CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

08 - Bijlage 1 - Haalbaarheidsonderzoek Gemeentelijke participatiebedrijf De Kruidhof

Raadsvergadering 14 oktober 2021, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Scenario’s haalbaarheidsonderzoek De Kruidhof als gemeentelijk participatiebedrijf20.299 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

17 september 2021

HAALBAARHEIDSONDERZOEK

Gemeentelijk participatiebedrijf De Kruidhof

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

2

1. Samenvatting

4

1.1. Aanpak en uitwerking

4

1.2. Conclusie

4

1.3. Drie scenario’s

4

2. Inleiding

7

2.1. De Kruidhof, de hortus van Fryslân

7

2.2. Positionering Kruidhof ten opzichte van de participatiewet in de gemeente Achtkarspelen

7

2.3. Aanleiding en vraagstelling

8

2.4. Doelstelling en belangrijke aspecten

8

2.5. Scope

9

2.6. Leeswijzer

9

3. Uitwerking relevante aspecten

10

3.1. Begroting en taakstelling van € 270.000

10

3.2. Verbinding budgetten Participatiewet, WMO en de Sociale basis: haalbaar door De Kruidhof als (voorliggende) voorziening in te zetten in het sociaal domein 11 3.3. Integratie Stichting Maatschappelijke Onderneming Achtkarspelen in Kruidhof: samenwerking noodzakelijk, samenvoeging niet. 12 3.4. Dienstverleningsovereenkomst Caparis NV: niet raadzaam om zelf een voorziening voor deze doelgroep in te richten.

16

3.5. Onderdelen exploitatiemodel De Kruidhof: mogelijkheden tot uitbreiding en verbeteren exploitatieresultaten.

17

3.6. Samenwerking/betrekken Mienskip: een centrale rol in de Mienskip voor De Kruidhof als fundament voor uitbouwen exploitatiemogelijkheden

21

3.7. Versnellingsagenda Noordoost Fryslân: aanvraag om van De Kruidhof het gemeentelijk participatiebedrijf te maken niet haalbaar. Gebruik maken van middelen versnellingsagenda door samenwerking met Stichting Grien. 22 3.8. Governance en organisatiestructuur: governance intact laten, activiteiten betrokken partijen dichter bij elkaar organiseren. 23

4. Scenarioanalyse

25

4.1. De Kruidhof als participatiebedrijf niet haalbaar

25

4.2. Drie scenario’s: stoppen, De Kruidhof als trekpleister en De Kruidhof laat inwoners meedoen

25

4.3. Afwegingen: 'stoppen’ maakt realiseren taakstelling mogelijk, maar leidt tot (maatschappelijke)kosten elders. Scenario ‘De Kruidhof als trekpleister’ zelfstandig uitvoerbaar, maar beperkte realisatie taakstelling. Scenario ‘De Kruidhof als trekpleister en inwoners doen weer mee’ biedt meeste mogelijkheden voor doorontwikkeling van en verbinding in sociaal domein, met gedeeltelijke realisatie taakstelling. 29 4.4. Risico’s: de scenario’s kennen verschillende risico’s in omvang en vorm

2 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

29

21-341 d.d. 17.09.2021

Bijlagen A. De Kruidhof: tijdlijn eerdere onderzoeken

31

B. Geraadpleegde documenten

36

C. Geïnterviewde personen

38

D. Exploitatiebegroting De Kruidhof 2021

39

3 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

1. Samenvatting Het college van de gemeente Achtkarspelen heeft een onderzoek laten uitvoeren naar de haalbaarheid van De Kruidhof als het gemeentelijk participatiebedrijf en hoe dit vorm te geven is. De aanleiding hiervoor is onder andere de vraag of De Kruidhof ingezet kan worden om re-integratietrajecten uit voeren, maar ook om tekorten op de begroting en de jaarlijkse gemeentelijke bijdrage aan De Kruidhof van circa € 286.000 (excl. overhead) te verlagen. De doelstelling van dit haalbaarheidsonderzoek is om vast te stellen of en op welke wijze het haalbaar is om van De Kruidhof het gemeentelijk Participatiebedrijf te maken, waarbij de financiële taakstelling (€ 270.000) wordt gerealiseerd. 1.1. Aanpak en uitwerking Binnen dit onderzoek zijn door de gemeente vijftien relevante aspecten aangegeven, die in de rapportage in acht clusters zijn uitgewerkt. Voor de uitwerking van deze aspecten (hoofdstuk 3) is onderzoek gedaan naar eerdere onderzoeken en besluitvorming omtrent De Kruidhof en andere re-integratievoorzieningen (zie bijlage B). Dit heeft geresulteerd in een tijdlijn (bijlage A). Daarnaast zijn diverse interviews afgenomen en gesprekken gevoerd met betrokken stakeholders (zie bijlage C). In het kader van de financiële taakstelling is in de uitwerking van de aspecten de financiële component/effect van het aspect meegenomen. 1.2.

Conclusie Op basis van de uitwerking van de relevante aspecten wordt de conclusie getrokken dat het omvormen van De Kruidhof tot het gemeentelijk participatiebedrijf van de gemeente Achtkarspelen - en daarmee de beoogde taakstelling realiseren - niet haalbaar is. Het positioneren van De Kruidhof als het gemeentelijk participatiebedrijf, van waaruit alle activiteiten op het gebied van de uitvoering van de Participatiewet worden gecoördineerd, is geen realistisch scenario. Hiermee zal de beoogde taakstelling van € 270.000 niet worden gehaald. Er blijft een bijdrage van de gemeente nodig om De Kruidhof te laten bestaan in de huidige vorm, maar ook in elke andere vorm. Er bestaan wel mogelijkheden om de rol van De Kruidhof m.b.t. re-integratie en participatie te vergroten en te verstevigen binnen de gemeente en daarnaast de exploitatie te verbeteren. Deze mogelijkheden zijn aan de hand van drie scenario’s beschreven. 1.3. Drie scenario’s Figuur 1: Overzicht van de drie scenario’s

Het uitgangspunt dat door de gemeente is meegegeven voor dit onderzoek is dat bij stoppen met De Kruidhof als botanische tuin en museum, er geen gemeentelijke bijdrage meer nodig is en de financiële taakstelling gerealiseerd wordt. Dit vormt scenario 0. Dit uitgangspunt kent een aantal kanttekeningen, afhankelijk van de toekomstige invulling van de tuin of een nieuw bestemmingsplan. Het volledige stoppen met De Kruidhof is niet in lijn met het toerismebeleid van de gemeente. Hierin is De Kruidhof als een van de parels benoemd. Daarnaast geldt dat indien er voor wordt gekozen om bijvoorbeeld De Kruidhof om te bouwen tot openbaar park, een bijdrage van de gemeente noodzakelijk blijft i.v.m. het onderhoud ervan. Stoppen met De Kruidhof heeft (meerjarige personele) frictiekosten, maatschappelijke kosten en mogelijke onrust tot gevolg. Voor de huidige re-integratiekandidaten en vrijwilligers werkzaam op de Kruidhof dient een alternatief gevonden te worden in dit scenario. In scenario 1 wordt De Kruidhof een trekpleister in de gemeente Achtkarspelen. Door het bouwen van een nieuwe kas en loods en het verbouwen van het oude tuincafé tot multifunctionele ruimte, wordt het exploitatiemodel van De Kruidhof uitgebreid en kunnen er extra inkomsten en bedrijvigheid gegenereerd worden (zie paragraaf 3.5).

Hiermee wordt De Kruidhof een aantrekkelijkere locatie voor toeristen, maar ook voor lokale ondernemers en inwoners.

4 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

Tabel 1: Overzicht van investering en resultaat scenario 1 Scenario 1 Investering Totale Kapitaallasten 1 Meerjarig resultaat investering van investering (incl. kapitaallasten) Bouw en verbouw € 370.000 € 14.350 Uitbreiding exploitatie

Gemiddelde van bandbreedte € 60.000

Voor de bouw en verbouwingen wordt een investering van € 370.000 van de gemeente gevraagd. Dit betreft: nieuwbouw van de kas, het plaatsen van een loods, containerveld en schaduwhal (totaal € 240.000) en de verbouw van het oude tuincafé tot multifunctionele ruimte (à € 130.000). Dit kan een verbetering van het resultaat opleveren van € 60.000 (we gaan uit van een bandbreedte, zie hiervoor paragraaf 3.5) per jaar. Hiermee wordt de gemeentelijke bijdrage per jaar verminderd, maar de taakstelling van € 270.000 wordt in dit scenario dus niet gerealiseerd. Scenario 2 bouwt voort op scenario 1. Door het uitbreiden van het exploitatiemodel ontstaan er bij De Kruidhof meer activiteiten en werkzaamheden en daarmee ook de mogelijkheid tot uitvoering van reintegratie-, activatie- en participatietrajecten. Inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen bij De Kruidhof verschillende soorten werkzaamheden uitvoeren, waarbij zij worden begeleid en waarmee de afstand tot de arbeidsmarkt wordt verkleind. Hiervoor is intensivering van de samenwerking binnen het veld nodig. De Kruidhof, de gebiedsteams en Stichting MOA moeten van elkaar weten wie waarvoor het beste ingezet kan worden en zij moeten met elkaar het inkoop-, toegangs- en doorstroomproces inrichten, zodat meer inwoners op de juiste (re-integratie)plek terechtkomen.

Dit vraagt een integrale nieuwe manier van (samen) werken, monitoring en sturing op realisatie van doelstellingen voor De Kruidhof, MOA en de gebiedsteams. Indien zij er gezamenlijk toe in staat zijn dit vorm te geven, kan worden bewerkstelligd dat andere indicaties dan dure Wmo-indicaties afgegeven moeten worden, minder trajecten aan derde partijen worden uitbesteed en meer inwoners uitstromen uit de bijstandsuitkering. Randvoorwaardelijk hiervoor is dat er voldoende expertise aanwezig is om het gewenste model uit te voeren en de doelstellingen te realiseren. In dit scenario is namelijk geen rekening gehouden met uitbreiding van formatie, de mogelijkheid bestaat dat dit toch benodigd blijkt. Dit bepaalt tevens de behoefte en daarmee de kosten aan extern benodigde begeleiding en/of deskundigheid in de implementatie van het scenario. Voor dit scenario blijft de investering vanuit de gemeente van € 370.000 nodig voor de bouw en verbouw van De Kruidhof. De totale verbetering van het resultaat bedraagt ook in het tweede scenario tussen de € 30.000 en € 90.000 (met € 60.000 als midden van de bandbreedte). Indien er daarnaast een ‘extra’ uitstroom op de bijstand gerealiseerd kan worden en een besparing op uitvloeiende middelen naar derde partijen, kan een besparing gerealiseerd worden voor de gemeente van € 39.000 tot € 164.000 (met circa € 102.000 als midden van de bandbreedte).

Hiermee kan dus ongeveer de helft van de taakstelling gerealiseerd worden. Bij de realisatie van dit scenario wordt echter veel gevraagd van de gemeente en betrokken partijen, in zowel energie, tijd als middelen, denk hierbij aan inspanningen van medewerkers van betrokken partijen, extra aanschaf van materiaal voor de leer-werktrajecten, eventuele project- en procesbegeleiding en/of specialistische ondersteuning om deze nieuwe manier van (samen)werken te realiseren. Hiervoor dient gerekend te worden op een investering van minimaal € 100.000 (exclusief de investering van tijd van medewerkers van betrokken partijen). Tabel 2: Overzicht van investering en resultaat scenario 2 Scenario 2 Investering Totale Kapitaallasten Meerjarig resultaat (incl. investering van investering kapitaallasten) Bouw en verbouw € 370.000 14.350 Uitbreiding exploitatie Implementatie € 100.000 Kosten direct te Besparing Sociaal Domein door scenario 2 nemen uitstroom bijstand en beperking kosten derde partijen

Gem. van bandbreedte € 60.000 € 102.000

Indien De Kruidhof, de andere partijen en de gemeente in staat zijn het tweede scenario te realiseren, biedt dit de meeste toekomstperspectieven en mogelijkheden tot doorontwikkeling binnen en verbinding tussen de onderdelen van het sociaal domein. Het is echter ook het scenario wat de meeste (gemeente 1

Afschrijvings- en rentelasten

5 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

brede) inspanning vraagt om te realiseren en de meeste onzekerheid kent in het slagen hiervan. Er wordt namelijk veel van de betrokken partijen gevraagd, waar samenwerking en gedragsverandering centraal staan. Dergelijke implementaties en organisatieveranderingen zijn altijd onzekerder dan structuurwijzigingen. Het is daarnaast niet op voorhand vast te stellen hoeveel extra inkomsten de uitbreiding van het exploitatiemodel precies gaat opleveren. Bij de betrokken partijen is een positieve houding ten aanzien van het tweede scenario en bereidwilligheid om dit scenario succesvol te maken.

6 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

2. Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven we het onderwerp van het onderzoek, schetsen we de positionering van De Kruidhof binnen de gemeente Achtkarspelen en worden de aanleiding en doelstelling van dit haalbaarheidsonderzoek toegelicht. 2.1. De Kruidhof, de hortus van Fryslân De Kruidhof vindt haar oorsprong als proeftuin van Tuinbouwvereniging De Noord-Oosthoek, waarna in de jaren ’30 proeven gestart zijn met geneeskrachtige kruiden. In de loop der jaren is het complex uitgebreid en is Stichting De Kruidentuin opgericht. In de jaren ’70, na liquidatie van de stichting, werd de tuin eigendom van de gemeente Achtkarspelen. De gemeente heeft De Kruidhof doorontwikkeld tot wat het nu is. Een ‘geregistreerd’ museum met als hoofdcollectie (geneeskrachtige) kruiden en een botanische tuin met meer dan 1.500 soorten kruiden en ruim 2.000 verschillende planten. De Kruidhof heeft 17 thematuinen op 3,5 hectare grond. Daarnaast heeft De Kruidhof een samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen, een verkooptuin (verkoop van planten en kruiden), een winkel en een horecagelegenheid, ‘De Eettuin’ (met uitbater). In De Kruidhof werkt een klein team van betaalde krachten (in totaal 4,12 fte). Zij richten zich onder andere op de coördinatie, administratie, winkelbezetting, onderhoud van de tuin en reintegratietrajecten. Daarnaast werken er meer dan tachtig vrijwilligers op De Kruidhof.

Ook werken er dagelijks circa twintig personen met behoud van uitkering of via een andere zorg- of hulpinstantie bij De Kruidhof. Deze doelgroep is al gedurende langere tijd (meer dan twee jaar) actief op De Kruidhof. De laatste jaren heeft echter nagenoeg geen instroom van nieuwe kandidaten plaatsgevonden. Daarnaast biedt De Kruidhof stageplekken voor leerlingen die zich willen ontwikkelen in de groensector. Bij De Kruidhof vinden diverse activiteiten plaats, zoals rondleidingen met gids, evenementen, workshops, activiteiten voor kinderen en bevindt het IJstijdenmuseum (onderdeel van Stichting IJstijdenmuseum Buitenpost) zich op het terrein van De Kruidhof. Een belangrijk onderdeel van de activiteiten op De Kruidhof is gericht op re-integratie, participatie en vrijwilligerswerk. Dit zijn activiteiten die maatschappelijke waarde bieden. In deze activiteiten vindt De Kruidhof ook zijn oorsprong. 2.2. Positionering Kruidhof ten opzichte van de participatiewet in de gemeente Achtkarspelen De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel werken op verschillende terreinen ambtelijk samen. Hiervoor hebben zij de ‘Gemeenschappelijke Regeling Werkmaatschappij 8KTD’ opgericht. In de figuur hieronder is weergegeven hoe de verschillende, voor dit vraagstuk relevante, stakeholders/onderdelen georganiseerd zijn. Hierna zijn de verschillende onderdelen uit het figuur beschreven.

Figuur 2: Relevante stakeholders en organisatieonderdelen van de GR Werkmaatschappij 8KTD

7 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

-

-

De gebiedsteams van beide gemeenten zijn ondergebracht in de werkmaatschappij. Hiervan zijn twee teams die zich richten op het gebied gemeente Achtkarspelen. De consulenten werkgeversdienstverlening en jobcoaches zijn niet in een specifiek gebiedsteam opgenomen, zij werken voor beide gemeenten. Het cluster ‘beheer’ van de gemeente, waar De Kruidhof onderdeel van is, is niet ondergebracht in de werkmaatschappij. De Kruidhof is hierdoor onderdeel van de gemeente Achtkarspelen. De gemeente Achtkarspelen heeft een eigen stichting, werkzaam op het gebied van re-integratie, de ‘Stichting Maatschappelijke onderneming Achtkarspelen (MOA)’. Deze kent een onderdeel MOAi Grien en MOAi Wurk. - MOAi Grien verzorgt het groenonderhoud voor de gemeente Achtkarspelen. In MOAi Grien zijn medewerkers met een Wsw-indicatie werkzaam, die voorheen via Caparis reeds in de groenvoorziening van de gemeente werkten. - MOAi Wurk helpt mensen uit de doelgroep van de Participatiewet van de gemeente Achtkarspelen naar werk of maatschappelijke participatie. Gemeente Achtkarspelen neemt deel in de gemeenschappelijke regeling SW Fryslân. De GR SW Fryslân is formeel werkgever (hiermee is het arbeidscontract gesloten) voor de Wsw-medewerkers, Caparis is de materieel werkgever (stelt hen te werk). De gemeente Achtkarspelen heeft na vervreemding van hun aandelen van Caparis N.V.

een dienstverleningsovereenkomst voor vijf jaar met Caparis gesloten. Dit betreft de uitvoering van de Wsw voor de inwoners van de gemeente.

2.3. Aanleiding en vraagstelling In het huidige exploitatiemodel (begroting 2021) van De Kruidhof wordt een jaarlijkse gemeentelijke bijdrage van circa € 286.000 (excl. overhead, incl. overhead circa € 346.000 2) gevraagd voor de jaren 2021 – 2024 om de exploitatie sluitend te maken. Er doen zich enkele ontwikkelingen voor die aanleiding vormen voor dit onderzoek: - het verlagen van de gemeentelijke bijdrage aan De Kruidhof; - het aflopen van de DVO met Caparis per 1-1-2025 (het is dan mogelijk om de Wsw’ers die nu bij Caparis geplaatst zijn te plaatsen in een gemeentelijk participatiebedrijf); - de mogelijkheid tot het inzetten van re-integratietrajecten binnen De Kruidhof; - de mogelijkheid onderzoeken of samenwerking met Tytsjerksteradiel een optie is, waarin De Kruidhof ook re-integratietrajecten voor Tytsjerksteradiel uitvoert; - de mogelijkheid tot een combinatie met Stichting MOA. Het college wil onderzoeken of het haalbaar is om van De Kruidhof het gemeentelijk participatiebedrijf te maken en hoe dit vorm te geven is. Om enerzijds de activiteiten van De Kruidhof nog meer te richten op re-integratie- en participatieactiviteiten en anderzijds de financiële doelstelling te bereiken (taakstelling van € 270.000, zie paragraaf 3.1). 2.4.

Doelstelling en belangrijke aspecten De doelstelling van dit haalbaarheidsonderzoek is om vast te stellen of en op welke wijze het haalbaar is om van De Kruidhof het gemeentelijk Participatiebedrijf te maken, waarbij de financiële taakstelling wordt gerealiseerd. Binnen dit onderzoek zijn door de gemeente een aantal aspecten opgenomen, die uitgewerkt moeten worden. Deze aspecten zijn in onderstaande tabel opgenomen, waarin tevens is opgenomen waar in deze rapportage dit aspect is uitgewerkt ten aanzien van het haalbaarheidsvraagstuk. Tabel 3: Relevante aspecten en positionering binnen dit rapport Nr. Aspect 1 Het project opknippen in een aantal logische fases/stappen met steeds een deelresultaat en vooruitblik op het volgende deelresultaat, zodat het bestuur tussentijds besluiten kan nemen. 2 3

De businesscase moet binnen de huidige begroting passen en moet de gevraagde financiële taakstelling opleveren met ingang van 2023. De kaders, budgetten en beleidsdoelen van de Participatiewet zijn leidend. Maar ook uitgangspunten die in de loop van 2021-2022 vastgesteld dienen te worden m.b.t de inkoop WMO en de Sociale Basis (voorliggend veld) bieden kansen om verschillende budgetten met elkaar te verbinden.

Paragraaf uitwerking Is verwerkt in de aanpak van het onderzoek, komt niet terug in de uitwerking. Paragraaf 3.1 Paragraaf 3.2

2 Onderzoek ‘Exploitatie De Kruidhof in gemeentelijk beheer blijven voortzetten’ (zie bijlage D)

8 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

4 5 6

7

8 9 10

11 12 13 14 15

Onderzoek hoe we dit kunnen combineren/integreren met de Stichting Maatschappelijke Onderneming Achtkarspelen. Dit is een gemeentelijke stichting die ook re-integratietaken uitvoert voor de gemeente. Maak een koppeling met het aflopen van de dienstverleningsovereenkomst die wij met Caparis N.V. hebben afgesloten voor de uitvoering van de Wsw. Deze overeenkomst loopt per 1 januari 2025 af. Onderzoek of en zo ja, hoe De Kruidhof als waardevolle plek voor bezoekers open kan blijven met de inzet van mensen die op zoek zijn naar werk of een zinvolle dagbesteding. Kijk daarbij vooral naar de mogelijkheden van het plaatsen van personen met een indicatie Banenafspraak en Beschut Werk. Betrek de door het college vastgestelde evaluatie van de uitvoering van de Participatiewet bij het project. Een van de aanbevelingen bevat een stevige visie op samenwerking met de Mienskip (de gemeenschap). Daar kan De Kruidhof een rol van betekenis in spelen. Betrek bij het maken van de businesscase ook de inzet van lokale ondernemers en onderwijsinstellingen, één de uitgangspunten van de Versnellingsagenda Noordoost Fryslân. Onderzoek of een aanvraag voor de Versnellingsagenda kansrijk is. Onderzoek hoe de collectie van geneeskrachtige kruiden behouden kan blijven, zonder dat de gemeente Achtkarspelen daar een financiële bijdrage aan levert.

Het onderhoud kan eventueel door het participatiebedrijf gedaan worden. Onderzoek welke rol het toerisme, de vrijwilligers, het restaurant, de verkooptuin en het IJstijden Museum kunnen spelen. Onderzoek hoe de sociaal werkers, de jobcoaches en het werkgeversteam het beste gepositioneerd kunnen blijven of worden (nu organisatorisch ondergebracht bij de gebiedsteams). Onderzoek hoe de huidige medewerkers van De Kruidhof, MOA hun baan kunnen behouden en taken in het nieuwe gemeentelijke participatiebedrijf kunnen vervullen. Adviseer over de bestuurlijke inbedding en de governance van het nieuwe participatiebedrijf waarbij ook oog is voor fiscaliteit. Bekijk welke onderdelen uit het huidige exploitatiemodel van De Kruidhof behouden kunnen blijven en of er onderdelen zijn die misschien minder geschikt zijn voor het gemeentelijk participatiebedrijf.

Paragraaf 3.3 gezamenlijk met aspect 13 Paragraaf 3.4 Paragraaf 3.5 gezamenlijk met aspecten 10, 11 en 15

Paragraaf 3.6

Paragraaf 3.7 gezamenlijk met aspect 9 Paragraaf 3.7 gezamenlijk met aspect 8 Paragraaf 3.5 gezamenlijk met aspecten 7, 11 en 15 Paragraaf 3.5 gezamenlijk met aspecten 7, 10 en 15 Paragraaf 3.8 gezamenlijk met aspect 14 Paragraaf 3.3 gezamenlijk met aspect 5 Paragraaf 3.8 gezamenlijk met aspect 12 Paragraaf 3.5 gezamenlijk met aspecten 7, 10 en 11

2.5. Scope Dit onderzoek is breder dan de huidige exploitatie van De Kruidhof en betreft ook de mogelijkheden tot combinatie met andere onderdelen van de uitvoering van de Participatiewet en het bredere sociaal domein door de gemeente Achtkarspelen. Het onderzoek beperkt zich tot de hiervoor genoemde relevante aspecten en de tijdens de uitvoering van het onderzoek beschikbare informatie. Op de gebruikte informatie in het kader van deze opdracht is geen accountantscontrole toegepast. Er kunnen geen rechten ontleend worden aan de betrouwbaarheid van de cijfers. 2.6. Leeswijzer In de onderliggende rapportage wordt antwoord op de vraagstelling gegeven of (en eventueel hoe) het haalbaar is om van De Kruidhof het gemeentelijk participatiebedrijf van de gemeente Achtkarspelen te maken. In hoofdstuk 2 worden de verschillende aspecten (als in voorgaande tabel opgenomen) behandeld. Deze worden per aspect (geclusterd) uitgewerkt. Als input hiervoor hebben wij onder andere de bevindingen en conclusies uit eerdere onderzoeken en bijbehorende besluitvorming gebruikt. Een samenvatting van deze onderzoeken en bevindingen is te vinden in de tijdlijn in bijlage A. De uitwerking van de elementen biedt een eerste zicht op de haalbaarheid van het vraagstuk. Daarnaast dienen de uitwerkingen van de relevante aspecten als bouwstenen om scenario’s mee te ontwikkelen.

In hoofdstuk 3 combineren we de uitwerkingen van de relevante aspecten tot scenario’s om in antwoord te voorzien op de vraag ‘of’ en ‘hoe’ het haalbaar is om van De Kruidhof het gemeentelijk participatiebedrijf te maken. Op basis daarvan ontstaat definitief zicht op het haalbaarheidsvraagstuk en kan een voorkeursscenario gekozen worden.

9 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3. Uitwerking relevante aspecten In dit hoofdstuk werken we de verschillende aspecten, relevant voor dit haalbaarheidsonderzoek, uit. In de uitwerking is een clustering gemaakt van aspecten die veel overlap en/of raakvlakken met elkaar hebben. De uitwerking van deze elementen biedt een eerste zicht op de haalbaarheid van het vraagstuk. Daarnaast dienen de uitwerkingen van de relevante aspecten als bouwstenen om scenario’s mee te ontwikkelen in antwoord op de ‘hoe’-vraag. 3.1. Begroting en taakstelling van € 270.000 “De businesscase moet binnen de huidige begroting passen en moet de gevraagde financiële taakstelling opleveren met ingang van 2023.” In de begroting 2021 van de gemeente Achtkarspelen is genoemd dat bij ongewijzigd beleid het structureel tekort de komende jaren gemiddeld circa € 3 miljoen bedraagt. Het jaar 2021 kent geen sluitende begroting, maar door significante ombuigingen door te voeren is de meerjarenraming wel sluitend. De gemeente Achtkarspelen geeft aan een sociale en toegankelijke gemeente te willen blijven, waarin mensen mee kunnen doen en waar het goed wonen, werken en recreëren is. Een financieel gezonde toekomst is hiervoor echter noodzakelijk, waardoor de gemeente niet ontkomt aan maatregelen die soms strijdig zijn met die wens.

Een van de maatregelen die in de begroting is opgenomen om een financieel gezonde toekomst in te gaan en de meerjarenraming sluitend te krijgen, is om van De Kruidhof een gemeentelijk participatiebedrijf te maken. Op basis van de notitie 'Exploitatie De Kruidhof in gemeentelijk beheer voortzetten' is een raadsvoorstel uitgewerkt waarin een verhoging van de jaarlijkse bijdrage van de gemeente Achtkarspelen aan De Kruidhof van € 250.000 naar € 286.000 (excl. overhead) per jaar gevraagd is. Dit is voor de gemeente onwenselijk, gelet op de financiële problematiek. In de programmabegroting is het voorstel om van De Kruidhof het gemeentelijk participatiebedrijf te maken opgenomen en doorgevoerd. Deze maatregel dient te leiden tot een structurele besparing van € 270.000 vanaf 2023. Daarnaast kunnen de structurele gevraagde middelen van € 16.000 (in de kadernota 2020) komen te vervallen. De gemeente hoeft in dit geval geen bijdrage meer te leveren in de exploitatie van De Kruidhof (was € 286.000, minus de taakstelling van € 270.000, minus de vervallen gevraagde middelen van € 16.000 in de kadernota 2020). Kortweg komt dit erop neer dat de verwachting is dat door deze maatregel de huidige exploitatie van De Kruidhof sluitend is te krijgen zonder verdere gemeentelijke bekostiging.

Tabel 4: Beoogde taakstelling (begroting 2021 gemeente Achtkarspelen) Investering 2021 2022 vooraf Opbrengsten De Kruidhof omvormen - € 80.000 € 16.000 € 24.000 tot het gemeentelijk participatiebedrijf

2023

2024

€ 286.000

€ 286.000

Gelet op de financiële problematiek van de gemeente en het gegeven dat deze maatregel onderdeel is van een set aan maatregelen en ombuigingen die samenhangen met dit vraagstuk (bijvoorbeeld verlaging van het re-integratiebudget met € 258.000), is de gemeente op zoek naar ‘echte besparingen’. Dit houdt in dat een verschuiving van budget van de ene afdeling van de gemeente naar De Kruidhof niet als besparing kwalificeert. Doordat een gat elders ontstaat, is het gemeentebreed namelijk geen oplossing voor de problematiek, maar slechts een verschuiving hiervan. Indien budgetten die voorheen naar commerciële instellingen uitvloeiden ten behoeve van De Kruidhof worden ingezet, waardoor de dekking van De Kruidhof verbetert, wordt dit wel als een gemeentebrede besparing gezien. De beantwoording van de hoofdvraag van dit onderzoek, de haalbaarheid van De Kruidhof als gemeentelijk participatiebedrijf, impliceert hiermee de vraag of deze taakstelling gerealiseerd kan worden door deze omvorming. Om deze reden is in de verdere uitwerking van de relevante aspecten het financiële component/effect van het aspect meegenomen. Op basis van deze uitwerking wordt geanalyseerd in hoeverre de taakstelling gerealiseerd wordt bij het omvormen van De Kruidhof tot gemeentelijk participatiebedrijf.

10 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3.2. Verbinding budgetten Participatiewet, WMO en de Sociale basis: haalbaar door De Kruidhof als (voorliggende) voorziening in te zetten in het sociaal domein “De kaders, budgetten en beleidsdoelen van de Participatiewet zijn leidend. Maar ook de in de loop van 2021-2022 vast te stellen uitgangspunten m.b.t de inkoop WMO, Participatiewet en de Sociale Basis (voorliggend veld) bieden kansen om verschillende budgetten met elkaar te verbinden.” Ten tijde van het opstellen van deze rapportage wordt binnen de gemeente Achtkarspelen gewerkt aan een nieuwe inkoopstrategie voor het sociaal domein. Ten behoeve van deze rapportage zijn de uitgangspunten en strategie voor de inkoop binnen het sociaal domein waardevolle input. Deze is echter nog niet beschikbaar. Hierdoor is het wel mogelijk om in de uitwerking van de inkoopstrategie de uitkomsten van dit haalbaarheidsonderzoek mee te nemen. Waar mogelijk kan de inkoop in het sociaal domein dusdanig ingericht worden, dat het de doelstellingen van het te kiezen scenario m.b.t. de koers van De Kruidhof realiseerbaar maakt. 3.2.1. Haalbaarheid arbeidsmatige dagbesteding bij De Kruidhof In 2018 is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar het uitvoeren van arbeidsmatige dagbesteding als onderdeel van de Wmo bij De Kruidhof. De korte conclusie was dat dit zeker meerwaarde kan hebben voor zowel De Kruidhof als op maatschappelijk vlak.

Financieel gezien gaat het slechts om (zonder tegenvallers) een positief saldo van enkele tienduizenden euro’s. De tegenvallers, bijvoorbeeld een hogere of zwaardere begeleidingsbehoefte, meegewogen zal geen financieel voordeel resteren. Hierbij moet ook de kanttekening worden gemaakt dat in de berekeningen is uitgegaan van begeleiding op mboniveau. Voor voorzieningen die bijdragen aan maatschappelijke deelname (waaronder zinvolle (arbeidsmatige) dagbesteding) geldt dat voor de zwaarste categorie begeleiding moet worden geboden door een professional met minimaal hbo-denk- en werkniveau op gebied van VVT (Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg), WMD (Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening), GGZ (geestelijke gezondheidszorg) of een vergelijkbare richting. Met alleen mbo-professionals zullen dus niet alle cliënten terecht kunnen bij De Kruidhof. Uitgaande van een hbo-professional nemen de uitvoeringskosten voor begeleiding toe met 50% (€ 75.000 i.p.v. € 50.000). Daarbij moet worden opgemerkt dat aan de voorkant significante investeringen t.b.v. de locatie gedaan moeten worden om dit te realiseren. Dit heeft ertoe geleid dat op de gemeentelijke begroting 2019 (e.v.) het onderdeel ‘arbeidsmatige dagbesteding De Kruidhof’ niet langer opgenomen is. In de tussentijd zijn de benodigde investeringen om Wmo-arbeidsmatige dagbesteding uit te kunnen voeren, niet gedaan.

Als dit de wens is, dienen deze investeringen alsnog gedaan te worden. Voor dit haalbaarheidsonderzoek is het uitvoeren van Wmo-arbeidsmatige dagbesteding hiertoe geen element dat meegenomen wordt in de businesscase (het levert geen bijdrage aan het realiseren van de taakstelling). Het aanbieden van arbeidsmatige dagbesteding in het kader van de Wmo behoort eventueel tot de mogelijkheden voor de toekomst. Op moment dat op De Kruidhof overige re-integratie activiteiten volwaardig draaien, is mogelijk een minder grote inspanning (en dito investering) noodzakelijk om het aanbieden van arbeidsmatige dagbesteding mogelijk te maken. 3.2.2. Mogelijkheden in het voorliggend veld Voor de huidige situatie is de rol die De Kruidhof kan spelen in het voorliggend veld van groter belang. Op het moment dat De Kruidhof eraan bijdraagt dat een andere indicatie dan die voor Wmo-arbeidsmatige dagbesteding kan worden afgegeven, levert dit een besparing voor de gemeente op. De Kruidhof kan hierin voorzien door het aanbieden van trajecten of vrijwilligerswerk voor inwoners die (nog) geen indicatie hebben. De Kruidhof heeft hiermee (naast andere rollen) een preventieve rol in het sociaal domein van de gemeente. Daarnaast kan, gelet op het lopende traject m.b.t.

de aanpassing van de inkoop, meegenomen worden dat arbeidsmatige dagbesteding ook mogelijk onder de vlag van de Participatiewet uitgevoerd kan worden. Dit zou met name relevant zijn voor de doelgroepen waar nu geen andere voorziening voor is en daarom onder de Wmo-dagbesteding komen te vallen (bijvoorbeeld Bab en Pro-Vso). Geïndiceerde Wmo-dagbesteding is een duur instrument en dit via de Participatiewet inrichten en uitvoeren biedt mogelijkheden om hierop te besparen. De gemeente dient er voor te waken dat dit niet slechts een verschuiving van kosten van de Wmo naar de Participatiewet tot gevolg heeft, maar per saldo daadwerkelijk een besparing oplevert. Wat de preventieve rol daadwerkelijk oplevert, is moeilijk in geld uit te drukken. In een eerder onderzoek van de gemeente kwam naar voren dat de maatschappelijke baten (vermeden kosten) circa € 4.600 per persoon bedragen. Gezien dit geen aanwijsbare besparingen zijn, worden deze niet verder meegenomen in de realisatie van de taakstelling. Het is echter van belang hiervan bewust te zijn, met name met het oog op maatschappelijke kosten bij het opheffen van De Kruidhof. De mogelijke besparing door arbeidsmatige dagbesteding via de Participatiewet in te zetten in plaats van via de Wmo, is te voorbarig

11 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

om op te nemen in de businesscase. De mogelijkheden dienen eerst verder onderzocht te worden en de omvang is op voorhand moeilijk in te schatten. Dit biedt echter gerede kansen voor de gemeente. Wij bevelen aan dit in het traject van het opstellen van het inkoopbeleid mee te nemen en verder uit te werken. 3.2.3. Doelgroepen De Kruidhof vervult op dit moment al een belangrijke, maatschappelijke en preventieve functie. Zo zijn er in de tuinen, de verkooptuin, de kwekerij, de receptie en als gids meer dan 80 vrijwilligers actief en zijn er ongeveer 20 re-integratiekandidaten werkzaam. Dit zijn onder andere mensen met een uitkering en een grote afstand tot de arbeidsmarkt die werkritme willen opbouwen, mensen die herstellen van een burnout en hun belastbaarheid willen vergroten, ouderen die actief willen blijven en kinderen die hun maatschappelijke stage uitvoeren. Een grote, diverse groep mensen vindt een zinvolle taakvulling op De Kruidhof. Deze huidige re-integratiedoelgroep is al gedurende langere tijd (meer dan twee jaar) actief op De Kruidhof. De laatste jaren heeft echter nagenoeg geen instroom van nieuwe kandidaten plaatsgevonden. De maatschappelijke functie van De Kruidhof kan worden uitgebreid door andere doelgroepen gebruik te laten maken van De Kruidhof als (voorliggende) voorziening.

Een mogelijkheid is om inburgeraars hier een eerste stap te laten maken naar participeren binnen de Nederlandse samenleving. Statushouders met ambities om te werken met groen, retail of horeca kunnen bij De Kruidhof een goede eerste werkervaring op doen. Zij kunnen hier wennen aan het arbeidsritme en de Nederlandse arbeidsethiek en ervaring op doen met de benodigde werknemersvaardigheden. Daarnaast zal dit bijdragen aan de taalontwikkeling. Dit draagt uiteindelijk bij aan het vinden van een betaalde baan en snellere uitstroom uit de uitkering. Maar ook voor de doelgroep waar momenteel binnen de gemeente geen geschikte voorziening voor is, zoals de doelgroepen die vallen onder de Bab en Pro/Vso, kan De Kruidhof een goed instrument zijn voor reintegratie. Deze groepen worden nu noodgedwongen onder de Wmo onder arbeidsmatige dagbesteding geplaatst. 3.2.4. Verbinding budgetten De belangrijkste boodschap in het kader van het verbinden van de budgetten is dus niet alleen te kijken naar de resultatenrekening van De Kruidhof als zelfstandig onderdeel, maar het effect van De Kruidhof op de andere onderdelen en omvang van kosten binnen het sociaal domein te betrekken in de afweging. Hierbij is het niet mogelijk om nauwkeurig te bepalen wat de financiële bijdrage aan de andere taakvelden binnen het sociaal domein is.

Indien mogelijk en gewenst, kan in het opzetten van de nieuwe inkoopstrategie en het -beleid een vergoeding voor De Kruidhof worden meegenomen bij uitvoering van voorgenoemde trajectvoorbeelden. De Kruidhof wordt dan als specifieke voorliggende voorziening in de uitvoering van het sociaal domein ingezet en worden trajecten uit de Participatiewet of Wmo gefinancierd. Zodoende wordt in de resultatenrekening van De Kruidhof de bijdrage die zij levert aan het sociaal domein zichtbaar. Hiertoe is het voor De Kruidhof aan te bevelen om een dienstencatalogus of iets soortgelijks te ontwikkelen, om inzicht te geven in de mogelijkheden die De Kruidhof biedt. Dit staat los van eventuele financieringsvraagstukken voor deze taken. Zowel in het geval van een lump sumvergoeding als bij financiering per traject, is de dienstencatalogus van toegevoegde waarde. Bij de lump sum-vergoeding is dit ten behoeve van de verantwoording van de ingezette middelen en bij financiering per traject om vooraf de prijsafspraken helder en overzichtelijk in beeld te hebben. 3.3. Integratie Stichting Maatschappelijke Onderneming Achtkarspelen in Kruidhof: samenwerking noodzakelijk, samenvoeging niet. “Onderzoek hoe we dit kunnen combineren/integreren met de Stichting Maatschappelijke Onderneming Achtkarspelen.

Dit is een gemeentelijke stichting die ook re-integratietaken uitvoert voor de gemeente.” “Onderzoek hoe de huidige medewerkers van De Kruidhof, MOA hun baan kunnen behouden en taken in het nieuwe gemeentelijke participatiebedrijf kunnen vervullen.” Reeds in 2019 is onderzocht of De Kruidhof als onderdeel van de MOA een mogelijkheid biedt om de (financiële) doelstellingen van De Kruidhof te realiseren. Dit bleek niet het geval. Op basis van de toen onderliggende businesscase is door het college van Achtkarspelen besloten om De Kruidhof in gemeentelijk beheer voort te zetten.

12 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3.3.1. Mogelijkheden integratie De Kruidhof en Stichting MOA De uitkomsten van dit eerdere onderzoek leidt tot de conclusie dat een eventuele combinatie/integratie van De Kruidhof met MOA, vanuit gemeentelijk beheer vorm zou moeten krijgen en niet vanuit de Stichting MOA. In de afgenomen interviews werd het voordeel van zelfstandigheid van de MOA genoemd. Dit zou de wendbaarheid en slagkracht met het oog op commerciële kansen en het benaderen van werkgevers voor het uitplaatsen van mensen. Dit is naar ons inzien ook dusdanig in te richten vanuit gemeentelijk beheer. De voordelen van het vergroten van de samenwerking zijn er wel degelijk en deze kunnen benut worden. Hier is echter geen integratie van de beide organisaties voor noodzakelijk. Een integratie van beide organisaties kan wel een vereenvoudigde governancestructuur opleveren, met name met het oog op bestuurlijke drukte en rolscheiding voor de wethouders (die nu ook het bestuur van de stichting vormen). Er kan beargumenteerd worden dat door het opheffen van de stichting diverse kosten wegvallen, zoals bijvoorbeeld accountantskosten en IT-kosten. Echter zal de gemeentelijke accountantscontrole door de toevoeging van de activiteiten van MOA complexer worden en in kosten toenemen.

Voor wat betreft de IT-kosten, betreft dit ook met name specifieke pakketten die voor de MOA noodzakelijk zijn om diens taken op het vlak van groenonderhoud en andere werkzaamheden uit te voeren. De governance wijzigen levert per saldo dus geen duidelijke financiële voordelen op. Aangegeven is dat binnen de gemeente Achtkarspelen de vuistregel wordt gehanteerd van circa € 15.000 aan toerekening overheadkosten per fte. Indien de medewerkers van de MOA onderdeel worden van de gemeentelijke organisatie, heeft dit een significant kostenverhogend effect voor De Kruidhof. Dit zal echter elders in de gemeente leiden tot een verlaging, gezien eenzelfde omvang van overheadkosten in dat geval op meer fte overgeslagen worden. Wij laten hiertoe de overheadkosten buiten beschouwing van dit haalbaarheidsonderzoek. Grote voordelen van een integratie van twee organisaties liggen veelal op het vlak van huisvesting en personeel. Door MOA is echter aangegeven dat de locatie van De Kruidhof niet geschikt is voor alle werkzaamheden die zij uitvoeren en de locatie te beperkt geschikt is voor de logistieke operatie die MOA meebrengt. Een van de onderzoeksvragen is hoe de huidige medewerkers hun baan kunnen behouden, van gewenste bezuiniging hierop is dus geen sprake.

Tevens verschillen de werkzaamheden van de medewerkers van MOA en De Kruidhof, waardoor momenteel beperkte overlap bestaat en boventalligheid door samenvoeging niet zal ontstaan. Ook het samenvoegen van werkzaamheden levert per saldo weinig tot geen financiële voordelen op. Dit neemt niet weg dat integratie van de beide organisaties niet mogelijk is. Het betreft echter een aansturings- en governancevraagstuk en geen financieel vraagstuk. De voordelen van de samenwerking kunnen, ongeacht de governance en het integratievraagstuk, gerealiseerd worden. Zo kan de MOA de Kruidhof gebruiken als locatie om mensen op te leiden in het groen, de winkel of in het restaurant. 3.3.2. Aanbod van trajecten binnen verschillende sectoren Met een uitbreiding van het huidige exploitatiemodel (zie paragraaf 3.5) wordt het mogelijk een gevarieerde groep inwoners een re-integratieplek te bieden binnen de Kruidhof. Door daarnaast gebruik te maken van de bestaande mogelijkheden bij andere organisaties (waaronder) of projecten, biedt de gemeente Achtkarspelen een totaalpakket aan plaatsen binnen verschillende sectoren (zie tabel 5). Doorstroom tussen projecten is hierin ook een mogelijkheid. Hierdoor kunnen inwoners re-integreren op (of doorstromen naar) een plek die het beste bijdraagt aan zijn/haar ontwikkeling.

Door dit diverse aanbod, behoort het opzetten van een carrousel tussen de organisaties/projecten ook tot de mogelijkheden. Tabel 5: Soorten activiteiten binnen de verschillende participatieprojecten in de gemeente Achtkarspelen Stichting MOA 3 Kruidhof Beurtschip Spitkeet Licht productiewerk Groen Lassen Bouwopleiding Groen Horeca Scheepstimmerbouw Hout Grijs (wegen) Detailhandel Naaiatelier Toerisme/recreatie Hout museum Schoonmaak Evenementen Detachering Educatie

3 De Stichting MOA kent meer werksoorten, in dit overzicht zijn de hoofdcategorieën opgenomen.

13 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

De samenwerking tussen MOA en De Kruidhof kan financiële resultaten opleveren indien zij er gezamenlijk voor zorgen dat: - minder inkoop van trajecten bij derde partijen (geen onderdeel van gemeente) noodzakelijk is; - meer inwoners uit de uitkering raken. Om deze samenwerking te stimuleren kunnen eventueel financiële prikkels ontwikkeld worden. Hiermee wordt bijgedragen aan het oplijnen van ieders belangen. 3.3.3. Minder inkoop van trajecten bij derde partijen (geen onderdeel van gemeente) is noodzakelijk. In 2019 heeft de gemeente Achtkarspelen voor circa € 316.000 aan ‘participatie-producten’ ingekocht. In 2019 is ongeveer € 70.000 besteed aan producten met betrekking tot individuele coaching en/of werk- en activeringstrajecten 4. Dit zijn met name de onderwerpen waarin De Kruidhof en MOA gezamenlijk kunnen optrekken en (deels) in kunnen voorzien. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het niet zonder reden nu ingekocht wordt. Het is reeds de afspraak binnen de gemeente dat MOA de eerste mogelijkheid krijgt om de trajecten uit te voeren, indien zij daartoe in staat is. Dit houdt in dat de momenteel ingekochte trajecten niet door MOA uitgevoerd kunnen worden. Het betreft hier dan ook gespecialiseerde ondersteuning. De praktijk leert echter dat enkele trajecten niet noodzakelijk ingekocht hoeven worden, maar dat dit toch gebeurt.

Indien ingezet wordt op een verbetering van de samenwerking tussen MOA, De Kruidhof en de consulenten uit de gebiedsteams, kan dit voorkomen worden. Dit vraagt dus om een goede procesbeschrijving van de toegang tot deze trajecten. Daarnaast moeten, synchroon aan hetgeen genoemd in paragraaf 3.2, de door MOA en De Kruidhof aangeboden diensten en producten worden omschreven. Dit omvat ook de duur van een traject, de kosten ervan en de onderlinge rolverdeling. Indien gewerkt wordt aan het verbeteren van de relatie en de samenwerking met de gebiedsteams ligt er een kans voor de MOA en De Kruidhof om een deel van deze uitgevloeide middelen binnen de gemeente te houden. Door betrokken stakeholders is geschat dat een beperking van ruim 50% van uitvloeiende middelen haalbaar is, indien hier specifiek op gestuurd en gemonitord wordt. Deze opgave kan taakstellend meegegeven worden aan de consulenten en de MOA/Kruidhof om gezamenlijk te realiseren. Hiermee kan een besparing voor de gemeente gerealiseerd worden van ruim € 35.000 (50% van € 70.000). Om dit te realiseren zullen ook kosten gemaakt worden door de uitvoerende partijen (MOA/Kruidhof), waardoor de netto besparing lager uitvalt. Hieronder is indicatief weergegeven welke besparing dit op kan leveren (in scenario’s).

Tabel 6: Besparing op uitvloeiende middelen na verbeteren samenwerking MOA en De Kruidhof Omschrijving Omvang Bedrag Besparing op uitvloeiende 50-75% van uitvloeiende middelen Min, 50%: € 35.000 middelen Max, 75%: € 53.000 Af: Te maken kosten om 25-75% van besparing Bij min: € 9.000 - € 26.000 besparing te realiseren Bij max: € 13.000 – € 41.000 Netto besparing gemeente € 9.000 - € 40.000 In bovenstaand kostenoverzicht zijn geen kosten met betrekking tot formatieve inzet opgenomen. Door betrokken stakeholders 5 is aangegeven dat circa 1,5 fte benodigd is om hier invulling aan te kunnen geven. Dit betreft echter geen uitbreiding van de bestaande formatie, maar een andere inzet ervan. Bij voorkeur is deze formatie afkomstig vanuit de gebiedsteams, om de connectie en samenwerking met de gebiedsteams te versterken en te markeren. Maar ook omdat het volume kan fluctueren. De organisatie hiervan en de doelstellingen niet gepaard laten gaan met een verhoogde formatie heeft echter wel gevolgen voor de bedrijfsvoering en processen van de gebiedsteams, MOA en De Kruidhof. Een andere manier van (samen)werken is noodzakelijk om dit te realiseren. Naast bovengenoemde besparing, zijn ook baten te realiseren door de mogelijkheden van De Kruidhof en MOA breder beschikbaar te stellen, specifiek voor de gemeente Tytsjerksteradiel bijvoorbeeld.

De Kruidhof heeft aangegeven doorlopend plek te kunnen bieden aan 40-50 extra trajecten. In omvang van aantal trajecten is het hierdoor mogelijk om zowel voor Achtkarspelen als voor Tytsjerksteradiel (en/of andere partijen als UWV) als voorziening in het kader van de Participatiewet te fungeren. Dit biedt de mogelijkheid om naast de samenwerking met Tytsjerksteradiel te versterken, ook de opbrengsten voor de gemeente Achtkarspelen te vergroten.

4 2019 hanteren wij voor dit inzicht als het meest representatieve jaar, gezien dit het laatste volledige jaar zonder

Corona-impact in de bestedingen op de Participatiewet betreft. 5 D.m.v. notitie ‘Inventarisatie mogelijkheden intensievere samenwerking De Kruidhof & Participatie/Gebiedsteam 2021’

14 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3.3.4. Meer inwoners uit de uitkering raken In het realiseren van financiële resultaten binnen de Participatiewet is uitstroom van inwoners uit de uitkering het meest effectieve middel. Tegelijkertijd is dit ook het moeilijkst te realiseren. De kosten van een uitkering bedragen voor gemeenten ongeveer € 18.800 (€ 14.800 uitkering en € 4.000 uitvoeringskosten) 6. Indien de gemeente erin slaagt om door het omvormen van De Kruidhof tot gemeentelijk participatiebedrijf de uitstroom uit de bijstand te verhogen, kan significant financieel voordeel gerealiseerd worden. Uitstroom doormiddel van een loonkostensubsidie (40% loonkostensubsidie o.b.v. loonwaarde van 60%) levert een gemeente circa € 2.800 op1. Vanaf 2022 wordt de loonkostensubsidie zelfs gefinancierd op basis van werkelijke realisatie, via een apart budget. Dit gaat niet meer via het uitkeringsbudget (BUIG). Hierdoor is het aantrekkelijker gemaakt om inwoners met LKS bij werkgevers te plaatsen. Het gevolg hiervan op het BUIG-budget is echter nog niet inzichtelijk. Voorzichtigheidshalve hanteren we voor dit haalbaarheidsonderzoek dan ook de besparing van € 2.800 voor het realiseren van een werkplek met loonkostensubsidie.

Het doorontwikkelen van De Kruidhof tot een plek waar vele activiteiten plaatsvinden met mogelijkheden tot ontwikkeling en re-integratie voor de doelgroep (zie ook paragraaf 3.5.1), biedt de mogelijkheid tot uitstroom. De toename van aanwezigheid en relaties met lokale ondernemers en de Mienskip biedt kansen voor uitplaatsing van de doelgroep, al dan niet met verstrekking van loonkostensubsidie. Daarnaast leidt een intensivering van de samenwerking tussen De Kruidhof, MOA en de gebiedsteams tot kortere lijnen en de mogelijkheid tot het sneller plaatsen van re-integratiecliënten op een leer-werkplek (en zo door- en uitstroom te bevorderen). Uit de evaluatie van de Participatiewet blijkt echter dat het bestand van de gemeente Achtkarspelen zich kenmerkt door een grote groep inwoners van 55 jaar en ouder en dat deze groep lastig richting werk (uitstroom) te begeleiden is. In de eerste drie maanden van 2021 had de gemeente Achtkarspelen circa 630 lopende uitkeringen. Een daling van het aantal uitkeringen, die volledig te wijten is aan de doorontwikkeling van De Kruidhof tot gemeentelijk participatiebedrijf (of andere vorm van reintegratievoorziening) en een intensivering van de samenwerking met de MOA, kan tot een bijdrage in het realiseren van de beoogde taakstelling gerekend worden.

Het meten hiervan is niet eenvoudig, maar een goede monitoring is noodzakelijk om de voortgang van het realiseren van de taakstelling te volgen. Dit begint met een realistische doelstelling. In tabel 7 is het financiële effect voor de gemeente weergegeven bij het realiseren van een dergelijke (indicatieve) doelstelling. Hierin is een daling van fte als gevolg van daling caseloads niet meegenomen. De omvang van de extra uitstroom is niet dusdanig, dat we verwachten dit een formatieve daling tot gevolg zal hebben. De realisatie van deze doelstelling start met het daadwerkelijk ‘in beeld hebben van de doelgroep’, hoe groot is de kans op uitstroom naar werk en hoe groot is de afstand. Alleen indien de doelgroep in beeld is, kunnen de middelen effectief ingezet worden. Dit kan ook het bieden van een zinvolle dagbesteding zijn als uitstroom niet haalbaar blijkt. Tabel 7: Het financiële effect voor de gemeente bij het realiseren van extra uitstroom Omschrijving Omvang Financieel voordeel gemeenten Extra uitstroom aantal inwoners 5-10 inwoners Min. 5: € 94.000 (deels) uit bijstand Max. 10: € 188.000 Af: minder voordeel bij LKS t.o.v. 40-80% van uitstroom Bij min: € 32.000 - € 64.000 volledige uitstroom d.m.v.

LKS (40%) Bij max: € 64.000 – € 128.000 Netto besparing gemeente € 30.000 - € 124.000 Indien de intensivering van de samenwerking tussen MOA en De Kruidhof kan leiden tot ‘extra’ (gedeeltelijke) uitstroom uit de bijstand met 5-10 inwoners per jaar, kan dit voor de gemeente een financieel voordeel opleveren van tussen de € 30.000 en € 124.000. Hierbij dient wel aangetekend te worden dat een hoger aandeel uitstroom uit de bijstand doormiddel van loonkostensubsidie geschiedt, een lager financieel voordeel resulteert. Ditzelfde geldt voor het geval dat de loonkostensubsidie meer bedraagt dan 40%. In alle gevallen is, los van het financiële resultaat, het een maatschappelijk relevant resultaat om inwoners (gedeeltelijk) uit de bijstand te laten stromen. Om dit resultaat te bereiken, is naast intensivering van de samenwerking, een uitbreiding van de leer-werkactiviteiten bij De Kruidhof van belang (zie paragraaf 3.5). Daarnaast is een integraal (MOA-Kruidhof-gebiedsteams) andere manier van (samen)werken noodzakelijk om dit in gezamenlijkheid te realiseren. Het is geen gegeven en niet eenvoudig dat dit gerealiseerd wordt. Dit vraagt een grote inspanning van de gemeente en de betrokken partijen. 6 Het goud van de participatiesamenleving - Huib van Olden & Sjoerd van het Erve (2020)

15 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3.4. Dienstverleningsovereenkomst Caparis NV: niet raadzaam om zelf een voorziening voor deze doelgroep in te richten. “Maak een koppeling met het aflopen van de dienstverleningsovereenkomst die wij met Caparis N.V. hebben afgesloten voor de uitvoering van de Wsw. Deze overeenkomst loopt per 1 januari 2025 af.” Per 1 januari 2020 heeft de gemeente Achtkarspelen gezamenlijk met de gemeenten Tytsjerksteradiel, Oostellingwerf en Westellingwerf haar aandelen van Caparis N.V. vervreemd. Zij zijn per 1 januari niet langer aandeelhouder van Caparis. Wel is de gemeente deelnemer gebleven in de gemeenschappelijke regeling SW Fryslân. Deze gemeenschappelijke regeling is de formeel werkgever van de inwoners van de gemeente Achtkarspelen met een Wsw-indicatie. Voor het voorzien van passend werk voor deze doelgroep heeft de gemeente Achtkarspelen een vijfjarige dienstverleningsovereenkomst (tot 1 januari 2025) met Caparis afgesloten. De uitzondering hierop zijn de medewerkers met een Wsw-indicatie werkzaam bij MOAi Grien, waarvoor de gemeente Achtkarspelen de formeel werkgever en MOAi Grien de materieel werkgever is. Tevens voorziet MOAi Grien de doelgroep van werkzaamheden in het gemeentelijk groen onderhoud. Bij het vervreemden van het aandelenkapitaal is de zogeheten ‘fair deal’ afgesloten, tussen de uittredende gemeenten en de achtergebleven gemeenten en Caparis.

Onderdeel van deze afspraak is dat de doelgroep die valt onder de categorie ‘beschut binnen’ ook na het aflopen van de dienstverleningsovereenkomst bij Caparis werkzaam blijft (waartoe de dienstverleningsovereenkomst verlengd wordt of een nieuwe aangegaan). 3.4.1. Huidige aantallen In tabel 8 is weergegeven hoeveel medewerkers met een Wsw-indicatie van de gemeente Achtkarspelen bij Caparis werkzaam zijn. Uit deze tabel valt op te maken dat van de 138 medewerkers van de gemeente Achtkarspelen momenteel werkzaam bij Caparis, 81 onder de fair deal afspraak vallen en hiermee in principe bij Caparis blijven. Daarnaast valt op te maken dat 30 van het aantal personen die buiten de ‘fair deal’ afspraak vallen, zich in de leeftijdscategorie 56-66 jaar bevinden. Als we hierbij de aanname doen dat van deze doelgroep de helft uitstroomt door pensionering in de periode tot het aflopen van de dienstverleningsovereenkomst, resteren binnen deze groep 42 personen met een Wsw-indicatie. De GR SW Fryslân rekent daarnaast nog met een additioneel verloop van 3,51% per jaar voor niet voorzienbaar verloop. Indien dat meegenomen wordt, zou na afloop van de dienstverleningsovereenkomst nog een groep van circa 37 personen van de gemeente Achtkarspelen terugkeren naar de gemeente.

De gemeente dient op dat moment voor deze groep (renderende) werkzaamheden, infrastructuur (zoals huisvesting) en begeleiding in te richten. Tabel 8: Aantal medewerkers met een Wsw-indicatie werkzaam bij Caparis Peildatum 31-03-2021 Aantal Aantal Aantal personen personen fte’s 56 – 66 jaar Beschut binnen 81 68,64 39 (Productie, Beschut werken, Concern) Overig 57 48,1 17 (Deta, Begeleid werken, Diensten) Totaal 138 116,74 56

% personen 56-66 jaar 48 30 41

3.4.2. Gevolgen gemeentelijke voorziening voor Wsw-medewerkers In de huidige afspraken met Caparis is een tarief per fte afgesproken. De gemeente betaalt hiertoe per Wsw-fte die zij geplaatst hebben bij Caparis. Dit tarief is afhankelijk van de werkzaamheden van betreffende medewerker (daar dit een indicatie is van de begeleidingsbehoefte en het verdienvermogen van de betreffende medewerker). Door deze constructie leidt verloop in de doelgroep direct tot een daling van kosten. De kosten lopen lineair af met het verloop van de doelgroep. In het geval de gemeente zelf een voorziening optuigt voor de doelgroep is dit niet het geval. Kenmerkend voorbeeld hierin is huisvesting, waarbij de kosten van huisvesting bij verloop van de doelgroep van 50 naar 49 niet met eenzelfde aandeel zakken (voor salariskosten is dit uiteraard wel het geval). Ditzelfde geldt voor begeleiding en administratieve taken. Pas na verloop van tijd, bij uitstroom van een significant deel van de medewerkers kan de huisvesting, de begeleiding en de administratieve taken ingekrompen worden. Dit noemen we een trapsgewijs kostenverloop. Zie voor een visuele weergave hiervan de figuur hieronder (bedragen zijn indicatief).

16 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

Caparis voert meer activiteiten uit en heeft een grotere doelgroep, afkomstig van de andere afnemers en de aandeelhouders. De uitstroom van een Wsw-medewerker van Achtkarspelen heeft hierdoor niet direct tot gevolg dat de overhead afgebouwd moet worden.

KOSTEN

Figuur 3: Kosten infrastructuur bij verloop doelgroep (indicatief) 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

50 48 46 44 42 40 38 36 34 32 30 28 26 24 22 20 18 16 14 12 10 8 AANTAL WSW-FTE

Kosten DVO Caparis

6

4

2

0

Kosten eigen uitvoering

Gelet op de geringe omvang van de doelgroep van de gemeente Achtkarspelen bij het aflopen van de DVO, de hoeveelheid werk, energie en incidentele kosten die het opzetten van een eigen voorziening met zich meebrengt én de voordelen van een lineair (voorspelbaar) kostenverloop, achten wij het niet raadzaam om zelf een voorziening/infrastructuur op te zetten voor deze doelgroep. Deze verwachting is mede ingegeven op basis van de gesprekken die wij met diverse stakeholders hebben gevoerd en onze ervaringen elders in het land. Caparis kan terugvallen op de schaalvoordelen die een grote organisatie biedt, jarenlange ervaring in het werven van opdrachten en begeleiden van de doelgroep. Reeds in de huidige situatie blijkt dat Wsw-medewerkers van MOAi Grien die ouder worden, of een zwaardere begeleidingsbehoefte krijgen, niet meer in staat zijn in het groenonderhoud te werken. In die gevallen wordt dan een beroep gedaan op Caparis om deze medewerker te begeleiden en van (passend) werk te voorzien. Hieruit blijkt dat de kennis en expertise van Caparis een andere is dan van MOA. Samenwerking tussen beide partijen blijft, zelfs in het geval dat de gemeente de Wsw zelf organiseert, noodzakelijk. Daarbij dienen we ook rekening te houden met het feit dat de doelgroep momenteel ouder wordt en een grotere begeleidingsbehoefte krijgt.

Daarnaast kan een uitkomst van de huidige cao-onderhandelingen een eventuele vervroegde pensionering inhouden (2 á 3 jaar), met versnelde uitstroom tot gevolg. Dit alles overwegend, achten wij het niet haalbaar voor de gemeente Achtkarspelen om zelf goedkoper of rendabeler uitvoering te geven aan de Wsw, dan in de huidige situatie in de samenwerking met Caparis het geval is. 3.5. Onderdelen exploitatiemodel De Kruidhof: mogelijkheden tot uitbreiding en verbeteren exploitatieresultaten. “Onderzoek of en zo ja, hoe de Kruidhof als waardevolle plek voor bezoekers open kan blijven met de inzet van mensen die opzoek zijn naar werk of een zinvolle dagbesteding. Kijk daarbij vooral naar de mogelijkheden van het plaatsen van personen met een indicatie Banenafspraak en Beschut Werk.” “Onderzoek hoe de collectie geneeskrachtige kruiden behouden kan blijven, zonder dat de gemeente Achtkarspelen daar een financiële bijdrage aan levert.

Het onderhoud kan eventueel door het participatiebedrijf gedaan worden.” “Bekijk welke onderdelen uit het huidige exploitatiemodel van De Kruidhof kunnen blijven behouden en of er onderdelen zijn die misschien minder geschikt zijn voor het gemeentelijk participatiebedrijf.” “Onderzoek welke rol toerisme, vrijwilligers, restaurant, verkooptuin en het IJstijdenmuseum kunnen spelen.” Het huidige exploitatiemodel van De Kruidhof bestaat uit verschillende onderdelen en activiteiten. Als eerste de museale functie, de botanische tuin en de collectie geneeskrachtige kruiden. Bezoekers van het

17 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

museum (zie tabel 9 voor de bezoekersaantallen) betalen entreegeld, waarmee zij ook gelijk toegang hebben tot het IJstijdenmuseum. Het IJstijdenmuseum is van een aparte, zelfstandige stichting. De Kruidhof draagt een deel van het entreegeld af aan het IJstijdenmuseum. De bezoekers van De Kruidhof hebben daarnaast de mogelijkheid om planten aan te schaffen uit de verkooptuin. Deze planten worden in de kwekerij gekweekt en verpot. Naast de verkoop van planten, wordt in de museumwinkel een divers aanbod van artikelen aangeboden, zoals oliën en zeep. Tijdens het bezoek aan De Kruidhof kunnen mensen gebruikmaken van de horecagelegenheid in de Eettuin, die ook toegankelijk is voor nietmuseumbezoekers. Daarnaast organiseert De Kruidhof verschillende terugkerende evenementen. Voor een volledig overzicht van exploitatieonderdelen en bijbehorende kosten en uitgaven, is de exploitatiebegroting te vinden in bijlage D. Tabel 9: Bezoekersaantallen De Kruidhof 2016-2020 Jaar Aantal bezoekers 2016

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=8d2df00f-b818-46bc-b30a-42abdea87bd8