06a - Bijlage 2 - Eindrapportage evaluatie Jobinder
Tekst van het document
De vervoerders geven aan dat zij met name in de opstartfase onvoldoende tevreden zijn over het functioneren van en de samenwerking met de Mobiliteitscentrale. Afspraken werden niet altijd nagekomen en omtrent het opvolgen en terugkoppelen van acties zijn vervoerders niet positief. Ook nu is er volgens vervoerders nog onvoldoende transparantie in bijvoorbeeld de rittoewijzing en hoe de centrale besluit welke chauffeur naar huis wordt gestuurd als er geen ritten meer zijn. De beperkingen van het oude systeem om ritten efficiënt te plannen, de beperkte bekendheid van medewerkers van de centrale met de regio en de bejegening vanuit de centrale richting de chauffeurs worden vaak nog genoemd als oorzaken van ontevredenheid. Een enkele vervoerder geeft aan dat hij ook nu nog onvoldoende vertrouwen heeft in een goede samenwerking met de centrale.
4.3
Financiën
Bij de oprichting van Jobinder is als randvoorwaarde gesteld dat de doelstellingen van Jobinder binnen de beschikbare budgetten gerealiseerd dienen te worden. Een van de beoogde resultaten van Jobinder is dan ook dat het leerlingenvervoer en het Wmo-vervoer voor de vier deelnemende gemeenten en de beide eilandgemeenten door
20
bundeling efficiënter en goedkoper georganiseerd kunnen worden. In deze paragraaf gaan we in op onze bevindingen over de opbrengsten van Jobinder. Hierbij maken wij de volgende kanttekeningen in verband met de doelstelling en de beschikbare cijfers: a.
Er ontbreekt een eenduidige operationalisering van de financiële doelstelling: wat zijn precies beschikbare budgetten? Gaat het over het beschikbare geld bij de gemeenten, de kosten per leerling of Wmo-reiziger en ten opzichte van welk jaar? Wij kijken in deze evaluatie naar de ontwikkeling van de lasten voor bureau en centrale en de ontwikkeling van de lasten voor het vervoer. Bij het in beeld brengen van de lasten voor het vervoer houden we rekening met de NEA-index die doorwerkt in de kosten en de ontwikkeling van het aantal klanten en leerlingen, het aantal ritten en het aantal kilometers;
b.
De lasten voor Wmo- en leerlingenvervoer van vóór 2018 zijn onvoldoende in beeld. Mede doordat kosten waren verspreid over de gemeentelijke organisaties (directe en indirecte kosten/overhead). Ook de aantallen Wmoklanten en leerlingen in het leerlingenvervoer, het aantal ritten en het aantal afgelegde kilometers uit de periode vóór Jobinder zijn onvoldoende in beeld;
c.
Er is geen benchmark of vergelijkend onderzoek waartegen wij de kosten van het vervoer onder Jobinder tegen af hebben kunnen zetten. Een goede benchmark vraagt om een analyse van regionale factoren zoals eisen, infrastructuur, doelgroepensamenstelling en dichtheid bewoning, zodat verschillen ook geduid kunnen worden. Dit vraagt om een andere onderzoeksopzet dan deze evaluatie.
Voor alle gebruikte cijfers is zo goed mogelijk aangegeven wat de bron is. Daar waar het gaat om vergelijkingen is ook aangegeven welke kanttekeningen wij bij de vergelijking plaatsen. Omdat cijfers van vóór Jobinder niet duidelijk in beeld zijn, nemen we 2018 als nulmeting. Vanwege corona en de effecten van de maatregelen, betekent dat voor deze evaluatie de focus zal liggen op de ontwikkeling in het jaar 2018-2019. De cijfers voor 2020 zijn wel opgenomen, mede om de impact van COVID-19 te illustreren. In de cijfers is een uitsplitsing gemaakt tussen de daadwerkelijke vervoerskosten en de kosten inclusief de continuïteitsbijdrage gedaan aan de vervoerders. Deze bijdrage is gedaan om de vervoerders te compenseren voor inkomstenderving als gevolge van corona en de continuïteit van vervoer voor inwoners te borgen.
4.3.1
Lastenontwikkeling Jobinder
Jobinder beheert voor de gemeenten het grootste deel van de financiën die betrekking hebben op het vervoer binnen het sociaal domein. De financiën zijn echter wel de verantwoordelijkheid van de gemeenten, zo wordt aangegeven in de gesprekken met verschillende bestuurders. Hier wordt ook op gemonitord, want zowel de mee- als tegenvallers komen voor rekening van de deelnemende gemeenten. Bestuurders van de gemeenten en provincie geven aan dat zij hun lasten hebben zien toenemen. Inzicht in hoe deze toename zich verhoudt tot de ontwikkeling van de kosten in de periode voor Jobinder ontbreekt bij zowel bestuurders als ambtenaren. Gevoelsmatig is het merendeel van de gemeenteambtenaren en wethouders echter tevreden over de financiën. In verschillende gesprekken is aangegeven dat men zich ook realiseert dat voor het realiseren van de opgaven en doelstellingen van Jobinder, er soms extra financiële middelen nodig zijn.
In figuur 6 is de ontwikkeling van de lasten van Jobinder weergegeven, uitgesplitst naar de kostenposten ‘vraagafhankelijk vervoer’, ‘routevervoer’, ‘regiekosten Mobiliteitscentrale’, ‘Mobiliteitsbureau’ en coronagerelateerde kosten. In de vervoerskosten is in 2020 een continuïteitsbijdrage verrekend die door Jobinder in het kader van de coronamaatregelen en -compensatie is betaald aan de gecontracteerde vervoerders.
21
Figuur 6 Ontwikkeling lasten en lastenopbouw Jobinder (exclusief btw en exclusief verrekening eigen bijdragen)
Vanwege de uitbraak van corona zorgt 2020 voor een trendbreuk in de ontwikkeling van de lasten. Mede hierdoor is het niet mogelijk om een trendanalyse te doen. Wel kunnen de lasten verder gespecificeerd en geduid worden. Er zijn ten minste drie verschillende factoren van invloed op de lastenontwikkeling, namelijk beleid en uitvoering, kostprijsontwikkelingen en vervoersontwikkelingen. In onderstaande paragrafen gaan we in op de laatste twee punten voor het Wmo-, leerlingen- en Opstappervervoer.
4.3.2
Ontwikkeling kosten Wmo-vervoer
In tabel 1 zijn de kerncijfers over de ontwikkeling van de vervoerskosten voor Wmo-vervoer opgenomen. Het gaat hier alleen om de vier deelnemende gemeenten, de eilandgemeenten zijn niet meegenomen in de cijfers. In 2019 is een duidelijke toename zichtbaar in het aantal (actieve) Wmo-pashouders, het aantal ritten en het aantal kilometers. Hier tegenover staat een afname van de nettokosten voor het Wmo-vervoer. De kosten per klant zijn in 2019 bijna 3 procent lager dan in 2018 en de kosten per kilometer zijn ruim 3,5 procent lager terwijl in de kostprijsberekening met de vervoerders gerekend is met een prijsstijging van 2,2 procent op basis van de NEA-index. Ook de regiekosten voor het vraagafhankelijk vervoer zijn in 2019 lager dan in 2018 (zie tabel 3). Zowel wat betreft vervoer als regie is het Wmovervoer in 2019 efficiënter uitgevoerd dan in 2018.
Tabel 1: Kerncijfers ontwikkelingen Wmo-vervoer voor de vier deelnemende gemeenten onder Jobinder (kosten exclusief btw, verrekening eigen bijdragen en regie)14 2018 2019
’18-‘19
2020 excl. continuïteit 3.413
Wmo-pashouders
3.308
3.546
7,19%
Actieve Wmo-pashouders
3.153
3.189
1,14%
2.521
Ritten Wmo
91.764
97.107
5,82%
49.647
2020 incl. continuïteit
Km Wmo
1.063.860
1.081.390
1,65%
543.399
Kosten netto Wmo
€ 2.059.613
€ 2.021.974
-1,83%
€ 1.879.959
€ 2.220.380
Kosten per Wmo-klant
€ 653,22
€ 634,05
-2,94%
€ 745,72
€ 880,75
Kosten per Wmo-rit
€ 22,44
€ 20,82
-7,23%
€ 37,87
€ 44,72
Kosten per Wmo-km
€ 1,94
€ 1,87
-3,42%
€ 3,46
€ 4,09
Toelichting 2020: vanwege de impact van corona op de werklast van vervoerders is er in 2020 een continuïteitsbijdrage betaald om de vervoerders te compenseren en het vervoer voor inwoners te borgen.
14
Bron: benchmark Wmo Jobinder en voorlopige jaarrekening 2020 (2021, persoonlijke communicatie).
22
In 2020 is ten opzichte van de ontwikkeling 2018-2019 een duidelijke trendbreuk zichtbaar in de cijfers. Het aantal actieve pashouders, het aantal ritten en het aantal kilometers Wmo-vervoer zijn sterk afgenomen, terwijl de kosten zijn toegenomen (onder andere doordat minder efficiënt gewerkt kan worden en er minder gecombineerd kan worden). Het is duidelijk dat corona en de landelijke maatregelen voor de bestrijding van het virus een grote impact hebben gehad op de ontwikkelingen. De totale lasten (inclusief continuïteitsbijdrage) zijn met bijna 10 procent toegenomen en de kostprijs voor vervoer is ruim verdubbeld. Echter, zo wordt ook vanuit de gemeenten en de Mobiliteitscentrale aangegeven, is het vervoer en de mobiliteit voor alle inwoners in de regio beschikbaar gebleven in deze periode en zijn de vervoerders betaald. Dit is mede door de continuïteitsbijdrage geborgd.
In 2019 is de Voor Elkaar Pas (hierna VEP) geïntroduceerd in de Jobinder-regio. Deze pas is bedoeld voor Wmoklanten om de drempel voor het gebruik van het openbaar vervoer te verlagen en zelfredzaamheid te verhogen. Pas voor 2020 zijn er cijfers beschikbaar over het aantal ritten en kilometers afgelegd door VEP-houders, waardoor weinig gezegd kan worden over de ontwikkeling in het gebruik. De kerncijfers over het gebruik laten echter duidelijk zien dat de lasten vele malen lager zijn dan de lasten voor Wmo-pashouders (zie tabel 2). In de huidige situatie is het echter zo dat een klant kan kiezen tussen beide passen en dat er geen duidelijke prikkel is voor het gebruik van de VEP. Vanuit het Mobiliteitsbureau wordt aangeven dat dit mogelijk het gebruik van de pas en daarmee ook de beoogde doelstelling voor meer passend vervoer, waaronder openbaar vervoer, in de weg staat. Tabel 2: Kerncijfers ontwikkelingen Voor Elkaar Pas-houders (kosten exclusief btw en regie)14 2019 2020 ’19-‘20 VEP-houders 739 Actieve VEP-houders
209
209
-
Ritten OV (VEP)
-
10.638
-
Km OV (VEP)
-
159.828
-
Kosten VEP
€ 57.887
€ 43.873,00
-24,21%
Kosten per VEP-klant
€ 276,97
€ 209,92
-24,21%
Kosten per VEP-rit
-
€ 4,12
-
Kosten per VEP-km
-
€ 0,27
-
In tabel 3 zijn de regiekosten voor het vraagafhankelijk vervoer opgenomen. Hierin is tussen 2018 en 2019 een duidelijke afname zichtbaar ondanks de stijging in Wmo-vervoer en de introductie van de VEP. Tabel 3: Ontwikkelingen regiekosten vraagafhankelijk vervoer (exclusief btw)15 Regiekosten 2018 2019 ’18-‘19 Vraagafhankelijk vervoer € 341.759 € 326.784 -4,38%
4.3.3
2020 € 335.287
Ontwikkeling kosten leerlingenvervoer
In tabel 4 zijn de kerncijfers voor het leerlingenvervoer onder Jobinder voor de periode 2018-2020 weergegeven. Het gaat hier om de cijfers voor de vier deelnemende gemeenten en de twee eilanden. In 2019 was er een toename in de omvang van het leerlingenvervoer ten opzichte van 2018. Het aantal leerlingen nam toe met 2,7 procent en het aantal kilometers met 9,6 procent. Ook de totale kosten voor het leerlingenvervoer zijn toegenomen. Dit heeft geresulteerd in een stijging van 7,5 procent in de kosten per leerling en 0,7 procent in kosten per kilometer. Op de kosten per kilometer is voor het leerlingenvervoer, net als voor het Wmo-vervoer, sprake van een efficiëntieslag in 2019 ten opzichte van 2018, aangezien in de kostprijs voor 2019 gerekend is met een stijging van 2,2 procent op basis van de NEA-index.
De stijging in de kosten voor het leerlingenvervoer heeft, naast de volumeontwikkeling, verschillende (mogelijke) oorzaken. Zo is uit de cijfers te herleiden dat het aantal kilometers dat per leerling wordt afgelegd is toegenomen met 6,8 procent. Dit leidt automatisch tot hogere kosten per leerling. Hiernaast zijn in de gesprekken met ambtenaren en het
15
Bron: rekeningcijfers Jobinder 2018, 2019 en 2020 (2021, persoonlijke communicatie).
23
Mobiliteitsbureau ook een aantal externe factoren aangedragen voor de stijging in de lasten. Het aantal leerlingen in speciaal onderwijs neemt toe en daarmee mogelijk ook het aantal leerlingen met aangepast vervoer. In Friesland nam het aantal leerlingen tussen schooljaar 2017/’18 en 2019/’20 toe met ruim 2 procent per jaar van 3.818 tot 3.98616. Ook is er vaak sprake van maatwerk, wat leidt tot hogere lasten per leerling. Tabel 4: Kerncijfers ontwikkelingen van al het leerlingenvervoer onder Jobinder (kosten exclusief btw en regie) 17 2018 2019 2020 excl. 2020 incl. ’18-‘19 continuïteit continuïteit Leerlingen 675 693 2,67% 680 Km LLV
2.171.262
2.380.574
9,64%
3217
3435
6,79%
3149
€ 1.779.717
€ 1.964.937
10,41%
€ 1.833.071
€ 2.079.971
Kosten per leerling
€ 2.637
€ 2.835
7,54%
€ 2.696
€ 3.059
Kosten per km
€ 0,82
€ 0,83
0,70%
€ 0,86
€ 0,97
Km per leerling Kosten LLV
2.141.327
Toelichting aantal leerlingen: gebaseerd op het aantal leerlingen dat in de voorlaatste week van november dat jaar heeft gereisd. Toelichting 2020: vanwege de impact van corona op de werklast van vervoerders is er in 2020 een continuïteitsbijdrage betaald om de vervoerders te compenseren en het vervoer voor inwoners te borgen.
In tabel 5 is de ontwikkeling van de regiekosten voor het leerlingenvervoer opgenomen. In 2019 zijn de regiekosten voor het leerlingenvervoer toegenomen met 6,9 procent. Dit is een evenredige toename als de toename in het aantal leerlingen. De veel forsere toename in regiekosten in 2020 is toe te schrijven aan corona en de daaraan gerelateerde maatregelen rondom vervoer en de eveneens wisselende en lastig in te calculeren ontwikkelingen in de openingstijden van het onderwijs. Tabel 5: Ontwikkeling regiekosten routevervoer (exclusief btw)15 Regiekosten 2018 2019 Routevervoer € 74.749 € 79.897
4.3.4
’18-‘19 6,89%
2020 € 120.482
Ontwikkelingen Opstapper
In tabel 6 is de ontwikkeling van het Opstappervervoer onder Jobinder weergegeven. Tussen 2018 en 2019 nam het aantal ritten toe met 9,1 procent. De totale lasten namen sterker toe, namelijk met 16,2 procent, wat zich vertaalt in een stijging van 6,5 procent in de kosten per rit. Dit is een sterkere toename dan te verklaren is op basis van de 2,2 procent kostprijsstijging van de NEA-index. Tabel 6: Kerncijfers ontwikkelingen Opstappervervoer onder Jobinder (kosten exclusief btw en regie)17 2018 2019 2020 excl. 2020 incl. ’18-‘19 continuïteit continuïteit Ritten Opstapper 6.909 7.536 9,08% 6.130 Kosten Opstapper Kosten per rit
€ 128.092,86
€ 148.836,00
16,19%
€ 121.987,00
€ 149.166,00
€ 18,54
€ 19,75
6,53%
€ 19,90
€ 24,33
Toelichting 2020: vanwege de impact van corona op de werklast van vervoerders is er in 2020 een continuïteitsbijdrage betaald om de vervoerders te compenseren en het vervoer voor inwoners te borgen.
16
Bron: CBS Statline (2020) (Speciaal) basisonderwijs en speciale scholen; leerlingen, schoolregio. Online:
https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/71478ned/table?ts=1620027990850. 17
Bron: Kostenberekening vervoersvormen per gemeente totaal 2018, 2019 en 2020 (2021, persoonlijke
communicatie). Cijfers gebaseerd op vervoersdata Mobiliteitscentrale, dit is exclusief handmatige kosten en regiekosten.
24
4.3.5
Baten versus financiële lasten
In de gesprekken met bestuurders en ambtenaren is aangegeven dat stijgende lasten verklaarbaar en logisch zijn. Wanneer het echter gaat over beschikbare of gelijkblijvende budgetten, is dat minder duidelijk. De doelstelling is dat Jobinder binnen beschikbare budgetten gerealiseerd wordt en dat het leerlingenvervoer en het Wmo-vervoer efficiënter en goedkoper wordt georganiseerd. Er is geen duidelijke nulmeting of omschrijving van de doelstelling, maar op verschillende punten zijn de lasten tussen 2018 en 2019 gestegen. Wegen deze lastenstijgingen dan ook op tegen de maatschappelijke, bestuurlijke of procesmatige baten van Jobinder? Hierover geven bestuurders aan dat Jobinder zorgt voor een betere controlecyclus. Er is meer transparantie en inzicht in de lasten, dat wordt als meerwaarde beschouwd. Door enkele ambtenaren wordt echter ook aangegeven dat de administratieve last hoger is, of in ieder geval was aan het begin van Jobinder. Ook geeft een ambtenaar aan minder zicht te hebben op de cijfers en ontwikkelingen, omdat mutaties nu via de Mobiliteitscentrale lopen. Dit is echter een beoogde verandering, die is ingezet met de verschuiving van verantwoordelijkheden naar de centrale. Hiermee is ook de verantwoordelijkheid voor het maatwerk dat voorheen geregeld werd door ambtenaren van de gemeenten bij de centrale terechtgekomen.
Nu wordt dit maatwerk efficiënter geregeld volgens de centrale.
Vanuit het Mobiliteitsbureau wordt aangegeven dat er een aanbestedingsvoordeel was, waardoor er voor de gemeenten geen sprake was van kostenverhoging. Cijfermatig is dit echter lastig te vergelijken en dat geldt ook voor de jaren vóór Jobinder. Toen zaten de lasten voor Wmo- en leerlingenvervoer namelijk verspreid door het gemeentelijke apparaat en was het onderdeel van een integrale rekening. Nu, met Jobinder, is er een specifieke rekening. Dat maakt het, zoals ook door de bestuurders wordt aangegeven, inzichtelijk. Het Mobiliteitsbureau geeft echter ook aan, dat hier een nadeel aan kleeft. De nadruk en focus als het gaat over Jobinder, ligt vaak op de financiën en minder op de andere doelen. Hierdoor wordt meer gestuurd op de portemonnee dan op de langetermijndoelstellingen die investering vragen voordat er resultaat behaald wordt.
4.4
Tussenconclusie 1: na een moeizame start is de verbetering ingezet, de onderlinge samenwerking moet nog verder groeien
Het regiemodel wordt door bestuurders van de gemeenten en provincie als een goede infrastructuur voor sturing gezien, maar tegelijk zien ze dit in de praktijk nog te beperkt terug. Er is meer transparantie en een betere controlecyclus, maar ook meer bureaucratie en tragere besluitvorming door het aantal betrokken partijen.
Over het functioneren van het Mobiliteitsbureau zijn zowel bestuurders en ambtenaren als de Mobiliteitscentrale en Arriva over het algemeen tevreden. Er is in de huidige situatie en personele bezetting een prettige samenwerking, al verliep de opstart moeizaam. Uitvoerend doet het bureau het goed, maar op de sturing en doorontwikkeling zien de deelnemers verbeterpunten. Daarbij wordt opgemerkt dat de geringe omvang van het bureau een belemmerende factor is.
Over het functioneren van de Mobiliteitscentrale zijn bestuurders en ambtenaren minder tevreden. De oorzaak hiervan ligt met name in de beginperiode, waarin de centrale onvoldoende presteerde en er onvoldoende flexibiliteit richting gemeenten en inwoners was. De samenwerking met de centrale laat inmiddels verbetering zien. Dit wordt ook zo ervaren door het Mobiliteitsbureau.
Vanuit de vervoerders komt de meeste kritiek op (de introductie van) het regiemodel en het functioneren van het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale. Onder Jobinder is een deel van de regie over vervoer van vervoerders ondergebracht bij de Mobiliteitscentrale, de impact hiervan op hun bedrijfsvoering en exploitatie varieert sterk per vervoerder. De meeste vervoerders geven aan meer tevreden te zijn in de huidige situatie over het functioneren van het Mobiliteitsbureau dan in het verleden, maar het vertrouwen is broos. Dat geldt nog sterker voor de Mobiliteitscentrale: ook in de huidige situatie zijn niet alle vervoerders tevreden over het functioneren van de centrale. Er is beperkt
25
onderling vertrouwen tussen de vervoerders en de centrale en ook ervaren niet alle vervoerders dat zij onderdeel uitmaken van een gezamenlijke opgave om mobiliteit in de regio te borgen.
4.5
Tussenconclusie 2: de ontwikkelingen van lasten onder Jobinder laten een wisselend beeld zien, cijfers ontbreken om een goede vergelijking te maken met de periode vóór Jobinder
Wat betreft de doelstelling om het vervoer goedkoper en efficiënter te organiseren door bundeling van het vervoer voor de deelnemende gemeenten kan alleen iets betrouwbaars gezegd worden over de ontwikkeling in 2019 ten opzichte van 2018. Cijfers voor een goede vergelijking met de periode voor Jobinder ontbreken, waardoor we niet betrouwbaar vast kunnen stellen of de vervoerskosten per klant al dan niet lager zijn geworden. Daar komt bij dat eventuele kostenverschillen niet alleen door de scheiding van regie en vervoer kunnen ontstaan, maar ook door onder andere aangepaste vervoerseisen (bijvoorbeeld andere aanmeldtijden). Tot slot is er sprake van een trendbreuk in de periode na 2018 door de uitbraak van corona in 2020.
Wat betreft het Wmo-vervoer kan gesteld worden dat in 2019 duidelijk een efficiëntieslag is gemaakt ten opzichte van 2018. De totale lasten zijn afgenomen terwijl het volume is toegenomen. De kosten voor het vervoer per klant en per kilometer is afgenomen.
Voor leerlingenvervoer geldt dat het volume eveneens is toegenomen, maar dat in tegenstelling tot het Wmo-vervoer is hier niet een duidelijk hogere efficiëntie in 2019. Zowel de totale lasten als de lasten per leerling zijn toegenomen. Mogelijke verklaringen hiervoor zitten in de ontwikkeling van de vraag om maatwerk en het aantal afgelegde kilometers per leerling per jaar. Over de kilometerprijs kan echter wel gezegd worden dat de lasten per kilometer voor het leerlingenvervoer minder zijn gestegen dan op basis van de ontwikkeling van de kostprijs op basis van de NEA-index. Deze efficiëntieslag wordt echter in het kostenplaatje tenietgedaan door de eerdergenoemde toename in kilometers per leerling.
Ondanks de beperkte beschikbaarheid van cijfers en de wisselende resultaten, zijn volgens het merendeel van de bestuurders en ambtenaren wel voordelen gerealiseerd met Jobinder ten opzichte van de situatie vóór Jobinder. Met name rondom de transparantie en de goede controlecyclus. Door het uitvoeren van een goede nulmeting en het opzetten van een monitor is het mogelijk om de doelstelling rondom het goedkoper en efficiënter organiseren van vervoer duidelijker kwantitatief beter in beeld te brengen.
26
5 Bevindingen over de toekomst Medio 2021 wenst het bestuur van Jobinder een besluit te nemen over de toekomstige vorm van Jobinder. De contracten met de vervoerders en de centrale lopen per 31 december 2022 af, wat een natuurlijk moment biedt om eventueel gewenste aanpassingen door te voeren in het huidige model. Dit evaluatieonderzoek geldt als vertrekpunt voor het bestuur om hierover een onderbouwd besluit te nemen.
Naast dat wij in ons onderzoek deelnemers hebben gevraagd terug te kijken op de afgelopen jaren, hebben wij de deelnemers van Jobinder gevraagd naar hun beeld van (het regiemodel) Jobinder in de toekomst. Wij hebben in de gesprekken drie opties onderscheiden, namelijk voortzetting in de huidige vorm, voortzetting in aangepaste vorm en geen voortzetting. Daarbij hebben we alle deelnemers gevraagd naar verbeterpunten voor de toekomst.
5.1
Deelnemers staan achter de voortzetting van Jobinder
Het gedeelde beeld over de toekomst van Jobinder is dat het systeem moet worden voortgezet. Zowel bestuurders en ambtenaren van de provincie en gemeenten als de Mobiliteitscentrale en alle vervoerders geven, om uiteenlopende redenen, de voorkeur voor de voortzetting van Jobinder, al dan niet in een aangepaste vorm. Géén van de betrokken partijen geeft aan dat Jobinder niet moet worden voortgezet.
Het belangrijkste argument vanuit gemeenten en provincie is dat het model an sich een toekomstbestendig model is om de leefbaarheid en mobiliteit in de regio te borgen. Partijen geven aan dat het model tijd moet krijgen om zich te ontwikkelen. Voor vervoerders is het belangrijkste argument dat het systeem van Jobinder (en de aanbesteding die heeft plaatsgevonden) financiële zekerheid biedt. Waar een nieuwe aanbesteding door vervoerders wordt gezien als (groot) risico om werk te verliezen aan een andere vervoerder, wordt een nieuwe aanbesteding door onder andere de provincie gezien als risico op een prijsverhoging en een flinke tijdsinvestering.
Per deelnemer schetsen wij een korte weergave van de onderbouwing waarom het systeem Jobinder dient te worden voortgezet in de huidige vorm en in een aangepaste vorm.
Gemeenten
De vier aan Jobinder deelnemende gemeenten zijn deels voorstander van het voortzetten van het huidige model en deels voorstander van het voortzetten van het huidige model met enkele aanpassingen. De gemeenten stellen dat het achterliggende idee van het model goed is voor de regio, maar dat het model onvoldoende tijd heeft gehad om zich volledig te bewijzen. Tegelijkertijd zijn er door gemeenten ook bedenkingen geuit over het regiemodel in de huidige vorm en is aangegeven dat er behoefte is aan meer grip op de financiën en betere sturing en monitoring, zodat het doelbereik aangetoond kan worden. Het starten met de doorontwikkeling en het uitvoeren van een analyse op welke wijze het model ook aan toekomstige ontwikkelingen in de regio kan blijven voldoen is noodzakelijk.
Wat betreft sturing geven gemeenten aan behoefte te hebben aan meer integraliteit tussen de verschillende deelnemers. Het huidige model met een provincie, meerdere gemeenten, het Mobiliteitsbureau, een Mobiliteitscentrale en verschillende vervoerders wordt als complex en inefficiënt gezien. Er zijn teveel deelnemers met verantwoordelijkheden, waardoor er tijd verloren gaat aan ‘overleggen, afstemmen en heen en weer schuiven’. Een suggestie voor een aanpassing van het model is het combineren van het Mobiliteitsbureau met de Mobiliteitscentrale.
De twee eilandgemeenten maken via een dienstverleningsovereenkomst gebruik van het systeem Jobinder. De gemeenten geven aan dat deze overeenkomst prima functioneert en dat zijzelf geen ambities hebben om deel te nemen aan de gemeenschappelijke regeling.
27
Provincie
De provincie is voorstander om het systeem in zijn huidige vorm voort te zetten. Dit systeem is een passend model om de leefbaarheid en mobiliteit in de regio te borgen. Het systeem moet een kans krijgen om zich volledig te ontwikkelen. Het opnieuw aanbesteden van vervoerders en/of Mobiliteitscentrale wordt door de provincie gezien als een risico op prijsverhogingen. Ook de daarbij behorende tijdsinvestering voor alle betrokken partijen is voor de provincie geen gewenste of noodzakelijke optie.
Vervoerders en centrale
Het merendeel van de vervoerders heeft een voorkeur voor voortzetting van de huidige vorm van Jobinder. Een aangepaste vorm en een nieuwe aanbesteding leidt voor vervoerders tot onzekerheid. De voortzetting van het model in de huidige vorm zorgt ervoor dat vervoerders hun medewerkers werk kunnen blijven bieden. Daarnaast biedt het model voor sommige van de vervoerders de mogelijkheid om in een groter gebied vervoer te verzorgen.
Tegelijk stellen enkele vervoerders ook aanpassingen op het huidige model voor. Het callcentermodel wordt genoemd als mogelijke optie, waarbij de ritten weer gepland gaan worden door de centrales van de vervoerders zelf (en niet langer door de Mobiliteitscentrale). Volgens deze vervoerders is het mogelijk om de doelstellingen van Jobinder ook via dit model te realiseren en is het in dat model ook mogelijk om meerdere vervoersvormen (aanvullend aan Wmo- en leerlingenvervoer) met elkaar te combineren. Het nadeel van dit model is echter dat niet alle vervoerders over een eigen centrale beschikken.
De Mobiliteitscentrale stelt voor om de uitvoerder van de centrale (de regievoerder) in de toekomst ook een deel van de exploitatie te laten uitvoeren. Hiermee borg je extra binding met de regio van de regievoerder, waardoor de uitvoering samen met de andere vervoerders meer als een gezamenlijke opgave gaat voelen. Het nadeel hiervan is dat de onafhankelijkheid van de centrale verloren gaat.
5.2
Deelnemers zien diverse verbeter- en ontwikkelpunten voor Jobinder
In de gesprekken met de deelnemende partijen over de toekomst van Jobinder hebben alle partijen verbeter- en ontwikkelpunten aangedragen voor de (al dan niet in huidige vorm) voortzetting van Jobinder. Deze variëren van focus op het functioneren van Jobinder tot de inrichting en uitwerking van het regiemodel en de doorontwikkeling op de gestelde doelen. Soms zijn het concrete verbeterpunten, soms betreffen het suggesties waarvan de concrete mogelijkheden verder onderzocht dienen te worden. De belangrijkste verbeter- en ontwikkelpunten voor de voortzetting van Jobinder hebben wij tevens verwerkt in onze aanbevelingen (paragraaf 6.2).
Gemeenten Enkele gemeenten pleiten voor een uitbreiding van het perceel (schaalvergroting). Het voelt ‘logisch’ om dit uit te breiden naar provinciaal niveau, maar het mag niet ten koste gaan van de huidige flexibiliteit van het vervoer.
Daarnaast geven meerdere gemeenten aan dat de onderlinge afstemming tussen gemeenten beter moet. Dit moet bijdragen aan de communicatie tussen gemeenten, het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale. Ook signaleren gemeenten dat het voor de uitvoering beter kan zijn als het Mobiliteitsbureau (enkele) (beleidsvormende) taken van de gemeenten overneemt omwille van een meer effectieve uitvoering, bijvoorbeeld het formuleren van algemene richtlijnen voor toegang en meedenken met gemeenten over toegang en indicaties. Hiervoor stelt een gemeente dat ook de omvang van het Mobiliteitsbureau moet meegroeien met de taken en verantwoordelijkheden van het bureau. Daarnaast wordt aangegeven door een gemeente dat meer grip nodig is op de uitgaven aan het vervoer.
28
De gemeenten pleiten verder voor meer integratie van het openbaar vervoer met het doelgroepenvervoer. Reizigers moeten meer gestimuleerd worden om gebruik te maken van het openbaar vervoer. Door pilots met de provincie op te zetten is het mogelijk om hiervoor oplossingen te onderzoeken.
Een ander verbeterpunt wat door een gemeente wordt benoemd is het rekening houden met de doelgroep speciaal onderwijs. De huidige afspraken over het te laat inleveren van een aanvraag worden door de gemeente niet reëel gevonden en komen niet ten goede aan het leerlingenvervoer.
Provincie
De provincie signaleert diverse verbeter- en ontwikkelpunten in het systeem Jobinder. Ook de provincie brengt het combineren van het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale als mogelijk verbeterpunt naar voren. Door de provincie wordt de samenwerking tussen deze twee onderdelen van Jobinder nog als beperkt ervaren. Een samenvoeging op locatie kan leiden tot een betere samenwerking.
Een tweede verbeterpunt voor het systeem Jobinder is om het Mobiliteitsbureau minder als alleen een uitvoeringsorganisatie in te zetten. In het huidige systeem mist het bureau de capaciteit, middelen én bevoegdheden om op slagvaardige wijze ontwikkelingen in gang te zetten. Het overhevelen van bepaalde taken naar het Mobiliteitsbureau kan eraan bijdragen dat het Mobiliteitsbureau minder tijd hoeft te besteden aan het voorbereiden en uitvoeren van besluitvormingstrajecten met de deelnemers. Hiermee kan de doorontwikkeling sneller leiden tot concrete resultaten.
Voor de verdere ontwikkeling van Jobinder ziet de provincie mogelijkheden om de schaal waarop Jobinder opereert te vergroten. Enerzijds kan dit door uitbreiding van het gebied waar Jobinder actief is, anderzijds door het toevoegen van andere vervoersvormen.
Tegelijk pleit de provincie ook voor meer eigenaarschap bij zowel de bestuurders als de vervoerders. De vervoerders voelen zich momenteel onvoldoende betrokken en gehoord en ervaren niet dat zij onderdeel uitmaken van een systeem dat de leefbaarheid en mobiliteit in een regio op een efficiënte wijze moet borgen. De provincie zou graag zien dat de bestuurders van Jobinder ook worden meegenomen in de (door)ontwikkeling van Jobinder, bijvoorbeeld door een gezamenlijke sessie te organiseren om de gezamenlijke visie op leefbaarheid en mobiliteit (verder) te ontwikkelen.
Tot slot geeft de provincie aan dat het succes van het systeem ook afhankelijk is van hoe goed iedere deelnemer georganiseerd is. De provincie ziet een uitdaging voor gemeenten om zich goed te organiseren. Zo is er vanuit gemeenten in de opstart van Jobinder niet altijd de benodigde informatie geleverd voor een correcte inrichting van het systeem (denk aan relevante data of subsidietoestemmingen).
Mobiliteitsbureau
Het Mobiliteitsbureau sluit zich aan bij de provincie en gemeenten als het gaat om schaalvergroting. Het uitbreiden van het werkgebied of nieuwe vervoersvormen toevoegen aan het systeem dragen bij aan het realiseren van de doelstellingen van Jobinder.
Daarnaast geeft het Mobiliteitsbureau aan dat het niet over financiële speelruimte beschikt om snel te kunnen anticiperen op ontwikkelingen. Dit maakt het initiëren en uitvoeren van doorontwikkeling ingewikkeld en tijdrovend. Een beperkte doorontwikkeling is hier mede het gevolg van. Een beperkt budget voor het bureau om innovatieve projecten of pilots te starten kan het bureau helpen om de doorontwikkeling sneller aan te vliegen. Een dergelijk budget zou daarmee een zinvolle verbetering zijn van het huidige systeem.
Het Mobiliteitsbureau ervaart politieke en bestuurlijke complexiteit in het systeem. Doordat de gemeenten verantwoordelijk zijn voor het beleid en de onderlinge afstemming en communicatie tussen gemeenten niet altijd goed is
29
gebleken, ontstaan soms problemen in de uitvoering van het beleid. Het Mobiliteitsbureau pleit voor een betere aansluiting tussen beleid en uitvoering. Ook het bureau stelt voor om een deel van de taken van de gemeenten over te nemen, zoals het formuleren van algemene richtlijnen voor toegang en meedenken met gemeenten over toegang en indicaties, zodat er over de hele linie één beleid gevoerd kan worden.
Een ander verbeterpunt volgens het Mobiliteitsbureau is het onderbrengen van de Opstapper (Arriva) bij de Mobiliteitscentrale. Hiermee wordt het eenvoudiger om ook andere vervoersvormen aan te sluiten. Dit heeft wel gevolgen voor de concessie van het openbaar vervoer voor de provincie.
Vervoerders en centrale
De verbeterpunten van de vervoerders voor het systeem liggen met name op het gebied van communicatie en samenwerking met het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale. Vanaf de start van Jobinder is de communicatie niet altijd optimaal geweest met de vervoerders. Hoewel de vervoerders aangeven dat de recente ervaringen met het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale positiever zijn, voelen enkele vervoerders zich hierdoor minder betrokken bij de gezamenlijke opgave dan andere vervoerders. Een enkele vervoerder ziet graag meer transparantie bij de Mobiliteitscentrale als het gaat om de rittoewijzing van het piekvervoer.
Een ander verbeterpunt is de communicatie tussen de Mobiliteitscentrale en de chauffeurs. Waar volgens enkele vervoerders de bejegening in het verleden niet altijd netjes is gegaan, ervaren zij nu nog dat de centrale niet altijd proactief meedenkt met de chauffeurs. Meer flexibiliteit bij de centrale voor de reiziger is gewenst: mutaties voor het leerlingenvervoer kosten teveel verwerkingstijd, waardoor leerlingen soms niet mee mogen reizen, maar moeten wachten op de volgende rit.
De Mobiliteitscentrale stelt, net als het Mobiliteitsbureau, voor om de Opstapper te koppelen aan één centrale. Het vereenvoudigen van processen is beter voor zowel de reiziger als de centrale en het Mobiliteitsbureau. Een voorbeeld van een vereenvoudigd proces is bijvoorbeeld het werken met één applicatie voor zowel doelgroepenvervoer als openbaar vervoer. De Mobiliteitscentrale kan bijdragen aan deze vereenvoudiging door bijvoorbeeld ook te adviseren over regulier openbaar vervoer in plaats van alleen het doelgroepenvervoer.
5.3
Deelnemers zien in Jobinder een systeem met potentieel om toekomstige uitdagingen aan te gaan
Ondanks de stroeve start van het systeem Jobinder, delen vrijwel alle deelnemers unaniem de wens om het systeem voort te zetten. Het model wordt gezien als een toekomstbestendig model om de leefbaarheid en mobiliteit in de regio op een effectieve en efficiënte wijze te borgen. Het systeem met het regiemodel heeft tijd nodig om optimaal te gaan functioneren: geen van de deelnemers wenst een nieuw model en een nieuwe aanbesteding.
Tegelijk signaleren deelnemers over de hele linie van het systeem verbeter- en ontwikkelpunten. Deze punten raken bijvoorbeeld aan de onderlinge verdeling van taken, rollen en verantwoordelijkheden binnen het systeem, de wijze van samenwerken tussen de deelnemende partijen en het gevoel van een gezamenlijke opgave (of het gebrek daaraan). Op een enkele deelnemer na zijn de respondenten die wij hebben gesproken positief over het potentieel van het systeem en de mogelijkheden om dit model met concrete aanpassingen te verbeteren.
30
6 Conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk brengen wij onze bevindingen over de doelstellingen, opbrengsten en toekomst van Jobinder samen en hebben we op basis hiervan aanbevelingen geformuleerd. Paragraaf 6.1 is een samenvatting van de voorgaande hoofdstukken. In paragraaf 6.2 hebben wij de aanbevelingen uitgewerkt.
6.1
Belangrijkste conclusies op basis van de realisatie van de doelstellingen, opbrengsten en toekomst van Jobinder
6.1.1
Mobiliteit en leefbaarheid zijn grotendeels geborgd en de basis is gelegd voor doorontwikkeling
Drie jaar na de start van Jobinder is het breed gedragen beeld dat aan de basis van Jobinder staat. De mobiliteit van inwoners is geborgd, doelgroepen worden naar tevredenheid vervoerd en de leefbaarheid is, door het bereikbaar houden van de regio en voorzieningen, op peil gebleven. Hiermee voldoet Jobinder voor een belangrijk deel aan de gestelde doelstellingen op het gebied van mobiliteit en leefbaarheid.
De doorontwikkeling op deze gebieden moet echter nog verder opgepakt worden. Het verkennen en uitvoeren van mogelijkheden om het combineren van ritten tussen en binnen de verschillende type vervoersvormen heeft nog tot onvoldoende concrete resultaten geleid. Ook het benutten van andere vervoersoplossingen en het integreren van openbaar vervoer en doelgroepenvervoer dienen nog verder vorm te krijgen. De doorontwikkeling wordt tegelijk ook beïnvloed door de coronacrisis. Dit maakt het lastig om ook in 2021 concrete resultaten te verwachten van de ingezette doorontwikkeling.
6.1.2
Na een moeizame start is de verbetering ingezet, de onderlinge samenwerking moet nog wel verder groeien
Het regiemodel wordt door bestuurders van de gemeenten en provincie als een goede infrastructuur voor sturing gezien, maar tegelijk zien ze dit in de praktijk nog te beperkt terug. Er is meer transparantie en een betere controlecyclus, maar ook meer bureaucratie en tragere besluitvorming door het aantal betrokken partijen.
Over het functioneren van het Mobiliteitsbureau zijn zowel bestuurders en ambtenaren als de Mobiliteitscentrale en Arriva over het algemeen tevreden. Er is in de huidige situatie en personele bezetting een prettige samenwerking, al verliep de opstart moeizaam. Uitvoerend doet het bureau het goed, maar op de sturing en doorontwikkeling zien de deelnemers verbeterpunten. Daarbij wordt opgemerkt dat de geringe omvang van het bureau een belemmerende factor is.
Over het functioneren van de Mobiliteitscentrale zijn bestuurders en ambtenaren minder tevreden. De oorzaak hiervan ligt met name in de beginperiode, waarin de centrale onvoldoende presteerde en er onvoldoende flexibiliteit richting gemeenten en inwoners was. De samenwerking met de centrale laat inmiddels verbetering zien. Dit wordt ook zo ervaren door het Mobiliteitsbureau.
Vanuit de vervoerders komt de meeste kritiek op (de introductie van) het regiemodel en het functioneren van het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale. Onder Jobinder is een deel van de regie over vervoer van vervoerders ondergebracht bij de Mobiliteitscentrale, de impact hiervan op hun bedrijfsvoering en exploitatie varieert sterk per vervoerder. De meeste vervoerders geven aan meer tevreden te zijn in de huidige situatie over het functioneren van het Mobiliteitsbureau dan in het verleden, maar het vertrouwen is broos. Dat geldt nog sterker voor de Mobiliteitscentrale: ook in de huidige situatie zijn niet alle vervoerders tevreden over het functioneren van de centrale. Er is beperkt onderling vertrouwen tussen de vervoerders en de centrale en ook ervaren niet alle vervoerders dat zij onderdeel uitmaken van een gezamenlijke opgave om mobiliteit in de regio te borgen.
31
6.1.3
De ontwikkelingen van lasten onder Jobinder laten een wisselend beeld zien, cijfers ontbreken om een goede vergelijking te maken met de periode vóór Jobinder
Wat betreft de doelstelling om het vervoer goedkoper en efficiënter te organiseren door bundeling van het vervoer voor de deelnemende gemeenten kan alleen iets betrouwbaars gezegd worden over de ontwikkeling in 2019 ten opzichte van 2018. Cijfers voor een goede vergelijking met de periode voor Jobinder ontbreken, waardoor we niet betrouwbaar vast kunnen stellen of de vervoerskosten per klant al dan niet lager zijn geworden. Daar komt bij dat eventuele kostenverschillen niet alleen door de scheiding van regie en vervoer kunnen ontstaan, maar ook door onder andere aangepaste vervoerseisen (bijvoorbeeld andere aanmeldtijden). Tot slot is er sprake van een trendbreuk in de periode na 2018 door de uitbraak van corona in 2020.
Wat betreft het Wmo-vervoer kan gesteld worden dat in 2019 duidelijk een efficiëntieslag is gemaakt ten opzichte van 2018. De totale lasten zijn afgenomen terwijl het volume is toegenomen. De kosten voor het vervoer per klant en per kilometer is afgenomen.
Voor leerlingenvervoer geldt dat het volume eveneens is toegenomen, maar dat in tegenstelling tot het Wmo-vervoer is hier niet een duidelijk hogere efficiëntie in 2019. Zowel de totale lasten als de lasten per leerling zijn toegenomen. Mogelijke verklaringen hiervoor zitten in de ontwikkeling van de vraag om maatwerk en het aantal afgelegde kilometers per leerling per jaar. Over de kilometerprijs kan echter wel gezegd worden dat de lasten per kilometer voor het leerlingenvervoer minder zijn gestegen dan op basis van de ontwikkeling van de kostprijs op basis van de NEA-index. Deze efficiëntieslag wordt echter in het kostenplaatje tenietgedaan door de eerdergenoemde toename in kilometers per leerling.
Ondanks de beperkte beschikbaarheid van cijfers en de wisselende resultaten, zijn volgens het merendeel van de bestuurders en ambtenaren wel voordelen gerealiseerd met Jobinder ten opzichte van de situatie vóór Jobinder. Met name rondom de transparantie en de goede controlecyclus. Door het uitvoeren van een goede nulmeting en het opzetten van een monitor is het mogelijk om de doelstelling rondom het goedkoper en efficiënter organiseren van vervoer duidelijker kwantitatief beter in beeld te brengen.
6.1.4
De deelnemers willen Jobinder voortzetten zonder nieuwe aanbesteding en zien in Jobinder een systeem met potentieel om toekomstige uitdagingen aan te gaan
Ondanks de stroeve start van het systeem Jobinder, delen vrijwel alle deelnemers unaniem de wens om het systeem voort te zetten zonder het op korte termijn opstarten van een nieuwe aanbesteding. Het model wordt gezien als een toekomstbestendig model om de leefbaarheid en mobiliteit in de regio op een effectieve en efficiënte wijze te borgen. Het systeem met het regiemodel heeft tijd nodig om optimaal te gaan functioneren: geen van de deelnemers wenst een nieuw model en op korte termijn een nieuwe aanbesteding.
Tegelijk signaleren deelnemers over de hele linie van het systeem verbeter- en ontwikkelpunten. Deze punten raken bijvoorbeeld aan de onderlinge verdeling van taken, rollen en verantwoordelijkheden binnen het systeem, de wijze van samenwerken tussen de deelnemende partijen en het gevoel van een gezamenlijke opgave (of het gebrek daaraan). Op een enkele deelnemer na zijn de respondenten die wij hebben gesproken positief over het potentieel van het systeem en de mogelijkheden om dit model met concrete aanpassingen te verbeteren.
6.2
Aanbevelingen
Op basis van ons onderzoek hebben wij een aantal concrete aanbevelingen opgesteld. De aanbevelingen zijn gebaseerd op onze gesprekken met respondenten van verschillende deelnemende partijen en onze analyse van de verschillende relevante documenten over Jobinder, zoals de periodieke managementrapportages, bestuursverslagen, evaluaties enzovoort. In de voorliggende hoofdstukken hebben wij onze analyse en synthese op drie onderdelen nader
32
toegelicht en hebben we onze bevindingen gepresenteerd. In aanvulling hierop bieden wij een aantal concrete aanbevelingen voor Jobinder.
6.2.1
Maak weloverwogen keuzes ten aanzien beleidsadvisering en uitvoering in samenhang met de beschikbare capaciteit
De verdeling van taken, rollen en verantwoordelijkheden tussen de deelnemende partijen is van directe invloed geweest op de kwaliteit van de uitvoering en de mate van doorontwikkeling in de eerste jaren van Jobinder. Waar het Mobiliteitsbureau vanaf de start van Jobinder belast is geweest met de uitvoering en doorontwikkeling van het systeem, zijn het de gemeenten die verantwoordelijk zijn geweest voor het beleid. Dit maakt het Mobiliteitsbureau, met de beperkte beschikbare capaciteit, minder slagvaardig om de doorontwikkeling vorm te geven en zelfs afhankelijk van (gefragmenteerd) gemeentelijk beleid.
Door specifieke taken vanuit de gemeente toe te vertrouwen aan het Mobiliteitsbureau en door meer capaciteit te organiseren, krijgt het bureau meer mogelijkheden om aan de slag te kunnen met de doorontwikkeling. Ook kan het bureau dan meer bijdragen aan uniform beleid ten aanzien van bijvoorbeeld het combineren van ritten en aan richtlijnen over de toegang tot het Wmo- en leerlingenvervoer. Tot slot kan het bureau dan ook vaker de doelgroepen- en openbaar vervoerders betrekken om mee te denken over dit soort onderwerpen. Praktisch gezien kan dit binnen de huidige lichte gemeenschappelijke regeling door de beleidsvorming anders in te richten. In de huidige situatie komen de gemeenten los van elkaar naar het Mobiliteitsbureau met vragen en wensen en eigen beleid. Wanneer dit andersom wordt ingericht, waarbij het Mobiliteitsbureau gemeenten als collectief vanuit de praktijk adviseert over beleid, kunnen gemeenten daarop besluiten over beleid.
Een wezenlijk onderdeel hiervan is het uitdragen van de gezamenlijke opgave en het gezamenlijk signaleren van (mogelijk) tegengestelde belangen. Het efficiënter inrichten van het systeem leidt niet altijd tot betere dienstverlening voor de reiziger. Bijvoorbeeld: het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer is ingewikkeld als een reiziger net zo makkelijk voor Wmo-vervoer kan kiezen.
Zorg voor een passende verdeling van taken en verantwoordelijkheden en voldoende capaciteit, zodat het Mobiliteitsbureau op daadkrachtige wijze invulling kan geven aan de opgave van doorontwikkeling. Vertrouwen en onderlinge samenwerking tussen gemeenten en het bureau staan hierbij centraal. Meer ‘loslaten’ van taken door de individuele gemeenten en een aangepaste rol voor de ambtelijke adviesgroep kan daarnaast zorgen voor effectiever overleg.
6.2.2
Overweeg het Mobiliteitsbureau te voorzien van een budget voor doorontwikkeling
Doordat het Mobiliteitsbureau niet beschikt over een eigen budget, blijft het sterk afhankelijk van de gemeenten (en hun onderlinge overeenstemming) om snel te kunnen anticiperen op vervoersontwikkelingen. Dit werkt belemmerend voor de gewenste doorontwikkeling die nodig is om de gestelde doelen te realiseren. Met een beperkt budget (eventueel deels gefinancierd uit gerealiseerde besparingen) krijgt het Mobiliteitsbureau meer handelingsruimte.
Geef het Mobiliteitsbureau meer handelingsmogelijkheden door een (innovatie)budget toe te kennen.
6.2.3
Faciliteer nauwere samenwerking tussen het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale
De huidige samenwerking tussen het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale wordt nog als onvoldoende gezien: er wordt meer samenwerking tussen het bureau en de centrale verwacht om de doelstellingen op gebied van bijvoorbeeld het verhogen van de combinatiegraad te realiseren. De beschikbaarheid van een budget voor doorontwikkeling (zie paragraaf 6.2.2) biedt bureau en centrale de mogelijkheid gezamenlijk initiatieven te ontwikkelen en kan zo een concrete bijdrage leveren aan de invulling van de samenwerking.
33
Voor de onderlinge samenwerking kan het bovendien helpen als het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale in elkaars fysieke nabijheid worden gehuisvest en de lijntjes voor afstemming letterlijk worden verkort.
Het alternatief is om de centrale zelf te organiseren en niet te beleggen bij een commerciële partij of om de centrale onder te brengen bij (een van de) vervoerders met een centrale. Beide alternatieven hebben nadelen. De huidige centrale van Connexxion biedt brede kennis en professionele expertise. Het onderbrengen van de centrale bij een van de vervoerders komt niet ten goede van de gewenste neutraliteit van de centrale voor het toewijzen van ritten.
Onderzoek wat mogelijk en zinvol is om binnen de huidige constructie en met de huidige taakverdeling nauwere samenwerking te realiseren tussen het Mobiliteitsbureau en de Mobiliteitscentrale.
6.2.4
Onderzoek onder welke voorwaarden het mogelijk is voor vervoerders om niet-gecontracteerd vervoer te combineren met gecontracteerd vervoer en het toevoegen van andere vervoersvormen in Jobinder.
Het combineren van verschillende vervoersstromen is deels geslaagd, maar heeft niet direct tot hogere combinatiegraden geleid. Wmo- en leerlingenvervoer worden via Jobinder aangeboden, terwijl andere vormen van (doelgroepen)vervoer en commerciële taxiritten buiten de Mobiliteitscentrale om gereden worden door dezelfde vervoerders. Het combineren van vervoersstromen is een effectieve wijze om de kosten per rit omlaag te brengen. Enerzijds wordt dit mogelijk zodra vervoerders in staat worden gesteld ook ritten te rijden en te mogen combineren tijdens de Jobinder vervoersstromen en anderzijds wordt dit mogelijk als meer vervoersvormen onderdeel gaan uitmaken van Jobinder. De vervoerders stellen nu een chauffeur en auto of bus aan Jobinder ter beschikking en kunnen tussen het Wmo- en leerlingenvervoer geen andere ritten buiten Jobinder om uitvoeren met de betreffende chauffeur en auto/bus. Hier flexibeler mee omgaan past ook binnen bredere maatschappelijke ontwikkelingen met betrekking tot het ‘delen’ van eigendommen.
Door vervoerders toe te staan ook niet-gecontracteerd vervoer te combineren met vervoer van Jobinder en door het toevoegen van andere vervoersvormen in Jobinder kunnen de combinatiegraad en efficiëntie van vervoer worden verhoogd.
6.2.5
Onderzoek de mogelijkheden om de indicatiestelling voor Wmo-vervoer en leerlingenvervoer af te stemmen op de mogelijkheden van klanten om vaker met het OV te reizen en onderzoek de mogelijkheden om Wmo-klanten delen van ritten met het OV te laten afleggen.
De Voor Elkaar Pas is een initiatief om doelgroepen te stimuleren vaker het OV te nemen en een beter samenhangend vervoerssysteem van OV en doelgroepenvervoer realiseren. In de huidige situatie lijkt de prikkel voor Wmo-klanten om het OV te nemen echter onvoldoende aanwezig en is er geen duidelijke ontwikkeling in het gebruik van OV door Wmoklanten. Wmo-klanten kunnen vrij kiezen tussen het gebruik van hun Wmo-pas en de Voor Elkaar Pas. Het aanpassen van de indicatie, met meer maatwerk op klantniveau, is een manier om het gebruik van het OV onder Wmo-klanten te verhogen. Dit kan bijvoorbeeld door – voor (nieuwe) klanten voor wie dit mogelijk is – Wmo-vervoer alleen beschikbaar te maken op bepaalde tijden (bijvoorbeeld na de avondspits) en voor een beperkter aantal kilometers. Tevens kan er meer op gestuurd worden dat een deel van een rit wordt afgelegd met het OV.
Aanpassing van de spelregels voor Wmo-vervoer en leerlingenvervoer kan bijdragen aan betere aansluiting met het Openbaar Vervoer en efficiëntere inrichting van het doelgroepenvervoer.
6.2.6
Voer een transparante kwantitatieve nulmeting uit om te sturen en rapporteren op financiële ontwikkelingen van Jobinder
De huidige kwantitatieve cijfers over de ontwikkelingen van Jobinder zijn onvoldoende gebleken om een eenduidig beeld te schetsen. Door het inrichten van een monitor met relevante kwantitatieve informatie, gebaseerd op een
34
transparante en vooraf afgestemde methode, is het mogelijk om de ontwikkeling van Jobinder ook cijfermatig beter te duiden. Bovendien worden de effecten van ontwikkelingen en (toekomstige) besluiten en wijzigingen ook beter meetbaar.
Zorg voor eenduidige en afgestemde monitoringsinformatie ten aanzien van de ontwikkelingen van Jobinder.
35
A. Normenkader Tabel 7: Resultaten op normenkader Nr.
Norm
Bron
Resultaat
1. De vooraf opgestelde mobiliteitsdoelen voor Jobinder zijn behaald Voldoende behaald
1.1
Behalen van de mobiliteitsdoelen
Interviews
1.2
Ontwikkeling van het doelgroepenvervoergebruik
Interviews
Neutraal
1.3
Klanttevredenheid
Vervoersdata
Voldoende behaald
1.4
Combinatiegraad
Vervoersdata
Neutraal
1.5
Aantal lege ritten
Vervoersdata
Data is niet beschikbaar
2. De vooraf opgestelde leefbaarheidsdoelen voor Jobinder zijn behaald 2.1
Bijdrage aan de bereikbaarheid van de regio
Interviews
Voldoende behaald
2.2
Jobinder als partner voor ontwikkelingen
Interviews
Beperkt behaald
2.3
Ondersteunen en aansturen van andere vervoersoplossingen
Interviews
Beperkt behaald
2.4
Benutten van kansen rondom integratie OV en doelgroepenvervoer
Interviews
Beperkt behaald
2.5
Verbeteren condities voor gebruik Wmo- en leerlingenvervoer
Website en folders
Onvoldoende inzicht
3. De vooraf opgestelde financiële doelstellingen voor Jobinder zijn behaald (efficiënter en goedkoper) 3.1 3.2
Behalen van de financiële doelstelling Ontwikkeling van de kosten
Interviews
Neutraal
Financiële data
Onvoldoende inzicht
4. De vooraf opgestelde beleidsdoelstellingen voor Jobinder zijn behaald 4.1
Betere sturingsmogelijkheden door regiemodel
Interviews
4.2
Positieve effecten wegen op tegen kosten en administratieve lasten
Interviews
Neutraal
Interviews
Voldoende behaald
4.3
Informatievoorziening richting belangrijkste stakeholders Bijdrage aan optimaal functioneren vervoerders
4.4
(oorspronkelijke vervoerders)
Bijdrage aan optimaal functioneren vervoerders
Neutraal
Beperkt behaald Interviews Neutraal
(gemeenten en nieuwe vervoerders)
5. De bedrijfsvoeringsorganisatie werkt effectief en efficiënt 5.1
Functioneren Mobiliteitsbureau
Interviews
Neutraal
5.2
Functioneren Mobiliteitscentrale
Interviews
Beperkt behaald
6. De scheiding tussen vervoer en planning werkt effectief en efficiënt 6.1
Functioneren scheiding planning en vervoer
Interviews
Neutraal
36
B. Jobinder plaat De plaat van Jobinder is als separate bijlage toegevoegd.
37