05 - Bijlage 1 - Gemeentelijk Rioleringsplan Achtkarspelen 2023 - 2027
Tekst van het document
Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) Achtkarspelen | 2023-2027
Klik op de Home button om te beginnen
Inleiding
Aanleiding Voor u ligt het Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) voor de periode 2023 - 2027. In dit beleidsplan leggen we onze ambities en doelen voor ons stedelijk (afval)watersysteem vast en geven we nadere invulling aan onze watertaken en zorgplichten. Dit beleidsplan vervangt het huidige Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP) 2016 – 2021. Iedere vijf jaar stellen we het plan opnieuw op. Dat geeft ons de kans om nieuwe ontwikkelingen in beleid op te nemen en vooruitstrevend te blijven in de manier waarop wij met onze watertaken omgaan. Een belangrijke wijziging in dit plan komt met de invoering van de Omgevingswet. Met de inwerkingtreding vervalt de wettelijke verplichting om een GRP op te stellen. Het nieuwe beleidsplan nemen we dan op onder de Omgevingswet en vormt de input voor de omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan.
Doel van dit beleid Het (afval)watersysteem heeft een aantal belangrijke functies: • Het beschermen van de volksgezondheid; • Het schoonhouden van de bodem en het oppervlaktewater; • Het verminderen van overlast en het voorkomen van schade door hevige regenval; • Het voorkomen en beperken van structureel nadelige gevolgen van te hoge- of te lage grondwaterstanden
Samenvatting
Colofon
Met dit beleid zorgen we ervoor dat deze functies gewaarborgd blijven. We dragen zo bij aan een veilige en gezonde leefomgeving, nu en in de toekomst. Leeswijzer Dit document is opgemaakt als een interactieve pdf. Via de icoontjes aan de linkerzijde navigeert u door de verschillende onderdelen van dit beleid: Wat willen we bereiken? Waar staan we nu? Wat gaan we doen? Wat is daarvoor nodig? Bijlagen
Via de knoppen aan de onderzijde navigeert u door de verschillende onderdelen per hoofdstuk. Via Home komt u terug op deze pagina.
Bestuurlijke samenvatting
Met het beleid in dit GRP willen we een duurzame toekomstgerichte en klimaat bestendige inrichting van de openbare ruimte behouden én realiseren. Het bodem- en watersysteem is sturend in onze planvorming. Wij zien het integraal werken aan de openbare ruimte, gebiedsgericht werken en het in balans brengen en houden van de waterstromen als essentieel om dit te bereiken. In de planperiode zetten we in op het implementeren van klimaatadaptatiemaatregelen om de gevolgen van klimaatverandering te beperken. Onderdeel hiervan is het klimaatbestendiger maken van de openbare ruimte door in projecten hemelwater zoveel mogelijk af te koppelen van het gemengde riool. Op dit moment is ons rioolbeheer op orde. We vinden het belangrijk om het beheer op orde te houden om een kwalitatief hoogwaardige ondergrondse infrastructuur te waarborgen. Als het beheer op orde is kunnen we onderhoud en vervangingen uitvoeren op basis van kwaliteit. We willen de integrale samenwerking verstevigen en hechten sterk aan samenwerking met omliggende gemeenten, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. Dit helpt ons om onze doelen te bereiken en het maakt de totale waterorganisatie in Friesland sterker. De maatregelen voor de komende planperiode zijn bepaald door de huidige situatie te toetsen aan de doelstelling uit dit GRP. Maatregelen betreffen onderzoeken en fysieke maatregelen, zoals
Samenvatting
Colofon
beheer, onderhoud, vervanging en verbetermaatregelen. Daarnaast werken we aan het creëren van waterbewustzijn in onze gemeente. We hebben middelen nodig om invulling te geven aan onze zorgplichten. Middelen bestaan uit personele en financiële middelen. Op dit moment is invulling van de vacature uit het vorige GRP in voorbereiding, daarnaast is er een tekort van 0,43 fte om de zorgplichten en ambities uit dit GRP uit te kunnen voeren. De financiering van de rioleringszorg is kostendekkend, wat inhoudt dat de kosten alleen gefinancierd worden uit de rioolheffing en dat er geen geld uit de algemene middelen of andere financieringsbronnen nodig is. Ons uitgangspunt bij het bepalen van het tarief is dat we een solide beleid voeren, waarin inkomsten en uitgaven op een lange termijn in balans zijn en waarin we doelmatig omgaan met de beschikbare middelen. Het beleid uit dit GRP en de te verwachten vervangingspiek, zorgen ervoor dat er uiteindelijk een hogere rioolheffing nodig is. Voor de planperiode stellen wij het volgende voor:
Colofon
Dit is een uitgave van de gemeente Achtkarspelen
Beeld, tekst en opmaak door TAUW Foto’s afkomstig uit de beeldbank van de gemeente
Gemeente Achtkarspelen Geert de Haan Nils Kappenburg
Jody Hofstede – Elzinga Gwendolijn Vugs
Stationsstraat 18 9285 NH Buitenpost T 14 0 511 gemeente@achtkarspelen.nl
W.A. Scholtenstraat 3a Postbus 722 9400 AS Assen T + 31 59 23 91 300 info@tauw.com
© Februari 2023
Samenvatting
TAUW bv
Colofon
Wat willen we bereiken? Zorgplichten Dit hoofdstuk beschrijft wat wij willen bereiken. Op deze pagina geven we eerst de algemene doelstellingen zoals die zijn vastgelegd in de zorgplichten. Zorgplichten De gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater zijn opgenomen in de Wet milieubeheer en de Waterwet. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is dit opgenomen in artikel 2.16 Ow (lid1a). In de bijlage zijn de wettelijke kaders opgenomen. Afvalwater Vanuit de Wet milieubeheer (artikel 10.33) hebben wij de verplichting een voorziening aan te bieden voor het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater. In het bebouwde gebied vindt dit veelal plaats met behulp van vrijverval riolering. In het buitengebied via mechanische riolering of een IBA voorziening (Individuele Behandeling Afvalwater), uitgezonderd de situatie waar sprake is van een ontheffing van de zorgplicht. Hemelwater Iedere terreineigenaar is volgens artikel 3.5 van de Waterwet verantwoordelijk voor het verwerken van het hemelwater op het eigen terrein. Pas als dit redelijkerwijs niet mogelijk is (b.v door ontbreken mogelijkheden voor infiltratie, hergebruik, opvang/berging, of afkoppelen naar oppervlaktewater) heeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor het inzamelen en verwerken van dit hemelwater, mits doelmatig.
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Grondwater Iedere terreineigenaar is volgens artikel 3.6 van de Waterwet verantwoordelijk voor de ontwatering van het eigen terrein. Pas als dit redelijkerwijs niet mogelijk is treft de gemeente maatregelen in openbaar gebied, mits doelmatig en dit geen taak is van Wetterskip Fryslân of provincie Fryslân. Het gaat hierbij om situaties waarbij de gevolgen van de grondwaterstanden een terugkerend schadelijk karakter hebben.
Oppervlaktewater Zorg voor het oppervlaktewater valt in beginsel onder de verantwoordelijkheid van Wetterskip Fryslân en is daarom geen gemeentelijke zorgplicht. Omdat we integraal naar onze waterstromen kijken en oppervlaktewater een belangrijke rol speelt bij de invulling van onze zorgplichten, nemen we oppervlaktewater wel mee in de integrale afweging en afstemming met het Wetterskip Klimaatadaptatie Het toepassen van klimaatadaptatie (het aanpassen van ons (afval)watersysteem aan het veranderende klimaat) is verweven in ons werk. In dit GRP zijn alle onderdelen die te maken hebben met klimaatadaptatie daarom voorzien van een icoon. Zo maken we duidelijk hoe wij omgaan met extreme weergebeurtenissen door het veranderende klimaat.
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Wat willen we bereiken? Ambitie We streven er naar de vier waterstromen in samenhang te bekijken: • stedelijk afvalwater • hemelwater (regenwater) • grondwater • oppervlaktewater Met dit beleid willen we een duurzame toekomstgerichte en klimaat bestendige inrichting van de openbare ruimte behouden én realiseren. Het bodem- en watersysteem is sturend in onze planvorming. Het is hierbij belangrijk dat dit doelmatig en betaalbaar gebeurt. Wij zien het integraal werken aan de openbare ruimte, gebiedsgericht werken en het in balans brengen en houden van de waterstromen als essentieel om dit te bereiken. Hoe wij invulling geven aan de zorgplichten is uitgewerkt in dit beleidsplan. Door op onderstaande knoppen te drukken navigeert u digitaal door de verschillende watertaken. Doelmatig beheer We streven ernaar het beheer zo goed en doelmatig mogelijk uit te voeren, met zo min mogelijk overlast voor de burger. Hiervoor is het van belang dat het beheer op orde is en dat beheerdata actueel en inzichtelijk is. De overlast voor de burger voorkomen we zo veel mogelijk door werkzaamheden in de openbare ruimte op elkaar af te stemmen (één integrale aanpak). We richten ons op wijkplanningen waarin we ook de koppeling leggen met netbeheerders. We proberen de bereikbaarheid zo goed mogelijk te houden en verkeersomleidingen te voorkomen.
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Klimaatadaptatie We maken de openbare ruimte klimaatbestendiger door in projecten hemelwater zoveel mogelijk af te koppelen van het gemengde riool. Op locaties waar het doelmatig is, realiseren we berging op maaiveld en laten we het hemelwater infiltreren. In de planperiode maken we gebruik van de subsidiemogelijkheden die het Rijk biedt in het kader van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) om de gemeentelijke ambitie aan te vullen of te verbreden. Afhankelijk van ontwikkelingen of wetgeving rondom duurzaamheid, de ambities of samenwerking met andere waterpartners, zoals het Wetterskip, de provincie of Vitens, kan dit zich in de loop van de planperiode uitbreiden met extra maatregelen op het vlak van drinkwaterbesparing/hergebruik, waterkwaliteit of biodiversiteit. Samenwerking We hechten sterk aan samenwerking met omliggende gemeenten, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. Dit helpt ons om onze doelen te bereiken en het maakt de totale waterorganisatie in Friesland sterker. We blijven kennis en expertise over (afval)water en klimaatadaptatie delen met gemeente Tytsjerksteradiel en de werkmaatschappij 8KTD om nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen integraal op te pakken en om beleid in kader van de Omgevingswet vorm te geven. In hoofdstuk 4 beschrijven we onze inspanningen voor de komende planperiode.
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Wat willen we bereiken? Doelen afvalwater We beschermen de volksgezondheid en de leefomgeving door stedelijk afvalwater in te zamelen en naar de rioolwaterzuivering te transporten of lokaal te zuiveren. Technische staat • De voorzieningen voor inzameling, transport en zuivering van stedelijk afvalwater verkeren in een zodanige technische staat dat deze kunnen functioneren waarvoor ze zijn aangelegd • Het beheer van de afvalwatervoorzieningen doen wij risicobewust • Afvalwater kan ongehinderd afstromen Bedrijfszekerheid • De bedrijfszekerheid van het gehele rioolsysteem is gewaarborgd en we beperken hiermee de kans op calamiteiten Nieuwe aanleg • Voldoen aan wet- en regelgeving • Toekomstgericht beleid voeren en vooruitstrevend omgaan met de zorgplichten Vuiluitworp • De vuiluitworp vanuit het afvalwatersysteem via overstorten naar oppervlaktewater in het geval van (hoos)buien is beperkt
Aansluitingen en wijze van inzameling • Alle percelen zijn voorzien van een aansluiting op de riolering, tenzij individuele behandeling doelmatiger is • Op het afvalwatersysteem zitten nagenoeg geen aansluitingen die de doelmatigheid van inzameling, transport en zuivering belemmeren • Er is zicht op omvang en samenstelling van bedrijfsafvalwater op het openbaar stelsel. Met de FUMO en afdeling vergunningen maken wij hierover afspraken qua vergunningverlening en handhaving Buitengebied • Huishoudelijk afvalwater in het buitengebied zamelen we in en transporteren we via (mechanische) riolering, of op kleinschalige wijze zuivering met behulp van een IBA voorziening • Uitbreiding van het areaal IBA systemen klasse II in het buitengebied of aanleg van riolering is op dit moment vanwege de hoge financiële kosten voor de gemeente niet doelmatig. We handhaven de bestaande situatie in het buitengebied • Voor nieuwe lozingen van huishoudelijk afvalwater geldt als minimale eis een IBA (septic tank) met een nominale inhoud van minimaal 6 m³ (Europese eis NEN-EN 12566-1) conform het besluit lozingen afvalwater huishoudens, tenzij de waterkwaliteitsbeheerder aanvullende eisen stelt
De doelen zijn in de bijlage 3 uitgewerkt
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Wat willen we bereiken? Doelen hemelwater Technische staat • De voorzieningen voor inzameling, berging, infiltratie en/of transport van hemelwater verkeren in een zodanige technische staat, dat deze kunnen functioneren waarvoor ze zijn aangelegd • Het beheer van de hemelwatervoorzieningen doen wij risicobewust Afvoercapaciteit • Bij wateroverlast in bestaand gebied nemen wij maatregelen om schade zoveel mogelijk te beperken. Ook beperken we hinder en overlast tot een minimum • Bij herinrichting of nieuwe aanleg ontwerpen we de openbare ruimte zo dat we de kans op problemen, ontstaan door water vanaf de openbare ruimte, zoveel mogelijk beperken. • Waar mogelijk maatregelen meenemen met geplande werkzaamheden (werk-met-werk maken). Hierbij gebruiken wij de regenwaterstructuren en stresstesten
Aansluitingen en wijze van inzameling • Er wordt geen vuilwater op het hemelwatersysteem geloosd • Particulieren zijn verantwoordelijk voor het inzamelen en verwerken van regenwater dat op hun terrein valt • We zorgen, mits doelmatig, voor de inzameling van hemelwater van particulieren wanneer zij het hemelwater niet op eigen terrein kunnen verwerken (bergen en infiltreren) of kunnen afvoeren naar oppervlaktewater
Scheiden hemelwater en afvalwater • Vuilwater zoveel mogelijk scheiden van hemelwater • Bij herinrichtingsprojecten waarbij we openbare ruimte afkoppelen, ontzorgen we aanwonenden met het afkoppelen van de voorzijde van hun woning • Hemelwater verwerken zoals voorgeschreven in de voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater
De doelen zijn in bijlage 3 uitgewerkt
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Wat willen we bereiken? Werkwijze hemelwater verwerken Voorkeursvolgorde In het waterbeheer werken we volgens de voorkeursvolgorde besparen-vasthoudenbergen-aanpassen-afvoeren. De figuur hiernaast, van het Planbureau voor de Leefomgeving, geeft hier een schematisch weergave van. Bij elke ingreep in de leefomgeving wegen we af hoe we water zo hoog mogelijk in de voorkeurs- volgorde kunnen verwerken. Bewoners en bedrijven hebben hier ook een rol in. Het afvoeren van regenwater is niet in alle situaties de meest duurzame oplossing. Immers: hoe meer water we weten vast te houden, hoe minder last we hebben van droogte en hoe minder we onze pompen en gemalen hoeven in te zetten. Natuurlijke verwerking Bij elke stap in het model kiezen we waar mogelijk voor een natuurlijke verwerking, zoals vasthouden in een retentie of afvoer naar oppervlaktewater. Dit is vaak goed te combineren met andere functies en opgaven in de openbare ruimte en is eenvoudig in het beheer. De mogelijkheden voor infiltratie van regenwater (via infiltratieriolen- of kratten) zijn bij ons beperkt vanwege relatief hoge grondwaterstanden en bodemgesteldheid (slecht doorlatende grondlagen). Toch willen we onderzoeken of we deze techniek kunnen toepassen in gebieden waar de beschikbare ruimte beperkt is en waar dit past bij de grondwatersituatie.
Bron afbeelding: Grote opgaven in een beperkte ruimte, Planbureau voor de Leefomgeving (2021)
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Wat willen we bereiken? Werkwijze hemelwater – Hinder, overlast en schade Inschatten van ernst Teveel water kan tot problemen leiden. Als hulpmiddel om de ernst van een overlastsituatie in te schatten gebruiken we de tabel hier rechts. Relevant hierbij zijn de frequentie van de overlast en het effect daarvan. Factoren die belangrijk zijn om het effect te bepalen zijn begaanbaarheid van wegen, de gezondheid van bewoners en de overlast op particulier terrein of in gebouwen. We proberen iedere overlastsituatie gelijk te behandelen, maar in de praktijk is geen situatie gelijk en vraagt dit telkens om maatwerk. De tabel helpt om situaties goed in te schatten, maar is niet leidend.
Indicator
Hinder
Overlast
Schade
Tijdsduur
Korter dan 1 uur
Langer dan 1 uur
Niet relevant
Begaanbaarheid
Begaanbaar ondanks water op straat
Begaanbaarheid gestremd door water op straat (ondergelopen tunnels en opdrijvende putdeksels)
Bereikbaarheid door essentiële organisaties zoals brandweer en ambulance gestremd.
Frequentie
Onbeperkt (T=2)
Max 1×/10 jaar (T=10)
Max 1×/100 jaar (T=100)
Waterhoogte in de straat
Binnen stoepbanden (< 10 cm)
10 – 25 cm, waarbij regenwater vanaf openbaar gebied in tuinen tot een minimum wordt beperkt.
> 25 cm en waarbij regenwater vanaf openbaar gebied tegen gevels van particuliere panden komt
Water in panden
niet van toepassing
Regenwater (vanaf openbaar terrein) op particulier perceel en niet tegen gevel panden max.1 ×/10 jaar
Regenwater (vanaf openbaar terrein) op particulier perceel en tegen gevel panden max. 1 ×/ 10 jaar
Handelingsperspectief:
Acceptatie en communicatie
Maatregelen meekoppelen met geplande werkzaamheden
Korte termijn ingrijpen indien doelmatig en rechtmatig
Beeld:
Bron afbeeldingen: Gemeentelijke aanpak regenwateroverlast, RIONED (2015)
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Wat willen we bereiken? Doelen grondwater Technische staat • Voorzieningen voor inzameling en verwerking van overtollig grondwater zijn in de gemeente heel beperkt aanwezig. De voorzieningen die er zijn, verkeren in een zodanige technische staat dat deze kunnen functioneren waarvoor ze zijn aangelegd. Regierol • Ten aanzien van het grondwater hebben we een heldere regiefunctie. Voor vragen over grondwater en grondwaterproblematiek zijn wij aanspreekpunt voor inwoners en bedrijven. • De gemeente monitort het grondwater in haar gebied middels een grondwatermeetnet
Nieuwe aanleg • Bij nieuwbouw hanteren we eisen ten aanzien van de aanleghoogte van gebouwen, wegen en groen. Dit kan per plan verschillen en betreft soms maatwerk. • Bij nieuwbouwontwikkelingen houden we rekening met grondwaterstanden om tot een robuuste inrichting te komen. Een initiatief mag niet leiden tot nadelige effecten binnen de omgeving. Natuurlijke grondwaterstanden vormen het vertrekpunt van de ruimtelijke ingreep.
Grondwater over- en onderlast • De aanwezige structurele grondwateronderlast (droogte) beperken we, voor zo ver dit redelijkerwijs kan én valt binnen de verantwoordelijkheid van gemeente. • De perceeleigenaar is in eerste instantie zelf aan zet bij het verhelpen van grondwaterproblemen. Als gemeente grijpen we alleen in als grondwater tot structurele overlast leidt en mits doelmatig is • Waar nodig verzamelen en verwerken we het aangeboden grondwater in voor het ontwateren van wegen en openbaar groen mits dit doelmatig is De doelen zijn in de bijlage 3 uitgewerkt
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Wat willen we bereiken? Werkwijze grondwater Aanleghoogte We hanteren eisen ten aanzien van de aanleghoogte van gebouwen, wegen en groen. We volgen de landelijke richtlijnen voor minimale ontwatering: • Woningen zonder kruipruimte 0,5 m¹ • Woningen met kruipruimte 0,7 m¹ • Tuinen en groenvoorzieningen 0,5 m¹ • Stroomwegen 1,0 m¹ • Gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen 0,7 m¹ De gemeente heeft ten allen tijde het definitieve besluitrecht over de minimaal aan te houden vloerpeilen en ontwateringsdiepten. Daar waar maatwerk noodzakelijk is, beslist de gemeente over de te hanteren peilhoogten en diepten Bronneringswater lozen op de riolering Het Wetterskip en de provincie zijn bevoegd gezag voor tijdelijke grondwateronttrekkingen. Bijvoorbeeld bij bouwwerkzaamheden. Bij lozing van bronneringswater is toestemming van het bevoegd gezag nodig. We hanteren de volgende voorkeursvolgorde bij het toetsen van lozingsverzoeken voor lozen op de riolering. Bij lozen op de riolering is de gemeente bevoegd gezag: 1. 2. 3. 4. 5.
Voorkomen van bronneringswater Retourbemaling in de grond Lozing op het oppervlaktewater Lozing op de hemelwaterriolering Lozing op de gemengde riolering
Beoordelingscriteria structurele grondwateroverlast. Burgers en bedrijven zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand. Wanneer er sprake is van structurele grondwateroverlast kan de gemeente maatregelen nemen, mits dat doelmatig is en geen taak is van de provincie of het Wetterskip. Het effect dat peilstijgingen in de boezem en de polder hebben op lokale grondwaterstanden is nadrukkelijk geen gemeentelijke aangelegenheid. De gemeentelijke taakopvatting ten aanzien van ‘structurele overlast’ met ‘nadelige gevolgen’ is als volgt: • De overlast dient: o Wederkerend te zijn en gemeld (ten minste jaarlijks) o Én gedurende langere tijd voor te komen (ten minste één maand continu) o Én niet tijdelijk te zijn (tenminste twee jaar) o Én stabiel of toenemend te zijn • Het probleem heeft enige omvang en speelt dus op buurtniveau • De problematiek wordt aantoonbaar veroorzaakt door (verandering in) de grondwaterstand Met nadelige gevolgen bedoelen we: • Chronische gezondheidsklachten. • Schade aan gebouwen of infrastructuur. • Het niet meer mogelijk zijn van de primaire functie vanuit het bestemmingsplan.
* ontwateringscriteria gelden ten opzichte van de gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) ten opzichte van het aanlegpeil voor vloeren is dit t.o.v. onderkant vloer en voor wegen t.o.v. de kruin van de weg.
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Wat willen we bereiken? Doelen oppervlaktewater Berging- en of afvoercapaciteit • Het oppervlaktewater heeft een belangrijke functie als berging voor overtollig hemelwater, waarmee we ‘water-op-straat’ situaties of schade zoveel mogelijk verminderen. • We zoeken samenwerking met het Wetterskip over afvoer van water naar het buitengebied en overleggen hoe we water af moeten voeren als buffering binnen het bestaande gebied niet mogelijk is Water(bodem)kwaliteit • De waterkwaliteit is de verantwoordelijkheid van het Wetterskip, wij zorgen ervoor dat we geen afbreuk doen aan die kwaliteit • De gemeente zet in op het vergroten van de belevings- en gebruikswaarde van het oppervlaktewater voor inwoners en bezoekers. We geven op een zo natuurlijk mogelijke manier vorm aan stedelijk oppervlaktewater. • Door een toepassing van de juiste inrichting vergroten we de chemische, biologische en fysische kwaliteit van het oppervlaktewater. Gelijktijdig vergroten we hiermee de ruimtelijke inpassing en de belevingswaarde van het water.
Beheer en onderhoud • Indien mogelijk verwijderen we bij groot onderhoud beschoeiing door een natuurvriendelijk ingerichte oever. • Voor een goed stedelijk watersysteem is onderhoud belangrijk, hiervoor stemmen we af met het Wetterskip Fryslân (onderhoud overeenkomst/afspraken stedelijk water) voor zover het de gemeentelijke verantwoordelijkheid betreft. Bij nieuwe planontwikkelingen zorgen we voor obstakelvrije (doorgaande) onderhoudspaden in openbaar gebied zodat de watergangen goed bereikbaar zijn. We zijn voorstander van behoud van schouwplicht in het bebouwde gebied (beleid & handhaving door het Wetterskip Fryslân). • Maaien van watergangen combineren we met ecologisch beheer. Waarbij we speciale zones minder maaien om biodiversiteit te stimuleren
Relatie oppervlaktewater met hemelwater en grondwater • We voorkomen (binnen onze beleidsverantwoordelijkheid) dat door niet goed functionerend oppervlaktewater toekomstige hemelwater en grondwater over- of onderlast ontstaat.
De doelen zijn in de bijlage 3 uitgewerkt
Zorgplichten
Ambitie
Afvalwater
Hemelwater
Grondwater
Oppervlakte water
Waar staan we nu? Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven we wat we hebben en waar we nu staan. Met de evaluatie kijken we terug op de afgelopen planperiode: welke maatregelen zijn uitgevoerd, wat hebben we bereikt en waar liepen we tegenaan. Onder areaal laten we met eenvoudige illustraties zien hoe ons rioolstelsel is opgebouwd; wat hebben we aan rioolbuizen, gemalen, overstorten, pompen etc. De illustraties geven ook een mooi beeld van hoe ons hele (afval)watersysteem met elkaar samenhangt. Tot slot geven we met toets huidige situatie aan in hoeverre de huidige stand van zaken van onze rioleringszorg voldoet aan de kwaliteit zoals we deze voor ogen hebben; onze uitgangspunten en normen. In bijlage 3 hebben wij deze toetsing van de huidige situatie in ‘stoplicht’ vorm toegevoegd aan de uitgangspunten en normen door bij ieder doel een indicatie te geven over de voortgang.
Loopt goed Blijvend aandacht nodig Actie nodig
Evaluatie
Areaal
Toets huidige situatie
Waar staan we nu? Evaluatie (samenvatting) Algemeen In de periode van 2016 tot en met 2022 bood het GRP heldere ambities en duidelijke doelstellingen om de watertaken van de gemeente uit te voeren. De rioolstelsels van Achtkarspelen zijn over het algemeen goed in staat om afvalwater en regenwater af te voeren. Het aantal klachten en gevallen van overlast blijft beperkt en als er problemen ontstaan reageert de buitendienst er snel op.
krijgen in het gedrag van grondwater in bebouwd gebied is in 2022 een grondwatermeetnet opgezet. Bodemdaling
In het buitengebied liggen 384 IBA’s op percelen die niet op de riolering zijn aangesloten. Deze zijn met financiële ondersteuning van Wetterskip Fryslân aangelegd. Het zuiveringsrendement van de IBA’s is vergelijkbaar met het zuiveringsrendement van een RWZI. De IBA’s zijn wel storingsgevoeliger en leiden vaker tot klachten van bewoners. Regenwaterstructuren en klimaatadaptatie
In de afgelopen jaren is er structureel gewerkt aan het minder kwetsbaar maken van de rioolstelsels voor extreme neerslag. Dit is gedaan door “afkoppelen van verhard oppervlak” en de aanleg van regenwaterriolering. Door gescheiden afvoer van huishoudelijk afvalwater en regenwater hoeven we minder water te zuiveren bij de RWZI, daarnaast zijn de rioolstelsels beter in staat om water af te voeren bij extreme regenbuien. Grondwateronderzoek
In de afgelopen decennia hebben er zich heel weinig grondwaterproblemen voorgedaan in Achtkarspelen. De trend is dat er door klimaatveranderingen langere periodes met hogere of juist heel lage grondwaterstanden gaan optreden. Om meer inzicht te
Evaluatie
Areaal
In de afgelopen planperiode is in Kootstertille gestart met de eerste rioleringsprojecten om de effecten van bodemdaling als gevolg van gaswinning tegen te gaan. De maatregelen die gericht waren op de compensatie van de bodemdaling zijn volledig vergoed door Vermilion Energy B.V. Personele capaciteit Uit een analyse op basis van de RIONED-richtlijnen in het vorige GRP bleek dat we 1,0 fte aan de afdeling Beheer moesten toevoegen om alle rioleringstaken uit te kunnen voeren. Deze extra fte is nog niet ingevuld. In de praktijk leidt het tekort in de personele capaciteit nog niet tot acute problemen, het uitvoeren van taken duurt soms wel langer en moet er geprioriteerd worden. Kostendekking en rioolheffing In het kostendekkingsplan van het vorige GRP was per maatregel in detail berekend welke kosten in welk jaar noodzakelijk zijn. In dit kostendekkingsplan is ook een prognose gemaakt van de hoogte van de rioolheffing over de jaren heen. In de praktijk is de rioolheffing uiteindelijk minder snel gestegen dan in het GRP was berekend. In 2022 was de hoogte €184,04 ten opzichte van de berekende €214,19 in het GRP. Een uitgebreide evaluatie is opgenomen in bijlage 4
Toets huidige situatie
Waar staan we nu? Areaal Het gehele rioolstelsel met alle objecten en voorzieningen is een kapitaalgoed. De totale vervangingswaarde is afgerond EUR 154,9 miljoen. In onze beheerpakketten houden we alle gegevens over de riolering bij. De tabel hiernaast geeft een overzicht van ons systeem aan leidingen, pompen en gemalen. Via de knoppen aan de onderzijde van de pagina vindt u meer informatie over de verschillende onderdelen van de riolering: •
Riolering onder vrij verval
•
Drukriolering
•
Infiltratievoorzieningen
•
Drainage
Evaluatie
Areaal
Object
Vervangingswaarde [EUR x mln.]
Vrijvervalriolering
140,0
Pers- en drukleidingen
1,9
Gemalen en randvoorzieningen
9,2
Pompunits en IBA’s
3,6
Drainage (actief bemalen)
0,2
Totaal
154,9
Toets huidige situatie
Waar staan we nu? Areaal – Vrijvervalriolering De afbeelding rechts laat het principe van vrijvervalriolering zien. Vrijverval wil zeggen dat het water door zwaartekracht kan wegstromen. De vrijvervalriolering is onder te verdelen in een gemengd of (verbeterd) gescheiden stelsel.
Onderstaande grafiek toont de leeftijdsopbouw van het vrijvervalstelsel. Een overzicht van alle overstorten is opgenomen in bijlage 2.
Evaluatie
Areaal
Toets huidige situatie Klik hier om terug te gaan naar de pagina Areaal
Waar staan we nu? Areaal – Vrijvervalriolering (regenwaterstructuren) We hebben de afgelopen jaren actief ingezet op de aanleg van regenwaterstructuren en het afkoppelen van verhard oppervlak. De afgelopen jaren is in totaal 18,01 ha afgekoppeld bij diverse projecten in de gemeente (zie tabel links). Hierbij is in totaal bijna 8 km regenwaterriool aangelegd (zie grafiek rechts).
Jaar
Afgekoppeld verhard oppervlak [ha]
2016
2,09
2017
3,18
2018
2,12
2019
3,17
2020
3,33
2021
2,91
2022
1,21
Totaal
18,01
Evaluatie
Areaal
Toets huidige situatie Klik hier om terug te gaan naar de pagina Areaal
Waar staan we nu? Areaal – Drukriolering Drukriolering is een vorm van mechanische riolering. Een pomp perst afvalwater in een kleine rioolleiding en pompt het afvalwater uiteindelijk naar de rioolwaterzuivering. Iedere woning of verzameling van woningen heeft een eigen pomp.
Evaluatie
Areaal
Toets huidige situatie Klik hier om terug te gaan naar de pagina Areaal
Waar staan we nu? Areaal – Infiltratievoorzieningen Infiltratie is het laten wegzakken van hemelwater in de bodem. Door het aanleggen van infiltratiesystemen kan regenwater beter in de grond zakken en houden we meer water vast. Door de bodemopbouw van onze gemeente (veelal zandhoudend met storende lagen klei/leem/veen) en de hoge grondwaterstanden (op sommige locaties 50-100 cm beneden maaiveld) zijn de mogelijkheden voor toepassing van infiltratievoorzieningen binnen onze gemeente beperkt. We passen infiltratie alleen toe in gebieden waar het doelmatig toepasbaar is en past bij de grondwatersituatie. Het areaal aan infiltratievoorzieningen is heel beperkt van omvang (inschatting ca. 2.000 – 3.000 m2)
Infiltratie voorzieningen
Zie ook onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater
Overloop infiltratievoorzieningen
Evaluatie
Areaal
Toets huidige situatie Klik hier om terug te gaan naar de pagina Areaal
Waar staan we nu? Areaal – Drainage Drainage is het afvoeren van overtollig grondwater via een systeem van ondergrondse poreuze buizen. We passen dit met name toe in gebieden met (te) hoge grondwaterstanden die leiden tot bewezen overlast en schade. Daar waar de hoge grondwaterstand niet tot bewezen overlast en schade leidt passen we geen drainage toe. Drainage kan de droogteproblematiek namelijk vergroten doordat de aanwezige grondwatervoorraad extra snel wordt afgevoerd. Waar mogelijk streven we naar het vasthouden van grondwater. Daarnaast beperken we de ingrepen in de (diepere) ondergrond om de natuurlijke bewegingen van grondwater in de bodem niet te verstoren.
Zie ook onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater
circa 750 m
Evaluatie
Areaal
Toets huidige situatie Klik hier om terug te gaan naar de pagina Areaal
Wat gaan we doen? Inleiding In hoofdstuk 2 ‘Wat willen we bereiken’ hebben we onze doelen voor afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater gepresenteerd. In bijlage 3 hebben we per doelstelling onze voortgang aangegeven. Waar nodig nemen we (extra) maatregelen om onze doelen te halen. In dit hoofdstuk benoemen we deze. We hebben de maatregelen gesplitst naar type maatregelen en acties gericht op: • Onderzoeksmaatregelen • Fysieke maatregelen • Communicatie en participatie • Samenwerking We beschrijven ook onze speerpunten en hoe wij onze rol als gemeente zien:
maatregelen, stellen regulering in, werken samen en/of helpen onze bewoners en bedrijven zelf maatregelen te treffen. Onderzoeksmaatregelen We geven aan op welke onderzoeken we ons richten en met welk doel. We maken hierbij onderscheid naar onderzoeken die we zelfstandig op pakken en onderzoeken die gezamenlijk oppakken. Fysieke maatregelen Dit zijn de maatregelen die we concreet in uitvoering gaan brengen. Het betreffen: • Beheer- en onderhoudsmaatregelen • Verbetermaatregelen • Vervangingsmaatregelen Communicatie en participatie We beschrijven hoe we verbinding zoeken met onze bewoners en bedrijven.
Speerpunten We streven er de komende jaren naar: • Klimaatadaptatie • Het beheer op orde houden • Verstevigen integrale samenwerking
Samenwerking We geven aan op welke wijze en met welke partijen we samenwerken in de planperiode.
Rollen Afhankelijk van de opgave kiezen wij onze rol. We realiseren zelf
Speerpunten
Rollen
Onderzoek
Fysieke maatregelen
Communicatie en participatie
Samenwerking
Wat gaan we doen? Speerpunten Klimaatadaptatie In de planperiode zetten we in op het implementeren van klimaatadaptatiemaatregelen om de gevolgen van klimaatverandering te beperken. Onderdeel hiervan is het afkoppelen van zo veel mogelijk hemelwater, het realiseren van berging op maaiveld en het laten infiltreren van hemelwater op locaties waar het doelmatig is. Daarnaast zetten we de DPRA-subsidie in om onze gemeentelijke ambitie aan te vullen of te verbreden. In de planperiode houden we ontwikkelingen rondom klimaatadaptatie en duurzaamheid in de gaten, zodat we hier samen met onze waterpartners op in kunnen spelen als kansen zich voor doen, bijvoorbeeld op het vlak van drinkwaterbesparing/hergebruik, beschermen waterkwaliteit of vergroten biodiversiteit.
Verstevigen integrale samenwerking In de planperiode willen we onze integrale samenwerking verstevigen. We richten ons hierbij met name op de thema’s voor ruimtelijke ontwikkeling, de implementatie van de Omgevingswet en het stedelijk (afval)waterbeheer. We blijven kennis en expertise over (afval)water en klimaatadaptatie delen met gemeente Tytsjerksteradiel en de werkmaatschappij 8KTD om nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen integraal op te pakken en om beleid in het kader van de Omgevingswet vorm te geven.
Beheer op orde houden Op dit moment is ons rioolbeheer op orde. We vinden het belangrijk om het beheer op orde te houden om een kwalitatief hoogwaardige ondergrondse infrastructuur te waarborgen. Als het beheer op orde is kunnen we onderhoud en vervangingen uitvoeren op basis van kwaliteit. We voorkomen hiermee kapitaalvernietiging of het afwentelen van kosten naar toekomstige generaties.
Speerpunten
Rollen
Onderzoek
Fysieke maatregelen
Communicatie en participatie
Samenwerking
Wat gaan we doen? Rollen Traditioneel heeft de gemeente een realiserende en regulerende rol op zich genomen (links in het figuur). Dit wil zeggen dat de gemeente zelfstandig aan de realisatie werkt van een goed functionerend (afval)watersysteem. Waar nodig dwingen we goed gebruik van de riolering en het stedelijk watersysteem af via regelgeving. De laatste jaren is een verschuiving gaande naar een nieuwe werkwijze. Samenwerking en het faciliteren van de gemeenschap staat steeds meer centraal (de rechterhelft van het figuur). Denk aan samenwerking met in- en externe partijen om integrale plannen te maken. Of het werken aan bewustwording bij bewoners over goed rioolgebruik. De burger stimuleren om mee te denken en proactief om te gaan met hun ideeën. Klik op de knop 'Onderzoek’ en ‘Fysieke maatregelen’ om te lezen welke maatregelen we willen treffen vanuit onze rol als realiserende overheid. Klik op de knop ‘Communicatie en participatie’ en ‘Samenwerking’ om te lezen hoe we invulling geven aan onze ondersteunende en samenwerkende rol.
Speerpunten
Rollen
Onderzoek
Fysieke maatregelen
Communicatie en participatie
Samenwerking
Wat gaan we doen? Onderzoeksmaatregelen Afvalwater, hemelwater en grondwater
Klimaat
•
We inspecteren elk jaar een deel van onze vrijvervalriolering. De buitendienst inspecteert jaarlijks circa 15 % van de riolering vanuit de put (globale putinspecties). Op basis van deze putinspecties bepalen we waar gedetailleerde camera-inspecties nodig zijn. Daarnaast voeren we camera-inspecties uit om mogelijkheden voor combiprojecten te onderzoeken
Conform DPRA moeten we elke vijf jaar stresstesten uitvoeren. We sluiten hiervoor aan bij de stresstesten in het kader van de Friese Klimaatatlas (en de actualisatie hiervan). De uitkomsten van de stresstesten uit de klimaatatlas wegen mee in het opstellen en uitwerken van de maatregelen/ projecten of ruimtelijke ontwikkelingen.
•
Op basis van de inspecties bepalen we of maatregelen (reparaties) of vervangingen nodig zijn
•
Elke 5 jaar stellen we een nieuw GRP / programma op. Halverwege elke planperiode actualiseren we de kostendekkingsberekening op basis van de actuele situatie van het programma
•
In 2023 t/m 2030 actualiseren we de berekening van de riolering en het stedelijk watersysteem (SSW). Hierbij actualiseren we ook het aangesloten verhard oppervlak. Indien nodig, zoals bij grote wijzigingen in het stedelijk watersysteem en de rioleringsinfrastructuur, voeren we tussentijdse berekeningen uit
•
Elke 5 jaar voeren we een NEN3140-keuring uit van onze rioolgemalen en pompunits. De eerstvolgende keuring is gepland in 2027
•
Met het grondwatermeetnet verzamelen we informatie over de grondwaterstanden binnen de gemeente. Op deze manier krijgen we meer inzicht in mogelijke locaties met grondwaterover- of onderlast. Het grondwatermeetnet kunnen we op projectbasis tijdelijk uitbreiden
•
Om het functioneren van de IBA’s te monitoren voeren we jaarlijks een onderzoek uit
Speerpunten
Rollen
Onderzoek
Communicatie Om inwoners meer bewust te maken over de omgang met water en het waterbewustzijn binnen de gemeente te vergroten zetten we extra in op communicatie. Zie ‘Communicatie en participatie’ voor verdere toelichting.
Een overzicht van alle verbetermaatregelen is opgenomen in bijlage 6.
Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) Het SSW is de opvolger van het basisrioleringsplan (BRP). Het SSW beschrijft alle deelsystemen van het stedelijk watersysteem, het functioneren hiervan, de beoordeling van het functioneren en eventuele maatregelen. Het gaat om het systeem functioneren, ofwel de samenhangende riolerings-, oppervlaktewater- en grondwatersystemen en -voorzieningen in de bebouwde omgeving in beheer bij gemeente, bewoners, bedrijven en Wetterskip. Niet uitsluitend gebaseerd op modelsimulaties, maar ook op beschikbare metingen, meldingen, klachten, ervaringen en inspectie- en andere onderzoeksresultaten.
Fysieke maatregelen
Communicatie en participatie
Samenwerking
Wat gaan we doen? Fysieke maatregelen (beheer, onderhoud en vervangingen) Fysieke maatregelen zijn nodig om onze ambitie tot uitvoering te brengen. Deze fysieke maatregelen zijn onder te verdelen in: Beheer- en onderhoudsmaatregelen We houden de bestaande infrastructuur op een kwalitatief goed niveau door het uitvoeren van beheer- en onderhoudsmaatregelen. Waar mogelijk kiezen wij voor levensduur verlengende maatregelen. Vervangingsmaatregelen We houden de bestaande infrastructuur op een kwalitatief goed niveau door te zorgen voor tijdige vervanging om storingen te minimaliseren. Voor de planperiode zijn deze vervangingsmaatregelen concreet gepland op basis van uitgevoerde inspecties. Na de planperiode zijn de benodigde investeringen cyclisch bepaald op basis van aanlegjaar en technische levensduur. De technische levensduur is hierbij gedifferentieerd naar type object en/of onderdeel van het object. Omdat we de objecten vervangen op basis van inspecties en niet aan het einde van de technische levensduur rekenen we met gemiddelde investeringsbedragen per jaar.
Speerpunten
Rollen
Onderzoek
Maatregelen rioolinspecties Uit de rioolinspecties komen locaties naar voren waar het riool niet meer voldoet aan de normen die we als gemeente stellen aan de kwaliteit van de riolering. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om lekkages, scheuren en wortelingroei. We gebruiken de inspectieresultaten om te prioriteren welke reparaties we uitvoeren. Hiervoor hebben we een budget van EUR 50.000 per jaar opgenomen in de exploitatie. Upgrade IBA’s We vervangen fundamentele onderdelen van IBA-systemen in een upgrade-ronde. Het zuiveringsrendement van de IBA’s neemt af als de IBA ouder wordt. Met deze upgrade verbetert het rendement van de IBA en kunnen we het aantal klachten en storingen beperken.
Fysieke maatregelen
Communicatie en participatie
Samenwerking
Wat gaan we doen? Fysieke maatregelen (verbetermaatregelen) Klimaatadaptatiemaatregelen In de planperiode gaan we op onderstaande locaties aan de slag met de aanpak van bekende overlastlocaties en met het klimaatrobuster maken van de gehele kern door klimaatmaatregelen mee te koppelen bij reeds geplande maatregelen (rioolvervangingen of wegreconstructies): • Aanleg regenwaterstructuur de Braek/Ripel/Nijebuorren in Harkema • Afkoppelen Zetveld/de Kamp/de Kim in Surhuisterveen • RWA/blauwe as Groningerstraat in Surhuisterveen • Herinrichting openbare ruimte Badlaan in Surhuisterveen Voor deze projecten krijgen we subsidie vanuit DPRA (tranche 1). Daarnaast hebben we voor onderstaande projecten subsidie aangevraagd (tranche 2): • Afkoppelen Bonkelaar, de Taats/Lange Schoor • Waterrobuust Augustinusga (Jensmastrjitte/W.B. vd Kooiwei) • Herinrichten/afkoppelen openbare ruimte (Houtduif/Nachtegaal) • Herinrichten Buitenpost centrum De toewijzing van deze budgetten volgt begin 2023. Ook als de subsidie niet wordt toegekend, is het noodzakelijk om deze projecten uit te voeren.
Naast deze specifieke projecten reserveren we jaarlijks EUR 150.000 voor meekoppelkansen. Dit budget zetten we in om de gemeente klimaatbestendig in te richten als er zich mogelijkheden voordoen bij projecten vanuit andere werkvelden en/of bij reguliere rioolvervangingen. Bodemdaling De komende jaren (deels ook buiten de planperiode) gaan we aan de slag met aanvullende rioleringsprojecten om de effecten van bodemdaling als gevolg van gaswinning tegen te gaan: • Verbreden overstortdrempel Twijzel • Verbreden interne overstortdrempel bergbezinkbassin Twijzelerheide • Afkoppelen 3.400 m2 verhard opp. en div. rioolaanpassingen Gerkesklooster • Afkoppelen 5.000 m2 verhard oppervlak Kootstertille We voeren deze projecten gecombineerd uit, waardoor de planning nu nog niet vast staat. Na afronding van de projecten vindt financiële compensatie plaats in het kader van de ‘Overeenkomst bodemdaling Fryslân 2006’. Bij het bepalen van de benodigde personele bezetting is rekening gehouden met de uitvoering van deze projecten.
Een overzicht van alle verbetermaatregelen is opgenomen in bijlage 6.
Speerpunten
Rollen
Onderzoek
Fysieke maatregelen
Communicatie en participatie
Samenwerking
Wat gaan we doen? Communicatie en participatie We vinden het belangrijk dat mensen zelf bewust zijn van water en de kansen en risico’s die dat met zich meebrengt. In het verlengde hiervan moeten onze inwoners weten waarvoor ze zelf verantwoordelijk zijn. We merken dat niet iedereen dit waterbewustzijn heeft en dat is zorgelijk. Aan een (afval)watersysteem in balans dient iedereen een steentje bij te dragen. We werken aan het creëren van waterbewustzijn in onze gemeente. We doen dat op de volgende manier: 1. Bij ingrepen in de fysieke leefomgeving zoeken we contact met omwonenden. We leggen uit welke maatregelen we nemen en wat het doel hiervan is. Daarnaast proberen we inwoners ook zelf maatregelen te laten nemen door informatie te verstrekken over maatregelen die goed zijn voor het (afval)watersysteem. Denk aan afkoppelen van de regenpijp, het weghalen van tuintegels of het aansluiten van een regenton. 2. Op de website van de gemeente is informatie beschikbaar over het tegengaan van wateroverlast op het eigen terrein en het goed gebruiken van de riolering. 3. De gemeente werkt als loketfunctie voor bewoners. Mensen kunnen met vragen bij ons terecht. Waar nodig en mogelijk helpen we ze verder.
Speerpunten
Rollen
Onderzoek
Fysieke maatregelen
Communicatie en participatie
Samenwerking
Wat gaan we doen? Samenwerking We hechten sterk aan samenwerking met omliggende gemeenten, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. Dit helpt ons om onze doelen te bereiken en het maakt de totale waterorganisatie in Friesland sterker. Samenwerking op provinciaal niveau, zowel ambtelijk als bestuurlijk, wordt vormgegeven binnen het Fries Bestuursakkoord Water 3 (huidige looptijd 2021 t/m 2025). In de komende jaren willen we hier een actieve rol in blijven spelen.
Gemeente Tytsjerksteradiel en werkmaatschappij 8KTD Ook de samenwerking met de gemeente Tytsjerksteradiel en de werkmaatschappij 8KTD zetten we de komende planperiode voort, waarbij we beheersystemen, beleid en processen zoveel mogelijk op elkaar afstemmen. Ook op het vlak van ruimtelijk ordening willen we de samenwerking zoveel mogelijk benutten. Doel daarbij is om de kennis en expertise over stedelijk (afval)water en klimaatadaptatie een plek te geven in integrale projecten, bijvoorbeeld bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen of bij de vormgeving van beleid in het kader van de nieuwe Omgevingswet. Ontwikkelingen In de planperiode houden we ontwikkelingen en wetgeving rondom klimaatadaptatie en duurzaamheid in de gaten, zodat we hier samen met onze waterpartners, zoals het Wetterskip, de provincie of Vitens, op in kunnen spelen als kansen zich voor doen. Denk hierbij aan kansen op het vlak van drinkwaterbesparing/hergebruik, verbeteren waterkwaliteit of vergroten biodiversiteit.
Speerpunten
Rollen
Onderzoek
Fysieke maatregelen
Communicatie en participatie
Samenwerking
Wat is daarvoor nodig? Inleiding Om aan onze zorgplichten te voldoen zijn middelen nodig. Middelen bestaan zowel uit personele middelen als financiële middelen. Het bedrag dat nodig is om de taken uit te voeren komt uit de rioolheffing. Iedereen in de gemeente die baat heeft bij onze inspanning, draagt daar ook financieel aan bij. De inkomsten uit de rioolheffing besteden we alléén aan de taken beschreven in dit plan.
Dit hoofdstuk is als volgt opgebouwd: ▪ Personeel & Organisatie waarin we de benodigde en beschikbare personele middelen beschrijven. ▪ Inkomsten waarin we beschrijven hoe de rioolheffing is opgebouwd, welke overige inkomsten we hebben en hoeveel geld we momenteel beschikbaar hebben in onze voorzieningen. ▪ Lasten waarbij we onderscheid maken tussen exploitatielasten en vervangings- en verbeteringsinvesteringen. ▪ Kostendekkingsberekening waarin we lasten en inkomsten met elkaar hebben vergeleken en hebben bepaald wat het effect hiervan op een voorziening is. ▪ Heffingstarief - Om een positief saldo van de voorziening te behouden is een nieuwe tariefbepaling doorgerekend.
Personeel & Organisatie
Inkomsten
Lasten
Kostendekking
Tariefbepaling
Scenario’s
Wat is daarvoor nodig? Personeel en organisatie Om indicatief inzicht te krijgen in de benodigde middelen heeft Stichting RIONED een rekentool ontwikkeld. Met behulp van deze rekentool is een analyse gemaakt voor de benodigde personele inzet. Het is bekend dat de rekentool niet volledig dekkend is op het gebied van klimaat, de samenwerking, oppervlaktewater en andere zaken. Hiervoor is een correctie doorgevoerd. De benodigde capaciteit hebben we vergeleken met de beschikbare personele inzet zoals opgenomen in de begroting. In onderstaande tabel zijn de resultaten van de rekentool opgenomen. Als de gemeente alle taken in eigen beheer uit zou voeren is 9,53 fte nodig. In de praktijk besteden we een deel van de taken en werkzaamheden uit. Omschrijving
fte
Planvorming, onderzoek en facilitair
1,70
Onderhoud
1,00
Investeringen
1,50
Overig (niet in rekentool)
0,23
Totaal
4,43
Inkomsten
Onderdeel
fte
Binnendienst: - Beleidsmedewerker/specialist (ingevuld) - Beleidsmedewerker/specialist (vacature)
1,00 1,00
Buitendienst: - Rayonbeheerder - Medewerker beheer buitendienst
1,00 1,00
Totaal
4,00
Conform de tool van RIONED komt de gemeente naast de openstaande vacature 0,43 fte te kort voor het uitvoeren van de taken. In de praktijk ervaren we vooral een tekort aan capaciteit bij taken die uitgevoerd moeten worden door de binnendienst, maar ook in de buitendienst is de personele capaciteit een aandachtspunt. We berekenen conform de begrotingssystematiek (en BBV) overhead over personele inzet extracomptabel toe aan de rioolheffing.
We hebben 1,0 fte binnendienst en 2,0 fte buitendienst beschikbaar op taakveld riolering. Op dit moment is invulling van de vacature uit
Personeel Personeelen & organisatie Organisatie
het vorige GRP in voorbereiding. Hiermee komt de beschikbare personele capaciteit op 4,0 fte. De rayonbeheer is onderdeel van de buitendienst, maar pakt deels taken op van binnendienst.
Lasten
Een uitgebreide analyse van de personele middelen is opgenomen in bijlage 10.
Kostendekking
Tariefbepaling
Scenario’s
Wat is daarvoor nodig? Inkomsten Rioolheffing Onze rioolheffing bedraagt per 1 januari 2023* EUR 194,78, dit is een vast bedrag. In 2022 zijn er 12.069 aansluitingen in de gemeente Achtkarspelen. We verwachten in de planperiode geen significante stijging van het aantal aansluitingen. Overige inkomsten Vanuit het Rijk is een bijdrage toegekend voor de uitvoering van klimaat adaptieve maatregelen, de zogenaamde Tijdelijke regeling DPRA impulsgelden (vanuit het deltafonds). Wij hebben vanuit dit deltafonds EUR 822.000 over de periode 2022 – 2026 toegekend voor onze projecten**. Deze bijdragen zijn in de financiële overzichten al verrekend met de kosten voor de desbetreffende projecten. Voorzieningen Conform het GRP maken wij gebruik een ‘voorziening voor tariefegalisatie’ conform BBV (art. 44 lid 2 BBV). De stand van de voorziening per 1 januari 2022 is EUR 2.336.768. Het is niet toegestaan om een negatieve voorziening te hebben.
* De rekenwijze met betrekking tot het begrotingsjaar is toegelicht bij ‘Uitgangspunten kostendekking’ ** De bijdrage voor tranche 1 (EUR 302.000) is toegekend. Toekenning van de bijdrage voor tranche 2 (EUR 520.000) is op moment van schrijven nog niet definitief
Personeel & Organisatie
Inkomsten
Lasten
Kostendekking
Tariefbepaling
Scenario’s
Wat is daarvoor nodig? Lasten Exploitatielasten De rioleringszorg brengt jaarlijks de volgende financiële lasten met zich mee: • Kosten voor dagelijks (regulier) en correctief beheer en onderhoud, onderzoeken en planvorming etc. • Personele lasten incl. overhead • Kapitaallasten uit het verleden (rente en afschrijving) • Nieuwe kapitaallasten (over vervangingen en verbetermaatregelen) • BTW over kosten voor: • beheer en onderhoud, onderzoeken en planvorming • het afschrijvingsdeel van de kapitaallasten • niet over de personele lasten In de bijlage 7 is een overzicht opgenomen van alle exploitatielasten. Vervangingsinvesteringen Om het rioleringssysteem in een goede staat te houden, zijn er jaarlijks vervangingsinvesteringen nodig. Hierbij zijn de volgende bijzonderheden van belang: • Voor de planperiode is een theoretische kwaliteitsbeoordeling gemaakt van alle geïnspecteerde rioleringsobjecten. Dit gebruiken wij als basis om jaarlijks een integrale projectenplanning op te stellen • Voor de vervangingen van vrijvervalriolering na de planperiode is in dit GRP uitgegaan van vervanging op basis van aanlegjaar +
• •
•
technische levensduur. Uit de inspecties blijkt dat de kwaliteit van de vrijvervalriolering goed is, daarom hebben we de technische levensduur voor vrijvervalriolering verlengd van 60 naar 70 jaar We zien in de toekomst een vervangingspiek op ons afkomen voor de vrijvervalriolering. De jaarlijkse inspecties en beoordelingen hiervan moeten uitwijzen hoe deze piek er daadwerkelijk uit komt te zien. We gaan alleen vervangen wat ook daadwerkelijk op basis van kwaliteitsmetingen en onze risicobewuste aanpak aan vervanging toe is. De benodigde budgetten voor vervanging van gemalen (BK en ME)*, pompunits (BK en ME), IBA’s (ME) en randvoorziening (ME) bepalen we jaarlijks op basis van inspectiegegevens. In de berekening hebben we gerekend met een cyclisch gemiddeld jaarbedrag op basis van totale vervangingswaarde en de technische levensduur. Bij de kosten voor vervangen van gemalen (BK) en pompunits (BK) is rekening gehouden met een vervangingspiek in de periode waarvoor de meeste gemalen/pompunits op basis van technische levensduur vervanging nodig is
In de bijlage 6 is een overzicht opgenomen van alle vervangingsinvesteringen.
* BK = bouwkundig, ME = mechanisch elektrisch
Personeel & Organisatie
Inkomsten
Lasten
Kostendekking
Tariefbepaling
Scenario’s
Wat is daarvoor nodig? Kostendekking Uitgangspunten kostendekking In de berekening van de rioolheffing is met de volgende gemeentelijke financiële uitgangspunten rekening gehouden: • Er is geen rekening gehouden met inflatie • Rente over de voorziening: 0% • Extracomptabele BTW over kapitaallasten en exploitatiekosten • Afschrijving: o Rentepercentage over investeringen: 0,5% o Lineaire afschrijving o Start afschrijving in eerste jaar na investering* • De stand van de voorziening is gebaseerd op basis van de jaarrekening van 2021. De berekening is daarom uitgevoerd op prijspeil 2022 • In de berekening is gerekend met het tarief van de rioolheffing voor 2023 conform de vastgestelde rioolheffingsverordening • We zetten diverse restantkredieten uit de afgelopen planperiode in voor uitvoer van projecten op korte termijn (zoals cofinanciering voor DPRA maatregelen). Deze restantkredieten zijn opgenomen bij kapitaallasten uit verleden. In de planperiode hebben we gerekend met lagere budgetten • Theoretische levensduur en afschrijvingstermijn:
Object Vrijvervalriolering
Theoretische levensduur
Afschrijvingstermijn
70
50
Gemalen, pompunits en randvoorziening: •
Mechanisch
20
20
•
Elektrisch
20
20
•
Bouwkundig
60
50
60
50
Pers- en drukleidingen
* In de praktijk start afschrijving van rioolvervanging en aanleg regenwaterstructuren in tweede jaar na investering
Personeel & Organisatie
Inkomsten
Lasten
Kostendekking
Tariefbepaling
Scenario’s
Wat is daarvoor nodig? Tariefbepaling Ons uitgangspunt bij het bepalen van het tarief is dat we een solide beleid voeren, waarin inkomsten en uitgaven op een lange termijn in balans zijn en waarin we doelmatig omgaan met de beschikbare middelen. De grafiek hiernaast geeft de resultaten van de kostendekkingsberekening weer. De grafiek laat het effect van het beleid op de lasten, inkomsten en de stand van de voorziening zien en de daarbij benodigde rioolheffing (rechter-as).
Personeel & Organisatie
Inkomsten
Lasten
Kostendekking
Tariefbepaling
Scenario’s
Wat is daarvoor nodig? Tariefbepaling Het beleid uit dit GRP en de te verwachten vervangingspiek, zorgen ervoor dat er uiteindelijk een hogere rioolheffing nodig is. Voor het bepalen van de rioolheffing hebben wij met het volgende rekening gehouden: 1. We laten de rioolheffing zo geleidelijk mogelijk stijgen en zetten de voorziening optimaal in om lasten te spreiden 2. Om voldoende buffer te hebben om onvoorziene zaken (zie kader) op te vangen houden we het saldo van de voorziening boven circa EUR 500.000 (conform BBV mag de voorziening geen negatief saldo hebben) De financiering van de rioleringszorg is in principe kostendekkend. Dat houdt in dat de kosten alleen gefinancierd worden uit de rioolheffing en dat er geen geld uit de algemene middelen of andere financieringsbronnen nodig is. Onzekerheden Op dit moment zorgen de hoge kosten voor energie, de hoge inflatie en de stikstofcrisis voor een aantal onzekerheden: • Wat zijn de gevolgen van inflatie op stijgende prijzen voor personeel, materiaal en energie? Dit effect is op dit moment voor de toekomst niet inzichtelijk en hier hebben we vooralsnog niet op voorgesorteerd • Welk effect heeft dit op de debetrente? Momenteel hanteren we voor de investeringen een debetrentepercentage van 0,5%.
We kunnen niet inschatten wat de debetrente op lange termijn is, maar omdat we geen nieuwe externe financiering voorzien houden we dit percentage aan voor de gehele berekening
Personeel & Organisatie
Inkomsten
Lasten
Voor de planperiode stellen wij het volgende voor: Jaar
Rioolheffing
Stijging [EUR]
Stijging [%]
2023
194,76
-
-
2024
204,76
10,00
5,1%
2025
214,76
10,00
4,9%
2026
222,26
7,50
3,5%
2027
229,76
7,50
3,4%
Dit tarief moeten we jaarlijks corrigeren met de optredende inflatie (indexatie). Bij de volgende financiële actualisatie bepalen we opnieuw de rioolheffing waarbij we meer zicht hebben op de mogelijke optimalisatie en de impact van inflatie en rentepercentages als gevolg van de onzekere tijden van dit moment.
Kostendekking
Tariefbepaling
Scenario’s
Bijlagen 1. Wettelijke kaders en zorgplichten 2. Overzicht overstorten en bergbezinkbassins 3. Doelen toetsen aan huidige situatie a. Afvalwater b. Hemelwater c. Grondwater d. Oppervlaktewater 4. Evaluatie 5. Kwaliteitsverloop vrijvervalriolering 6. Onderzoeken en verbetermaatregelen 7. Exploitatielasten 8. Vervangingsinvesteringen 9. Heffingsberekening 10.Analyse personele middelen 11.Verklarende woordenlijst
B1
B2
B3
B4
B5
B6
B7
B8
B9
B10
B11
Bijlage 1
Wettelijke kaders en zorgplichten
B1
B2
B3
B4
B5
B6
B7
B8
B9
B10
B11
Wettelijke kaders en zorgplichten (1/2)
De gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater zijn momenteel opgenomen in de Wet Milieubeheer en de Waterwet. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is dit opgenomen in artikel 2.16 Ow (lid1a).
g.
Stedelijk afvalwater is “huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater.”
Afvalwater Vanuit de Wet Milieubeheer (artikel 10.33) hebben we de verplichting een voorziening aan te bieden voor het inzamelen en transport van afvalwater. We houden hierbij vast aan de voorkeursvolgorde voor de verwijdering van afvalwater zoals opgenomen in artikel 10.29a Wm. a. b. c.
d.
e. f.
Ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d wordt als stedelijk afvalwater ingezameld en naar een RWZI getransporteerd
Het ontstaan van afvalwater wordt voorkomen of beperkt Verontreiniging van afvalwater wordt voorkomen of beperkt Afvalwaterstromen worden gescheiden gehouden, tenzij het niet gescheiden houden geen nadelige gevolgen heeft voor een doelmatig beheer van afvalwater Huishoudelijk afvalwater en daarmee vergelijkbaar afvalwater wordt ingezameld en naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) getransporteerd Ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d. wordt hergebruikt (zo nodig na retentie of zuivering bij de bron) Ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d (in de praktijk dus vooral hemelwater) wordt lokaal in het milieu teruggebracht (zo nodig na retentie of zuivering bij de bron)
B1
B2
B3
B4
B5
B6
B7
B8
B9
B10
B11
Wettelijke kaders en zorgplichten (2/2)
Hemelwater Vanuit de hemelwaterzorgplicht, conform artikel 3.5 van de Waterwet, hebben wij de verantwoordelijkheid voor een doelmatige inzameling van overtollig hemelwater uit de openbare ruimte. Wij hebben ook de zorgplicht voor de afvoer van hemelwater van particuliere percelen, voor zover dit niet redelijkerwijs van de perceeleigenaar kan worden verwacht.
Grondwater In artikel 3.6 van de Waterwet is opgenomen dat wij de zorgplicht hebben voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van Wetterskip of provincie behoort.
Belangrijk vertrekpunt in de wetgeving is dat de zorgplicht in eerste instantie bij de perceeleigenaar ligt. De perceeleigenaar draagt in eerste instantie zelf zorg voor het verwerken van hemelwater op het eigen perceel. Dit kan door hergebruik, infiltreren in de bodem of bergen in bijvoorbeeld een vijver. Wanneer dit redelijkerwijs niet mogelijk is (te hoge grondwaterstand en/of slechte infiltratiecapaciteit van de bodem), nemen wij de zorgplicht over mits doelmatig.
De zorgplicht heeft het karakter van een inspanningsverplichting. Dat wil zeggen dat wij niet verantwoordelijk zijn voor handhaving van het grondwaterpeil in bebouwd gebied, maar alleen een regierol vervullen. Gemeente, particulier, Wetterskip en provincie behouden dus ieder hun eigen verantwoordelijkheid. De zorgplicht werkt niet met terugwerkende kracht en kan dus niet leiden tot aansprakelijkheid voor schadesituaties uit het verleden.