08 - Raadsvoorstel - Onderzoek rekenkamercommissie naar risicomanagement
Tekst van het document
Riedsútstel
Ried Agindapunt Status Program Eardere behandeling
: : : : :
Portefúljehâlder Amtner Taheakke
: : :
2 juni 2022 8 Meningvormend/Besluitvormend Programma 0 - Bestuur en ondersteuning Presentatie d.d. 3 februari 2022 Controlecommissie d.d. 10 februari 2022 Controlecommissie d.d. 12 mei 2022 N.v.t. Mevr. R. de Vries-Mulder 1. Onderzoeksrapport risicomanagement rekenkamercommissies 8KTD 2. Brief college bestuurlijk wederhoor RKC risicomanagement
Underwerp Onderzoek rekenkamercommissie naar risicomanagement Wy stelle jo foar te besluten om: 1. Kennis te nemen van het onderzoeksrapport risicomanagement van de rekenkamercommissie. 2. De volgende aanbevelingen van de rekenkamercommissie aan de raad over te nemen, conform uit te (laten) voeren en dit eind 2023 te evalueren: Aanbeveling 1: Spreek waardering uit voor de voortgang tot nu toe Uit het onderzoek blijkt dat er de afgelopen jaren zeer gericht geïnvesteerd is in het risicomanagement in de werkmaatschappij en dat daarbij flinke voortgang is geboekt. Er ligt een goed (systemisch) fundament voor een veranderkundige doorontwikkeling. Er is veel kennis aanwezig bij deskundigen, nu de rest nog…. Aanbeveling 2: Maak risicomanagement onderdeel van de doorontwikkeling in de sturing Risicomanagement mag niet het feestje zijn van (interne) controllers. Het moet deel uitmaken van de dagelijkse bedrijfsvoering. Verbind daarom de verdere doorontwikkeling van het risicomanagement aan de doorontwikkeling van een integrale lijnsturing: in de planning & control met bijbehorende gesprekscyclus, de college- en raadsvoorstellen en in de informatievoorziening. Doe dit wel planmatig in tijd want alles tegelijkertijd uitvoeren zal te veel vragen.
Verder bevelen we aan, naast de rapportage via P&C documenten, spelregels op te stellen over de beoordeling van (mogelijke) risico’s in de bestuurlijke voorstellen (in een risicoparagraaf). Zo kan de raad meer vooraf worden betrokken. Aanbeveling 3: Investeer in bewustwording Naast de systeemkant is ook de veranderkundige kant van belang. De dagelijkse uitvoeringspraktijk van risicomanagement valt of staat met het meedoen van alle geledingen. Nog niet alle risico’s zijn bij alle afdelingen van de organisatie voldoende uitgewerkt en worden ook nog niet door iedereen herkend en geïntegreerd in hun werkzaamheden. Versterk dit door bijvoorbeeld periodieke risicosessies (in jargon: riskselfassesments) in teams en bij projectstarts te introduceren. Laat alle medewerkers meedenken en -doen. Leer ook van casuïstiek: met vallen en opstaan kom je verder.
Ried Punt Side
: : :
2 juni 2022 8 2
Aanbeveling 4: Zorg voor borging van de rol van concerncontrol, interne controle en auditeurs Het is van belang dat in het Three Lines of Defence model de bevoegdheden en verantwoordelijkheden in heldere regels zijn geborgd. Er kan gedacht worden aan opname in een organisatieverordening of een protocol. Daarbij is het aanbevelenswaardig om de onafhankelijke rol van de derdelijns functies te beschrijven. Ook qua mogelijkheden escalerend te rapporteren aan directies en het bestuur met de bijbehorende spelregels van hoor en wederhoor. Aanbeveling 5: Maak een kader voor het omgaan met risico’s van op afstand gezette uitvoering Geef het college de opdracht om te komen tot kaderstelling op het gebied van verbonden partijen en andere arrangementen van samenwerkingen vanuit het perspectief van eigenaarschap en opdrachtgeverschap in de gemeentes. Overweeg daarbij toepassing van een aantal oplopende toezichtregimes: afgestemd op de mate van belang en de kans op bestuurlijke en financiële risico’s. Leg dit beleid vast in een raadsnota. Een aanvullende aanbeveling is dat ook een goed ingevoerd contractmanagement daarbij kan helpen. Aanbeveling 6: Benut het inwerkprogramma van de nieuwe raden voor gesprek over omgaan met risico’s In de praktijk van alledag zijn de raden vaak reactief op casuïstiek met gebleken risico’s.
Het is wenselijk om bij het begin van een raadsperiode (ook op basis van de coalitieakkoorden) aandachtsgebieden te formuleren die (kunnen) spelen. Voorbeelden zijn: normering van financiële ratio’s, integriteitsrisico’s, personele knelpunten, ITveiligheid, …). Het is goed samen vooraf te verkennen wat de gezamenlijke risk-appetite is en waar de raden een extra oogje in het zeil willen houden. Betrek hierbij ook de accountant. Zie ook aanbeveling 2 over de vroegtijdige betrokkenheid van de raden bij mogelijke risico’s. Koarte gearfetting De rekenkamercommissie is een (niet openbare) raadscommissie die op eigen initiatief of op verzoek van de gemeenteraad of inwoners onderzoek kan doen naar doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van gemeentelijk beleid. In 2021 heeft de commissie onderzoek uitgevoerd naar het risicomanagement van de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel en de uitkomsten van dat onderzoek staan nu op de agenda. Foech ried/kolleezje: De rekenkamercommissie rapporteert aan de raad en de raad is bevoegd om de aanbevelingen over te nemen en door middel van een raadsbesluit het college opdracht te geven om de aanbevelingen uit te voeren. Ynlieding De rekenkamercommissie heeft in 2021 onderzoek gedaan naar het risicomanagement van de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel.
Het doel van het onderzoek is om inzicht te verkrijgen in het beleid en de beleidsuitvoering van het risicomanagement in de gemeenten en de wijze waarop de gemeenteraden in staat worden gesteld dit te controleren en het verkennen van verbetermogelijkheden. Op 3 februari 2022 heeft de rekenkamercommissie de onderzoeksresultaten gepresenteerd aan de beide raden van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel in een digitale bijeenkomst.
Ried Punt Side
: : :
2 juni 2022 8 3
Beantwurding haadfraach Hoofdvraag Voldoet het college aan de rapportageverplichtingen richting de raad (BBV) en is de gekozen methode van risicomanagement effectief in het zichtbaar maken en - waar gewenst beheersen van risico’s in de eigen beleidsuitvoering en bij op afstand gezette beleidsuitvoering? Zijn de inrichting en de dagelijkse uitvoering daarbij op voldoende niveau? Op basis van de onderzoeksbevindingen heeft de rekenkamercommissie de hoofdvraag als volgt beantwoord: ✓ Eerst moet het compliment worden gegeven dat de werkmaatschappij, vanuit een situatie waarbij sprake was van een onvoldoende beheersing van (rechtmatigheids)risico’s, inmiddels grote stappen heeft gezet. Er was sprake van een situatie waarin alleen met veel reparaties achteraf een betrouwbare verslaggeving kon worden opgesteld. Men was in de dagelijkse sturing onvoldoende in control. Er was volgens de respondenten toentertijd geen tijd om hieraan voldoende aandacht te schenken. Een voorbeeld is dat er nauwelijks (zelf)onderzoeken conform artikel 213a gemeentewet werden uitgevoerd. ✓ Er is, ook op basis van waardevolle adviezen van de accountant, de afgelopen jaren gelukkig geïnvesteerd in beleid, processen, formatie en personele kwaliteit met betrekking tot risicomanagement en interne controle. Er ligt nu dan ook een goede basis voor doorontwikkeling.
De uitwerking, verbreding en borging hiervan en de ruimte die daarvoor wordt gegeven, is voor de komende periode belangrijk. ✓ Het antwoord op de vraag of het college voldoet aan de rapportageverplichtingen richting de raad wordt voor beide gemeenten met ‘ja’ beantwoord. Het kan echter wel beter. De beschrijving van risico’s in de diverse planning-en-control documenten is summier en kan de raad (zonder dat hij dat beseft) op een achterstand zetten. De raden stellen vooral ook nauwelijks eisen aan normering (ratio’s) waaraan de rapportages kunnen worden getoetst. ✓ Ook een vroegtijdige signalering van risico’s in bijvoorbeeld college- en raadsvoorstellen (middels een risicoparagraaf) wordt soms gemist. De beheersing van risico’s bij de verbonden partijen en andere samenwerkingsarrangementen loopt achter bij deze ontwikkelingen. Het ontbreekt ook op dit punt nog aan betrokkenheid en kaderstelling vanuit de raden. ✓ De door de werkmaatschappij gekozen methode van risicomanagement (het Three Lines of Defence model) is algemeen aanvaard en beproefd (effectief). Een goede keuze. Wel van belang is dat de rolverdeling tussen de spelers in de lijnen goed is verankerd in een organisatieverordening of een specifiek protocol. Het is ons niet duidelijk geworden op welke wijze de onafhankelijkheid en rapportagemogelijkheden van concerncontrol, de interne controle en auditeurs zijn geborgd.
✓ De ‘eerste lijn’, het lijnmanagement, is nog onvoldoende in de ontwikkeling meegegaan (en moet er tijd voor vrijmaken). Want daar, op die plek, begint het: beheersen van en sturen op risico’s om de afgesproken resultaten te halen. Op tijd, van goede kwaliteit en binnen budget. En als dat niet lukt: snel aan de bel trekken. ✓ Uit de gesprekken blijkt dat er door de focus op systeemverbetering nog onvoldoende verbreding in de organisatie heeft plaatsgevonden. Dit is voor een komende fase cruciaal. Het gaat om bewustwording in het dagelijkse werk. Herkennen van risico’s, de kans op optreden verkennen en de gevolgen in kaart brengen. De gevolgen voor het doelbereik, kwaliteit en budget. Kortom: het risicomanagement is in korte tijd een stuk beter op orde gebracht. Er ligt een goed fundament. De organisatie is er nog niet. Het is voldoende (op enkele onderdelen na) maar nog niet goed genoeg. Meer aandacht en tijd zijn nodig voor een bredere bewustwording. De doorontwikkeling kost tijd én verdient tijd. En aandacht, ook van de
Ried Punt Side
: : :
2 juni 2022 8 4
raden. Met name als het gaat om de risico’s in taken waar de uitvoering op afstand is gezet. Dat maakt het voor de raden moeilijker om ‘een oogje in het zeil’ te houden. Konklúzjes en oanbefellings In aansluiting op de beantwoording van de hoofdvraag zijn conclusies en aanbevelingen geformuleerd. De samenvatting van de bevindingen en de conclusies vindt u in hoofdstuk 4 van het rapport en de aanbevelingen in hoofdstuk 5. Bestjoerlike reaksje kolleezje In haar vergadering van 10 februari 2022 heeft de controlecommissie besloten om het college van B&W om een bestuurlijke reactie te vragen op het onderzoeksrapport. Op 13 april 2022 is deze reactie ontvangen. Het college is ingenomen met het onderzoek en het uitgebrachte rapport ‘’management van risico’s’ van de rekenkamercommissie. Het doet recht aan de vertreksituatie van de raad, het college en de organisatie. Het college herkent dat vanuit een situatie met veel herstelwerk achteraf de afgelopen jaren veel geïnvesteerd is om zaken op het vereiste kwaliteitsniveau te krijgen. De inspanningen in de organisatie moeten er de komende periode op gericht zijn om vanuit dat besef het huidige niveau stapsgewijs door te ontwikkelen en verder te borgen. Het RKC-rapport sluit daarom goed aan op de fase waarin de organisatie nu zit.
Advys kontrolekommisje De bestuurlijke reactie is in de vergadering van de controlecommissie op 12 mei 2022 besproken, waarna besloten is om het rapport meningvormend/besluitvormend te agenderen voor de raadsvergadering van 2 juni 2022, met het advies aan de raad om de aanbevelingen over te nemen en conform uit te (laten) voeren.
Buitenpost, 12 mei 2022 Namens de controlecommissie, secretaris,
voorzitter,
mevr. R. de Vries-Mulder
dhr. G. Terpstra
Riedsbeslút De raad van de gemeente Achtkarspelen; gelet op art. 81oa, art 182 en 185 van de Gemeentewet; gelezen het voorstel van de controlecommissie van de raad van Achtkarspelen d.d. 12 mei 2022, punt nr.: 8; Beslút: 1. Kennis te nemen van het onderzoeksrapport risicomanagement van de rekenkamercommissie. 2. De volgende aanbevelingen van de rekenkamercommissie aan de raad over te nemen, conform uit te (laten) voeren en dit eind 2023 te evalueren: Aanbeveling 1: Spreek waardering uit voor de voortgang tot nu toe Uit het onderzoek blijkt dat er de afgelopen jaren zeer gericht geïnvesteerd is in het risicomanagement in de werkmaatschappij en dat daarbij flinke voortgang is geboekt. Er ligt een goed (systemisch) fundament voor een veranderkundige doorontwikkeling. Er is veel kennis aanwezig bij deskundigen, nu de rest nog…. Aanbeveling 2: Maak risicomanagement onderdeel van de doorontwikkeling in de sturing Risicomanagement mag niet het feestje zijn van (interne) controllers. Het moet deel uitmaken van de dagelijkse bedrijfsvoering. Verbind daarom de verdere doorontwikkeling van het risicomanagement aan de doorontwikkeling van een integrale lijnsturing: in de planning & control met bijbehorende gesprekscyclus, de college- en raadsvoorstellen en in de informatievoorziening. Doe dit wel planmatig in tijd want alles tegelijkertijd uitvoeren zal te veel vragen.
Verder bevelen we aan, naast de rapportage via P&C documenten, spelregels op te stellen over de beoordeling van (mogelijke) risico’s in de bestuurlijke voorstellen (in een risicoparagraaf). Zo kan de raad meer vooraf worden betrokken. Aanbeveling 3: Investeer in bewustwording Naast de systeemkant is ook de veranderkundige kant van belang. De dagelijkse uitvoeringspraktijk van risicomanagement valt of staat met het meedoen van alle geledingen. Nog niet alle risico’s zijn bij alle afdelingen van de organisatie voldoende uitgewerkt en worden ook nog niet door iedereen herkend en geïntegreerd in hun werkzaamheden. Versterk dit door bijvoorbeeld periodieke risicosessies (in jargon: riskselfassesments) in teams en bij projectstarts te introduceren. Laat alle medewerkers meedenken en -doen. Leer ook van casuïstiek: met vallen en opstaan kom je verder. Aanbeveling 4: Zorg voor borging van de rol van concerncontrol, interne controle en auditeurs Het is van belang dat in het Three Lines of Defence model de bevoegdheden en verantwoordelijkheden in heldere regels zijn geborgd. Er kan gedacht worden aan opname in een organisatieverordening of een protocol. Daarbij is het aanbevelenswaardig om de onafhankelijke rol van de derdelijns functies te beschrijven. Ook qua mogelijkheden escalerend te rapporteren aan directies en het bestuur met de bijbehorende spelregels van hoor en wederhoor.
Aanbeveling 5: Maak een kader voor het omgaan met risico’s van op afstand gezette uitvoering Geef het college de opdracht om te komen tot kaderstelling op het gebied van verbonden partijen en andere arrangementen van samenwerkingen vanuit het perspectief van eigenaarschap en opdrachtgeverschap in de gemeentes. Overweeg daarbij toepassing van een aantal oplopende toezichtregimes: afgestemd op de mate van belang en de kans op bestuurlijke en financiële risico’s. Leg dit beleid vast in een raadsnota. Een aanvullende aanbeveling is dat ook een goed ingevoerd contractmanagement daarbij kan helpen. Aanbeveling 6: Benut het inwerkprogramma van de nieuwe raden voor gesprek over omgaan met risico’s In de praktijk van alledag zijn de raden vaak reactief op casuïstiek met gebleken risico’s. Het is wenselijk om bij het begin van een raadsperiode (ook op basis van de coalitieakkoorden) aandachtsgebieden te formuleren die (kunnen) spelen. Voorbeelden zijn: normering van financiële ratio’s, integriteitsrisico’s, personele knelpunten, ITveiligheid, …). Het is goed samen vooraf te verkennen wat de gezamenlijke risk-appetite is en waar de raden een extra oogje in het zeil willen houden. Betrek hierbij ook de accountant. Zie ook aanbeveling 2 over de vroegtijdige betrokkenheid van de raden bij mogelijke risico’s.
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Achtkarspelen van 2 juni 2022. De griffier,
De voorzitter,
Dhr. mr. G.J. Andringa
Dhr. mr. O.F. Brouwer