CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

06 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2026-2029

Raadsvergadering 6 november 2025, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Programmabegroting 2026-202925.907 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

8

Begroting 2026-2029

INHOUDSOPGAVE 1 BEGROTING IN BEELD ....................................................................................................... 4 1.1 Inleiding .................................................................................................................... 5 1.2 2026 in vogelvlucht .................................................................................................... 6 1.3 Leeswijzer ................................................................................................................ 16 2 BELEIDSBEGROTING ........................................................................................................ 17 2.1 Programma’s ............................................................................................................ 18 0. Bestuur en ondersteuning ......................................................................................... 18 1. Veiligheid ................................................................................................................ 21 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ................................................................................. 24 3. Economie ................................................................................................................ 26 4.

Onderwijs ............................................................................................................... 28 5. Sport, cultuur en recreatie ........................................................................................ 30 6. Sociaal domein ........................................................................................................ 32 7. Volksgezondheid en milieu ........................................................................................ 37 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing ........................................................... 39 Overhead ................................................................................................................... 42 2.2 Paragrafen................................................................................................................ 44 2.2.1 Lokale heffingen.................................................................................................. 44 2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................. 54 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................ 70 2.2.4 Financiering ........................................................................................................

73 2.2.5 Bedrijfsvoering.................................................................................................... 75 2.2.6 Verbonden partijen .............................................................................................. 78 2.2.7 Grondbeleid ........................................................................................................ 99 2.2.8 Wet open overheid ............................................................................................ 101 3 FINANCIËLE BEGROTING ................................................................................................ 102 3.1 Overzicht baten en lasten ......................................................................................... 103 3.1.1 Meerjarenbegroting ........................................................................................... 103 3.2 Overzicht incidentele baten en lasten per programma .................................................. 104 3.3 Overzicht reserves en voorzieningen .......................................................................... 106 3.4 Uiteenzetting financiële positie .................................................................................. 109 3.4.1 EMU-saldo ........................................................................................................

109 3.4.2 Investeringen ................................................................................................... 110 3.4.3 Financiering ...................................................................................................... 111 3.4.4 Meerjarenbalans ............................................................................................... 112 4 BIJLAGEN ..................................................................................................................... 113 Bijlage 1 - Baten en lasten per taakveld ........................................................................... 114 Bijlage 2 - Subsidieoverzicht .......................................................................................... 118 Bijlage 3 - Investeringsplan ............................................................................................ 119

Gemeente Achtkarspelen

2

Begroting 2026-2029

Gemeente Achtkarspelen

3

Begroting 2026-2029

1 BEGROTING IN BEELD

Gemeente Achtkarspelen

4

Begroting 2026-2029

1.1 Inleiding Met opgeheven hoofd omarmen we de toekomst! Het jaar 2025 heeft in het teken gestaan van de opbouw van een zelfstandig Achtkarspelen. Met vallen en opstaan is gebouwd aan een nieuwe organisatie die nog dichter bij haar inwoners wil staan. Tijdens de opbouw is de dienstverlening op peil gebleven. De basis is gelegd, in 2026 worden de puntjes op de i gezet. In 2025 is hard gewerkt om het financiële perspectief weer in balans te brengen. In de begroting kunt u zien dat dat voor 2026 en 2027 is gelukt. De tekorten vanaf 2028 zijn inmiddels te overzien. We zijn met droge voeten over het eerste ravijn gesprongen. De lobby naar Den Haag heeft vruchten afgeworpen. Terughoudendheid met nieuw beleid en helaas een lastenverzwaring zorgt ervoor dat deze begroting vertrouwen geeft voor de toekomst. In 2026 gaat de lobby door om de vergoeding van het rijk in balans te krijgen met alle taken die uitgevoerd moeten worden. In 2026 worden er nieuwe woningen gebouwd en moderne bedrijventerreinen opgeleverd. Mensen die tegenslag ervaren, vinden steun binnen het sociaal domein. Dorpshuizen blijven bruisende ontmoetingsplekken, en in de omgeving is er voor iedereen ruimte om te sporten, cultuur te beleven en te recreëren. De afdeling beheer blijft zorgdragen voor een prettige en veilige woonomgeving, terwijl ook vluchtelingen een plek van opvang en ondersteuning krijgen.

Dankzij goed onderwijs en passend leerlingenvervoer worden jongeren voorbereid op een mooie en kansrijke toekomst. In maart 2026 wordt een nieuwe raad gekozen. Het is fijn dat er dan langzaamaan weer ruimte komt voor ambities. Met een robuuste reservepositie, een krachtige organisatie en veel bevlogen medewerkers wordt 2026 een jaar waarin Achtkarspelen een grote stap zet naar een mooie toekomst. De mouwen blijven opgestroopt, want ”wa ‘t tiid net brûkt ferliest de takomst yn it ferliene!” Het college van burgemeester en wethouders van Achtkarspelen Harjan Bruining, wethouder financiën

Gemeente Achtkarspelen

5

Begroting 2026-2029

1.2 2026 in vogelvlucht Om te beginnen De gemeente Achtkarspelen wordt gekenmerkt door rust en ruimte. Het prachtige coulisselandschap vormt een belangrijk onderdeel van de natuur in de gemeente. De dorpen Buitenpost en Surhuisterveen hebben uitstekende voorzieningen voor wonen, werken, winkelen, onderwijs en sport. Voor Buitenpost met haar gunstige ligging aan het spoor liggen steden zoals Leeuwarden en Groningen binnen handbereik. Surhuisterveen heeft met haar gunstige ligging ten opzichte van de A7 een prima uitgangspositie voor economische bedrijvigheid. De overige dorpen liggen verspreid in de gemeente, omgeven door gebieden met land- en akkerbouw. Programma's en taakvelden De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: 1. Bestuur en dienstverlening 2. Samenleving 3. Wonen en werken De inkomsten zijn verdeeld in: 1. Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen 2. Wat we van het Rijk ontvangen

Gemeente Achtkarspelen

6

Begroting 2026-2029

Algemene ontwikkelingen De Kadernota 2026-2029, zoals die op 3 juli dit jaar met uw raad is besproken, was richtinggevend voor de voorbereiding van deze programmabegroting. De tijd staat echter niet stil. Tussen het bespreken van de Kadernota en het moment van samenstellen van deze begroting zijn er ontwikkelingen geweest die we hieronder nader toelichten. Het is volgens de regelgeving verplicht om een begroting op te stellen waarvan de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht zijn. Met deze begroting voor 2026 voldoen wij hieraan. Uitgangspunten begroting 2026-2029 Bij de begrotingsopstelling van 2026-2029 wordt uitgegaan van het bestaand beleid zoals geformuleerd in de (meerjaren)begroting 2025-2026 en de Kadernota 2025-2029. De nieuwe beleidswensen op basis van de Kadernota 2026-2029 zijn geïntegreerd in deze begroting. Voor een toelichting verwijzen we u naar de programma’s. Daar waar nodig vinden bijstellingen plaats op grond van volumeaanpassingen in relatie tot de autonome ontwikkelingen van onze gemeente. Het kan dan gaan om aanpassingen aan zowel de uitgaven- als aan onze inkomstenkant. Ook vindt in de begroting een actualisatie plaats van het prijspeil. Dit alles mede gebaseerd op de eerder in dit jaar op de LIS geplaatste uitgangspunten voor de begroting 2026-2029. De (meerjaren)begroting 2026-2029 wordt uitgedrukt in verwachte prijzen van 2026.

Dit betekent dat we voor de jaren 2026 en verder uitgaan van een constant loon- en prijsniveau voor zowel de uitgaven als inkomsten. Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2026. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2027, 2028 en 2029. De berekeningen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de ramingen van het begrotingsjaar 2026, waarbij rekening is gehouden met: • stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten • ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds • ontwikkeling van de boekwaarden van de investeringen. In één oogopslag Balans De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans laat zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam. Balans per 1 januari 2026 (x € 1.000) BEZITTINGEN

SCHULDEN

Bezittingen

74.147

Eigen vermogen

27.416

Voorraden, geld en vorderingen

18.900

Schulden

65.631

TOTAAL

93.047

TOTAAL

93.047

Gemeente Achtkarspelen

7

Begroting 2026-2029

Opbouw meerjarenbegroting 2026-2029 Kadernota In de Kadernota is onderstaande tabel opgenomen waar de meerjarenbegroting vanuit 2025 wordt doorgerekend met de ontwikkelingen zoals die zijn geschetst in de Kadernota 2026.

KADERNOTA 2026 - 2029 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze Kadernota in één oogopslag geeft u informatie over de effecten van bestaand en nieuw of gewijzigd beleid voor de komende jaren van de gemeente Achtkarspelen (Alle bedragen x € 1.000). 2026

2027

2028

2029

-3.277

-4.978

-4.258

-4.258

-87

-87

-59

-59

Nieuw startsaldo Kadernota 2026-2029

-3.364

-5.065

-4.317

-4.317

Autonome ontwikkelingen

-2.077

-2.077

-2.077

-2.077

Gemeentefonds

4.913

5.226

2.894

3.831

Ombuigingen

1.580

1.655

1.685

1.655

Ontwikkelingen nieuw of gewijzigd beleid

-245

-313

-313

-313

Eindsaldo Kadernota

807

-574

-2.128

-1.221

Begrotingssaldo begroting 2025-2028 Raadsbesluiten tot 1 mei 2025

Gemeente Achtkarspelen

8

Ontwikkeling van het begrotingssaldo Om u inzicht te geven in de ontwikkelingen op hoofdlijnen tussen de kadernota 2026 en de nu voorliggende begroting 2026-2029, is onderstaande tabel opgenomen. Hierin is de ontwikkeling van de begroting vanaf de kadernota tot de nu voorliggende begroting weergegeven. Onder de diverse programma’s is aanvullend een verschillenanalyse opgenomen die de verschillen verklaard ten opzichte van de primitieve begroting van 2025. (Bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Eindsaldo na Kadernota 2026-2029

807

-574

-2.128

-1.221

Motie ozb 5%

-365

-365

-365

-365

Bijstelling ozb - inflatie en areaaluitbreiding

250

250

250

250

Bijstelling Gemeentefonds

700

-

-

-

Indexatie salariskosten

-1.300

-1.300

-1.300

-1.300

Dekking uit LPO

1.300

1.300

1.300

1.300

Overige indexaties

-693

-693

-693

-693

Dekking uit LPO

693

693

693

693

Project Herbranda

126

126

126

126

Verkiezingen gemeenteraad

-30

-

-

-

Verwerken begroting BVO ICT

75

90

127

183

Actualisatie afval

197

196

196

192

Actualisatie riool

65

-37

5

-21

Aanpassen rentetoerekening

76

76

76

76

Sociaal domein

333

333

333

333

Bijstellen diverse opbrengsten

61

61

61

61

Bijstellen leges

-59

-59

-59

-59

Correctie stelposten

-502

207

-201

-289

Medewerkers tevredenheidsonderzoek (MTO)

-30

-

-

-

Actualisatie GR Mobiliteitsbureau NO Fryslân

37

84

132

132

Actualisatie DVO Caparis (WSW)

-206

-190

-180

-155

Overige kleine ontwikkelingen

43

95

65

145

1.578

293

-1.562

-612

Eindsaldo begroting 2026-2029

Samenvattend geeft bovenstaande het volgende beeld van de meerjarenbegroting 20262029. (Bedragen x € 1.000) 2026

2027

2028

2029

Eindsaldo Kadernota 2026-2029

807

-574

-2.128

-1.221

Ontwikkelingen na vaststelling Kadernota

771

867

566

609

1.578

293

-1.562

-612

Eindsaldo begroting 2026-2029

Gemeente Achtkarspelen

9

Begroting 2026-2029

Structureel Begrotingssaldo Onze toezichthouder toetst of de gemeentelijke begroting structureel en reëel sluitend is. Dit betekent dat we structurele lasten moeten dekken met structurele inkomsten. Hiervoor corrigeren we onze begroting door deze te ontdoen van de incidentele baten en lasten. Dit geeft het volgende beeld; (Bedragen x € 1.000) Baten per programma en taakveld

2026

2027

2028

2029

Begrotingsresultaat na mutatie reserves

1.578

293

-1.562

-612

-/- Incidentele lasten

923

148

-

-

+ Incidentele baten

20

-

-

-

-/- Incidentele toevoegingen reserves

-

-

-

-

+ Incidentele onttrekkingen reserves

736

120

-

-

1.411

265

-1.562

-612

Ja

Ja

Nee

Nee

Structureel saldo begroting Structureel evenwicht?

Verdere duiding van zowel de incidentele baten en lasten als van de reserve onttrekkingen en toevoegingen is te vinden in paragraaf 3.2 en 3.3. Conclusie Met de uitkomst van deze begroting voldoen wij aan de toetsingscriteria van de provincie voor de meerjarenbegroting, die structureel en materieel in evenwicht dient te zijn.

Gemeente Achtkarspelen

10

Begroting 2026-2029

Toelichting op de belangrijkste financiële ontwikkelingen Bijstelling gemeentefonds 2026 In deze begroting is rekening gehouden met de uitkomsten van de meicirculaire 2025. Ook in de kadernota 2026 is al rekening gehouden met deze circulaire, die dit jaar ook de basis vormt voor de begroting 2026 (en verder). Het effect van deze circulaire is vooral voor de jaren 2026 en 2027 erg gunstig. Na een exacte doorrekening van de meicirculaire is gebleken dat er ten opzichte van de berekeningen bij de Kadernota € 700.000 extra aan baten kan worden ingeboekt. De jaren 2027 en verder zijn wel juist weergegeven. Moties Bij de behandeling van de kadernota in juli van 2025 is een aantal moties behandeld. De aangenomen moties die zijn verwerkt in deze begroting. Er is, onder andere, een motie aangenomen met betrekking tot (de stijging van) het OZB-tarief. Motie ozb 5% In de kadernota is gerekend met een eenmalig extra stijging van het OZB-tarief van 10%. Dit vertegenwoordigd een waarde van € 730.000. Deze was vooral ingegeven om de noodzaak tot ombuigen weg te nemen en de tariefsverhoging in de toekomst te kunnen beperken. Bij de behandeling in de raad is een motie aangenomen om deze verhoging terug te brengen naar 5%. Omdat in de kadernota is gerekend met 10% is in de begroting 2026 de opbrengst naar beneden bijgesteld met € 365.000 structureel.

Twijzelerheide-N355 (Skeanpaed) Tijdens de behandeling van de kadernota is een motie aangenomen om in plaats van een voetpad direct een fietspad te realiseren. De insteek is om de benodigde extra middelen uit de regiodeal-gelden te halen maar daarnaast ook geld te reserveren in de begroting dat gebruikt kan worden wanneer er geen geld uit de regiodeal beschikbaar komt. Hiervoor is een investeringskrediet van € 120.000 opgenomen in de begroting. De kapitaallasten hiervan (€ 4.600) zijn verwerkt in de begroting en komen vanaf 2027 tot uitdrukking. Schrappen 10% korting subsidies en 2% indexeren Bij de behandeling van de kadernota heeft de raad met een motie te kennen gegeven niet 10% te willen bezuinigen op subsidies, maar juist 2% te willen indexeren. Deze indexatie is integraal verwerkt in deze begroting. GIS medewerker Conform de aangenomen motie bij de kadernota is de GIS medewerker vanaf 2026 structureel en budgetneutraal opgenomen in deze begroting. De dekking zit in de te verwachten besparing op de specialistische jeugdzorg. Overige ontwikkelingen na Kadernota 2026-2029 Bijstelling ozb - inflatie en areaaluitbreiding Op de inkomsten ozb is een inflatie van 2,6% toegepast cf. de uitgangspuntennotitie 2026. Daarnaast is rekening gehouden met een uitbreiding van het areaal waardoor extra opbrengsten worden verwacht. Per saldo ramen wij dit voordeel op € 250.000.

Gemeente Achtkarspelen

11

Begroting 2026-2029

Ontwikkeling lonen en prijzen De salarislasten en de overige inflatiegevoelige budgetten zijn, voor zover noodzakelijk, verhoogd voor inflatie. Met betrekking tot de salarislasten is daarvoor € 1.3 miljoen uit de stelpost voor lonen en prijzen (LPO) gehaald. De overige budgetten zijn vanuit de stelpost LPO verhoogd met € 693.000. Hiermee is de stelpost LPO voor 2026 uitgeput. Als vanuit het Rijk bij een volgende circulaire geen geld meer aan de LPO-post wordt toegevoegd, komt een volgende inflatiecorrectie voor 2026 ten laste van het begrotingssaldo. Baten project Herbranda De lasten van de aanpassingen van Herbranda zijn in de begroting verwerkt. De baten waren dat echter niet. De opbrengsten worden pas verwerkt zodra er beschikt wordt door Het Rijk. Afgelopen jaren is gebleken dat de baten de lasten overtreffen. Naar verwachting zal dit, weliswaar in minder grote mate, hoogstwaarschijnlijk ook het geval zijn. Door het opnemen van een begrote baat van € 126.000 worden de baten en lasten in overeenstemming gebracht. Dit komt ten gunste van het begrotingssaldo. Gemeenteraadsverkiezingen (stemwijzer) Op 18 maart 2026 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Burgerzaken organiseert de verkiezingen. Hiervoor krijgt de gemeente een vergoeding en die kosten zijn in deze begroting opgenomen. De gemeenteraad maakt zelf ook kosten voor de verkiezingen.

Denk aan kosten voor de stemwijzer (€ 12.000), kosten voor communicatie en opkomstbevordering en de debatavond (€ 7.500). Daarnaast moet worden gedacht aan kosten ten behoeve van het informatieproces, het introductieprogramma nieuwe raad, afscheid oude raad, installatie nieuwe raad, benoemingen wethouders et cetera. Alles bij elkaar ongeveer € 30.000. Deze kosten zijn niet structureel begroot, maar voor 2026 en 2030 wel nodig. Deze lasten hebben een nadelig effect op de begrotingssaldi van 2026 en 2030. Verwerking begroting BVO-ICT Bij de behandeling van de kadernota was de begroting 2026-2029 nog niet verwerkt. Deze is nu wel in de begroting opgenomen en dit geeft een voordeel van € 75.000 in 2026, oplopend naar € 183.000 in 2029. Actualisatie Afvalverwerking Na het verwerken van alle berekeningen in de lopende begrotingen leidt dit tot een gunstiger beeld. Een en ander heeft een positief effect ten opzichte van de begroting van 2025-2028 van omstreeks € 195.000 structureel. Actualisatie riolering Na het verwerken van alle berekeningen in de lopende begrotingen zien we een wisselend beeld. In 2026 en 2028 kan de begroting licht positief worden bijgesteld (€ 65.000 respectievelijk € 5.000). In 2027 en 2029 is de begroting licht negatief aangepast (- € 37.000 respectievelijk - € 21.000).

Aanpassen rentetoerekening Bij een analyse van de rekening/begroting is gebleken dat er ten laste van de exploitatie iets te veel rente is doorberekend aan de investeringen. Dit is nu hersteld met een structureel voordeel op het begrotingssaldo van € 76.000 als gevolg. Sociaal domein Actualisatie BUIG Na het verwerken van de beschikkingen en het uitwerken van de ramingen m.b.t. het BUIG budget, blijkt dat dat de begroting met € 288.000 positief kan worden bijgesteld.

Gemeente Achtkarspelen

12

Begroting 2026-2029

Actualisatie WMO- gebiedsteam Omdat het gebiedsteam is gaan werken vanuit het gemeentehuis wordt er op andere kosten bespaard. Samen met wat andere kleine bijstellen binnen het sociaal domein, levert dit een voordeel op van € 45.000. Diverse opbrengsten Op diverse budgetten zijn, op basis van analyse, verhoogd. Vooral de opbrengsten toeristenbelasting en de huren en pachten van gronden en landerijen zijn verhoogd. Totaal gaat het om € 61.000. Bijstellen leges Na een kritische beschouwing van de ontvangen leges (niet burgerzaken) moet we vaststellen dat de geraamde opbrengsten niet worden gehaald. We hebben daarom Opbrengsten op dit onderdeel met € 59.000 naar beneden bijgesteld. Correctie stelposten Uit voorgaande jaren zijn er nog stelposten in de begroting opgenomen waarvan de noodzaak niet meer relevant is of welke reeds zijn verwerkt. Met deze begroting is de post ‘stelposten’ grotendeels opgeschoond en is het gedocumenteerd en duidelijk waar de overgebleven stelposten voor dienen. De belangrijkste stelposten zijn nu die voor lonen en prijzen (LPO) en voor taakmutaties die vanuit het Rijk beschikbaar worden gesteld voor bepaalde doelen. Het gevolg van deze exercitie betekent een nadeel van € 502.000 in 2026, een voordeel van € 207.000 in 2027 en vervolgens weer nadelen van € 201.000 en € 289.000 in 2028 en 2029.

Medewerkers tevredenheidsonderzoek (MTO) We achten het belangrijk om periodiek (2 jaarlijks) de algemene tevredenheid van de medewerkers via een MTO te peilen. Dat is mogelijk met behulp van een MTO. Het onderzoek levert waardevolle informatie op voor het Management en medewerkers en daarmee kan zo nodig de bedrijfsvoering eventueel bijgesteld worden. In 2022 hebben we voor het laatst een dergelijk onderzoek uitgevoerd. Vanwege de ontvlechting in 2024 en de opbouw van de nieuwe organisatie in 2025 is ervoor gekozen om in die periode geen MTO te organiseren. Gezien het belang van een dergelijk onderzoek wordt voorgesteld financiële middelen beschikbaar te stellen om het MTO in 2026 te kunnen organiseren. De geraamde kosten van een MTO zijn € 30.000. Dit betreft een incidentele last die we ten laste van de algemene reserve brengen. Actualisatie GR mobiliteitsbureau NO Fryslân De raad heeft op 12 juni 2025 besloten om de gevolgen van de begroting 2026 van de GR Mobiliteitsbureau NO Fryslân te verwerken in de gemeentebegroting. Er is sprake van een positieve ontwikkeling van, per saldo, € 37.000 in 2026 en deze werkt door in de jaren 2027 t/m 2029 met respectievelijk € 84.000, € 132.000 en € 132.000. Deze bedragen zijn verwerkt ten gunste van het begrotingssaldo.

Actualisatie DVO Caparis (WSW) Bij het aangaan van het nieuwe DVO met Caparis is een afspraak gemaakt die gunstiger is dan voorheen. De gemeente betaalde aan Caparis het tarief dat Achtkarspelen voor een WSW’er ontving van het Rijk en onze gemeente vulde dit aan met overige middelen omdat dit tarief niet afdoende was. Bij het nieuwe DVO is afgesproken dat onze gemeente het tarief dat Achtkarspelen voor een WSW’er ontvangt ‘doorgeeft’ aan Caparis. Op deze manier is er een voordeel verwekt in de kadernota 2026. Met de meicirculaire 2025 heeft het Rijk echter de tarieven, die gemeenten voor WSW’ers ontvangen, significant verhoogd. Het gaat dan om een bedrag van € 206.000 in 2026, aflopend naar € 155.000 in 2029.

Gemeente Achtkarspelen

13

Begroting 2026-2029

Deze wijzigingen hebben een nadelige invloed op het begrotingssaldo. Dit verandert niets aan het feit dat we de bijdrage die we vanuit het Rijk ontvangen voor de WSW één op één doorgeven aan Caparis en dat dit per saldo budgetneutraal is. Lastenontwikkeling voor onze inwoners Voor de begroting 2026 worden de tarieven voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing aangepast aan de uitgangspunten die gehanteerd zijn voor het opstellen van de begroting 2025 en de ombuigingslijnen, die noodzakelijk zijn om hiermee de voorzieningen maximaal in stand te kunnen houden. Daarnaast is de 5% motie die bij de behandeling van de kadernota is aangenomen, in deze begroting verwerkt. De motie houdt in dat het OZB-tarief niet eenmalig met 10% extra wordt verhoogd maar met 5%. Afvalstoffenheffing Doordat we voor 2026 een onttrekking uit de voorziening reiniging doen van € 293.000 kunnen we de toename van de afvalstoffenheffing beperken tot 15,39% voor meerpersoonshuishoudens en 15,34% voor eenpersoonshuishoudens. De stijging heeft vooral te maken met hogere kosten die door Afvalsturing Friesland N.V. zijn aangekondigd. Zonder onttrekking uit de voorziening zou de stijging zelfs 23,32% zijn. Begroting Begroting

Tarieven afvalstoffenheffing

Verschil in € Verschil %

2025

2026

Meerpersoonshuishouden

340,68

393,12

52,44

15,39%

Eenpersoonshuishouden

238,56

275,16

36,60

15,34%

Rioolheffing Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde GRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. In de paragraaf Lokale heffingen vindt u hierover een nadere toelichting. De rioolheffing stijgt in 2026 met 2%% naar een bedrag van € 240,12 per aansluiting. Om dit te kunnen realiseren wordt een onttrekking uit de voorziening gedaan voor 2026 van € 181.417. Begroting Begroting

Tarieven rioolheffing

2025

2026

235,44

240,12

Aangesloten op riool of IBA

Verschil in € Verschil % 4,68

1,99%

Ontwikkeling reserves Onderstaande tabel toont van de reserves de geraamde ontwikkelingen in de periode 2026-2029. Ten opzichte van de begroting 2025-2028 is er sprake van een gunstige ontwikkeling van de Algemene Reserve. Op pagina’s 106-107 is een uitgebreid verloopoverzicht opgenomen. (Bedragen x € 1.000) Stand Onttr per 31 ekk. dec.

Stand per 1 jan.

Stort ing

Onttr ekk.

Stand per 31 dec.

Stort ing

Onttr ekk.

Stand per 31 dec.

Stort ing

Onttre kk.

Stand per 31 dec.

Stort ing

2026

2026

2026

2026

2027

2027

2027

2028

2028

2028

2029

2029

2029

Algemene reserve Reserve overlopende posten Reserve dekking kapitaallasten zwembad Buitenpost Bestemmingsreserve opbouw personeel

22.408

-

736

21.672

-

120

21.552

-

-

21.552

-

-

21.552

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

6.054

-

310

5.743

-

310

5.433

-

310

5.122

-

310

4.812

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Bestemmingsreserves

6.054

-

310

5.743

-

310

5.433

-

310

5.122

-

310

4.812

TOTAAL RESERVES

28.462

-

1.046

27.416

-

430

26.985

-

310

26.675

-

310

26.364

Omschrijving reserve

Gemeente Achtkarspelen

14

Begroting 2026-2029

Effecten bijdrage aan WM8KTD en BVO-ICT De begroting 2025 van de WM8KTD is al voor de behandeling van de Kadernota 20252029 ingediend en in de begroting verwerkt (Bedragen x € 1.000) Ontwikkeling begroting WM8KTD 2026 Bijdrage 8K Bijdrage TD

Totaal

Primitieve begroting 2025-2028

21.905

22.169

44.074

Begrotingswijzigingen

-19.188

-19.422

-38.611

Begrotingsbehandeling 07-11-2024

-19.460

-19.694

-39.154

272

272

543

Eindstand begroting 2025-2028 (jaarschijf 2026)

2.716

2.746

5.463

Beginstand begroting 2026-2029 (jaarschijf 2026)

2.716

2.746

5.463

-3

-10

-13

2.713

2.736

5.450

-

-

-

2.713

2.736

5.450

Op basis van raadsbesluiten

Wijzigingen t.b.v. begroting 2026-2029 Primitieve begroting 2026-2029 Begrotingswijzigingen Bijdragen begroting na wijziging

(Bedragen x € 1.000) Bijdragen van 8K en TD aan de WM8KTD

Primitieve begroting

2026

2027

2029

8K

TD

Tot.

8K

TD

Tot.

8K

TD

Tot.

8K

TD

Tot.

5.487

2.557

2.588

5.145

2.559

2.593

5.152

-

-

-

-

-

-

2.557

2.588

5.145

2.559

2.593

5.152

2.713

2.736

5.450

2.730

2.758

Voorgestelde wijzigingen

-

-

-

-

-

Saldo 2026 - 2029

2.713

2.736

5.450

2.730

2.758

Gemeente Achtkarspelen

2028

5.487

15

Begroting 2026-2029

1.3 Leeswijzer In deze programmabegroting presenteren we in de algemene hoofdstukken de beleidskaders en de bijbehorende financiële middelen op hoofdlijnen. De verdere uitwerking vindt plaats in de programma’s. De begroting is opgebouwd uit ‘Begroting in één oogopslag’ de ‘Beleidsbegroting’ en de ‘Financiële begroting’. Begroting in één oogopslag Dit is het vrije en daardoor meest toegankelijke deel. Hierin vindt u de inleiding, de kaders en een overzicht van de huidige begroting ten opzichte van de vorige begroting. Beleidsbegroting De beleidsbegroting volgt de wettelijke indeling en bestaat uit: •

Programmaplan o Beschrijving van de programma’s en de voorstellen uit de Kadernota, en hoe deze in de begroting zijn verwerkt. o Lasten en baten per programma, inclusief een verklaring van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting. o Beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). o Overzicht van de verbonden partijen.

•

Paragrafen De paragrafen vormen een programma overstijgende dwarsdoorsnede. Gemeenten moeten minimaal acht paragrafen opnemen. Hierin staat belangrijke informatie voor raadsleden, zoals de financiële positie, de beheersmatige kanten daarvan en de risico’s.

Financiële begroting Dit deel bevat onder andere een samenvatting van de baten en lasten per programma, een overzicht van de incidentele baten en lasten, het structureel saldo, het verloop van de reserves en voorzieningen en een prognose van de balans voor de komende vier jaar.

Gemeente Achtkarspelen

16

Begroting 2026-2029

2 BELEIDSBEGROTING

Gemeente Achtkarspelen

17

Begroting 2026-2029

2.1 Programma’s 0. Bestuur en ondersteuning Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Dit programma gaat over de ondersteuning van de bestuursorganen en de dienstverlening aan inwoners, bedrijven en organisaties. We willen transparant, efficiënt en integer besturen. Voor inwoners willen we dienstbaar, laagdrempelig en aanspreekbaar zijn. Speerpunten in dit programma zijn een efficiënte en klantgerichte dienstverlening. Na de ontvlechting van de werkmaatschappij 8KTD ging Achtkarspelen in 2025 zelfstandig verder. Dit was een complexe opgave. Begin 2025 stonden veel vacatures open. Dankzij een intensieve wervingscampagne kwamen er nieuwe medewerkers bij. Toch bleek het lastig om in een krappe arbeidsmarkt en als kleine gemeente alle functies duurzaam te vervullen. Sommige functies bleven lang open. Soms namen we medewerkers aan met beperkte ervaring of zonder gemeentelijke achtergrond. Voor de continuïteit was externe inhuur daarom nodig. Ons streven om in te zetten op vaste bezetting blijft daarbij onverminderd van kracht. Deze situatie vraagt om blijvende investeringen in kennis en ontwikkeling. Ook investeren we in duidelijke processen en heldere kaders. Zo kunnen medewerkers doelgericht werken en blijft de dienstverlening richting inwoners, college en raad op peil. In 2026 richten we ons op het verbeteren van processen, zoals de planning- en controlcyclus.

Daarmee krijgen we meer grip en werken we toe naar een robuuste en wendbare organisatie. In die organisatie staan inwoners en ondernemers centraal. Nieuw of gewijzigd beleid Ontwikkelingen in de dienstverlening: • • •

De focus verschuift van de opbouw van de organisatie (2024–2025) naar de verdere ontwikkeling van de kwaliteit. Scholing en diplomering van medewerkers bij Burgerzaken vragen extra aandacht. Hiervoor is een aanvullend plan nodig, omdat dit niet volledig uit reguliere opleidingsbudgetten kan worden gedekt. De visie op dienstverlening wordt herijkt en ter vaststelling voorgelegd. Hiermee worden duidelijke kaders en uitgangspunten geformuleerd voor het gewenste serviceniveau, zowel richting externe klanten als interne afdelingen.

Gemeente Achtkarspelen

18

Begroting 2026-2029

Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting 2025

2026

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

Lasten

7.438

5.052

2.387

6.221

5.950

5.700

Baten

77.317

80.526

3.208

80.863

79.125

79.911

Saldo

69.879

75.474

5.595

74.643

73.175

74.211

Stortingen in of onttrekkingen aan de reserves (alle programma's) Saldo TOTAAL

1.753

1.046

-707

430

310

310

71.632

76.520

4.888

75.073

73.486

74.522

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Meeropbrengsten OZB (inclusief 5% motie)

788 V

Kosten bestuur

75 V

Overige actualisaties Uitkering gemeentefonds

2.640 V

Stelposten (afgeboekt op LPO en overige correcties)

2.139 V

Salarislasten

322 N

Overige mutaties per saldo

275 V

Totaal

Gemeente Achtkarspelen

5.595 V

19

Begroting 2026-2029

Indicatoren Met beleidsindicatoren wordt inzicht gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zich; belangrijker is het verhaal achter de cijfers. Deze informatie kan worden gebruikt om te sturen op maatschappelijke effecten. tableCell12 Indicator

Meting

Eenheid

Referentiejaar

Apparaatskosten

1.178

Kosten per inwoner

(2026)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Bezetting

-

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Externe inhuur

25%

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Formatie

10,49

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting

Fte per 1.000 inwoners

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

Fte per 1.000 inwoners

(2024)

(2025)

Verbonden partijen De verbonden partijen binnen dit programma zijn: • •

Gemeenschappelijke regeling o Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel Vennootschappen/ Coöperaties o Stedin NV o BNG Bank NV

Gemeente Achtkarspelen

20

Begroting 2026-2029

1. Veiligheid Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Veiligheid betekent orde en rust in de openbare ruimte en bescherming van leven, gezondheid en goederen tegen dreiging of schade. Onveiligheid is alles wat dit aantast, zowel in feiten als in gevoelens. Het programma Veiligheid omvat alle gemeentelijke taken rond handhaving, openbare orde, crisisbeheersing, brandweerzorg en samenwerking met de politie. We geven dit vorm door regels te stellen, beleid te maken, handhaving uit te voeren en samen te werken met partners. Het programma Veiligheid is onderverdeeld in twee aandachtsgebieden: •

Crisisbeheersing en brandweer o Taken van de Veiligheidsregio Fryslân. o Gemeentelijke activiteiten rond crisisbeheersing en brandweerzorg.

•

Openbare orde en veiligheid o Gemeentelijke taken en ontwikkelingen op het gebied van openbare orde en veiligheid. o Samenwerking met partners zoals politie, Zorg- en Veiligheidshuis en het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC).

Nieuw of gewijzigd beleid Het integraal veiligheidsbeleid loopt in 2026 af. Voor de periode 2027–2030 starten we een nieuw traject, zoals de Politiewet voorschrijft. In 2026 doen we onderzoek onder inwoners, ondernemers en ketenpartners om de nieuwe doelen vast te stellen. De financiële gevolgen hiervan zijn nog niet bekend. Het Bibob-beleid wordt in 2026 verder uitgewerkt. Voor de uitvoering zijn extra middelen nodig voor Bibob-onderzoeken. Hiervoor is in de kadernota 2026–2029 een aanvraag gedaan. Daarnaast heroverwegen we de keuzes die de raad in 2023 maakte over taken die op waakvlamniveau of helemaal niet werden uitgevoerd. De urgentie rond ondermijning en digitale criminaliteit is toegenomen. Voor een goede uitvoering is extra formatie nodig. Hiervoor komt een apart raadsvoorstel. Een andere ontwikkeling is de koppeling tussen de taakvelden Openbare orde en Veiligheid en Zorg & Veiligheid. Door die samenwerking kunnen we beter inspelen op complexe casuïstiek waarin veiligheid en sociale problematiek samenkomen. Tot slot blijft de opvang van Oekraïense vluchtelingen een belangrijk thema. Achtkarspelen heeft een inspanningsverplichting voor 186 personen. Hiervoor zijn elf locaties beschikbaar: negen kleinschalige (semi-)zelfstandige woningen en twee noodopvanglocaties. In 2026 faseren we één noodopvang uit. De andere wordt verbouwd om de leefomstandigheden te verbeteren.

De kosten worden volledig door het Rijk vergoed. Sinds 2022 leidt dit jaarlijks tot een positief saldo, ook in 2026.

Gemeente Achtkarspelen

21

Begroting 2026-2029

Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting

Meerjarenperspectief

2025

2026

verschil

2027

2028

2029

Lasten

2.788

2.625

163

2.769

2.829

2.951

Baten

80

28

-52

28

28

28

Saldo

-2.709

-2.597

111

-2.741

-2.801

-2.923

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Budget juridische kosten (Bibob)

5N

Overige actualisaties Aanpassingen vanuit voorgaande jaren

30 V

Minder opbrengsten leges

59 N

Herschikking budget Tumba (naar programma 6)

21 V

Bijdrage VRF

16 N

Actualisatie personeelslasten

149 V

Overige mutaties per saldo

9N

Totaal

Gemeente Achtkarspelen

111 V

22

Begroting 2026-2029

Indicatoren Beleidsindicatoren geven inzicht in de effecten van beleid. De cijfers zijn geen doel op zich; het verhaal erachter is belangrijker. De informatie helpt sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

Indicator

Meting

Eenheid

Referentiejaar

0,5

aantal

(2024)

2,7

aantal

(2024)

Misdrijven - Vernieling en beschadigingen (in de openbare ruimte) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting

2,5

aantal

(2024)

Misdrijven - Winkeldiefstal per 1.000 inwoners

0,7

aantal

(2024)

6,0

aantal

(2024)

Misdrijven - Diefstal uit woning per 1.000 inwoners Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Misdrijven - Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Verwijzingen Halt Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: •

Gemeenschappelijke regeling o Veiligheidsregio Fryslân

Gemeente Achtkarspelen

23

Begroting 2026-2029

2. Verkeer, vervoer en waterstaat Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Dit programma gaat over mobiliteit en het beheer van de openbare ruimte. Het omvat het onderhoud van wegen, straten en pleinen en de uitvoering van verkeersmaatregelen. Ook vallen openbaar vervoer en parkeren hieronder. Het onderdeel waterstaat betreft economische en recreatieve havens en de afwatering via doorgaande waterwegen. De gemeente heeft zelf geen recreatieve havens in exploitatie. De doorgaande waterwegen zijn in eigendom en beheer van Wetterskip Fryslân, de provincie of Rijkswaterstaat. Doelstelling van de gemeente is een duurzame, schone en veilige leefomgeving te creëren en te behouden. De openbare ruimte bestaat uit wegen, pleinen, fietspaden, voetpaden en andere verhardingen. Nieuw of gewijzigd beleid De Nota Kapitaalgoederen beschrijft hoe de gemeente haar kapitaalgoederen doelgericht en efficiënt onderhoudt. Het gaat om alle onderdelen in de openbare ruimte, zoals wegen, bruggen, speeltoestellen, groen, openbare verlichting, baggerwerk, kunstwerken en MJOP-gebouwen. De huidige nota loopt van 2022 tot en met 2026. Voor de nieuwe nota, die in het vierde kwartaal van 2026 aan de raad wordt aangeboden, starten we in 2026 de inventarisatie en verkenning. Voor dit traject is externe advisering nodig, omdat de expertise niet in huis is.

Op 12 juni 2025 stelde de raad het Gemeentelijk Mobiliteitsplan (GMP) vast. Dit plan geeft de hoofdlijnen voor een veilig, betrouwbaar en duurzaam verkeers- en vervoerssysteem in Achtkarspelen, voor alle inwoners en alle vervoersmiddelen. Het GMP bevat verschillende opgaven en een groot pakket maatregelen. Deze combineren we zoveel mogelijk met wegonderhoud en rioleringswerkzaamheden. De maatregelen zijn geprioriteerd en globaal financieel onderbouwd in een uitvoeringsprogramma. Voor de financiering maken we gebruik van subsidies, zoals de landelijke SPV-regeling (Strategisch Plan Verkeersveiligheid) en de provinciale subsidies voor verkeereducatie. Maatregelen waarvoor een rijksbijdrage is verstrekt, moeten uiterlijk 31 december 2028 zijn uitgevoerd. Bij de voorbereiding en uitvoering werken we samen met de provincie Fryslân en omliggende gemeenten: Noardeast-Fryslân, Dantumadiel, Tytsjerksteradiel, Smallingerland en Westerkwartier. Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting

Meerjarenperspectief

2025

2026

verschil

2027

2028

2029

Lasten

6.587

6.939

-352

6.985

7.087

7.179

Baten

551

546

-5

546

546

546

Saldo

-6.036

-6.393

-357

-6.439

-6.540

-6.633

Gemeente Achtkarspelen

24

Begroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Buurtbus Buitenpost-Grootegast

5N

Nota kapitaalgoederen

75 N

Overige actualisaties Indexaties onderhoudskosten

136 N

Personeelskosten

95 V

Kapitaallasten (afronding Centrumplan Buitenpost, onderhoud wegen, afsluiten van oudere, nog openstaande kredieten)

239 N

Overige mutaties per saldo

3V

Totaal

357 N

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: •

Vennootschap/ Coöperatie o Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân, OVEF

Gemeente Achtkarspelen

25

Begroting 2026-2029

3. Economie Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Wij willen de lokale economie vitaal en toekomstbestendig houden. Dat doen we samen met ondernemers(verenigingen), het onderwijs en andere overheden in de regio en de provincie. Ons economisch beleid richt zich op het versterken van het ondernemersklimaat, zodat werkgelegenheid behouden blijft en groeit. Daarnaast zetten we in op regionale samenwerking om voldoende kwalitatieve bedrijventerreinen beschikbaar te houden voor onze ondernemers. Via de Regiodeals en het samenwerkingsverband ANNO werken we samen aan thema’s zoals de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en het stimuleren van innovatie en ondernemerschap. Nieuw of gewijzigd beleid De vraag naar bedrijfskavels blijft groot. In juni 2024 stemde de raad daarom in met de uitbreiding van bedrijventerrein Quakkenburg in Harkema, in lijn met het Convenant Bedrijventerreinen Noordoost-Fryslân 2022–2035. De uitbreiding van De Swadde in Buitenpost is in de eindfase van de procedure en de kavels kunnen, zoals nu voorzien, in 2026 worden uitgegeven. De geplande ontwikkeling in Surhuisterveen gaat niet door. Daarom onderzoeken we nieuwe mogelijkheden rondom Surhuisterveen. Vanaf 2026 kan nog eens zes hectare bedrijventerrein worden toegevoegd. Hiervoor zijn nog geen locaties aangewezen.

Gezien de grote belangstelling voor de uitbreiding in Harkema en de doorlooptijd van toekomstige uitbreidingen in Buitenpost is het belangrijk nu al te kijken naar nieuwe locaties voor bedrijventerreinen. Voor recreatie en toerisme geldt het beleid en uitvoeringsprogramma Achtkarspelen: priuw de Wâlden 2023–2030, dat de raad in 2023 vaststelde. Dit programma is leidend voor toerisme en recreatie. Er is geen structureel budget gereserveerd. Wanneer uitvoering budget vraagt, doen we een aanvraag bij de raad. De regiomarketing en het gastheerschap worden namens de gemeente uitgevoerd door Stichting RMT. Hiervoor ontvangt de stichting een jaarlijkse subsidie, die is vastgelegd tot en met 2026 en in de begroting is opgenomen. Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting

Meerjarenperspectief

2025

2026

verschil

2027

2028

2029

Lasten

509

584

-75

584

584

562

Baten

30

41

11

41

41

41

Saldo

-479

-543

-64

-543

-543

-521

Gemeente Achtkarspelen

26

Begroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Overige actualisaties Actualisering opbrengsten toeristenbelasting

11 V

Personeelslasten

75 N

Totaal

64 N

Indicatoren Beleidsindicatoren geven inzicht in de beoogde effecten van het gemeentelijk beleid. Ze zijn geen doel op zichzelf. Belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat verhaal helpt sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator Functiemenging

Meting

Eenheid

Referentiejaar

44,8

%

(2023)

171,6

aantal

(2023)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Vestigingen (van bedrijven) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting

Gemeente Achtkarspelen

27

Begroting 2026-2029

4. Onderwijs Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Het programma Onderwijs omvat de wettelijke taken zoals onderwijshuisvesting, leerplicht en leerlingenvervoer. In Achtkarspelen heeft het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB) een rijke traditie. Onze ambitie is gelijke kansen bieden, talentontwikkeling stimuleren en achterstanden voorkomen en bestrijden. De Friese taal en cultuur nemen daarbij een belangrijke plaats in. Onderwijs speelt een cruciale rol binnen het integrale jeugdbeleid. Het staat in verbinding met gezondheid, zorg, welzijn en sociale ontwikkeling. Succes is alleen mogelijk in een goed samenwerkingsklimaat. Lokale partners ontmoeten elkaar vier keer per jaar in de LEJA-bijeenkomsten (Lokale Educatieve Jeugd Agenda). Hoofdlijnen van beleid: • In elk dorp is een basisschool aanwezig • Voor- en vroegschoolse educatie is een basisvoorziening voor ieder kind • Het brede richtingenaanbod in het voortgezet onderwijs willen we behouden • We versterken de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt • We ondersteunen initiatieven voor brede vorming en talentontwikkeling • Er is voortdurend aandacht voor de aanpak van laaggeletterdheid • We ondersteunen meertaligheid en stimuleren de Fryske taal. Op het gebied van onderwijshuisvesting stellen we samen met de schoolbesturen een nieuw integraal huisvestingsplan (IHP) op.

Dit plan leggen we dit begrotingsjaar voor aan de raad. Nieuw of gewijzigd beleid Met Koers op Kansen 2025–2029, Koersvast! zetten we het onderwijs-kansenbeleid voort. De gemeentelijke speerpunten blijven gericht op voor- en vroegschoolse educatie, de aanpak van laaggeletterdheid, taalbeleid en de verbinding tussen onderwijs en zorg. De financiële vooruitzichten zijn onzeker: de rijksbijdrage neemt af terwijl de kosten stijgen. Zodra er meer duidelijkheid is, informeren we de raad en komen we zo nodig met voorstellen voor aanpassing. Ook in 2026 blijven de gebiedsteammedewerker (GIS) in de scholen en het jongerenwerk in het voortgezet onderwijs actief. In het voorjaar van 2026 maken we een monitorrapport op met de bevindingen en resultaten tot dat moment. Dit rapport leggen we aan de raad voor. Daarnaast stellen we in overleg met de schoolbesturen een nieuw integraal huisvestingsplan (IHP) op. Een IHP was al gemeentelijk beleid, maar is nu ook wettelijk verplicht. Het plan geeft inzicht in de gewenste aanpassingen en de bijbehorende investeringen. Specifiek besteden we aandacht aan de schoolsituatie in Buitenpost. Een verkennend haalbaarheidsonderzoek levert hiervoor de nodige input. Dit onderzoek brengt de mogelijkheden en eventuele combinaties in beeld en beoordeelt de haalbaarheid daarvan.

Tot slot loopt eind 2026 het huidige contract voor leerlingenvervoer met Jobindervervoerders af. Daarom schrijven we dit vervoer opnieuw aan, met gunning begin 2026. Ook actualiseren we de verordening voor de bekostiging van het leerlingenvervoer. De huidige verordening dateert uit 2021. Op basis van het VNG-model 2024 stellen we samen met de gemeenten Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel een nieuwe verordening op, die in 2026 ingaat.

Gemeente Achtkarspelen

28

Begroting 2026-2029

Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting

Meerjarenperspectief

2025

2026

verschil

2027

2028

2029

Lasten

3.599

3.944

-344

3.894

3.960

3.814

Baten

854

878

25

878

878

878

Saldo

-2.746

-3.065

-320

-3.016

-3.082

-2.936

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Jongerenwerk (GIS)

68 N

Leerlingenvervoer

55 N

Overige actualisaties Mobiliteitsbureau Fryslân

68 N

Prijsontwikkeling Jobinder

22 N

Actualisatie personeelslasten

129 N

Aanpassing rijksbijdrage Achterstandenbeleid

25 V

Overige mutaties per saldo

3N

Totaal

320 N

Indicatoren Beleidsindicatoren geven inzicht in de beoogde effecten van het gemeentelijk beleid. Ze zijn geen doel op zichzelf. Belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat verhaal helpt sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

Indicator % Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)

Meting

Eenheid

Referentiejaar

1,8

%

(2024)

1,1 Per 1.000 leerlingen

(2024)

53,0 Per 1.000 leerlingen

(2024)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Absoluut verzuim Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Relatief verzuim Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting

Gemeente Achtkarspelen

29

Begroting 2026-2029

5. Sport, cultuur en recreatie Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Sport en cultuur dragen bij aan de persoonlijke ontwikkeling van inwoners. Ze vergroten de sociale samenhang en stimuleren deelname aan de samenleving. Daarmee versterken ze het leef- en woonklimaat. Sport en cultuur bevorderen bovendien de gezondheid en het welzijn van jong en oud. Achtkarspelen vindt het belangrijk dat er voldoende voorzieningen zijn die voor iedereen toegankelijk zijn. Meertaligheid bevordert het lerend vermogen en vergroot het zelfvertrouwen van zowel individuen als de gemeenschap. Achtkarspelen ziet meertaligheid in Fryslân als een verrijking en stimuleert dit actief. Recreatie en toerisme leveren een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid en vitaliteit van de gemeente. We ontwikkelen deze sector verder, met het landschap van de Noardlike Fryske Wâlden als belangrijke trekker. Nieuw of gewijzigd beleid Achtkarspelen is een sportgemeente. Ons uitgangspunt is dat ieder dorp een sportvoorziening heeft. We faciliteren sportclubs zoveel mogelijk, maar onbeperkt investeren in sportfaciliteiten is niet meer haalbaar. Bij een teruglopend aantal gebruikers onderzoeken we nadrukkelijk de mogelijkheden om voorzieningen te delen. In 2025 is het buitensportaccommodatiebeleid herijkt, waarbij we rekening hielden met input van verenigingen en recente ontwikkelingen.

Na vaststelling van het nieuwe sportbeleid starten we in 2026 met de implementatie. Het onderhoudsbudget voor recreatieve voorzieningen wordt met € 10.000 verlaagd. De afgelopen jaren bleek minder onderhoud nodig dan vooraf was ingeschat. Er was vooral minder sprake van onvoorziene schade door bijvoorbeeld vernielingen. Hierdoor werd het budget niet volledig benut. Voor de aanleg van het voetpad Twijzelerheide–N355 (Skeanpaed) was aanvankelijk € 180.000 beschikbaar. Daarmee kon alleen een voetpad worden aangelegd, terwijl de wens een (beton)fietspad was. Tijdens de behandeling van de kadernota is een motie aangenomen om direct een fietspad te realiseren. De extra benodigde middelen proberen we te dekken uit regiodeal-gelden. Daarnaast reserveren we € 120.000 in de begroting voor het geval die middelen niet beschikbaar komen. Na het vaststellen van de erfgoednota en erfgoedverordening zetten we in 2026 de volgende stap: het aanwijzen van gemeentelijke monumenten op vrijwillige basis. Dit vraagt om een zorgvuldig traject. Op basis van het plan van aanpak uit 2025 gaan we in gesprek met de Mienskip en met eigenaren van potentiële monumenten. Daarna stellen we redengevende omschrijvingen op en volgen formele aanwijzingen, voor zover eigenaren daarmee instemmen. Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting

Meerjarenperspectief

2025

2026

verschil

2027

2028

2029

Lasten

8.063

9.410

-1.347

9.083

9.081

9.092

Baten

1.256

2.199

943

2.103

2.081

2.081

Saldo

-6.807

-7.211

-404

-6.980

-7.000

-7.011

Gemeente Achtkarspelen

30

Begroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Toekomstbestendige buitensportaccomodaties

150 N

Overige actualisaties Actualisering budgetten sportaccommodaties

40 N

Bijstelling lasten energie

12 V

Zorgplicht (vanuit taakmutatie) en indexatie Bibliotheek

118 N

Begroting zwembad Buitenpost opnemen baten

780 V

Begroting zwembad Buitenpost actualisatie lasten

87 N

Actualiseren budgetten groen

86 N

Actualisatie personeelslasten

759 N

Actualisatie kapitaallasten

21 N

Overige mutaties per saldo

47 N

Totaal

404 N

Indicatoren Beleidsindicatoren geven inzicht in de beoogde effecten van het gemeentelijk beleid. Ze zijn geen doel op zichzelf. Belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat verhaal helpt sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator % Niet-sporters

Meting

Eenheid

Referentiejaar

52,9

%

(2024)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: • •

Gemeenschappelijke regeling o Recreatieschap Marrekrite Stichting/ Vereniging o Stichting Sportcentrum 8kspelen

Gemeente Achtkarspelen

31

Begroting 2026-2029

6. Sociaal domein Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Dit programma gaat over de wettelijke taken van de gemeente op het gebied van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie. In de praktijk betekent dit dat het sociaal domein een breed scala aan thema’s en onderwerpen omvat waar inwoners dagelijks mee te maken hebben. Er is een sterke samenhang met andere programma’s, zoals onderwijs, sport, cultuur, welzijn en gezondheid. Ook het thema nieuwkomers valt onder dit programma. Daarnaast zijn er raakvlakken met het fysieke domein, bijvoorbeeld bij wonen, leefbaarheid en voorzieningen. Wij willen dat inwoners zelf de regie hebben over hun zorgvraag. Mensen moeten zorg en ondersteuning krijgen die passen bij hun behoeften en mogelijkheden. Daarbij staat de mens centraal. We werken integraal en volgens het principe één gezin – één plan – één contactpersoon. De gemeenteraad stelde in april 2019 het beleidskader Sociaal Domein vast. Hierin zijn de strategische doelstellingen en uitgangspunten vastgelegd, evenals financiële maatregelen om een sluitende begroting te bereiken. Deze maatregelen zijn nog steeds actueel. De uitdaging om de uitgaven beheersbaar te houden blijft echter groot.

Belangrijke pijlers in het beleid zijn: het versterken van de sociale basis, het methodisch en uniform werken van medewerkers en het herinrichten van de inkoop van zorg en ondersteuning. Nieuw of gewijzigd beleid Jeugd Hervormingsagenda Jeugd 2025 - 2028 Het Rijk wil lastenverlichting realiseren, waardoor gemeenten minder middelen krijgen en een andere aanpak binnen onze gemeente noodzakelijk is. In 2026 werken we aan de verdere uitrol van de POH-Jeugd en Gebiedsteams in School (GIS). Ook worden in 2026 de effecten hiervan geëvalueerd op besparingen. Inkoop Jeugdzorg Na evaluaties (PPRC, werkgroep kostenbeheersing) is de huidige inkoop Specialistische Jeugdhulp en Wonen (2024–2027) beëindigd. Het doel is om per 1 januari 2028 een nieuwe structuur die beter aansluit bij inhoudelijke doelen, kostenbeheersing en samenwerking. De voorbereidingen hiervoor zijn gestart en worden in 2026 gecontinueerd. Verordening, Beleidsregels en Financieel Besluit Door stijgende PGB-kosten en gebrek aan kaders zijn regelingen geactualiseerd. Minder uren en invoering van basis- en plustarieven moeten leiden tot lagere uitgaven. Effecten hiervan worden gemonitord en in 2026 geëvalueerd. Ontwikkelingen PGB-tarieven Momenteel is er Wetsvoorstel in voorbereiding over Dienstverlening aan huis (pgbzorgverleners krijgen vanaf 2026 werknemersbescherming).

Ook ligt er een Rechterlijke uitspraak die gemeenten verplicht formele PGB-tarieven kostendekkend te maken. Deze ontwikkelingen kunnen mogelijk financiële gevolgen hebben in 2026. Buurtgezinnen Naar aanleiding van een motie loopt onderzoek naar Buurtgezinnen en ‘Kind aan huis’ (Humanitas). De financiële gevolgen hiervan zijn nog onbekend, maar hebben mogelijk effect in 2026.

Gemeente Achtkarspelen

32

Begroting 2026-2029

Preventief Jeugdbeleid Voor de gemeente Achtkarspelen is nog grote winst te behalen in het voorkomen van jeugdhulp. Een goed onderbouwde strategie op jeugd en preventie kan de druk op de begroting verlichten. Een startnotitie hierover is in ontwikkeling en wordt in 2026 aan de gemeenteraad voorgelegd. Participatiewet Bijstandsuitkeringen De gemeente verstrekt bijstand aan inwoners die nog niet zelf in het levensonderhoud kunnen voorzien. De daling van het aantal inwoners met een bijstandsuitkering is in 2024 gestopt bij ongeveer 500 uitkeringen. Gelet op de meerjarenraming 2025-2030 op basis van de Meicirculaire 2025 houden we er rekening mee dat het aantal uitkeringen in 2026 boven de 550 komt. Re-integratie We zien dat veel van onze inwoners die een bijstandsuitkering ontvangen niet profiteren van de ruime arbeidsmarkt. In 2026 gaan we kijken welke ondersteuning we deze groep kunnen bieden om te kunnen profiteren van de ruime arbeidsmarkt. Participatiewet in balans "Participatiewet in Balans" is een programma van de Nederlandse overheid dat tot doel heeft knelpunten in de Participatiewet aan te pakken, de bestaanszekerheid te versterken en meer uit te gaan van de menselijke maat en vertrouwen. Onderdeel hiervan is een wetsvoorstel dat als doel heeft procedures rond bijstandsuitkeringen te vereenvoudigen en gemeenten meer ruimte voor maatwerk te geven.

Dit wetsvoorstel treedt deels in 2026 in werking. De financiële effecten hiervan zijn nog onbekend. Van school naar duurzaam werk De Wet van school naar duurzaam werk is een wetsvoorstel dat het kabinet in 2026 wil invoeren om jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt beter te ondersteunen bij de overgang van school naar werk en het behoud van werk. Mogelijk heeft dit financiële effecten voor 2026. Toekomstbestendige infrastructuur sociaal werkbedrijven Vanaf 2025 is tien jaar lang (impuls) budget beschikbaar om sociaal ontwikkelbedrijven toekomstbestendig te maken. In 2026 gaan we aan de slag met onze verkenning naar de gewenste sociale infrastructuur. Dit hangt samen met de evaluatie van het huidige Participatiebeleid die in 2026 is gepland en het vertrekpunt is voor het te nieuw te ontwikkelen Participatiebeleid dat in 2027 zal ingaan. Sociale basis In 2026 wordt de visie op het versterken van de sociale basis geactualiseerd. Deze visie vormt tevens de grondslag voor de nieuwe subsidieregeling die in 2027 ingaat. Dit is de opvolger van de huidige regeling die eind 2026 afloopt. Met de landelijke regelingen Integraal Zorgakkoord en Gezond en Actief Leven Akkoord hebben we als gemeente extra ruimte voor het versterken van de sociale basis in brede zin. De GALA-middelen worden deels ingezet via een gemeentelijke subsidieregeling. De regelingen lopen tot en met 2026.

We betrekken de ervaringen van de inzet van deze middelen bij de actualisatie van de visie op het versterken van de sociale basis in 2026. WMO De (her)invoering van het inkomensafhankelijke abonnementstarief is uitgesteld naar 2028. Na de evaluatie van het Wmo-beleid 2015 worden de uitkomsten meegenomen bij de voorbereiding van een nieuwe inkoop van Wmo-maatwerkvoorzieningen. Dit betreft de voorzieningen begeleiding, dagbesteding en huishoudelijke hulp. De nieuwe inkoopprocedure start in 2026, met als streefdatum voor invoering 1 januari 2027.

Gemeente Achtkarspelen

33

Begroting 2026-2029

Demografische ontwikkelingen vragen om een integrale aanpak van de opgaven op het gebied van Wonen, Welzijn en Zorg. In 2026 wordt met alle betrokken partijen, waaronder zorgaanbieders, woningcorporaties en welzijnsorganisaties, verder gewerkt aan een gezamenlijke ontwikkelrichting voor de komende jaren. Indexaties Jeugdwet en Wmo De afwijking in de budgetten voor maatwerkvoorzieningen Wmo in de begroting van 2026 ten opzichte van 2025 wordt veroorzaakt door de jaarlijkse indexering. Uitgangspunt voor deze indexering is het door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) gehanteerde prijsindexcijfer, de zogeheten OVA-indexering. Voor 2025 is deze indexering voorlopig vastgesteld op 4,18%. Voor 2026 wordt een verwachte loonstijging van 4,24% aangehouden. Daarnaast wordt bij de indexering ook gekeken naar het verschil tussen de voorlopige en de definitieve indexeringscijfers van het voorgaande jaar. Voor 2025 blijkt de definitieve loonstijging achteraf 5,18% te zijn, terwijl eerder gerekend was met 4,18%. Dit verschil wordt aanvullend verwerkt in de tarieven voor 2026. In totaal betekent dit dat de looncomponent voor 2026 stijgt met 5,24%. Deze indexering is dan ook voorlopig vastgesteld op 5,24%. Herziening WMO-budgetten Zodra meer bekend is over de eventuele (her)invoering van het inkomensafhankelijk abonnementstarief worden de budgetten herzien.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=1a5e5781-fabb-4781-aee0-f97c2cd5222e