CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

08 - Bijlage 2l - Handreiking archeologievriendelijk bouwen

Informatiecarrousel 2 oktober 2025, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Uitbreidingsplan bedrijventerrein De Swadde Buitenpost20.209 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Van belang is dat het zettingsonderzoek geschikt en voldoende nauwkeurig is voor het beoogde doel: bepalen hoeveel vervorming plaatsvindt in de archeologisch relevante laag of lagen. De vereiste nauw­ keurigheid vloeit vooral voort uit de vindplaatskenmerken: een vindplaats met een fijne stratigrafie van lagen op centimeterschaal zal ook een nauwkeurigheid op centimeterschaal vergen. Uit het bovenstaande blijkt wel dat het voorspellen van zettingen en vervormingen lastig is en dat de uitkomsten van berekeningen marges hebben. Als er onzekerheid bestaat over de te verwachten zetting, wordt geadviseerd de feitelijk op te treden zetting te monitoren, bijvoorbeeld door middel van zandbakens.

48 —

Handreiking archeologievriendelijk bouwen

Procesbeschrijving archeologievriendelijk bouwplan In dit hoofdstuk worden de stappen beschreven hoe een archeologievriendelijk bouwplan tot stand kan komen als een initiatiefnemer bouwplannen heeft in een plangebied met een dubbelbestemming archeologie waarvoor een vergunning nodig is van de gemeente. De stappen om te komen tot een archeologievriendelijk bouwplan zijn idealiter als volgt:

1. Vooroverleg, voorafgaand aan het indienen van de vergunningaanvraag: 1. Informatie-uitwisseling tussen gemeente en initiatiefnemer bouwplan 2. Archeologisch rapport plangebied 3. Risico-inventarisatie bouwplan 4. Planaanpassing tot archeologievriendelijk bouwplan

2. Vergunningprocedure Ingediende vergunningaanvraag toetsen op volledigheid op basis van de indieningsvereisten Beoordelen bouwplan Zonodig: overleg en planaanpassing Besluit op vergunningaanvraag Als geen vooroverleg over het bouwplan is gevoerd zal het overleg, een eventuele planaanpassing of onderzoek binnen de vergunningtermijn moeten plaatsvinden. De initiatiefnemer loopt daarmee het risico dat het ingediende bouwplan te schadelijk gevonden wordt, waardoor een opgraving voorafgaand aan de bouw nodig is. Of dat een vergunning niet verleend wordt omdat planaanpassing niet meer binnen de termijn uitgevoerd kan worden.

1. Vooroverleg 1.1. Informatie-uitwisseling De gemeente kan via de gemeentelijke website informatie over archeologievriendelijk bouwen verstrekken. Initiatiefnemers en aannemers kunnen dan al in een vroeg stadium rekening houden met archeologie. In een overleg van de gemeente met de initiatiefnemer over de voorgenomen bouwplannen kunnen de mogelijkheden van bouwen op een archeologische vindplaats worden verkend. In dit overleg kan het volgende aan de orde komen (zie kader). Eindresultaat van deze fase De gemeente geeft aan: Of voldoende archeologische informatie over het plangebied bekend is en zo niet, wat voor soort archeologisch rapport nodig is: bureauonderzoek of inventariserend veldonderzoek (IVO). Of archeologievriendelijk bouwen op de vindplaats mogelijk is (afhankelijk van het gemeentelijk archeologiebeleid). Welke mogelijkheden er zijn om een bouwplan archeologievriendelijk te maken: in de handreikingen ‘archeologievriendelijk bouwen’ worden diverse oplossingen genoemd. Welke gegevens tot de indieningsvereisten gerekend worden bij een vergunningaanvraag. 1.2. Archeologisch rapport Als er onvoldoende archeologische gegevens over het plangebied bekend zijn, kan de gemeente de initiatiefnemer verplichten onderzoek uit te voeren: meestal een bureauonderzoek, gevolgd door een inventariserend veldonderzoek (boor- en/of proefsleufonderzoek).

De gemeente bepaalt of de aanwezigheid van archeologische waarden in het plangebied in voldoende mate is onderzocht of dat vervolgonderzoek nodig is.

Vraag gemeente:

Vraag initiatiefnemer:

wat zijn de bouwplannen (wat, waar en waarom)? Reden/doel bouwplan (projectontwikkeling of voor eigen gebruik/doeleinden) Locatie en omvang plangebied Verkaveling plangebied in x-aantal (bouw)kavels Aard en functie bouwwerk(en) (woning/schuur/ bedrijfsruimte/zorgvoorziening) Overige bodemingrepen (groenvoorzieningen/kabels/ leidingen/verhardingen, etc)

aan welke eisen moet het bouwplan voldoen om een vergunning te krijgen? Wanneer mag er gebouwd op de archeologische vindplaats? Welke gegevens heeft de gemeente nodig? Moet er een archeologisch rapport overlegd worden en is onderzoek nodig?

De gemeente verstrekt informatie en benoemt de kaders waarbinnen het bouwplan moet passen. Voorschriften bestemmingsplan Uitgangspunten van het gemeentelijk archeologiebeleid of erfgoedverordening Handreikingen archeologievriendelijk bouwen Indieningsvereisten aanvraag omgevingsvergunning

49 —

Handreiking archeologievriendelijk bouwen

Eindresultaat van deze fase De gemeente beschikt over een archeologisch rapport waarin de aan- of afwezigheid van een behoudenswaardige vindplaats in het plangebied in voldoende mate is vastgesteld. De gemeente bepaalt (zie ook afbeelding 1 in de algemene richtlijn: beoordeling bouwplan op het aspect archeologie): Of het plangebied vrijgegeven kan worden omdat er geen behoudenswaardige archeologische vindplaats is. Of een behoudenswaardige vindplaats in het plangebied uitgespaard kan worden. Of bouwen op de vindplaats in beginsel mogelijk is. Zo ja: volgende processtap, zo niet, dan zal een opgraving voorafgaand aan de bouw nodig zijn. 1.3. De risico-inventarisatie: beoordeling bouwplan op schadelijkheid Bij de risico-inventarisatie wordt in overleg met de initiatiefnemer en archeologische en bouwtechnische deskundigen beoordeeld welke onderdelen van het (ontwerp)bouwplan schadelijk zijn voor de vindplaats. Dit overleg wordt gedaan aan de hand van gegevens over het bouwplan, de vindplaats en de handreikingen archeologievriendelijk bouwen. Daarin staan alle uitgangspunten en beoordelingscriteria van een archeologievriendelijk bouwplan. Eindresultaat van deze fase Het resultaat is een overzicht van (mogelijk) schadelijke ingrepen van het bouwplan.

De gemeente bepaalt: Of aanvullende gegevens nodig zijn voor het beoordelen van het bouwplan; Welke onderdelen/ingrepen van het bouwplan aangepast moeten worden om schade aan de vindplaats te beperken. Mogelijk geeft de gemeente zelf aan welke maatregelen getroffen kunnen worden. In de handreikingen ‘archeologievriendelijk bouwen’ worden verschillende oplossingen genoemd. 1.4 Planaanpassing: maatregelen Op basis van de uitkomsten van de risico-inventarisatie onderzoekt de initiatiefnemer, bij voorkeur in overleg met een archeologisch en bouwtechnisch deskundige, welke mogelijkheden er zijn om het bouwplan aan te passen en welke (technische) maatregelen getroffen worden. Indien nodig wordt daarvoor nog aanvullend onderzoek gedaan, bijvoorbeeld zettingsonderzoek.

Eindresultaat van deze fase Het eindresultaat is een: Aangepast bouwplan inclusief funderingsplan dat ingediend wordt bij de vergunningaanvraag; Overzicht van doorgevoerde maatregelen om het bouwplan archeologievriendelijk te maken.

2. Vergunningprocedure Het bouwplan wordt in het kader van de vergunningprocedure onder andere op het aspect archeologie getoetst. De gemeente beslist of het bouwplan voldoende is aangepast en uitgevoerd kan worden. Een voorwaarde waaronder de vergunning wordt verleend kan zijn dat bepaalde ingrepen archeologisch begeleid worden of dat delen van de vindplaats die verstoord raken voorafgaand aan de bouw opgegraven worden. In het uiterste geval kan een vergunning worden geweigerd.

50 —

Handreiking archeologievriendelijk bouwen

Checklist Archeologievriendelijk bouwplan Als in een plangebied een waardevolle archeologische vindplaats ligt, kan besloten worden het bodemarchief te behouden en archeologievriendelijk te bouwen. Er zijn handreikingen en een brochure beschikbaar die daarbij behulpzaam kunnen zijn. Daarin staan naast de uitgangspunten ook allerlei suggesties om een bouwplan archeologievriendelijk(er) te maken.

Cruciaal is de diepteligging van de archeologische resten. De NAP-hoogte van het maaiveld moet daarom bekend zijn, alsook de diepte - in cm onder het maaiveld - waarop de top of bovenkant van de archeologische vindplaats ligt. Aanbevolen wordt een bufferzone van 30 cm boven de vindplaats aan te houden waarin bodemingrepen zoveel mogelijk worden voorkomen.

Met deze checklist kan worden nagegaan of een bouwplan archeologievriendelijk is.

AANBEVOLEN DIEPTE BODEMINGREPEN top / bovenkant vindplaats (cm-maaiveld)

30 CM BUFFERZONE ARCHEOLOGISCHE VINDPLAATS BODEM

Check met onderstaande vragen of een bouwplan schadelijk is voor een vindplaats. Als een vraag met JA beantwoord wordt, kan die ingreep schadelijk zijn en planaanpassing nodig. Aangeraden wordt voor het beoordelen en aanpassen van een bouwplan archeologische, bouwtechnische en architectonische deskundigen in te schakelen. Als een vraag niet beantwoord kan worden, vraag dan aanvullende informatie op bij de initiatiefnemer van het bouwplan.

1. Ontgravingen en grondbewerking in de bufferzone of dieper Worden ondergrondse delen en funderingen van een bouwwerk verwijderd?

Ja

Nee

Onbekend

Worden oude kabels en leidingen verwijderd ?

Ja

Nee

Onbekend

Worden nieuwe kabels, leidingen of riolering in sleuven aangelegd?

Ja

Nee

Onbekend

Wordt het plangebied verlaagd en geëgaliseerd?

Ja

Nee

Onbekend

Wordt een bouwput, kelder of kruipruimte aangelegd?

Ja

Nee

Onbekend

Worden funderingssleuven aangelegd?

Ja

Nee

Onbekend

Wordt grondverbetering toegepast (verwijderen losse grond, injecteren) ?

Ja

Nee

Onbekend

Worden verhardingen, beplanting en watergangen aangelegd ?

Ja

Nee

Onbekend

Is de afstand tussen palen(rijen) minder dan 4 meter?

Ja

Nee

Onbekend

Is de oppervlakte van alle palen tezamen meer dan 2% van de vindplaats?

Ja

Nee

Onbekend

Worden omvangrijke houten of stenen constructies in de bodem verwacht?

Ja

Nee

Onbekend

2. Paalfundering / damwanden

3. Belasten van de bodem door ophoging of fundering op staal met meer dan 0,8 ton/m2 Is de vindplaats zettingsgevoelig?

Ja

Nee

Onbekend

Wordt verticale drainage toegepast?

Ja

Nee

Onbekend

De handreikingen en de brochure Handreiking Archeologievriendelijk bouwen zijn te vinden op www.archeologieinnl.nl/bouwen-en-archeologie

51 —

Handreiking archeologievriendelijk bouwen

Publicaties 1. Algemeen Caspers, S., W. Knol en H. Kars, 2011. Richtlijnen voor maatwerk. Onderzoeksrapport project Archeologievriendelijk bouwen & fysiek behoud. Instituut voor Geo- en Bioarcheologie, Vrije Universiteit Amsterdam. Davies, M.J, K.L.A. Gdaniec, M. Brice and L. White, 2004. Mitigation of Construction Impact on Archaeological Remains. Archaeological Journal. Volume 161, Issue 1, Londen. Groenendijk, M., 2011. Richtlijnen voor archeologievriendelijk bouwen. Een Gouds praktijkvoorbeeld. Vitrivius, nummer 16. Huisman, D.J., J. Bouwmeester, G. de Lange, Th. van der Linden, G. Mauro, D. Ngan-Tillard, M. Groenendijk, T. de Ridder, C. van Rooijen, I. Roorda, D. Schmutzhart en R. Stoevelaar, 2011. De invloed van bouwwerkzaamheden op archeologische vindplaatsen. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort. http://cultureelerfgoed.nl/sites/default/files/publications/deinvloed-van-bouwwerkzaamheden-op-archeologische-vindplaatsen-incl-schematische-beslisboom.pdf Isarin, R., 2007. Archeologiesparend bouwen. Waar Archeologen en Bouwers elkaar ontmoeten. Past2Present-Archeologic. Woerden. SIKB, 2014. Bouwen, ruimte en archeologie. Een uitleg over het juridisch kader van de archeologie. VOTB, 2006. ONDERGROND. Handboek geotechnisch bodemonderzoek. Vereniging Ondernemers Technisch Bodemonderzoek (VOTB), Voorschoten.

http://www.votb.nl/wordpress/wp-content/uploads/2011/01/ Ondergrond-2010.pdf

Praktijkvoorbeelden Bente, D., 2006. Beheersmaatregelenplan Ex Libris, gemeente Vlaardingen. ArcheoLogic rapportage 368, Woerden. Groenendijk, M., 2009. Archeologievriendelijk bouwen op de Koningshof te Gouda: een evaluatie van de archeologievriendelijke aanpak. Gemeente Gouda. Groenendijk, M., 2009. Richtlijn voor archeologievriendelijk bouwen. Gemeente Gouda. https://www.gouda.nl/Inwoners/Wonen_en_verbouwen/ Bouwen_en_verbouwen/Archeologie

2. Funderingen Butcher, T. and J. Williams, 2008. Foundation reuse as mitigation. In: Kars, H and R.M. van Heeringen (eds.). Preserving archaeological remains in situ. Proceedings of the 3rd conference 7-9 December 2006, Amsterdam Geoarchaeological and Bioarchaeological studies 10, VU University Amsterdam. F3O, 2011. Richtlijn F3O Onderzoek en beoordeling van (houten) paalfunderingen.

http://www.f3o.nl/richtlijn_%20F3O_kritiekdocument011210.pdf F3O, 2012. Richtlijn F3O Onderzoek en beoordeling van funderingen op staal. http://www.f3o.nl/richtlijn_F3O_onderzoek_en_beoordeling_van_ funderingen_op_staal.pdf Historic England, 2015. Piling and Archaeology. Guidelines and Best Practise. Huisman, D.J., J. van Doesburg, A. Müller en J. Stöver, 2009. De (on)mogelijkheden van archeologievriendelijk bouwen op terpen en wierden. Onderzoek (2007) naar de effecten van heien op de wierden Kenwerd Oldehove en Groot Wetsinge. Rapportage Archeologische Monumentenzorg RAM 176. Amersfoort. Huisman, D.J., A. Müller and J. van Doesburg, 2011. Investigating the Impact of Concrete Driven Piles on the Archaeological Record Using Soil Micromorphology: Three Case Studies from the Netherlands. Conservation and Management of Archaeological Sites. Vol. 13 No. 1. Kroes, R.A.C., 2013. Oh Baal, een paal. Samenraapsel, jaargang 22. Williams, J., Ch. Hird, K. Emmet, G. Davies and T. Rayner, 2008. Understanding sub-surface impact of driven piles. In: Kars, H and R.M. van Heeringen (eds.). Preserving archaeological remains in situ. Proceedings of the 3rd conference 7-9 December 2006, Amsterdam Geoarchaeological and Bioarchaeological studies 10, VU University Amsterdam.

Praktijkvoorbeelden Debets, C. 2015. Castellum herbouwd boven op archeologisch rijksmonument. BOUWtotaal. Praktijkblad voor de uitvoerende bouwsector. http://www.skets.nl/wp-content/uploads/2015/11/Castellum_ Bouwtotaal_september2015_lowres.pdf Dijk, Chr. Van en J. Weernink RO, 2013. Proefbelasting textielfabriek. Hergebruik fundering van oud fabriekspand in Arnhem onderzocht. Cement. Vakblad kennisplatform betonconstructies, 2013-5. Groot, H. de, 2015. Het verleden tegenwoordig. Castellum Hoge Woerd De Meern. Het Houtblad, november 2015, p. 34-39. http://www.skets.nl/wp-content/uploads/2015/11/157.CastellumHoge-Woerd-De-Meern.pdf Heijden, P. van der, 2015. Castellum Hoge Woerd. Internationaal voorbeeldproject van visualisering. Archeobrief 33, p. 33-36. http://www.skets.nl/wp-content/uploads/2015/11/Archeo-2015-3deel-A-pag-33-36.pdf RoyalHaskoningDHV, 2016. Waterliniemuseum Fort bij Vechten. https://www.royalhaskoningdhv.com/nl-nl/nederland/projecten/ waterliniemuseum-fort-bij-vechten/1794 Stichting Schuimbeton. Schuimbeton. Winnaar in de lichtgewichtklasse. Toepassingen in de grond-, weg- en waterbouw. http://www.schuimbetoninfo.nl/data/downloads/70_%27Schuim beton%2C+winnaar+in+de+lichtgewichtklasse%27+.pdf Stybenex, 1998. EPS in de GWW-sector. Voor zettingsvrije onder-

52 —

Handreiking archeologievriendelijk bouwen

houdsarme toepassingen. Witboek EPS in de bouw: informatie voor bouwprofessionals. Stybenex, Vereniging van Fabrikanten van EPS-bouwprodukten. http://stybenex.nl/wp-content/uploads/2014/12/Brochure-EPS-inde-GWW.pdf Wiltjer, R. RO, H. Zuidwijk RO en B. Oostdam RC, 2015. Nieuwbouw dankzij hergebruik kelder. Bestaande constructie gebruikt in bouw- en eindfase Amadeus Den Haag. Cement. Vakblad kennisplatform betonconstructies, 2015-05.

3. Belasten van de bodem Egyed, C.E.G., H. Visser en M.W. Willeboer, 2006. Ophoogmaatregelen en ophoogmaterialen. Voor voorzieningen op slappe bodem. Delft Cluster projectcode CT03.10. Delft. Kappel, K. van, 2004. Ondergedekt verleden: het effect van kunstmatige ophogingen op archeologische vindplaatsen in het noordelijk mariene gebied van Nederland. Afstudeerscriptie Wageningen Universiteit. Wageningen. Kroes, R.A.C., 2013. Sondeergrafieken lezen. Samenraapsel, jaargang 22. Muller, A., H. van Meerten, R. Brinkgreve en D. Ngan-Tillard, 2014. Flevoland Kennisontwikkeling Programma Archeologie Hanzelijn, Mogelijkheden tot in-situ conservering van begraven archeologische landschappen. Deelonderzoek 2B; De invloed van tijdelijke en permanente afdekkingen of ophoging op maaiveld op de conservering van archeologische vindplaatsen in de ondergrond. TU Delft, Delft. Ngan-Tillard, D., J. Dijkstra, W. Verwaal, A. Mulder, D.J. Huisman and A. Müller, 2015. Under pressure: A laboratory investigation into the effects of mechanical loading on charred organic matter in archaeological sites. Conservation and Management of Archaeological Sites. Volume 17, Issue 2, p. 122-142. Stichting SBRCURnet, 2013. CUR247 Richtlijn risicogestuurd grondonderzoek. Van planfase tot realisatie. Rotterdam. VOTB, 2006. Grondmechanica. In: ONDERGROND. Handboek geotechnisch bodemonderzoek, p. 77-94.

VOTB, Voorschoten. http://www.votb.nl/wordpress/wp-content/uploads/2011/01/ Ondergrond-2010.pdf

Praktijkvoorbeelden Raemaekers, D. C. M., 2002. Plangebied Laag-Dalem, gemeente Gorinchem. Effectbepaling van gronddeformatie op de archeologische vindplaats 'Dalemse Donk'. RAAP-rapport 783, Amsterdam. Schute, I.A., B. Jansen en S. van Velp, 2011. Castellum Fectio, gemeente Bunnik: een archeologische effectanalyse ten behoeve van het inrichtingsplan. RAAP-rapport 2294, Weesp. Stichting Schuimbeton. Schuimbeton. Winnaar in de lichtgewichtklasse. Toepassingen in de grond-, weg- en waterbouw.

http://www.schuimbetoninfo.nl/data/downloads/70_%27Schuim beton%2C+winnaar+in+de+lichtgewichtklasse%27+.pdf Stybenex, 1998. EPS in de GWW-sector. Voor zettingsvrije onderhoudsarme toepassingen. In: Witboek EPS in de bouw: informatie voor bouwprofessionals. Stybenex, Vereniging van Fabrikanten van EPS-bouwprodukten. http://stybenex.nl/wp-content/uploads/2014/12/Brochure-EPS-inde-GWW.pdf

Colofon Tekst: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; Iepie Roorda en Jos Stover, met bijdragen van Richard Kroes, adviesbureau RAAP Beeldverantwoording: Adema Architecten: 13. Alies Koree: 4, 19, 20, 32. Arne Haytsma, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: 14. Hans Huisman, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: 1, 22. Henk Roolvink, Beeldbank Rijkswaterstaat: 41. Jos Stöver, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: p.10, 18, 21, 28, 30, 37, 40. Rik van der Ploeg, Adema Architecten: 12. Ronald Correljé: 29. SKETS architectuurstudio: 31. Studio Anne Holtrop: 38, 39. Eindredactie: Anne Versloot Vormgeving: WIJZ werkt!, Amsterdam Conceptteksten van de handreikingen zijn voor commentaar voorgelegd aan: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: Jeroen Bouwmeester, Gerda de Bruijn, Hans Huisman, Tessa de Groot, Nanette de Jong, Cor van Kooten, Els Romeijn, Doris Schmutzhart.

Overige partijen: Peter Collet (gemeente Utrecht), Ria Berkven (Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant), Maarten Groenendijk (gemeente Gouda), Thijs ter Horst (gemeente Amsterdam), Marc Kocken (Omgevingsdienst Achterhoek), Ruurd Kok (adviesbureau RAAP), Marjo Montforts (provinciaal Steunpunt Libau), Dominique Ngan-Tillard (TU-Delft), Tim de Ridder (gemeente Vlaardingen), Matthieu van Rooij (Bouwend Nederland), Carla Soonius (Archeologie West-Friesland), Marianne Visser (provinciaal Steunpunt STamu), Esther Wieringa (SIKB), Lisa Wouters (provincie Utrecht), Anja van Zalinge (gemeente Haarlem) en Nicolette Zandvliet (NEPROM) © Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 2016 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Postbus 1600 3800 BP Amersfoort www.cultureelerfgoed.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=697b0fd4-7913-442f-b920-34ede5f37a69