en agenda’s. Wat hebben we bereikt? Met het aantrekken van een strategisch adviseur hebben we een belangrijke stap gezet richting het versterken van onze strategische advisering en ondersteuning.

Directie en college beschikken nu over structurele capaciteit om complexe, integrale vraagstukken beter voor te bereiden, strategische lijnen uit te zetten en vanuit een bredere blik te adviseren. Ook binnen de regionale samenwerking zien we dat dit leidt tot meer regie, betere afstemming en een duidelijkere positionering van onze organisatie. Daarnaast zien we dat het samenbrengen van alle beleidsfuncties in het team Beleid zijn vruchten begint af te werpen. Door deze bundeling ontstaat meer samenhang tussen domeinen, wordt beleid meer integraal ontwikkeld en neemt de kwaliteit van integrale advisering richting directie, college en bestuur toe. Teams weten elkaar beter te vinden, dossiers worden in samenhang benaderd en het strategisch perspectief wordt vaker meegenomen in beleidsvoorstellen. Kortom: we hebben een duidelijke stap gezet in het opbouwen van de strategische capaciteit die nodig is om de toenemende complexiteit van onze opgaven het hoofd te bieden. 10. Voortzetting samenwerking EuropaPact Fryslân Kadernota 2025 – nr. 00.02 Wat wilden we? Deelname aan EuropaPact Fryslân voortzetten in ANNO verband, om slagkracht richting Europese programma’s te vergroten. We streven naar een gezamenlijke strategie, agenda en aanspreekpunt (bij voorkeur Friesbreed, minimaal regionaal). De kosten hiervan zijn € 1 per inwoner per jaar (opgenomen in begroting 2025–2028).

Wat hebben we bereikt? In 2025 is besloten om een ANNO opgavetafel Europa te vormen om onze positie in Europese netwerken te versterken. Deze zit in de oriëntatiefase. EuropaPact heeft bijgedragen aan meer Europabewustzijn en meer ondersteunde subsidieaanvragen (met een toename vanuit het bedrijfsleven).

17

Jaarstukken 2025 Wat is (nog) niet gelukt? Er is nog geen gezamenlijke ANNO-Europastrategie. Voor EuropaPact is de koers vastgelegd in de Beleidsbrief Europa (GS, 2024), aansluitend bij de RIS3 van het Samenwerkingsverband Noord Nederland (kader voor EFRO-subsidies). 11. Overige ontwikkelingen Organiseren van extra verkiezingen Tweede Kamer 2025 Door de val van het kabinet zijn op woensdag 29 oktober extra verkiezingen gehouden. Dit was een goede vuurproef voor de nieuwe organisatie en het nieuwe team Verkiezingen binnen Burgerzaken. Begin 2025 startten we met 4 inhuurkrachten in de backoffice; bij de verkiezingen hebben we 3 vaste medewerkers kunnen aannemen. Met hulp van veel medewerkers en vrijwilligers zijn de verkiezingen zorgvuldig en ordelijk verlopen. Ontwikkelingen gemeentefonds Het Gemeentefonds heeft zich over 2025 gunstig ontwikkeld. Alle uitgebrachte circulaires werkten positief uit op de begroting van 2025. In de begrotingswijzigingen gedurende het jaar zijn er positieve bijstellingen geweest en ook de begrotingswijziging van 2025 gaf een plus te zien. Daar bovenop is er in 2025 een nabetaling over voorgaande jaren ontvangen. Omdat zowel de decembercirculaire als de nabetalingen niet meer via een begrotingswijziging konden bijgesteld levert dit nu een incidenteel voordeel op van het jaarrekeningresultaat à € 1.500.000.

Voorziening APPA Met betrekking tot de pensioenen voor ambtsdragers is aan het einde van het jaar een regel uitgevaardigd dat de voorziening die de gemeente aanhoudt, moet worden gelijkgesteld met het dekkingspercentage van het ABP in december 2025. De dekkingsgraad was op dat moment 123,5% waardoor de voorziening met 23,5% extra moest worden verhoogd. Dit betekent per saldo ruim € 1.000.000 aan de voorziening moest worden toegevoegd. Personeelskosten 2025 is het eerste jaar van de zelfstandige gemeente Achtkarspelen met een geheel eigen ambtelijke staf (uitgezonderd BVO-ICT). De basis van de personele begroting vormde de helft van de begroting van de werkmaatschappij 8KTD aangevuld met de bestaande formatie (beheer, griffie en directie) met een aantal aanpassingen. Op het gehele personeelsbudget van ruim € 31 miljoen is € 413.000 minder uitgegeven dan begroot. De verdeling over de programma’s is als volgt; (een negatief bedrag betekent een nadeel)

Programma 0 Programma 1 Programma 2 Programma 3 Programma 4 Programma 5 Programma 6 Programma 7 Programma 8 Programma Overhead Totaal

€

23.050 - € 18.779 - € 82.657 € 23.423 € 23.424 € 40.038 € 128.868 - € 22.878 € 57.232 € 241.070 € 412.791

18

Jaarstukken 2025

Voordelen zien we bij inhuur en de doorbelasting van uren naar de diverse budgetten en projecten. Dit voordeel is incidenteel van aard. OZB-opbrengsten De OZB-opbrengsten zijn € 179.000 hoger dan begroot. Een hoger aantal objecten en een hogere waardeontwikkeling dan ingeschat zijn hier de reden voor. Voor een nadere uitwerking verwijzen we naar de paragraaf Lokale heffingen. Uitgaven ANNO Met de decemberwijziging van 2025 zijn de middelen voor ANNO mobiliteit en energie via de reserve overgeheveld naar 2026. Uiteindelijk bleek dat er aan het einde van het jaar toch nog uitgaven op dit onderdeel zijn gedaan. Dit betekent een nadeel van € 152.000 over 2025.

Wat heeft het gekost Zie de tabel op de volgende pagina voor een overzicht van alle kosten. In de programma's verantwoorden we alleen de kosten die direct te maken hebben met de taken en activiteiten in het programma. Alle andere, indirecte kosten, zijn kosten van • ondersteunende afdelingen (zoals activiteiten van personeelszaken, facilitaire zaken, financiën) • ondersteunende medewerkers op de taakvelden (zoals activiteiten van leidinggevenden, secretariaat). De indirecte kosten worden verantwoord in het programma Overhead. Dat is verplicht.

19

Jaarstukken 2025 Lasten exclusief reserves (bedragen x € 1.000)

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Bestuur

2.203

2.574

3.996

- 1.422

Burgerzaken

1.903

1.451

1.448

4

29

30

28

2

Treasury

- 19

- 174

215

- 389

OZB woningen

235

320

305

15

OZB niet-woningen

207

303

297

6

Belastingen overig

48

48

18

30

-

-

-

-

2.834

1

1

-

-

-

55

- 55

7.438

4.553

6.362

- 1.810

Beheer overige gebouwen en gronden

AU en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB) Totaal lasten Baten exclusief reserves AU en overige uitkeringen gemeentefonds

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

69.219

72.663

74.184

1.521

Beheer overige gebouwen en gronden

8

8

9

1

Belastingen overig

56

56

78

22

-

20

472

452

Burgerzaken

510

510

610

100

Overige baten en lasten

405

19

20

1

OZB niet-woningen

2.338

2.338

2.486

149

OZB woningen

4.351

4.351

4.381

30

429

532

559

27

-

-

-

-

Totaal baten

77.317

80.498

82.800

2.302

Saldo van baten en lasten (excl. reserves)

69.879

75.945

76.438

493

Bestuur

Treasury Vennootschapsbelasting (VpB)

In de reserves gestort

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Mutaties reserves

1.608

3.307

493

2.813

Totaal lasten

1.608

3.307

493

2.813

Uit de reserves gehaald

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Mutaties reserves

3.361

8.372

4.874

- 3.498

Totaal baten

3.361

8.372

4.874

- 3.498

Saldo mutaties reserves

1.753

5.065

4.381

- 684

TOTAAL

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Lasten programma

9.046

7.860

6.856

1.004

Baten programma

80.678

88.870

87.675

- 1.195

Saldo programma

71.632

81.010

80.819

- 191

20

Jaarstukken 2025

Analyse verschillen rekening – begroting In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen tussen rekening en begroting toegelicht.

In €

Voordelig

Lasten

Baten

Saldo

1.500.000 179.000 110.000

1.789.000 493.000*

Nadelig

Omschrijving

I/S

740.000 Per saldo hogere dotatie voorz. APPA 300.000 Nadeel vanwege renteverrekening 55.000 Voorlopige aanslag Vpb 152.000 Anno te veel overgeheveld naar 2026

I I I I

Hogere uitkering Gemeentefonds Hogere baten OZB Per saldo hogere baten leges 49.000 Overige verschillen per saldo

I I I I/S

1.296.000

Het verklaarde saldo betreft het saldo van programma 0, exclusief het saldo van de baten en lasten, de reservemutaties en het programma overhead (taakveld 0.4). De toelichting van de Overhead is te vinden te vinden onder de programmaverantwoording “Overhead”. De reservemutaties zijn opgenomen in Bijlage C.

21

Jaarstukken 2025

Beleidsindicatoren BBV Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Taakveld

00. Bestuur en ondersteuning

De icoontjes betreffen de ontwikkeling (O) t.o.v. de laatste meting en de prognose (P) o.b.v. de historie

Apparaatskosten Kosten per inwoner Nederland

euro

Rekening 2025

Ontwikkeling

Prognose

Begroting 2025 Rekening 2024

Achtkarspelen

euro

Rekening 2025

1371,00

Begroting 2025

829,30

Rekening 2024

829,30

[referentiejaar 2025] Ontwikkeling

Prognose

Ontwikkeling

Prognose

Ontwikkeling

Prognose

Bezetting Bezetting in fte per 1.000 inwoners Nederland

fte

Rekening 2025 Begroting 2025 Rekening 2024

Achtkarspelen

fte

Rekening 2025 Begroting 2025

9,80

Rekening 2024

9.80

Externe inhuur Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Nederland Rekening 2025

euro Ontwikkeling

Prognose

22

Jaarstukken 2025

Begroting 2025 Rekening 2024

Achtkarspelen

euro

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

25,29

Ontwikkeling

Prognose

Begroting 2025

16,20

Rekening 2024

2,80

Ontwikkeling

Prognose

Formatie Het aantal fte per 1.000 inwoners Nederland

fte

Rekening 2025 Begroting 2025 Rekening 2024

Achtkarspelen

fte

Rekening 2025

10,30

Begroting 2025

9,60

Rekening 2024

9,60

[referentiejaar 2024] Ontwikkeling

Prognose

23

Jaarstukken 2025

1. Veiligheid

Bij dit programma horen de volgende taakvelden 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid

Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2025 (jaren 20252028) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde. 1. Ondermijning Kadernota 2025 – nr. 01.01 Wat wilden we? In 2024 is het onderzoeksrapport Ondermijning in Fryslân gepubliceerd. Dit rapport onderzocht de aanpak van ondermijning in zeventien Friese gemeenten. De conclusie is dat Fryslân kwetsbaar is en een aantrekkelijk gebied vormt voor georganiseerde criminaliteit. Dat vraagt om een stevige, gezamenlijke aanpak. Het rapport laat ook zien dat het gemeentelijke veiligheidsbeleid in het verleden vooral gericht was op sociale veiligheid en aangiften.

24

Jaarstukken 2025 Nieuwe thema’s zoals ondermijning, grote crises, demonstraties, radicalisering en vluchtelingenvraagstukken nemen toe, maar waren eerder onvoldoende in beeld. Ook blijkt dat de beschikbare capaciteit binnen veiligheid en bij boa’s niet is meegegroeid met deze ontwikkelingen. Dit willen wij met de raad bespreken. Ondermijning raakt meerdere domeinen, zoals zorg en bouwen en wonen. Denk aan illegale bewoning van vakantieparken, illegale verbouwingen of risico’s voor brandveiligheid. Ondermijning kan zich dus op veel manieren voordoen. Wat hebben we bereikt? Eind 2025 is een plan van aanpak ondermijning opgesteld. Dit richt zich op: • meer bewustwording bij medewerkers, bestuur en samenleving, • het versterken van de informatiepositie, • het vergroten van bestuurlijke en organisatorische weerbaarheid. • Ook is in 2025 het Bibob beleid geactualiseerd. Wat is (nog) niet gelukt? Door de ontvlechting en de opbouw van een nieuw team moesten keuzes worden gemaakt. Hierdoor zijn de integrale controles op bedrijventerreinen nog niet gestart. Dat komt vooral door te weinig capaciteit en het ontbreken van coördinatie voor dit project. Aan het eind van 2025 is er nog steeds zorg of dit werk binnen de huidige capaciteit kan worden uitgevoerd. Daarom heeft het college in december 2025 voorgesteld om hierin te investeren. 2. Schenken onder de 18 jaar Kadernota 2023 – nr.

01.02 Wat wilden we? We willen dat er minder alcohol wordt geschonken aan jongeren onder de 18 jaar. Het naleefgedrag is nu onvoldoende. Tweejaarlijks willen we proactief controles laten uitvoeren door een extern bureau. Als we dit niet doen, blijft de naleving waarschijnlijk laag. Dat heeft gevolgen voor de gezondheid van jongeren en voor de openbare orde. De totale kosten worden geschat op € 30.000. Wat hebben we bereikt? In 2025 was er geen projectmatige inzet, maar er zijn wél individuele acties uitgevoerd. Voorbeelden: • Een ondernemer is aangesproken en is daarna gaan werken met polsbandjes voor de 18+ doelgroep. • Er is ingezet op bewustwording en preventie. • Via het platform Nuchtere Fries is een nalevingsonderzoek gedaan bij sportverenigingen. Achtkarspelen scoorde daarbij beter dan het provinciaal gemiddelde op naleving van NIX18. Wat is (nog) niet gelukt? Een breed project rond toezicht en handhaving kan pas starten nadat een doorloopfase heeft plaatsgevonden, waarin organisatoren en verenigingen worden gewezen op hun verantwoordelijkheid. Dit vraagt samenwerking tussen verschillende afdelingen. Na het nalevingsonderzoek van het platform Nuchtere Fries is besloten dat deze fase in 2026 plaatsvindt. Door de ontvlechting en het opnieuw opbouwen van de organisatie is het traject rond toezicht en handhaving vertraagd.

De verwachting is dat er in 2026 wél stappen worden gezet.

25

Jaarstukken 2025

Wat heeft het gekost In de programma's verantwoorden we alleen de kosten die direct te maken hebben met de taken en activiteiten in het programma. Alle andere, indirecte kosten, zijn kosten van • ondersteunende afdelingen (zoals activiteiten van personeelszaken, facilitaire zaken, financiën) • ondersteunende medewerkers op de taakvelden (zoals activiteiten van leidinggevenden, secretariaat). De indirecte kosten worden verantwoord in het programma Overhead. Dit is verplicht. Lasten exclusief reserves (x € 1.000)

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Crisisbeheersing en brandweer

2.148

2.146

2.139

6

Openbare orde en veiligheid

641

3.673

3.541

132

2.788

5.818

5.680

138

Totaal lasten

Begroting primitief

Baten exclusief reserves

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Crisisbeheersing en brandweer

5

13

13

-

Openbare orde en veiligheid

74

3.163

3.345

182

Totaal baten

80

3.176

3.359

182

- 2.709

- 2.642

- 2.321

321

Saldo van baten en lasten (excl. reserves)

Analyse verschillen rekening – begroting In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen tussen rekening en begroting toegelicht.

Verschillen analyse In € Voordelig

Nadelig

Omschrijving

I/S

Lasten

138.000

Lageren lasten m.b.t. opvang Oekraïne

I

Baten

183.000

Hogere bijdrage opvang vanuit Rijk

I

Saldo

321.000

26

Jaarstukken 2025

Beleidsindicatoren BBV Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Taakveld

01. Veiligheid

De icoontjes betreffen de ontwikkeling (O) t.o.v. de laatste meting en de prognose (P) o.b.v. de historie

Misdrijven - Diefstal uit woning per 1.000 inwoners Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners. Nederland

aantal

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

1,20

Ontwikkeling

Begroting 2025

1,30

Rekening 2024

1,30

Achtkarspelen

aantal

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

1,10

Ontwikkeling

Begroting 2025

1,10

Rekening 2024

1,40

Prognose

Prognose

Misdrijven - Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners Het aantal geweldsmisdrijven, per 1.000 inwoners. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Nederland

aantal

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

4,60

Ontwikkeling

Begroting 2025

4,30

Rekening 2024

4,20

Achtkarspelen

aantal

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

3,00

Ontwikkeling

Begroting 2025

2,70

Rekening 2024

2,70

Prognose

Prognose

27

Jaarstukken 2025 Misdrijven - Vernieling en beschadigingen (in de openbare ruimte) Het aantal vernielingen en beschadigingen, per 1.000 inwoners. Nederland

aantal

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

5,70

Ontwikkeling

Begroting 2025

5,80

Rekening 2024

5,80

Achtkarspelen

aantal

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

2,10

Ontwikkeling

Prognose

Begroting 2025

3,00

Rekening 2024

3,00

Ontwikkeling

Prognose

Ontwikkeling

Prognose

Prognose

Misdrijven - Winkeldiefstal per 1.000 inwoners Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. Nederland

aantal

Rekening 2025 Begroting 2025

2,50

Rekening 2024

2,50

Achtkarspelen

aantal

Rekening 2025 Begroting 2025

0,70

Rekening 2024

0,70

Verwijzingen Halt Het aantal verwijzingen Halt per 10.000 inwoners van 12 tot 18 jaar. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie. Nederland

aantal

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

10,00

Ontwikkeling

Begroting 2025

9,00

Rekening 2024

9,00

Achtkarspelen

aantal

[referentiejaar 2025]

Rekening 2025

5,00

Ontwikkeling

Begroting 2025

4,00

Rekening 2024

4,00

Prognose

Prognose

28

Jaarstukken 2025

2. Verkeer, vervoer en waterstaat

Bij dit programma horen de volgende taakvelden 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.4 Economische havens en waterwegen

Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2025 (jaren 20252028) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde. 1. Damwand haven Kootstertille Kadernota 2024 – nr. 02.06 Wat wilden we? De damwand langs de haven van Kootstertille is sterk verouderd en moet worden vervangen. De kosten hiervoor zijn geraamd op € 200.000 Wat hebben we bereikt? In overleg met de bodemdalingscommissie is afgesproken dat de gemeente de plannen verder kan uitwerken. De commissie heeft een bijdrage toegezegd, maar de hoogte hiervan is nog niet bekend.

29

Jaarstukken 2025 Wat is (nog) niet gelukt? De damwand is nog niet vervangen. 2. Gemeentelijk mobiliteitsplan Kadernota 2025 – nr. 02.01 Wat wilden we? Het ontwerpmobiliteitsplan lag vanaf mei 2024 ter inzage. Bewoners, bedrijven, Plaatselijk Belangen en buurgemeenten konden reageren. Alle reacties, samen met de input van de gemeenteraad, worden verwerkt in een definitief plan met een uitvoeringsprogramma. Wat hebben we bereikt? Het Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen (GMP) is op 12 juni 2025 vastgesteld. Het plan bevat concrete maatregelen om verkeersproblemen aan te pakken. Deze maatregelen zijn uitgewerkt en geprioriteerd in het Uitvoeringsprogramma GMP. Wat is (nog) niet gelukt? De uitvoering moet nog starten. Tussen 2026 en 2028 voeren we de maatregelen uit. Snelle projecten worden eerst opgepakt; voor complexe projecten starten we met planvorming en participatie. 3. Motie: realiseren fietspad en brug Vierstromenland Surhuisterveen Kadernota 2023 – nr. P2M1 Wat wilden we? De motie vroeg om een fietspad met brug in Vierstromenland te realiseren. De kosten werden geraamd op € 75.000 en in de meerjarenbegroting opgenomen. Wat hebben we bereikt? Het fietspad en de brug zijn gerealiseerd. De aanpassing van de Vierhuisterweg moet nog worden uitgevoerd. Dit onderdeel valt ook onder het nieuwe mobiliteitsplan. Nieuw verkeer- en vervoerbeleid Kadernota 2023 – nr.

02.01 Wat wilden we? We wilden budget beschikbaar stellen voor het opstellen van het nieuwe Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan. Wat hebben we bereikt? Het nieuwe beleid is opgesteld met een extern adviesbureau en op 12 juni 2025 vastgesteld door de gemeenteraad. 4. Parkeren bij de Groenkamp Buitenpost Kadernota 2018 – nr. 2.2c Wat wilden we? Eenmalig budget beschikbaar stellen om de parkeerproblemen op te lossen. Wat hebben we bereikt? Er zijn geen parkeerplaatsen aangelegd. Tijdens de behandeling van het Mobiliteitsprogramma heeft de gemeenteraad besloten om het krediet te sluiten. De vrijvallende middelen worden ingezet voor de kapitaallasten van het Mobiliteitsplan. De aanleg ging eerder niet door omdat de gemeente geen grond in bezit had op deze locatie.

30

Jaarstukken 2025 5. Schoolzones rond scholen Kadernota 2018 – nr. 2.1 Wat wilden we? De wegen rond scholen veiliger maken door het inrichten van schoolzones (met borden, drempels, bestrating of wegversmalling). Wat hebben we bereikt? Alle schoolzones in de gemeente zijn geaccentueerd. Het project is afgerond. 6. Verkeersplan fietsveiligheid Kadernota 2024 – nr. 02.02 Wat wilden we? Op basis van het landelijke Startakkoord Plan Verkeersveiligheid (SPV 2030) is een analyse gemaakt van verkeersveiligheidsrisico’s. Met subsidie (€ 183.000) en eigen middelen (€ 183.000) worden maatregelen uitgevoerd. Hiervoor werden kredieten gevraagd voor 2024, 2025 en 2026. Wat hebben we bereikt? Acht van de elf projecten zijn uitgevoerd. De laatste drie projecten starten in het komende jaar: • wegversmalling Reitsmastrjitte, • kruispuntplateaus ’s Rysloane – Reitsmastrjitte (samen met de provincie), • vrijliggend fietspad Gerkesklooster, inclusief brug. Wat is (nog) niet gelukt? Alleen de drie resterende projecten moeten nog worden uitgevoerd. 7. Vervangen brug Rysloane / Miedwei Kadernota 2020 – nr. 02.07 Wat wilden we? De brug was technisch afgeschreven en moest vervangen worden. Op basis van een motie werd gezocht naar een betaalbare oplossing, waarbij een duiker wordt geplaatst met elementen die de oude brug markeren. Wat hebben we bereikt? De brug is vervangen door een duiker.

Het project is afgerond. 8. Motie Onderzoek doortrekken fietspad Vierhuisterweg naar rotonde Gedempte Vaart (ID-nummer 455) Wat wilden we? Op 13 juli 2023 heeft de raad het college opdracht gegeven onderzoek te doen naar een vrijliggend fietspad langs de Vierhuisterweg, richting het centrum tot aan de rotonde bij de Gedempte Vaart. Dit onderzoek is uitgevoerd, maar wees uit dat een vrijliggend fietspad te veel ongewenste gevolgen heeft. De raad is hierover geïnformeerd op 26 oktober 2023. Vervolgens heeft het college een alternatief voorgesteld om de verkeersveiligheid te verbeteren. Op 2 november 2023 heeft de raad hiermee ingestemd. Dit alternatief houdt in dat de Vierhuisterweg wordt opgenomen als opgave in het GMP en dat een zebrapad wordt aangelegd op de Gedempte Vaart ter hoogte van de Dikke Draai. Wat hebben we bereikt? Het zebrapad op de Gedempte Vaart is gerealiseerd.

31

Jaarstukken 2025

Wat is (nog) niet gelukt? Het verbeteren van de verkeersveiligheid op de Vierhuisterweg is opgenomen als project in het Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma.

Wat heeft het gekost In de programma's verantwoorden we alleen de kosten die direct te maken hebben met de taken en activiteiten in het programma. Alle andere, indirecte kosten, zijn kosten van • ondersteunende afdelingen (zoals activiteiten van personeelszaken, facilitaire zaken, financiën) • ondersteunende medewerkers op de taakvelden (zoals activiteiten van leidinggevenden, secretariaat). De indirecte kosten worden verantwoord in het programma Overhead. Dit is verplicht. Lasten exclusief reserves (bedragen x € 1.000)

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Economische havens en waterwegen

100

110

107

2

Parkeren

35

35

33

2

6.451

6.499

6.241

258

6.645

6.382

263

Verkeer en vervoer Totaal lasten

6.587 Begroting primitief

Baten exclusief reserves Economische havens en waterwegen

Begroting definitief

Rekening

Verschil

35

51

58

7

-

-

6

6

Verkeer en vervoer

517

579

806

227

Totaal baten

551

630

870

240

- 6.036

- 6.015

- 5.512

502

Parkeren

Saldo van baten en lasten (excl. reserves)

Analyse verschillen rekening – begroting In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen tussen rekening en begroting toegelicht.

Verschillenanalyse programma 2 In €

Voordelig

Lasten

Omschrijving

I/S

100.000 90.000 53.000 21.000

96.000 Meer inhuur personeel Onderhoud Verlichting wegen Lagere doorbelasting rente diversen per saldo voordelig

117.000 312.000

128.000 Doorbelaste uren I Opbrengsten zwerfafval I Vrijval voorz. achterst. Onderhoud wegen I

Baten

Saldo

Nadelig

726.000 502.000

I I I I I /S

224.000

32

Jaarstukken 2025

Beleidsindicatoren BBV Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten.

Geen indicatoren bij dit programma? In dat geval zijn er geen (verplichte) indicatoren vastgesteld.

33

Jaarstukken 2025

3. Economie

Bij dit programma horen de volgende taakvelden 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie

Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2025 (jaren 20252028) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde. 1. Agenda Netwerk Noordoost Fryslân III (ANNO) Kadernota 2022 – nr. 03.01 Wat wilden we? Achtkarspelen werkt samen binnen ANNO met regiogemeenten, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. De derde ANNO-periode loopt tot 1 januari 2026. De gemeente draagt jaarlijks € 37.876 bij aan deze samenwerking.

34

Jaarstukken 2025 Wat hebben we bereikt? • Ondertekening convenant RegioDeal Noordoost Fryslân II (Rijk en regio investeren elk € 18 miljoen) • Focus op drie thema’s: wonen, bereikbaarheid en ondernemerschap • Start evaluatie ANNO III (resultaten, organisatie, inzet en lessen) Wat is (nog) niet gelukt? • Besluitvorming over programmaplan en projectenlijst RegioDeal is nog niet afgerond 2. Bedrijventerreinen Kadernota 2025 – nr. 03.02 Wat wilden we? De vraag naar bedrijfskavels blijft hoog. Daarom: • is in juni 2024 door de gemeenteraad de uitbreiding van bedrijventerrein Quakkenburg in Harkema vastgesteld; • is de uitbreiding van bedrijventerrein De Swadde in Buitenpost in voorbereiding (met diverse bodemonderzoeken); • kunnen na afronding van de gebiedsontwikkeling in Surhuisterveen nog ongeveer 17 kavels worden toegevoegd; • kan vanaf 2026 mogelijk nog 6 hectare extra ontwikkeld worden (locatie nog niet bepaald). Omdat de vraag zo groot blijft en nieuwe ontwikkelingen veel tijd kosten, willen we nu al nadenken over toekomstige locaties voor bedrijventerreinen. Wat hebben we bereikt? In 2025 zijn belangrijke stappen gezet om meer bedrijfskavels beschikbaar te maken. • Harkema (Quakkenburg): Negen nieuwe kavels zijn in verkoop gebracht. Na de selectieprocedure waren er eind 2025 zeven gereserveerd.

• Buitenpost (De Swadde): Op 9 oktober 2025 is een vergunningaanvraag ingediend voor de ontwikkeling van ongeveer 11 kavels op 6 hectare. Daarmee zijn de vervolgstappen richting realisatie gezet. Wat is (nog) niet gelukt? De ontwikkeling in Surhuisterveen heeft in 2025 geen concrete voortgang geboekt. De gebiedsontwikkeling is eind 2024 van de raadsagenda gehaald en vervolgverkenningen hebben nog niet geleid tot haalbare opties. Ook de zoeklocatie van 6 hectare voor toekomstige uitbreiding is in 2025 nog niet uitgewerkt of vastgesteld. 3. Recreatie en toerisme Kadernota 2025 – nr. 03.03 Wat wilden we? Het beleid en uitvoeringsprogramma 2023–2030 Achtkarspelen: priuw de Wâlden is in 2023 vastgesteld en vormt de basis voor het programma recreatie en toerisme. Er is geen structureel budget voor de uitvoering van dit programma. Wanneer geld nodig is, vragen we dat aan de raad. De regiomarketing en het gastheerschap worden namens de gemeente uitgevoerd door Stichting RMT. De jaarlijkse subsidie (vastgesteld tot en met 2026) staat in de begroting.

35

Jaarstukken 2025 Wat hebben we bereikt? • Het Padenplan geactualiseerd en aangeboden aan de raad. Hiermee is er een helder overzicht met prioriteiten voor nieuwe en te verbeteren fiets- en wandelpaden. • De verhalenroute Sagen jagen door de Friese Wouden vernieuwd, met QR-codes, een kunstwerk en verhalenbankjes. • Stichting RMT ingezet voor trainingen aan ondernemers en gerichte promotie van gebieden, zoals het Miedengebied. Wat is (nog) niet gelukt? • Samenwerking tussen ondernemers nog onvoldoende structureel • Netwerkvorming blijft achter na gemeentelijke inzet

Wat heeft het gekost In dit programma worden uitsluitend de directe kosten verantwoord die samenhangen met de activiteiten binnen het programma. Indirecte kosten — zoals personeelszaken, facilitaire ondersteuning en financiële administratie — worden verantwoord binnen het programma Overhead. Dit is conform de voorschriften. Lasten exclusief reserves (x € 1.000)

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

43

41

7

35

Economische ontwikkeling

335

448

423

25

Economische promotie

127

122

105

17

5

5

414

- 409

509

616

948

- 332

Fysieke bedrijfsinfrastructuur Totaal lasten Baten exclusief reserves

Begroting primitief

Begroting definitief

Rekening

Verschil

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

6

6

3

-3

Economische ontwikkeling

-

-

1

1

24

24

20

-4

-

-

522

522

30

30

546

516

- 479

- 586

- 402

184

Economische promotie Fysieke bedrijfsinfrastructuur Totaal baten Saldo van baten en lasten (excl. reserves)

36

Jaarstukken 2025

Analyse verschillen rekening – begroting In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen tussen rekening en begroting toegelicht. Verschillenanalyse programma 3 In €

Voordelig

Lasten

Baten

Omschrijving

I/S

77.000 Doorbelasting uren

I

310.000 Lasten t.b.v. diverse Grexen

I

20.000

overige lasten per saldo

I/S

93.000

Winstnemingen Grexen

I

428.000

Grondverkopen

I

30.000

overige baten per saldo

I/S

571.000 Saldo

Nadelig

387.000

184.000

37

Jaarstukken 2025

Beleidsindicatoren BBV Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Taakveld

03. Economie

De icoontjes betreffen de ontwikkeling (O) t.o.v. de laatste meting en de prognose (P) o.b.v. de historie

Functiemenging De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Nederland

%

Rekening 2025

54,50

Begroting 2025

54,20

Rekening 2024

54,20

Achtkarspelen

%

Rekening 2025

44,20

Begroting 2025

44,80

Rekening 2024

44,80

[referentiejaar 2024] Ontwikkeling

Prognose

[referentiejaar 2024] Ontwikkeling

Prognose

Vestigingen (van bedrijven) Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar. Nederland

aantal

[referentiejaar 2024]

Rekening 2025

191,40

Ontwikkeling

Begroting 2025

197,10

Rekening 2024

181,80

Achtkarspelen

aantal

[referentiejaar 2024]

Rekening 2025

178,00

Ontwikkeling

Begroting 2025

181,90

Rekening 2024

171,60

Prognose

Prognose

38

Jaarstukken 2025

4. Onderwijs

Bij dit programma horen de volgende taakvelden 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2025 (jaren 20252028) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde. 1. GIS en jongerenwerk Kadernota 2025 – nr. MO2 M2 Wat wilden we? Sinds 2022 zijn middelen vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) ingezet voor: • jongerenwerk op de drie scholen voor voortgezet onderwijs • inzet van een medewerker van het Gebiedsteam (GIS) in het basis- en voortgezet onderwijs De NPO-financiering stopte eind 2024. Vanwege de positieve ervaringen en de blijvende behoefte heeft de raad besloten deze inzet in 2025 en 2026 voort te zetten met eigen middelen. Deze inzet maakt onderdeel uit van een bredere preventieve aanpak, waarin ook de praktijkondersteuner jeugd (POH-jeugd) bij huisartsen een rol speelt. In 2024 is

39

Jaarstukken 2025 de raad geïnformeerd over de meerwaarde van GIS. In 2026 volgt een vervolgrapportage, waarin ook de rol van de POH-jeugd wordt meegenomen. Op basis hiervan komt het college met een voorstel voor de toekomst. Wat hebben we bereikt? De inzet van jongerenwerk en GIS heeft de samenwerking tussen betrokken partners versterkt. Uit onderzoek en signalen uit de praktijk blijkt dat er brede behoefte is aan deze ondersteuning. Professionals waarderen vooral: • duidelijke aanspreekpunten • korte lijnen en goede bereikbaarheid • snel kunnen handelen Dit draagt positief bij aan het welzijn van leerlingen. De werkwijze en samenwerking worden continu doorontwikkeld en verbeterd. 2. Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) Kadernota 2025 – nr. 04.01 Wat wilden we? In 2025 zijn we gestart met het opstellen van een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP), in samenwerking met de schoolbesturen. Dit plan geeft inzicht in de huidige staat van de schoolgebouwen en de toekomstige investeringsopgave. Onderdeel hiervan is ook de situatie van de drie basisscholen in Buitenpost, die mogelijk gelijktijdig aan vervanging toe zijn. Onderzoek moet uitwijzen welke oplossingsrichtingen haalbaar en wenselijk zijn. Wat hebben we bereikt? • Gesprekken gevoerd met alle onderwijspartners • Inzicht verkregen in de toekomstige investeringsbehoefte 3. Ontwikkelingen Onderwijs Kadernota 2025 – nr.

04.02 Wat wilden we? Voortzetten van het bestaande onderwijskansenbeleid binnen de huidige beleidsperiode (tot en met 2029). Belangrijke speerpunten zijn: • voor- en vroegschoolse educatie (VVE) • aanpak van laaggeletterdheid • taalbeleid • betere verbinding tussen onderwijs en zorg Wat hebben we bereikt? • Vaststelling van het beleidsplan Koers op Kansen • Opname van het Taalplan 8k als concrete uitwerking van het taalbeleid 4. Overige ontwikkelingen Het traject richting het nieuwe IKC (bernesintr) in Twijzelerheide bevindt zich in de afrondende fase. Stand van zaken • Plannen worden afgestemd en gecommuniceerd met betrokken partijen en het dorp • Vergunningentraject loopt • Aanbesteding wordt naar verwachting in 2026 gestart

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=f29146b3-1135-4fa5-b7f2-a89ebec46574