CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

05 - Bijlage 1 - Kadernota 2023-2026.docx

Raadsvergadering 14 juli 2022, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Kadernota 2023 – 202620.685 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................2 Leeswijzer .........................................................................................................3 Inleiding ...........................................................................................................4 IN VOGELVLUCHT...............................................................................................6 BESTUURSAKKOORD ..........................................................................................7 KADERNOTA 2023-2026 .......................................................................................18 1 Ontwikkelingen Kadernota 2023-2026 ..............................................................19 1.1 Startsituatie ............................................................................................19 1.2 Gemeentefonds .......................................................................................19 1.3 Bestaand beleid .......................................................................................21 1.4 Nieuw of gewijzigd beleid ..........................................................................22 2 Reserves en weerstandsvermogen ...................................................................23 3 Ontwikkelingen in beleid

.................................................................................24 Programma 0 - Bestuur en ondersteuning .........................................................24 Programma 1 - Veiligheid ...............................................................................31 Programma 2 - Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................32 Programma 3 - Economie ...............................................................................35 Programma 4 - Onderwijs...............................................................................35 Programma 5 - Sport, cultuur en recreatie ........................................................36 Programma 6 - Sociaal domein........................................................................37 Programma 7 - Volksgezondheid en milieu ........................................................41 Programma 8 - Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing ...........................41 Overhead .....................................................................................................41 4 Voorstel aan de raad ......................................................................................57 BIJLAGE I Financiële ontwikkeling .......................................................................58

Kadernota 2022 - 2025

2

Leeswijzer Vooraf De Kadernota is eigenlijk het belangrijkste instrument in de planning- en controlcyclus. Daarmee kan de raad sturen op de inhoud van de begroting 2023 en volgende jaren. BELEIDSVOORSTELLEN In de Kadernota staan allerlei voorstellen voor nieuw of gewijzigd beleid. De raad geeft richting en bepaalt welke projecten voorrang moeten krijgen. En daarmee legt de raad de basis voor de verdere uitwerking van de begroting 2023. FINANCIEEL In de Kadernota proberen we ook inzicht te geven in de financiële ruimte voor 2023 en verdere jaren. Samen met de beleidsvoorstellen ontstaat een volledig beeld waarmee de raad op hoofdlijnen kan sturen. Maar alles natuurlijk met de kennis van het moment. VERTALING IN DE BEGROTING In de begroting 2023 worden alle voorstellen verwerkt die door de raad positief zijn beoordeeld. En natuurlijk worden ook ontstane ontwikkelingen ná de behandeling van de Kadernota meegenomen. OPBOUW VAN DE KADERNOTA De Kadernota is verdeeld in drie stukken:  VOORAF  KADERNOTA 2023-2026  BIJLAGE In VOORAF beginnen we met de Inleiding. Daarna starten we met de Kadernota In Vogelvlucht. Hierin worden de belangrijkste ontwikkelingen getoond. In KADERNOTA 2023-2026 beschrijven we in hoofdlijnen de startsituatie, de ontwikkelingen in het gemeentefonds en bestaand en nieuw beleid met aansluitend een samenvatting daarvan in cijfers.

Omdat de Kadernota invloed heeft op het financieel perspectief schetsen we ook de invloed daarvan op onze reserves en het weerstandsvermogen. Direct daarna gaan we dieper in op alle ontwikkelingen in het beleid. En we besluiten met het voorstel aan de Raad. In de BIJLAGE vindt u tenslotte een samenvatting in cijfers. We wensen u veel leesplezier!

Kadernota 2022 - 2025

3

Inleiding Voor u ligt de Kadernota 2023-2026. Deze kadernota is tot stand gekomen in nauwe samenspraak tussen het recent geïnstalleerde college en de voorbereidingen die zijn gedaan door het oude college. Voordat u deze nota leest, is het belangrijk om een paar dingen op te merken. Financieel perspectief De financiële vooruitzichten voor de gemeente zijn nog steeds erg onzeker. Een waarschuwing is daarom op zijn plaats. Met als uitgangspunt gezonde, houdbare en toekomstbestendige gemeentefinanciën heeft de raad er twee jaar geleden bij de begrotingsbehandeling 2021-2024 voor gekozen om een pakket ombuigingen door te voeren. Ondanks dat hiertoe noodzaak werd gezien, voelde dit tegelijk erg onrechtvaardig. Keer op keer is in verschillende onderzoeken en arbitragezaken bevestigd dat gemeenten onvoldoende door het rijk worden gecompenseerd voor de decentralisaties in het Sociaal Domein. Echter, structurele oplossingen voor de werkelijke oorzaak bleven en blijven tot groot ongenoegen uit. Nu, terwijl het ombuigingsprogramma nog volop loopt, is ook de vrees voor de donkere wolken uit de herijking van het gemeentefonds realiteit geworden. Ondanks gezamenlijke inspanningen door benadeelde gemeenten, gemeenten die zich solidair opstellen en lobby's in Den Haag is het nieuw beoogde model geforceerd en met al zijn tekortkomingen doorgevoerd. Dat raakt ook onze gemeente volop.

Voorafgaand aan deze Kadernota is er heel wat rekenwerk geweest om duidelijkheid te krijgen over de effecten van herijking zoals de regering die onlangs de meicirculaire bekend heeft gemaakt. De conclusie is dat nauwelijks is in te schatten hoe de ontwikkelingen zullen uitpakken vanaf 2026. Het structurele perspectief blijft dus onverminderd onzeker. Als onderdeel van alle ontwikkelingen zien we voor de jaren tot en met 2025 een forse toename van het accres. We mogen ons daarmee echter niet rijk rekenen. We hebben deze middelen hard nodig om de prijsontwikkelingen en indexaties op te vangen. Deze zijn ver bovengemiddeld. Het bedrag dat de gemeente ontvangt, is sterk afhankelijk van wat de overheid zelf daadwerkelijk uitgeeft of niet. Dus als de overheid plannen niet realiseert en dus niet investeert, krijgen gemeenten ook minder inkomsten. Die onzekerheid hangt boven het perspectief dat nu voor ons ligt. In vogelvlucht We hebben er bij de inleidende beschouwingen van deze Kadernota voor gekozen om een aantal ontwikkelingen wel te noemen, maar deze niet op geld te zetten. Hierbij zijn onder meer de onderstaande overwegingen van belang: "Politieke keuze" Bij sommige onderwerpen moet nog een politieke en beleidsmatige keuze worden gemaakt. De te maken keuzes vormen de basis voor de financiële uitwerking. Hierbij geldt: eerst plan, dan geld.

“Plan voor voltooiing” Hiermee bedoelen we dat een aanvraag voor extra fte moet passen in een plan. Met deze uitzondering dat er bij tijdelijke inzet ruimte mag zijn om dat plan goede handen en voeten te geven. Dan gaat de ‘kost voor de baat uit’ en trekken we er geld voor uit. "Geen knaken, geen taken" Hiermee bedoelen we dat de overheid ons als gemeente vaak taken oplegt, zonder middelen, of met middelen die wellicht niet toereikend zijn. We volgen hierin een strakke lijn: het gegeven budget is taakgericht voor de uitvoering inclusief personele bezetting.

Kadernota 2022 - 2025

4

Als er geen geld beschikbaar komt, kiezen we er eerst voor om de taak niet op te nemen tenzij het onze inwoners direct raakt wanneer we iets (wettelijks) niet doen. Vanuit de bovenstaande overwegingen en rekening houdend met ontwikkelingen en andere relevante uitgangspunten legt het college de raad deze kadernota aan u voor. Buitenpost, 14 juni 2022 Burgemeester en wethouders van Achtkarspelen

Kadernota 2022 - 2025

5

IN VOGELVLUCHT OM TE BEGINNEN Vertrekpunt voor deze Kadernota Het vertrekpunt voor deze Kadernota is de begroting 2022-2025. Naast de gevraagde middelen voor ontwikkelingen in het kader van nieuw beleid is in deze Kadernota ook de meicirculaire 2022 meegenomen. Deze meicirculaire 2022 is de meest ingewikkelde van de afgelopen 20 jaar mede doordat de herverdeling van het gemeentefonds is verwerkt. Daarnaast is het coalitieakkoord Rutte IV verwerkt in de startnota en de maartbrief. Dat gaf al flinke accressen te zien tot en met 2025. Helaas ook een 'ravijn' in 2026, mede door het in stand houden van de opschalingskorting. In deze meicirculaire 2022 komt daar bovenop de effecten van de Voorjaarsnota. Daar zitten hogere rijksuitgaven in als gevolg van defensie, opvang vluchtelingen, inflatie, koppeling OAW. Dat geeft ook flink hogere accressen. Helaas is het ravijn in 2026 nog wat dieper door een extra uitname van het Rijk in dat jaar van € 1,377 miljard die onvoldoende is toegelicht. Voor onze gemeente leidt e.e.a. tot grote onzekerheid in de begrotingsontwikkeling (het structureel reëel evenwicht). De vraag die zich daarbij aandient is of dit tot aanvullende maatregelen of anderszins moet leiden en of de hoge accressen nog moeten worden gematigd voor ontwikkelingen, waar we nu nog onvoldoende zicht op hebben.

Voor een verdere toelichting verwijzen we u naar paragraaf 1.2 Gemeentefonds. Uitgangspunten Kadernota Rekening houdend met het vertrekpunt van deze Kadernota is deze Kadernota beleidsarm, waarbij wel rekening is gehouden met de ontwikkelingen, die op ons afkomen. De uitgangspunten bij deze Kadernota zijn: - Ontwikkeling begroting Voor het meerjarenperspectief voor de begroting 2023-2026 koersen we vanuit deze Kadernota op een structureel sluitende meerjarenbegroting. - Indexering en prijscompensatie Eerder dit jaar zijn op de LIS de uitgangspunten voor de Kadernota 2023-2026 en de begroting 2023-2026 geagendeerd. Op basis van ons vaste ijkpunt uit de septembercirculaire (jaar t-1) voor de nieuwe begroting hanteren we voorlopig een verwachte loon en prijsstijging van 1,9%. Voor de berekening van het netto effect van de meicirculaire voor deze Kadernota houden we hier door middel van stelposten rekening mee. De oorlog in Oekraïne heeft ook gevolgen voor onze gemeente. Naast de noodzakelijke opvang van vluchtelingen zijn er ook economische gevolgen. De prijsstijgingen van verschillende producten zullen zeker hun impact hebben op onze begroting en jaarrekening en die van de Werkmaatschappij 8KTD. Zie hiervoor ook paragraaf 1.3; Ontwikkelingen bestaand beleid.

- Algemene uitkering (AU) - nieuw beleid Indien voor nieuw beleid financiële middelen opgenomen zijn in de algemene uitkering, gaan we uit van een budgettair neutraal effect op het saldo. - Algemene uitkering (AU) - ontwikkelingen in bestaand beleid: Voor areaal, loon- en prijsontwikkelingen zijn financiële middelen opgenomen in de algemene uitkering. Daarmee geldt ook voor de in de Kadernota vermelde onderwerpen met betrekking tot bestaand beleid, dat deze een budgettair neutraal effect op het saldo hebben.

Kadernota 2022 - 2025

6

- Incidentele posten (AR) Voor incidentele lasten (looptijd van 1-3 jaar) met betrekking tot diverse onderwerpen in deze Kadernota hanteren wij de lijn, dat deze ten laste van de algemene reserve (AR) worden gebracht. In de algemene reserve wordt rekening gehouden met deze uitname. Hiermee creëren we een meer zuiver beeld van ons begrotingssaldo. Op grond van de voorschriften hebben we de verantwoordelijkheid om een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is. Op basis van dit criterium toetst de Provincie onze begroting. Overigens hanteren we de lijn van incidentele posten ten laste van de AR inmiddels al meerdere jaren. Zie hiervoor ook het overzicht van de algemene reserve op bladzijde 20. - Bijdragen werkmaatschappij 8KTD In deze Kadernota zijn diverse onderwerpen opgenomen, waarvan de uitvoering bij de werkmaatschappij ligt. Uitgangspunt voor de gezamenlijke onderwerpen is een 50%-50% bekostiging vanuit beide gemeenten. Mocht een onderwerp slechts op één van de gemeenten betrekking hebben en de uitvoering ligt bij de werkmaatschappij dan is er sprake van een "tenzij". De kosten worden dan door de vragende gemeente in de bijdrage aan de werkmaatschappij verrekend. - Nieuwe en gewijzigde wetgeving Voor verschillende onderwerpen komt nieuwe of gewijzigde wetgeving op ons af.

Onderwerpen waar de financiële impact is in te schatten maken integraal deel uit van de kadernota. Onderwerpen waar op dit moment nog niet duidelijk is, of en in hoeverre de gemeente hiervoor wordt gecompenseerd in de Algemene Uitkering, maken niet integraal deel uit van de kadernota. Dit betreft op dit moment: - Inspecties voorzieningen gastouderopvang GGD, - Opstellen Warmte Uitvoerings Programma's, verdere verkenning Transitievisie Warmte en samenhangende capaciteitsvraagstukken en structurele inbedding energiecoaching Deze onderwerpen worden hierna waar nodig wel toegelicht evenals een aantal andere ontwikkelingen. PROGRAMMA'S - inhoudelijk

BESTUURSAKKOORD Het bestuursakkoord kent een aantal onderdelen die meegenomen zijn in de kadernota: Beurtschip Het nieuwe college blijft inzetten op werk-leerprojecten als bijvoorbeeld ‘Beurtschip’ en ‘Spitkeet’. Die bewijzen succesvol te zijn in de uitstroom van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar regulier werk. Bijzondere opsporingsambtenaren, BOA's Er komt één (op jeugd gerichte) BOA extra (1 fte). Hij of zij heeft vooral een belangrijke preventieve taak en onderhoudt daarom goede contacten met de jeugd van Achtkarspelen. Verder houdt deze BOA zich in het veiligheidsdomein bezig met parkeren en de overlast van drank- en drugsgebruik. Dorpencoördinator Om de binding tussen inwoners en de gemeente te bevorderen krijgt elk dorp een vast aanspreekpunt in de gemeentelijke organisatie (dorpencoördinator, 1 fte). Een belangrijk onderdeel van de beoogde rolinvulling betreft het structureel afleggen van raadsbrede werkbezoeken in de gemeente over thema’s die op de politieke agenda staan.

Kadernota 2022 - 2025

7

Beleidsontwikkeling en implementatie Overheids- en Burgersparticipatie We willen een betere aanpak van burgersparticipatie bij de totstandkoming van beleid en uitvoering. Daarnaast willen we ook onze rol vanuit overheidsparticipatie professioneel en betrouwbaar vormgeven. Het uiteindelijke doel is om aan de voorkant te investeren in een goed beleidsproces met het betrekken van de juiste doelgroepen. Dit in nauwe samenwerking met de dorpencoördinator. We bekijken of en zo ja op welke wijze en met welke inzet het nodig is om deze verbetering vorm te geven.

WONEN EN WERKEN Uitvoeringsplannen ANNO III De gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel en de Provinsje Fryslân en Wetterskip Fryslân zijn de derde periode van samenwerking in gegaan. Hiervoor hebben zij een agenda opgesteld met een looptijd tot en met 2025. Samen willen ze de regio naar een hoger plan tillen, en in 2040 de topregio van NoordNederland zijn als het gaat om wonen, werken en recreëren. Samen met de regionale samenwerkingspartners zetten ze de schouders er onder, langs het spoor van sûn, grien en ûndernimmend. Begin 2022 is gestart met de uitwerking: welke resultaten willen we wanneer boeken, met welke maatschappelijke partners pakken we de opgaven op, welke middelen zijn daarvoor nodig en waar vinden we die? Dit verschilt per opgave. Sommige opgaven lopen nog door vanuit ANNO II en hebben fors de wind in de rug. Er zijn ook volledig nieuwe opgaven, die vanaf de basis moeten worden opgebouwd. Op dit moment worden de opgaven nader uitgewerkt in uitvoeringsplannen. Past de uitwerking van de opgave in bestaande inhoudelijke en financiële kaders, dan beslissen de colleges, GS en DB van het Wetterskip er over. Past het niet en is er iets extra nodig, dan is dat een bevoegdheid van de raden en leggen de dagelijks besturen voorstellen voor de betreffende begrotingsprogramma's ter besluitvorming voor.

Zodra er meer zicht is op de planning van de besluitvorming over de uitvoering van de verschillende opgaven wordt dit inzichtelijk gemaakt. De raden, Provinciale Staten en het AB van het Wetterskip worden op de hoogte gehouden met een voortgangsrapportages. Ontwikkelingen rondom gasleveranties door Gazprom De oorlog in de Oekraïne brengt met zich mee dat de rijksoverheid de inkoop van energie door overheden via Gazprom wil beëindigen per 10 oktober 2022. In het huidige contract liggen de prijzen vast voor 2022 en voor 2023 is voor 50% van de gasinkoop en 30% van de inkoop elektriciteit de prijs vastgeklikt. De markt wil op dit moment niet verder gaan dan deze percentages. Het is de bedoeling met ingang van 2024 over te gaan op lokaal geleverde duurzame energie. Momenteel is de Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân (OVEF) bezig in kaart te brengen wat de gevolgen van het opzeggen van het lopende contract zijn; het loopt nog tot eind 2023. Er worden gesprekken met marktpartijen gevoerd om te komen tot een nieuw contract tot 1 januari 2024 en daar ligt nog een aanzienlijke uitdaging. Het is van belang om te beseffen dat het verdere verloop van dit proces grote onzekerheden kent voor de beschikbare budgetten, waarbij het nadelige effect het grootst zal zijn als er een nieuwe contractpartner per 1 oktober 2022 wordt gevonden.

De rijksoverheid heeft aangegeven de directe kosten van de contactopzegging voor haar rekening te willen nemen, maar laat de kosten van een nieuwe aanbesteding en de daaruit voortvloeiende hogere energiekosten voor rekening van de gemeente.

Kadernota 2022 - 2025

8

In OVEF-verband liggen drie scenario's voor ter besluitvorming: 1. Als we erin slagen om per 10 oktober een nieuw contract af te sluiten, dan zijn de budgetten met ingang van die datum ontoereikend en moet de huidige en de begroting 2023 hierop worden aangepast. Indicatief zijn hier enkele tonnen mee gemoeid. 2. Als we geen nieuw contract kunnen afsluiten, dan blijft Gazprom partner tot eind 2023 en zal op enig moment de (hogere) prijs bepaald worden voor het nog niet vastgeklikte deel van de gas en elektriciteit inkoop. Dit betekent dat het budget voor 2023 verhoogd moet worden, maar naar verwachting minder drastisch als in scenario 1, hoewel ook dat niet met zekerheid te zeggen valt. 3. We zeggen het contract op zonder alternatief, waardoor de bedrijfsvoering vastloopt. Afspraken kade- en oeverbeheer in Fryslân Langs de diverse Friese vaarwegen liggen vele kilometers aan oevers. In 2014 heeft de Provincie Fryslân ervoor gekozen om eerst de prioriteit te leggen bij de toedeling en het beheer van de vaarwegen, maar wel met de intentie om als vervolg hierop het oeverbeheer toe te wijzen. Om ook op het vlak van het beheer van de oevers tot goede afspraken te komen, gaf Provinciale Staten in 2018 opdracht om vier varianten uit te werken. De basis daarvoor was de door de provincie Fryslân vastgestelde startnotitie “Oeverbeheer vaarwegen” van 25 april 2018.

Op 29-09-2020 heeft het college besloten om in te stemmen met de voorkeursvariant van de stuurgroep “Oevers vaarwegen”, de variant 5 (praktisch functionele benadering), met een kanttekening voor het instellen van een oeverfonds omdat de precieze inhoud en vorm op dat moment nog onduidelijk was. Op 20-10-2020 is een memo met bijbehorende stukken van het college verstuurd aan de raad (via de LIS). Tijdens het verder inhoudelijk uitwerken van de voorkeursvariant in 2021/2022 is gebleken dat er een aantal onderdelen zijn waar betrokken partijen op verschillende wijze naar kijken en invulling aan geven. Dit heeft ook gevolgen voor de verantwoordelijkheden van de oevers en toedeling hiervan. Om hier duidelijkheid in te verkrijgen is meer tijd nodig dan vooraf ingeschat. Volgens huidige planning zal de uitwerking voor de zomer van 2022 afgerond worden waarna besluitvorming voor het verdere proces en oeverfonds na de zomer plaats kan vinden. Uiteindelijk is het aan de provinciale staten om een definitief besluit te nemen over de toedeling van de oevers langs vaarwegen in de Provincie Fryslân, waarbij de gemeentebesturen en het Wetterskip Fryslân de provincie adviseert. Hierna zijn de technische en financiële consequenties voor onze gemeente duidelijk en kan de vertaling hiervan meegenomen worden in de begroting (volgens huidige planning begroting 2024).

MFC Twijzelerheide Op dit moment is het onderzoek naar de haalbaarheid van een MFA in Twijzelerheide in uitvoering. Er worden verschillende varianten beoordeeld en er vindt een draagvlakonderzoek plaats. Medio 2022 zijn de resultaten bekend en wordt de raad om besluitvorming gevraagd. Deze besluitvorming kan financiële consequenties met zich meedragen voor de meerjarenbegroting vanaf 2024/2025. Verplaatsen sportvelden Surhuisterveen Het college zet in op een betere benutting en ontsluiting van het bedrijventerrein Lauwerskwartier in Surhuisterveen, gelijktijdige ontwikkeling van woningbouw en het bieden van voldoende perspectief om de sportbeoefening de benodigde ruimte te geven met beoogde verplaatsing van de sportvelden. Voorbereiden actualisatie Bodemkwaliteitskaart De huidige vigerende bodemkwaliteitskaart is op 16 oktober 2018 vastgesteld door het college en dient iedere vijf jaar te worden geactualiseerd. De vigerende bodemkwaliteitskaart en de bijbehorende Nota bodembeheer 2018 zijn in samenwerking

Kadernota 2022 - 2025

9

met 11 gemeenten (bodembeheersgebied) onder regie van de Fumo opgesteld. De voorbereiding voor een gezamenlijke nieuwe bodemkwaliteitskaart zal naar verwachting in de tweede helft van 2022 van start gaan. Net als de vigerende bodemkwaliteitskaart wordt weer gestreefd naar een gezamenlijke invulling van de actualisatie. Dit betekent dat de kosten worden verdeeld over de gemeenten die momenteel deel uitmaken van hetzelfde bodembeheersgebied van de bodemkwaliteitskaart. De verwachting is dat de kosten kunnen worden gedekt uit het huidige budget 'bouwstoffenbesluit'. De kosten voor deze voorbereiding zijn echter nog niet bekend. Omgevingswet Naar verwachting treedt de Omgevingswet op 1 januari 2023 in werking. Deze wet moderniseert, bundelt en vereenvoudigt de wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Met als basis een goede balans tussen het benutten en beschermen van onze leefomgeving. De Omgevingswet brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze transitie loopt ook na de inwerkingtreding nog door tot in ieder geval 2030. Het jaar 2023 staat in het teken van doorontwikkeling. Het opdoen van kennis en ervaring in de praktijk en het verder uitwerken en/of bijstellen van onze systemen, informatievoorzieningen, werkprocessen en beleidscyclus, om op deze wijze onze dienstverlening optimaal uit te blijven voeren.

Daarbij geven we ook verder vorm aan ons participatiebeleid, één van de pijlers uit de Omgevingswet. Ook starten we met het vormgeven van het omgevingsplan aan de hand van een in 2022 ontwikkeld handboek en doorlopen pilot. Wonen Vorig jaar is extra budget beschikbaar gesteld voor de jaren 2022 en 2023 om ons ambitieus woningbouwprogramma te realiseren. Vanuit het Rijk wordt er de komende jaren ook extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. Duurzaamheid, Transitievisie warmte c.a. Invoering Energieloket n.a.v. vaststelling Transitievisie Warmte, de Duurzaamheidsagenda en ANNO III Vanuit de Transitievisie Warmte neemt het energieloket een belangrijke plek in voor de dienstverlening naar burger en bedrijf. Deze kunnen met duurzaamheidsvragen bij dit loket terecht. Het loket deelt informatie via website en bijvoorbeeld nieuwsbrieven, organiseert energiemarkten, ondersteunt projectmatige aanpakken, biedt producten aan zoals quick scans en andere energiebesparende maatregelen. In 2022 starten we met de evaluatie van het Energieloket en worden er vervolgacties bepaald over hoe we invulling willen geven aan de taken die voortvloeien uit de Duurzaamheidsagenda en de Transitievisie Warmte.

Deze aanvullende formatie wordt alleen ingevuld als er vanuit het Rijk voldoende middelen beschikbaar komen voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte. Opstellen Warmte Uitvoerings Programma's, verdere verkenning Transitievisie Warmte Voor de uitvoering van de Transitievisie warmte moeten Wijk Uitvoeringsplannen worden gemaakt. In samenspraak met de dorpen zullen concrete plannen worden gemaakt en uitgevoerd om de dorpen, in fasen, uiteindelijk aardgasvrij te maken. Hier zijn projectleiders voor nodig om samen met de dorpen en een integraal gemeentelijk projectteam aan de slag te gaan. In 2022 volgt een nadere uitwerking hiervan voor de (formatieve) invulling. Daarbij zal worden gekeken of er mogelijk regionaal of provinciaal kan worden samengewerkt. De beoogde capaciteitsinvulling vindt alleen plaats als er vanuit het Rijk voldoende middelen beschikbaar komen voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte.

Kadernota 2022 - 2025

10

Kwaliteitscriteria Energiebesparing en Duurzaamheid, toezichtsprogramma bedrijven Binnen de Kwaliteitscriteria is een nieuwe (wettelijke) taak geformuleerd. Deze vraagt om een geringe uitbreiding van de formatie met een taakomvang van ca. 3,5 uur per week. De beoogde capaciteitsinvulling vindt alleen plaats als er vanuit het Rijk voldoende middelen beschikbaar komen voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte. Inbedding energiecoaching Op dit moment wordt de energiecoaching in onze gemeente ingezet met incidentele middelen (subsidie provincie). Deze subsidie is eenmalig en loopt einde van dit jaar af. Omdat er op dit moment geen zicht is op structurele compensatie, betekent dit dat de energiecoaching per 2023 niet langer kan worden voortgezet. Toezicht en Handhaving De gemeente is wettelijk verplicht om toezicht te houden op gastouderopvang. De GGD voert dit toezicht voor ons uit. Momenteel wordt 10% van de gastouderopvang gecontroleerd. De gemeente is wettelijk verplicht om dit percentage per 2023 op te hogen naar 50%. Dit levert zowel een hogere kostenpost op voor wat betreft de dienstverlening van de GGD als een extra administratieve en juridische last binnen de eenheid Toezicht & Handhaving. Deze extra kosten worden geschat op € 21.000 jaarlijkse kosten inspecties door GGD, € 16.500 jaarlijkse kosten voor de eenheid Toezicht & Handhaving.

De compensatie die wij hiervoor vanuit het rijk ontvangen is ruimschoots onvoldoende om deze extra kosten te dekken. Dit betekent dat wij deze wettelijke taak niet uit kunnen voeren en in gebreke blijven. Verschuiving taken naar Fumo Uit de Omgevingswet volgt dat we een belangrijk deel van onze taken op gebied van Milieu (vergunningen, toezicht en handhaving) over moeten dragen aan de Omgevingsdienst, de Fumo. Daarnaast onderzoeken we of het wenselijk is om op andere taakvelden ook taken naar de Fumo over te hevelen vanwege o.a. kwetsbaarheid en kwaliteit. In de loop van 2023 volgt hiertoe een voorstel. De financiële gevolgen zijn nog niet helder. Wat we wel weten is dat de uitvoering door de Fumo doorgaans duurder is dan wanneer we het zelf doen.

SAMENLEVING Sociaal Domein De uitdaging om onze inwoners passende ondersteuning te bieden én collectieve maatschappelijke voorzieningen te behouden is groot. De transformatie naar meer zelfredzame burgers en netwerken en minder beroep op professionele maatwerkvoorzieningen blijkt een complexe opgave voor gemeenten. De complexiteit om onze Wmo-kosten te beheersen komt mede door veranderende wetgeving, denk aan het Wmo-abonnementstarief, maar ook jurisprudentie die het "recht op Wmomaatwerkvoorzieningen" versterkt. Ook de uitvoering van de Jeugdwet blijft stijgende kosten met zich meebrengen, terwijl de inkomsten in komende jaren zullen teruglopen. Gezien er in onze gemeente bovengemiddeld veel kwetsbare gezinnen/kinderen wonen, vraagt dit om maatregelen om de oplopende kosten te beheersen. De discussie met het Rijk over het compenseren van gemeentelijke tekorten op het terrein van Jeugd en Wmo loopt door. Een positieve ontwikkeling is dat de gemeentelijke inspanning en de arbeidsmarkt ertoe hebben geleid dat het aantal inwoners dat werkt toeneemt en het aantal uitkeringen dalende is. Wij hopen deze trend door te zetten in de komende jaren. Wij willen met de middelen die daarvoor beschikbaar zijn de sociale basis optimaal versterken om de transformatie een stap verder te brengen.

Wij zullen ons sterker richten op de meest kwetsbare inwoners, hulpvragen van zelfredzame inwoners zullen eenvoudiger worden afgehandeld. Daarnaast willen wij samen met onze professionele

Kadernota 2022 - 2025

11

zorgaanbieders aan de slag om ook hun een stevigere rol te geven in de transformatie van het Sociaal Domein. Hiervoor vinden wijzigingen plaats in de inkoopstrategie Jeugd per 2023 en gaan wij lokaal aan de slag met de implementatie van de door de gemeenteraad vastgestelde inkoopstrategie Wmo/Participatiewet, resulterend in nieuwe inkoop per 2022/2023, effectief in 2024. In samenhang pakken wij deze opgaven op. Lokale inclusieve agenda Gemeenten hebben vanuit de ratificatie van het VN-verdrag handicap de verplichting om een Lokale Inclusieve Agenda (LIA) op te stellen. In de LIA wordt beschreven welke activiteiten/instrumenten de gemeente inzet om de gemeente toegankelijker te maken voor mensen met een beperking. Vanwege overige prioritering is hier tot nu toe geen voorrang aan gegeven. De gemeenteraad van Tytsjerksteradiel heeft het college inmiddels de opdracht gegeven om te komen tot een LIA. Een mooi moment om ook in Achtkarspelen met de LIA aan de gang te gaan. Tegelijkertijd kan de uitvoering van de motie Dementievriendelijke gemeente hierin meegenomen worden. Voor zowel het opstellen als het uitvoeren van de LIA heeft de gemeenteraad nog geen budget beschikbaar gesteld. Voor het opstellen van een LIA kan meegelift worden op de ontwikkelingen in Tytsjerksteradiel. Op dit moment is nog niet te zeggen of en zo ja hoeveel budget nodig is voor het uitvoeren van de LIA.

Mocht budget nodig zijn, dan zal de raad gevraagd worden om hiervoor budget vrij te maken. Exploitatie zwembad De Kûpe in de gemeentelijke organisatie Het college wil graag de exploitatie van zwembad De Kûpe onderbrengen in de gemeentelijke organisatie. Belangrijkste argumenten hiervoor zijn: een overzichtelijker en helderder construct voor gemeente en personeel waardoor we meer grip hebben op de exploitatie en we minder risico’s lopen. Hiervoor zal in het derde kwartaal van 2022 een voorstel aan de raad worden voorgelegd. Indien de gemeenteraad hier ook mee instemt zullen de vervolgstappen worden gezet om te komen tot een beëindiging van de huidige N.V. en Stichting die zwembad De Kûpe op dit moment exploiteren. Daarbij zal het huidige personeel van de N.V. worden overgenomen door de gemeente en worden ondergebracht in de gemeentelijke organisatie. Brede Regeling Combinatiefuncties 2023 e.v. Sinds 2008 kunnen gemeenten via enkele opeenvolgende regelingen met cofinanciering van het Rijk functionarissen inzetten die sport of cultuur verbinden met andere domeinen, zoals onderwijs, zorg, welzijn of het bedrijfsleven. Het doel van deze landelijke regelingen is Nederlanders te motiveren voor deelname aan sport en/of cultuur. De huidige Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) verving per 1 januari 2019 de eraan voorafgaande Brede Impuls Combinatiefuncties.

Het kabinet wil er mede via de regeling aan bijdragen dat iedereen een leven lang met plezier kan sporten en bewegen en toegang heeft tot cultuur. Tot nog toe vulde de gemeente Achtkarspelen dit met tijdelijke functies omdat hiervoor geen ‘structurele’ middelen vanuit het Rijk beschikbaar worden gesteld. In het begin ging dit per jaar en de laatste jaren gebeurde dit voor een aantal jaren per keer. Van 2008 t/m 2022 zijn er jaarlijks financiële middelen beschikbaar gesteld vanuit het Rijk voor het invullen van combinatiefuncties. Het niet structureel invullen van deze functies is niet erg efficiënt. Zo moet er na 3 jaar weer afscheid genomen worden van collega’s die een breed netwerk in onze mienskip hebben opgebouwd. Vanuit het Rijk hebben we eerste signalen ontvangen dat er vanaf 2023 wederom financiële middelen beschikbaar zullen komen voor het invullen van combinatiefunctionarissen. Mocht dat duidelijk zijn voor het opstellen van de begroting dan willen we in de begroting met een budgetneutraal voorstel komen waarbij we deze functies wel structureel kunnen invullen.

Kadernota 2022 - 2025

12

BESTUUR EN DIENSTVERLENING Organisatieontwikkeling Door een hoog ziekteverzuim, aanzienlijk verloop en het feit dat vacatures moeilijk te vervullen zijn door een krappe arbeidsmarkt is de werkdruk in de organisatie hoog. Dit is terug te zien in het recent uitgevoerde MTO van mei 2022. Het gaat daarbij vooral om problematiek die zich in de werkmaatschappij voordoet, al hebben ook de clusters Beheer last van de moeilijke arbeidsmarkt. Gevolg van de geschetste problematiek is naast een hoge werkdruk, ook dat de uitvoering van taken onder druk komt te staan met als risico dat de dienstverlening verslechtert en ontwikkelingen (zoals nieuw beleid, ictimplementaties, enz.) vertraagt. De oorzaken zijn divers en grijpen ook op elkaar in. Om hier iets aan te doen is het nodig om een aantal zaken in gang te zetten. Daarnaast moet er gewerkt worden aan veranderingen op de langere termijn. Waarbij ook het feit dat tot 2030 ongeveer 25% van het personeelsbestand met pensioen gaat betrokken moet worden. Evenals de aanbevelingen uit de Evaluatie van de werkmaatschappij waarbij er voor de komende jaren ingezet wordt op verdere doorontwikkeling van de huidige wijze van samenwerking. Hiervoor zal een plan gemaakt worden dat eind 2022 gereed is. In deze Kadernota is een aantal gerichte maatregelen uitgewerkt die vooruitlopend op het nog te ontwikkelen plan wel al in gang gezet moeten worden.

Dit betreft de onderwerpen: 1. Personeelsbeleid en ontwikkeling; 2. Versterking ondersteuning; 3. Thuiswerken; 4. Strategische advisering Deze onderwerpen worden hierna verder geduid en uitgewerkt. 1. Personeelsbeleid en ontwikkeling Vlootschouw: in-, door- en uitstroom medewerkers - (KN 00.04.17) In de periode tot 2030 bereikt 25% van onze medewerkers de pensioengerechtigde leeftijd. Daarnaast hebben we te maken met steeds veranderende opgaven en een krappe arbeidsmarkt. Uit de evaluatie van de WM8KTD blijkt dat er een formatieve verschuiving van uitvoering naar strategie nodig is. In 2021 is gestart met Strategische Personeelsplanning. Onderdeel daarvan is een ‘vlootschouw’ om het ontwikkelpotentieel van onze medewerkers beter in beeld te krijgen. Met dat inzicht kunnen HR-instrumenten als mobiliteit, loopbaanontwikkeling, talentprogramma’s en Leren & Ontwikkelen gerichter en effectiever worden ingezet. Daardoor krijgen onze medewerkers de kans zich te ontwikkelen binnen onze organisatie en binden we waardevolle arbeidskrachten langer aan ons. Recruitment, werving en selectie personeel HR: Recruitment - (KN 00.04.16) Het is van belang in te zetten op de ontwikkeling van een adequate arbeidsmarktstrategie. Zoals hiervoor is aangegeven wordt de arbeidsmarkt steeds krapper en verandert onze vraag naar arbeidskrachten door onze schaalgrootte en de daarmee samenhangende opgaven.

Op dit moment zijn wij onvoldoende onderscheidend in de markt. Het is daarom van belang om onze concurrentiepositie als werkgever te verbeteren zodat we medewerkers met de juiste capaciteiten aan kunnen trekken. Met een specifiek hierop toegespitst Werving en Selectiebeleid en de inzet van gericht recruitment willen we onze achterstand inlopen. Onderzoek loongebouw De doorontwikkeling van onze organisaties vergt een nader onderzoek naar ons loongebouw. In het vorig jaar uitgevoerde benchmarkonderzoek is aangegeven dat ons

Kadernota 2022 - 2025

13

loongebouw op dit moment niet marktconform is. Het is niet toegesneden op de schaalgrootte en de daarmee vereiste strategische capaciteit van de organisatie. Het is waarschijnlijk dat een op de huidige situatie (Werkmaatschappij, werkend voor een gebied met >60.000 inwoners) toegesneden loongebouw positieve effecten heeft op onze arbeidsmarktpositie. Dit onderzoek voeren we in 2022 uit, zodat de eventuele gevolgen hiervan bij de begroting afgewogen kunnen worden. De kosten voor het onderzoek worden geschat op € 15.000. De helft van dit bedrag komt voor rekening van onze gemeente. Herinrichting teams De werkdruk bij de leidinggevenden is veel te hoog. Dit komt mede door de omvang van een aantal teams. Waar een algemeen aanvaardbare omvang van 15 tot 20 mensen normaal is, hebben wij teams met 40 tot 50 mensen en 1 leidinggevende. Gevolg hiervan is ook dat medewerkers aangeven onvoldoende contact te hebben met hun leidinggevende, hetgeen de werkbeleving niet ten goede komt. Het college ziet de urgentie dat deze situatie moet veranderen en zal daartoe een voorstel ontwikkelen. 2. Versterking ondersteuning Kwantitatieve en kwalitatieve impuls stafdiensten (HR en communicatie) – (KN 00.04.12) In de periode tot eind 2022 wordt gewerkt aan een plan voor een toekomstbestendige inrichting en bemensing van de teams HRM en Communicatie. Dit plan wordt in 2023 ten uitvoer gebracht.

Gezien de ervaren knelpunten en de daarmee samenhangende continuïteitsrisico’s wordt het als noodzakelijk gezien de huidige tijdelijke bemensing (3,5 fte voor HRM en 2 fte voor Communicatie) te continueren en in 2023 te komen tot een structurele, op de werklast toegesneden uitbreiding van formatie voor beide teams. Facilitaire ondersteuning door slimmer organiseren Willen we een aantrekkelijke werkgever zijn dan moeten we zorgen dat onze medewerker goed toegerust hun werk kunnen doen. Dit betekent dat er structureel aandacht moet zijn voor ontwikkelingen zoals het thuiswerken en de impact die dat heeft op de bestaande werkplekken, vervoerskosten, gebouwen, e.d., waarbij er ook gestreefd wordt naar een zo efficiënt en effectief mogelijk gebruik van middelen. Daarom willen we hierin investeren, vanuit de overtuiging dat dit op termijn ook zeker tot opbrengsten zal leiden. 3. Thuiswerken Organiseren en faciliteren van het thuiswerken (KN.00.04.09) Uit oogpunt van goed werkgeverschap en positionering op de arbeidsmarkt willen we onze medewerkers, ook nu de Covidcrisis voorbij is, de mogelijkheid bieden om thuis te werken. Uit een enquête onder de medewerkers is gebleken dat het merendeel van onze medewerkers hier ook behoefte aan heeft.

Het faciliteren en organiseren van deze voorziening biedt het voordeel dat we een aantrekkelijk werkgever kunnen blijven, we bijdragen aan onze gemeentelijke duurzaamheidsagenda en het bieden van werkplezier/ balans tussen werk en privé. Op grond van de Arbeidsomstandigheden wet zullen we als werkgever ook hierin onze verantwoordelijkheden moeten nemen. Het niet faciliteren van thuiswerkplekvoorzieningen neemt grote risico's van uitval van medewerkers door ziekte als gevolg van lichamelijk ongemak met zich mee 4. Strategische advisering Taakverzwaring strategische advisering (KN 00.01) Uit de evaluatie WM8KTD is gebleken dat de organisatie op meerdere fronten strategische advisering tekort komt. De strategische capaciteit is niet meegegroeid met omvang en complexiteit van de organisatie en staat extra onder druk door een groot verloop onder het personeel. Daarnaast komen er steeds meer taken en nieuwe wetten en regels op de gemeenten af die leiden tot strategische, integrale vraagstukken. De structurele aanpak van deze gewenste verschuiving van uitvoering naar strategie maakt onderdeel uit van het nog te ontwikkelen plan. Op korte termijn echter is er zeer dringende behoefte om tot versterking te komen van de strategische advisering gelet op

Kadernota 2022 - 2025

14

het feit dat we ervaren dat er een veelheid aan vraagstukken is, waar geen capaciteit voor geraamd is. Hierbij moet gedacht worden aan bijdragen aan regionale inzet herijking gemeentefonds, samenwerking tussen diverse overheden, advisering collegeleden bij deelname aan Friese of landelijke commissie van de VNG. Bestuursondersteuning college (KN 00.09) In 2021 is besloten tot het beschikbaar stellen van structureel budget voor de bestuurssecretaris Achtkarspelen voor 18 uur. Deze functie draait nu een jaar. Gebleken is dat het aantal beschikbare uren onvoldoende is om uitvoering te kunnen geven aan deze taken. Voor hetzelfde takenpakket is in Tytsjerksteradiel 28 uur beschikbaar. -----Overige ontwikkelingen Naast de hiervoor aangegeven onderwerpen op het gebied van organisatieontwikkeling zijn op het gebied van bedrijfsvoering ook de navolgende ontwikkelingen van belang die we graag nader willen toelichten. Ombuigingen Bij de vaststelling van de begroting 2021-2024 is een omvangrijk pakket van ombuigingen doorgevoerd. Het doel van de ombuigingen was om te komen tot een sluitend perspectief voor latere jaren. De ombuigingen waren nodig, omdat de druk op de gemeentefinanciën dusdanig groot was geworden na met name de decentralisaties in het sociaal domein zonder dat hiervoor toen de benodigde rijksmiddelen werden overgeheveld. Inmiddels is er vanuit het Rijk beweging gekomen.

Vorig jaar konden we in de begroting 2022-2025 al hopen op een hogere structurele bekostiging van het sociaal domein op basis van de arbitrage zaak. Met de meicirculaire 2022 heeft daarvan een nadere vertaling plaatsgevonden. Echter nog niet structureel. Dit laat onverlet dat onderstaande ombuigingen in de komende periode zullen moeten worden gerealiseerd. In de onderstaande tabel ziet u het pakket van ombuigingen uit de begroting 2021-2024. Deze ombuigingen maken onderdeel uit van ons financieel perspectief.

Kadernota 2022 - 2025

15

Tabel: Overzicht pakket van ombuigingen begroting 2021-2024 Bedragen (x € 1.000)

2021

2022

2023

2024

2025

15

15

15

10

10

10

10

40

40

40

40

8

5

5

100

100

100

100

Beheer - 3.19 Stoppen aanleg fietspaden

14

27

41

41

Beheer - 3.21 Goedkopere uitvoering brug Rysloane

7

7

7

7

Beheer - 3.27 Pasjessysteem milieustraat

20

20

20

20

Ruimte - 2.14 en 2.30 Veiligheid werkbudget Economie en RMT Ruimte - 2.14 en 2.30 Veiligheid werkbudget Economie en RMT

10

Ruimte - 2.14 en 2.30 Veiligheid werkbudget Economie en RMT Ruimte - 2.22 Geen serviceverlening Vergunningen Beheer - 3.17 Kwaliteitsniveau wegenonderhoud

100

Beheer - 3.36 Huurinkomsten It Vleckehus

54

54

54

54

54

Sociaal Domein - 1.2 Verlagen budget popv

20

20

20

20

20

Sociaal Domein - 1.3 Logopedie in GOAB

18

18

18

18

18

Sociaal Domein - 1.9 t/m 1.12 Stoppen div. welzijns activiteiten

60

175

175

175

175

414

414

Sociaal Domein - 1.18 Beurtschip, lasopleiding en spitkeet in Regiodeal

121

121

121

121

121

Sociaal Domein - 1.19 Projecten en MOA

111

111

111

111

111

Sociaal Domein - 1.20 Schrappen "overige en onvoorzien"

26

26

26

26

26

138

138

138

138

Sociaal Domein - 1.17 Reductie pers. Gebiedsteams

Sociaal Domein - 1.22 t/m 1.24 Aanpassen div. ink.reg. Sociaal Domein - 1.26 Heronderzoeken wmo

200

200

200

200

200

Sociaal Domein - 1.31 Beschermd wonen

140

140

140

140

140

Sociaal Domein - 1.32 Vacatureruimte burger en participatie

33

33

33

33

33

Sociaal Domein - 1.33 Omvorming tot gem. participatiebedrijf

16

24

286

286

286

Sociaal Domein - 1.34 college 15 september 2020

70

70

70

70

70

Inkomsten verhogen - 4.1 OZB eigenaren niet-woningen

114

114

114

114

114

Inkomsten verhogen - 4.1 OZB gebruikersdeel niet-woningen

74

74

74

74

74

Inkomsten verhogen - 4.1 OZB eigenaren woningen

352

352

352

352

352

Inkomsten verhogen - 4.1 Verhogen leges RO

60

60

60

60

Inkomsten verhogen - 4.7 Toeristenbelasting

20

20

20

20

48

113

270

270

70

70

4

4

4

4

138

138

138

1.682

2.131

2.494

3.008

3.008

Samenwerking - 5.3 Intensiveren samenwerking op één locatie

225

225

225

225

Sociaal Domein - 1.8 Stoppen subsidie Wâldsang

288

288

288

288

2.644

3.007

3.521

3.521

Samenwerking - 5.1 Intensiveren samenwerking c.a. - procesoptimalisatie

24

Samenwerking - 5.5 Kaders rondom personele aspecten (BV via WM) Kapitaallasten - 3.25 Besparing Onderhoud wegens afstoten monumentale woning Drogeham Kapitaallasten - 3.35 temporisering projecten Totaal te realiseren ombuigingen Vervallen onderwerpen:

Oorspronkelijk

Kadernota 2022 - 2025

1.682

16

KADERNOTA 2023 - 2026 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze Kadernota in één oogopslag geeft u informatie over de effecten van bestaand en nieuw of gewijzigd beleid voor de komende jaren van de gemeente Achtkarspelen (alle bedragen x € 1.000).

2023

2024

2025

2026

Startsaldo

- 386

1.403

1.900

1.629

Ontwikkelingen Gemeentefonds

2.452

1.684

2.367

- 524

Gemeentefonds

2.452

1.684

2.367

- 524

Ontwikkelingen beleid

- 641

- 622

- 672

- 642

Bestuur en ondersteuning

- 224

- 224

- 224

- 224

Nieuw of gewijzigd beleid

- 224

- 224

- 224

- 224

- 188

- 198

- 218

- 218

- 188

- 198

- 218

- 218

- 57

- 27

- 57

- 27

- 57

- 27

- 57

- 27

- 35

- 36

- 36

- 36

Nieuw of gewijzigd beleid

- 35

- 36

- 36

- 36

Sport, cultuur en recreatie

- 19

- 19

- 19

- 19

Nieuw of gewijzigd beleid

- 19

- 19

- 19

- 19

- 118

- 118

- 118

- 118

Nieuw of gewijzigd beleid

- 118

- 118

- 118

- 118

Eindsaldo

1.425

2.465

3.595

463

Overhead Nieuw of gewijzigd beleid Veiligheid Nieuw of gewijzigd beleid Verkeer, vervoer en waterstaat

Sociaal domein

Kadernota 2022 - 2025

17

KADERNOTA 2023-2026

Kadernota 2022 - 2025

18

1 Ontwikkelingen Kadernota 2023-2026 1.1 Startsituatie Het vertrekpunt voor deze Kadernota is de meerjarenreeks 2023-2025 uit de begroting 2022-2025. In deze Kadernota nemen we zowel ontwikkeling in bestaand en nieuw beleid mee. Daarnaast hebben we op grond van de meicirculaire 2022 de ontwikkelingen in het kader van de algemene uitkering geactualiseerd.

1.2 Gemeentefonds Elk jaar is de inhoud van de meicirculaire van het ministerie van BZK van groot belang voor de inkomstenkant van de gemeentebegroting. In deze circulaire schetst het ministerie namelijk de financiële kaders die gelden voor de nieuwe begrotingsjaren. Het financieel perspectief voor de gemeente ziet er voor de komende jaren zorgelijk uit. De meicirculaire 2022 is de meest ingewikkelde van de afgelopen 20 jaar mede doordat de herverdeling van het gemeentefonds is verwerkt, maar ook flinke accressen tot en met 2025 mede op basis van het coalitieakkoord Rutte IV. Voor 2023 is er nauwelijks ruimte in de begroting voor uitvoering van nieuw structureel beleid. Veel van de opgenomen budgetten betreffen onontkoombare en noodzakelijke uitzettingen. In 2026 zien we, onder andere door het in stand houden van de opschalingskorting een enorme terugval ('ravijn') in onze inkomsten. Voor onze gemeente werkt door tot een bedrag van circa één miljoen euro in 2026. Kijkend naar de ontwikkelingen en het verwachte effect op de begroting 2023-2026, betekent een mogelijk niet sluitende begroting in het structureel reëel evenwicht in de jaren 2023 en 2026 dat provinciaal (preventief) toezicht een reële mogelijkheid wordt. Dit vraagt om een weloverwogen koers.

Extra middelen Jeugd alleen voor 2023 Landelijk is er in 2023 € 1.454 miljoen voor extra middelen jeugdzorg aan de algemene uitkering toegevoegd. Voor onze gemeente betekent dit een toevoeging van € 2.564.000 via de meicirculaire. In de begroting 2022-2025 was al rekening gehouden met € 1.989.000. De circulaire meldt verder dat de extra ombuiging van € 511 miljoen uit het regeerakkoord op de extra middelen jeugd van de Commissie van Wijzen (€ 100 mln. in 2024, € 500 mln. in 2025 en 2026 & structureel € 511 mln. vanaf 2027) voor verantwoordelijkheid en risico van het rijk is. Er wordt gezocht naar maatregelen om ook aan deze additionele ombuiging invulling te geven en die gemeenten in dat geval dus wel moeten doorvoeren. Wat ontbreekt in de meicirculaire zijn de toevoegingen van de extra middelen aan de algemene uitkering voor de jaren 2024-2027 conform het advies van de Commissie van Wijzen. Door het ontbreken ervan worden gemeenten vanaf het jaar 2024 geconfronteerd met een groot gat op de begroting, omdat de extra middelen voor de jeugdzorg van 2023 weer wegvallen. De VNG is gesprek met de fondsbeheerders om af te spreken dat gemeenten in de meerjarenraming van hun begroting voor de jaren 2024 tot en met 2026 de volledige bedragen uit het advies van de Commissie van Wijzen als stelpost mogen opnemen.

In deze Kadernota hebben we de bedragen voor Jeugd op basis van de 75%-regeling uit de begroting 2022-2025 voorlopig als stelpost meegenomen voor de jaren 2024 en verder. Dit omdat we ervan uitgaan, dat er net als vorig jaar een richtlijn van de provinciaal toezichthouders voor deze kwestie gaat komen.

Kadernota 2022 - 2025

19

Bedragen x € 1 mln Basis landelijk Dossiers met overeenstemming Dossier zonder overeenstemming Inkomensafhankelijke ouderbijdrage Totaal landelijk

2023 1.828 -374 pm pm 1.454

2024 1.828 -463 pm pm 1.365

2025 1.828 -570 pm pm 1.258

2026 1.828 -961 pm pm 867

Deel Achtkarspelen 75% regeling: 8K vanaf 2024 Reeds in de begroting vanaf 2024 en verder Correctie Jeugd

2.564.000

2.407.056 1.805.292 1.840.447 -35.155

2.218.371 1.663.779 1.655.538 8.240

1.528.878 1.146.658 979.844 166.814

Loon en prijs compensatie In de meicirculaire 2022 is voor 2023 en verder een ontwikkeling meegenomen voor loon- en prijscompensatie. Deze ontwikkeling is uitgedrukt in zogenaamde uitkeringspunten. Voor 2023 gaat het om 20 uitkeringspunten. Omgerekend betreft dit voor Achtkarspelen een bedrag van € 900.000 ter compensatie van de verwachte loon en prijsstijgingen. We stellen voor om dit bedrag in de opmaat naar de begroting 2023-2026 hiervoor te reserveren. Inmiddels is de begroting van de WM8KTD voor 2023-2026 ook door het AB vastgesteld. De ontwikkeling op lonen en prijzen nemen we in deze Kadernota ook mee. Op basis van de uitgangspunten, die in het voorjaar zijn gedeeld zijn we daarbij uitgegaan van 1,9%. Dit geeft een effect van € 658.000. Dit bedrag nemen we mee als ontwikkelingen lonen en prijzen WM8KTD. Accressen en behoedzaamheidsbuffer De systematiek van het gemeentefonds ‘Samen de trap op en samen de trap af’ wordt het accres genoemd. De accressen in de meicirculaire 2022 zijn omvangrijk. Afhankelijk van het tempo van realisatie van de plannen van Rutte IV lopen gemeente het risico, dat ze uiteindelijk toch minder geld krijgen, omdat het Rijk het geld niet (tijdig) uitgeeft. Daarom stellen we voor om een behoedzaamheidsbuffer in te stellen, waardoor we op voorhand voor onze meerjarenbegroting ons niet te rijk rekenen.

We stellen voor om de behoedzaamheidsbuffer voorlopig op 25% van de toename van de algemene uitkering uit het gemeentefonds te zetten. Taakmutaties c.a. In de meicirculaire 2022 en eerder in de decembercirculaire 2021 zijn diverse taakmutaties voor de jaren 2023 en verder meegenomen. Dat wil zeggen, dat er voor nieuwe ontwikkelingen extra geld is meegenomen in de algemene uitkering. Voor de Kadernota 2023-2026 reserveren we de ontvangen extra middelen één-op-één voor de te verwachten kosten van deze ontwikkelingen.

Kadernota 2022 - 2025

20

Een overzicht van de diverse taakmutaties is in onderstaande tabel weergegeven. Bedragen x € 1.000 Salarislasten zorgdomein (wmo) Salarislasten zorgdomein (jeugd) Robuust rechtsbeschermingssysteem Versterking ondersteuning wijkteams Impuls integraal werken Systeemleren Inburgering: leerbaarheidstoets Valpreventie bij ouderen (Coalitieakkoord) Versterking dienstverlening gemeenten: Systeemleren Extra capaciteit BOA's Armoedebestrijding kinderen (DU) Totaal aan taakmutaties

2023

2024 78 91 33 58 7 8 6 -14 7 34 6 314

2025 77 88 36 57 4 8 6 -21 7 34 6 302

2026 77 87 35 57 8 6 -21 7 34 6 296

77 87 36 57 8 6 -23 7 34 6 295

Herverdeling gemeentefonds In de meicirculaire 2022 is ook de herverdeling van het gemeentefonds verwerkt. De uitkomst voor onze gemeente is dat we er op achteruit gaan. Voor Achtkarspelen geldt een aangepast ingroeipad van € 5,00 (2023), € 12,50 (2024) en € 22,50 (2025). Samengevat Ten opzichte van de begroting 2022-2025 kent de meicirculaire een forse toename in middelen, die gezien de aard en oorzaak van de toename in het licht van deze kadernota voorlopig voor een deel neutraal is opgenomen voor de ontwikkelingen van het saldo. Voorlopig gaan we uit van de onderstaande ontwikkelingen voor het financiële meerjarenperspectief. We verwachten dat in de komende weken, maar zeker bij de septembercirculaire 2022 er meer inzicht komt in de diverse ontwikkelingen. De vertaling hiervan nemen we dan vervolgens mee in de begroting 2023-2026.

1.3 Bestaand beleid De effecten op het bestaande beleid hebben vooral betrekking op areaal, loon- en prijsontwikkelingen. Een deel daarvan is in de voorbereiding van deze kadernota in beeld gebracht, terwijl ook straks bij de begroting 2023-2026 nog ontwikkelingen in het bestaande beleid moeten worden meegenomen. Op basis van de gekozen uitgangspunten voor deze Kadernota zijn deze ontwikkelingen neutraal meegenomen. Wij gaan ervan uit dat we hiervoor in voldoende mate via de algemene uitkering worden gecompenseerd. Op basis van de meicirculaire 2022 nemen we hiervoor een stelpost op, waarbij voor

Kadernota 2022 - 2025

21

deze ontwikkelingen uitgaan van een budgettair neutraal effect op het saldo van de Kadernota en begroting 2023-2026.

1.4 Nieuw of gewijzigd beleid In deze Kadernota zijn diverse ontwikkelingen van nieuw of gewijzigd beleid meegenomen. Deze zijn gecategoriseerd in:  onontkoombaar  noodzakelijk  wenselijk De financiële ontwikkeling hiervan vindt u terug in onderstaand overzicht. Samengevat ziet dit er als volgt uit: Onderwerp

2023

2024

2025

2026

Stand meerjarenbegroting 2023-2026

- 386

1.403

1.900

1.629

Ontwikkelingen inkomsten Gemeentefonds

2.452

1.684

2.367

- 524

Ontwikkelingen nieuw of gewijzigd beleid

- 641

- 622

- 672

- 642

1. onontkoombaar

- 65

- 75

- 95

- 95

2. noodzakelijk

- 396

- 366

- 396

- 366

3. wenselijk

- 180

- 181

- 181

- 181

SALDO KADERNOTA

1.425

2.465

3.595

463

Ontwikkelingen in bestaand beleid

Daarnaast zijn er diverse onderwerpen, die incidenteel van aard zijn. Hiervoor hanteren we de lijn, dat deze lasten ten laste van de Algemene reserve worden gebracht. Deze onderwerpen inclusief hun financieel beslag op de Algemene reserve vindt u terug in onderstaand overzicht. Onderwerp

2023

2024

2025

2026

Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie -55.000 Formatie medewerker recordbeheer -67.000 -67.000 Overstap fin. systeem (Pink Roccade nieuwe versie: I-financiën) incl conversie -30.000 I-Financien en Heffen en Innen naar de Cloud Organiseren en faciliteren van het thuiswerken -115.000 Juridische Zaken / Inkoop: Uitzetting FTE m.b.t. contractmanagement en contractbeheer -60.000 Kwantitatieve en kwalitatieve impuls Hrm en Communicatie -296.500 Recruitment -22.500 HR: Vlootschouw in het kader van Strategisch Personeelsplan (SPP) -36.700 Omzetting van het dashboard (digitalisering) voor Liberaux -4.000 I&A: doorontwikkelingen team en organisatie -192.000 -192.000 Nieuw verkeer- en vervoerbeleid -30.000 Subsidies visie Sociale Basis -157.000 Inkoop Wmo & Participatiewet (Implementatieplan) -73.000 Incidentele lasten t.l.v. de Algemene Reserve -1.138.700 -259.000 0 0

Kadernota 2022 - 2025

22

2 Reserves en weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen  weerstandscapaciteit  risicobeheersing Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Weerstandscapaciteit bestaat uit incidentele weerstandscapaciteit en structurele weerstandscapaciteit. De reserves beschouwen we als structurele weerstandscapaciteit. Voor incidentele lasten (looptijd van 1-3 jaar) met betrekking tot diverse onderwerpen in deze Kadernota hanteren wij de lijn, dat deze ten laste van de Algemene Reserve worden gebracht. In de Algemene Reserve wordt rekening gehouden met deze uitname. Dit leidt tot de volgende geactualiseerde ontwikkeling van de Algemene Reserve rekening is gehouden met het rekeningresultaat 2021. Ontwikkeling reserve (x € 1000)

Werkelijk 2021

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

Raming 2026

Beginstand Saldo storingen en onttrekkingen Storting winst/verlies vorig boekjaar

17.119 -1.391 641

16.369 -5.477 2.257

13.149 -1.888 223

11.484 -500 -386

10.598 -32 1.403

11.969 -44 1.900

Algemene Reserve Waarvan: weerstandsvermogen Waarvan: vrije reserve

16.369 3.080 13.289

13.149 3.080 10.069

11.484 3.080 8.404

10.598 3.080 7.518

11.969 3.080 8.889

13.825 3.080 10.745

Bestemmingsreserve 'De Kûpe' (x € 1000)

Werkelijk 2021

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

Raming 2026

Stand per 1-1 Onttrekkingen

7.624

7.624 -310

7.314 -310

7.004 -310

6.694 -310

6.384 -310

Saldo per 31-12

7.624

7.314

7.004

6.694

6.384

6.074

Totaal

26.250

20.463

18.488

17.292

18.353

19.899

Kadernota 2022 - 2025

23

3 Ontwikkelingen in beleid De begroting 2022 is in november 2021 in de raad vastgesteld. Tussen het moment van vaststellen en nu hebben zich diverse ontwikkelingen voorgedaan. Ontwikkelingen die ook invloed hebben op de nieuwe (meerjaren)begroting 2023-2026 Bij de behandeling van de Kadernota is voor deze onderwerpen geen verdere afweging nodig. Meestal omdat er al sprake is van een eerder beslismoment maar soms ook omdat het gaat om een ontwikkeling die onontkoombaar is. We spreken dan van ontwikkelingen uit aanvaard beleid. Met het in beeld brengen van deze ontwikkelingen ontstaat er een geactualiseerde uitgangspositie voor de Kadernota 2023-2026. De ontwikkelingen worden hieronder als volgt toegelicht. 

THEMA  Programma  bestaand beleid  nieuw beleid  Wat is er aan de hand?  Wat stellen we voor?  Wat als we het niet doen?  Wat mag het kosten?  Financieel effect / Status / Aard / Raakvlak

Programma overstijgende onderwerpen In de Kadernota proberen we direct aan te geven bij welk programma een onderwerp thuishoort. Maar soms kan een onderwerp op meerdere (of zelfs alle) programma's invloed hebben maar is nog niet precies bekend hoe dit cijfermatig verdeeld moet worden. Dan wordt het onderwerp voorlopig bij een programma ingedeeld. Onder het onderwerpnummer -en naam wordt dan 'Programma-overstijgend' afgedrukt. Bij de verwerking van het onderwerp in de begroting vindt de uiteindelijke verdeling plaats.

Programma 0 - Bestuur en ondersteuning

NIEUW OF GEWIJZIGD BELEID

Kadernota 2022 - 2025

24

STRUCTUREEL 00.01

Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, DB en AB

[Programma-overstijgend] Wat willen we? De aard en frequentie van complexe dossiers waarmee de organisatie te maken krijgt neemt de laatste jaren steeds meer toe. Er is sprake en kennisconcentratie en er zijn individuele afhankelijkheden om dergelijke dossiers op te pakken. Dossiers worden nu vaak buiten eigen rol en taak buiten de reguliere werktijden en in eigen tijd 's avonds opgepakt. Recente voorbeelden hiervan zijn de voorbereidende en ondersteunende werkzaamheden m.b.t. herijking gemeentefonds/ondersteuning VFG. De beschikbare capaciteit om adequaat te ondersteunen is structureel ontoereikend. Ook zijn we kwetsbaar georganiseerd. Dit heeft gevolgen voor de strategische slagkracht. Bovendien zorgt dit een onevenredige hoge werkbelasting en taakomvang bij de uitvoerende medewerkers. Wat stellen we voor? De beschikbare capaciteit, inzetbare kennis en kunde is onvoldoende meegegroeid met de omvang van onze organisatie en onvoldoende passend bij de complexiteit van dossiers. Het is nodig om in te spelen op geconstateerde kwetsbaarheden en de continuïteit en kwaliteit van de strategische advisering te borgen. We stellen de raad voor de formatie structureel uit te breiden met een strategische adviesfunctie à 1,0 fte.

Wat als we het niet doen? Er ontstaan afbreukrisico's waarbij bestuur en politiek niet, onvoldoende adequaat of niet tijdig wordt geadviseerd over belangrijke kwesties. Ook ontstaan er continuïteitrisico's met kans op stagnatie van doorontwikkeling, ziekte en uitval door overbelasting van medewerkers of ongewenste uitstroom. Wat mag het kosten? De kosten voor Achtkarspelen worden geschat op € 65.000. De taak wordt zowel voor Achtkarspelen als Tytsjerksteradiel binnen de WM8KTD uitgevoerd. Voor beide gemeenten betekent dit een extra bijdrage van € 65.000, waardoor binnen de WM8KTD een budget van € 130.000 beschikbaar komt voor de uitvoering.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=cc9a93f6-2c72-48ba-8977-34151c7aa6cd