04 - Bijlage 1 - Jaarstukken 2023
Tekst van het document
geheel document digitaal gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden S.H.
SH
Jaarstukken 2023
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .................................................................................................. 2 1.1 Inleiding ...................................................................................................... 3 1.2 Leeswijzer .................................................................................................... 4 1.3 2023 IN VOGELVLUCHT ................................................................................. 6 2 BESLUITVORMING ............................................................................................. 18 3 JAARVERSLAG ................................................................................................... 19 3.1 Programma's ............................................................................................... 20 0. Bestuur en ondersteuning ............................................................................ 21 1. Veiligheid .................................................................................................. 30 2. Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................................... 36 3. Economie................................................................................................... 44 4. Onderwijs .................................................................................................. 50 5.
Sport, cultuur en recreatie ........................................................................... 55 6. Sociaal Domein .......................................................................................... 64 7. Volksgezondheid en milieu ........................................................................... 82 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern. ........................................................ 92 Overhead .................................................................................................... 101 3.2 Paragrafen ................................................................................................ 115 A - Lokale heffingen ...................................................................................... 116 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................. 122 C - Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 135 D - Financiering............................................................................................ 138 E - Bedrijfsvoering ........................................................................................ 142 F - Verbonden partijen ..................................................................................
151 G - Grondbeleid............................................................................................ 166 H - Wet open overheid .................................................................................. 169 4 JAARREKENING ............................................................................................... 170 4.1 Balans ...................................................................................................... 171 4.2 Baten en lasten ......................................................................................... 175 4.3 Grondslagen financiële verslaglegging .......................................................... 181 4.4 Toelichting balans ...................................................................................... 185 4.5 Toelichting baten en lasten ......................................................................... 201 4.6 Verantwoording Wet Normering Topinkomens ............................................... 204 4.7 Single Information Single Audit ................................................................... 207 4.8 Controleverklaring accountant ..................................................................... 213
2
Jaarstukken 2023
1.1 Inleiding Een hap uit de spaarpot voor de opbouw van een nieuwe organisatie. Voor u ligt de jaarrekening van 2023. Hiermee legt het college van B&W verantwoording af over het gevoerde beleid en de maatschappelijke- en financiële effecten ervan. De gemeenteraad heeft besloten de samenwerking in de werkmaatschappij te beëindigen en als zelfstandige gemeente door te gaan. De werkdruk is hierdoor toegenomen en er zijn gevoelens van onrust. We vertrouwen erop dat in een nieuwe organisatie de onrust wegebt zodat er weer ruimte is voor nieuw elan. De eerste financiële consequenties van het besluit tot ontvlechting en van de opbouw van een nieuwe organisatie zijn terug te zien in de jaarrekening van 2023. De reservepositie is in 2023 met ruim € 700.000 gedaald. Dat komt enerzijds door een onttrekking uit de reserves van bijna € 5.000.000 en anderzijds een overschot in de resultatenrekening van € 4.321.000. Na deze onttrekking komt de reservepositie uit op een saldo van ruim € 31.000.000. Hoewel er veel aandacht is geweest voor de ontvlechting en opbouw van een nieuwe organisatie is tijdens deze verbouw de winkel gewoon opengebleven. Mensen konden terecht voor een nieuw paspoort, nieuwe huizen zijn gebouwd, vluchtelingen zijn opgevangen en bedrijventerreinen zijn verkocht. De verkiezingen zijn vlekkeloos verlopen, de dorpshuizen zijn een bruisende ontmoetingsplaats.
Het verenigingsleven floreert en de afdeling beheer zorgt ervoor dat de gemeente er pico bello uitziet. Sport en bewegen wordt gestimuleerd en het sociaal domein van de gemeente is een vangnet geweest voor hen die het wat minder hebben getroffen. Toeristen werden verwend dankzij een florerende Spitkeet, een bloeiende Kruidhof of gingen terug in de tijd bij Ot en Sien. Dankzij projecten bij de MOA en het Beurtschip voelen veel mensen zich weer gewaardeerd in de maatschappij. Voor het eerst gaat deze jaarrekening vergezeld van een rechtmatigheidsverantwoording door het college. Voor de afdeling financiën is het met concern control en de accountant een zoektocht geweest om dit op te zetten. De nieuwe systematiek leidt tot meer transparantie. Het is aan het college om hierover te verantwoorden aan de raad en de hier uit voorkomende verbeterpunten op te pakken. Dit is voldoende reden voor de accountant om een goedkeurende verklaring voor getrouwheid af te geven. Buitenpost, juli 2024 Het college van burgemeester en wethouders van Achtkarspelen, Harjan Bruining, wethouder financiën.
3
Jaarstukken 2023
1.2 Leeswijzer Vooraf De jaarstukken horen bij de Planning & Control cyclus. In de meerjarenprogrammabegroting van de gemeente wordt op hoofdlijnen verteld wat de gemeenten willen bereiken en wat dat mag kosten. De jaarstukken zijn opgesteld volgens de eisen van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de jaarstukken legt het college van Burgemeester en Wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad. De jaarstukken bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. Jaarverslag
In het jaarverslag staat de verantwoording van beleid en bedrijfsvoering centraal. Dat gebeurt aan de hand van de W-vragen: • wat wilden we bereiken? • wat hebben we gedaan? • wat is (nog) niet gelukt? • wat heeft het gekost? Jaarrekening De jaarrekening is financieel van aard. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de financiën van de gemeente. In deze leeswijzer wordt aangegeven wie welke rol heeft en hoe de indeling van de jaarstukken eruitziet. Wie doet wat? De wet Dualisering gemeentebestuur is bedoeld om de lokale politiek dichter bij de burger te brengen. Zo wordt bijvoorbeeld door de begroting de transparantie van het bestuur vergroot. In de begroting staan namelijk meetbare resultaten. De burger kan zien waar de lokale bestuurders zich mee bezighouden en welke resultaten er behaald worden. Door het dualistisch werken hebben de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders andere rollen gekregen: het college bestuurt en de raad controleert. De raad bepaalt het beleid op hoofdlijnen en neemt de belangrijkste beslissingen. Het college bestuurt en voert alle besluiten van de gemeenteraad uit. In schema ziet het er als volgt uit: Gemeenteraad kaderstellen wat willen we en wat mag het kosten
College besturen
controleren
verantwoorden
wat is bereikt en hoeveel kostte het
wat doen we wat hebben we gedaan
Om slagvaardig te kunnen handelen heeft het college bevoegdheden gekregen om zelfstandig te handelen mits het binnen het beleids- en financiële kader past dat de raad heeft vastgesteld. De bedrijfsvoering is bijvoorbeeld een bevoegdheid van het college.
4
Jaarstukken 2023 Opbouw van de jaarstukken In de inhoudsopgave staan de verschillende hoofdstukken. Deze zijn als volgt. 2023 in Vogelvlucht Voorafgaande aan de eigenlijke jaarstukken worden in een aantal infographics de belangrijkste financiële ontwikkelingen getoond. Vervolgens worden de belangrijkste opgaven en het beleidsinhoudelijke en financiële resultaat in 2023 benoemd. Jaarverslag Het jaarverslag is verdeeld in Programma's en Paragrafen zoals die ook voorkomen in de begroting. De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen: • inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma; • financieel, de resultaten per programma inclusief een analyse; • beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van het BBV. Deze informatie is afkomstig uit Waarstaatjegemeente.nl. De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. De paragrafen zijn verplicht. Jaarrekening De jaarrekening is grofweg verdeeld in een Balans en een overzicht van Baten en lasten. Verder vindt u in dit onderdeel de Verantwoording Wet Normering Topinkomens (WNT) en de Controleverklaring van de accountant. Voor de goede orde melden wij hier dat niet in alle gevallen de tellingen in de diverse overzichten exact kloppen. Vanwege afrondingen van miljoenen naar duizendtallen kunnen kleine verschillen optreden.
5
Jaarstukken 2023
1.3 2023 IN VOGELVLUCHT Om te beginnen De gemeente Achtkarspelen wordt gekenmerkt door rust en ruimte. Het prachtige coulisselandschap vormt een belangrijk onderdeel van de natuur in de gemeente. De dorpen hebben uitstekende voorzieningen voor wonen, werken, winkelen, onderwijs en sport en liggen verspreid in de gemeente omgeven door gebieden met land- en akkerbouw. Voor Buitenpost met haar gunstige ligging aan het spoor liggen steden zoals Leeuwarden en Groningen binnen handbereik. Surhuisterveen heeft met haar gunstige ligging ten opzichte van de A7 een prima uitgangspositie voor economische bedrijvigheid. De gemeente Achtkarspelen werkt nauw samen met haar buurgemeente Tytsjerksteradiel. Veel van ons beleid wordt vanuit die samenwerking uitbesteed aan de Werkmaatschappij 8KTD. Voor de uitvoering van de taken en werkzaamheden ontvangt de werkmaatschappij jaarlijks een bijdrage van de beide gemeenten. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. Vanuit gezamenlijke kracht zetten de medewerkers zich elke dag weer met hart en ziel in voor de inwoners. Wij zijn ons ervan bewust dat we met gemeenschapsgeld werken en we willen daar ook transparant in zijn. En dus leggen we graag verantwoording af over wat de gemeente Achtkarspelen in 2023 heeft gedaan en wat het heeft gekost.
PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. In de jaarstukken leggen we uit wat we hebben bereikt en wat het gekost heeft. Maar we vertellen ook wat (nog) niet gelukt is. De begroting en het jaarverslag zijn op dezelfde manier ingedeeld. Dit vergroot het inzicht. Op de volgende pagina ziet u in één oogopslag: • wat hadden we begroot • wat hebben we werkelijk uitgegeven We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: • Wonen en werken • Samenleving • Bestuur en dienstverlening De inkomsten zijn verdeeld in: • wat we van het Rijk ontvangen • alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen
6
Jaarstukken 2023
JAARREKENING 2023 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze jaarrekening geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2023 van de gemeente Achtkarspelen (bedragen x € 1.000).
begroot
werkelijk
verschil
108.038
107.324
715
8.910
9.765
- 854
652
1.517
- 865
Verkeer, vervoer en waterstaat
6.046
6.097
- 52
Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern.
2.212
2.150
62
74.854
73.223
1.631
Onderwijs
3.477
3.328
149
Sociaal Domein
50.035
48.999
1.035
Sport, cultuur en recreatie
8.009
7.854
154
Veiligheid
5.264
5.122
143
Volksgezondheid en milieu
8.069
7.920
150
Bestuur en dienstverlening
24.274
24.337
- 62
Bestuur en ondersteuning
24.274
24.337
- 62
110.985
111.648
663
Ontvangen wij van het rijk
64.745
64.756
11
Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen
46.240
46.892
652
RESULTAAT
2.946
4.324
1.378
UITGAVEN Wonen en werken Economie
Samenleving
INKOMSTEN
7
Jaarstukken 2023 BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de Balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat eigenlijk zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam.
Balans per 31 december 2023 (x € 1.000) BEZITTINGEN 2023 2022
SCHULDEN
Bezittingen Voorraden, geld en
74.009 19.249
73.367 14.857
en vorderingen TOTAAL
93.208
88.224
2023
2022
Eigen vermogen Schulden
31.173 62.035
31.924 56.300
TOTAAL
93.208
88.224
8
Jaarstukken 2023
Wat hebben we ervoor gedaan Resultaat jaarrekening 2023 Ontwikkelingen saldo jaarrekening
Bedrag
Stand begroting 2023 na wijzigingen (december)
€
2.946
€
1.375
€
4.321
Samenvatting verschilanalyse - begroting/rekening Ontwikkeling jaarrekening reguliere bedrijfsvoering Vennootschapsbelasting
€
-126
Lagere bijdrage aan de WM8KTD
€
199
Bijstorten APPA voorziening
€
-429
Hogere opbrengst dividenden
€
95
Hogere Ozb opbrengst Lagere kosten (en hogere baten ) opvang Oekraïense vluchtelingen
€
95
€
220
Hogere herstelkosten t.b.v. trottoirs
€
-55
Lagere salarislasten Beheer 8K
€
257
Winstrealisatie bedrijventerreinen
€
468
Lagere lasten achterstandenbeleid
€
165
Hogere lasten leerlingenvervoer
€
-76
Lagere kosten binnensport
€
53
Lagere kosten en hogere opbrengsten Kruidhof
€
79
Lagere kosten monumentenbeleid
€
62
Samenkracht en burgerparticipatie
€
258
Wmo begeleiding
€
757
Wmo maatwerkvoorzieningen
€
-163
Wmo dagbesteding
€
-217
Jeugdhulp
€
184
Bijdrage MOA
€
-206
Ontwikkeling bijstandsuitkeringen
€
131
Re-integratie
€
182
Inburgering nieuwkomers
€
229
Ontwikkeling riolering
€
-169
Ontwikkeling afvalinzameling
€
-110
Grondverkopen
€
148
Saldo ontwikkelingen
€
-665
sub. Resultaat jaarrekening 2023 (exploitatie) Bedragen x € 1.000 Afwijkingen groter dan + of - € 50.000
9
Jaarstukken 2023
Rechtmatigheidsverantwoording Bij de jaarrekening 2023 leggen we als college voor het eerst verantwoording af over de rechtmatigheid. We zijn van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten en ook de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De formele onrechtmatigheid bedraagt hierin € 9.818.938 waarvan een bedrag van € 864.656 past binnen het vooraf gestelde beleid en daarmee als acceptabel is geduid onder verwijzing naar dit vooraf vastgestelde beleid. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. Ontwikkelingen begroting Het verloop van het saldo van de primitieve begroting 2023 naar het saldo van de begroting na wijzigingen heeft zich in de loop van 2023 als volgt ontwikkeld: Primitieve begroting
616
(x € 1.000)
- begrotingswijzigingen April
10
- begrotingswijzigingen Oktober
216
- begrotingswijzigingen December
2.235
- begrotingswijzigingen Tussentijdse wijzigingen
830
- begrotingswijzigingen Juni/juli
-960
Begroting na wijziging
2.946
Ontwikkeling algemene reserve Ontwikkeling Algemene Reserve De beginstand van de algemene reserve inclusief de toevoeging van de resultaatbestemming 2023 bedroeg € 31.924.000. De eindstand van de reserve per ultimo 2023 bedraagt vóór resultaatbestemming € 26.852.000. Deze eindstand is inclusief de gevormde bestemmingsreserve t.b.v. Zwembad De Kûpe in Buitenpost. Deze reserve bedraagt ultimo 2023 € 6.657.000. Inclusief (volledige) toevoeging van het resultaat bedraagt de eindstand van de reserve € 31.171.000. Per saldo betekent die een vermogensafname van € 751.000. Temporisering Voor de geplande onttrekkingen uit reserves, die niet in 2023 hebben plaatsgevonden, wordt bij de besluitvorming van de jaarrekening aan de raad gevraagd om deze door te schuiven naar 2024. Dit noemen we temporiseren. Hierdoor vallen de benodigde middelen niet vrij en kunnen ze in een volgend jaar worden ingezet. Voorgesteld wordt hiervoor een bedrag aan benodigde middelen van € 739.388 door te schuiven naar 2024.
10
Jaarstukken 2023 Om de benodigde stortingen uit de reserves in het volgende jaar plaats te laten vinden is een besluit van de raad nodig.
Onderwerp Kosten opbouw Resmut woningbouwprogrammering Omgevingswet septembercirculaire 2022 Extra capaciteit BOA's inzetten voor implementatie WPG Implementatiekosten scenario 2 De Kruidhof Robuust rechtbeschermingsysteem taakmutaties Versterking ondersteuning wijkteams taakmutaties Impuls integraal werken taakmutaties Systeemleren taakmutaties Uitvoeringskosten klimaatakkoord taakmutaties Investering ontwikkeling Achtkarspelen Kwaliteitsborging bouw- en woningtoezicht
Saldo einde 2023 3.888 51.650 241.700 30.400 25.824 32.812 58.606 7.479 8.029 216.000 10.000 53.000 739.388
Ombuigingen In het kader van de jaarrekening 2023 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 is besloten om het pakket van de nog niet gerealiseerde ombuigingen tegen het licht te houden en de uitkomsten (en verwerking) hiervan mee te nemen in de begroting 2024-2027 en eveneens te verwerken in de nu voorliggende jaarrekening. Via de begrotingswijzigingen van december is dit voor het jaar 2023 meegenomen. WONEN EN WERKEN Omgevingswet Het jaar 2023 stond in het teken van de laatste voorbereidingen op de introductie van de Omgevingswet per 1-1-2024. Dit als sluitstuk van een lange periode van voorbereidingen, maar ook van onzekerheid en uitstel. Uiteindelijk is de wet in werking getreden. In 2023 is er nog veel werk verzet. Zo zijn de werkprocessen van onze eigen organisatie beschreven en afgestemd met die van de andere organisaties die een rol hebben bij de vergunningverlening. Er zijn casemanagers aangesteld, die projecten van het begin tot het einde begeleiden. Er is gestart met het maken van een handboek Omgevingsplan. De geldende bestemmingsplannen zijn per 1 januari 2024 overigens onderdeel geworden van het Omgevingsplan. De start per 1 januari 2024 betekent overigens niet dat dit onderwerp klaar is. We zullen ervaring gaan op doen in de praktijk en ongetwijfeld tegen verbeterpunten gaan aanlopen.
We gaan dit bijhouden, evalueren en zo nodig aanpassingen doorvoeren. Dit geldt niet alleen voor ons, maar voor alle gemeenten. Door samenwerken en kennisdeling gaan we dit continue proces gezamenlijk aan. Regiodeal / ANNO De Regiodeal Noordoost Fryslân en de Versnellingsagenda lopen op 31 december 2025 af. In 2023 zijn veel partijen samengebracht, is met initiatiefnemers van projecten meegedacht en zijn plannen aangescherpt. De beschikbare subsidieregeling wordt steeds meer gevonden. Toch zijn er nog relatief veel middelen beschikbaar. Het Bestuurlijk Overleg (BO) heeft daarom besloten de termijn voor de projecten met een jaar te verlengen tot 31 december 2026. Ondertussen is de Regiodeal fase 2 in september 2023 definitief aangemeld bij het Rijk. In ANNO-verband is goed doorgewerkt binnen de
11
Jaarstukken 2023 thema's Leefbaarheid & vitaliteit en Grien en Blau. Er wordt intensief samengewerkt op het terrein van de duurzaamheidsopgaven en ook op bijvoorbeeld het terrein van Wonen en zorg. Duurzaamheid Door het Rijk zijn er geoormerkte middelen toegekend, de zogenaamde CDOKE middelen: Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Deze middelen mogen uitsluitend gebruikt worden voor apparaatskosten voor de uitvoering van klimaat- en energiedoelen en zijn vooralsnog toegekend voor een periode van 3 jaar (2023-2025). Wij zijn daardoor in staat geweest in 2023 te starten met een intensivering van de uitvoering van onze duurzaamheidsagenda en de daaraan gekoppelde Transitievisie Warmte. Er zijn enkele projectleiders actief om de door de raad vastgestelde agenda en transitievisie uit te voeren. De evaluatie van het Energieloket, dat in 2023 is uitgevoerd, vormt de basis voor een verdere optimalisering van het loket en is besloten om de energiecoach ook in 2024 en 2025 in te zetten. Wonen Vanuit het Rijk wordt er, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving.
De minister van Binnenlandse zaken, verantwoordelijk voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening, benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. Dit heeft ertoe geleid dat wij in april 2023 tezamen met de andere ANNO-gemeenten een regionale Woondeal hebben afgesloten. Onze Woonvisie loopt hiermee nog goed in de pas. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden. Ook is er voldoende harde plancapaciteit en plannen die in procedure zijn. In 2023 hebben we echter niet alle voorgenomen voortgang op de projecten kunnen bewerkstelligen; de onderbezetting en krapte op de arbeidsmarkt zijn daar vooral debet aan. We hebben de lijn voortgezet om oog te blijven houden voor toevoeging van betaalbare huur en koop en voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen toekomstbestendig en duurzamer worden. Hierbij is aandacht voor spreiding over de gemeente, waarbij we in gesprek zijn met alle dorpen om te bespreken hoe we tot woningbouwplannen komen die voorzien in de lokale behoefte en de leefbaarheid van het dorp verhogen.
Ondertussen zijn we in 2023 gestart met de voorbereidingen op een woon-zorgvisie, die richtinggevend wordt voor het programma voor specifieke doelgroepen. Nadat deze visie is vastgesteld wordt er een uitvoeringsagenda opgesteld, die parallel loopt met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma. Op deze wijze wordt er een gecoördineerd programma opgesteld voor alle doelgroepen. De Kruidhof In 2023 hebben we verder invulling gegeven aan scenario 2 ‘De Kruidhof is trekpleister in de gemeente Achtkarspelen en zorgt ervoor dat inwoners (weer) meedoen’. Ten aanzien van het onderdeel verbeteren van de exploitatie is het oude tuincafé verbouwd tot een multifunctionele ruimte die verhuurd kan worden, is gestart met de bouw van de nieuwe loods in de vorm van een werkervaringsproject. Al deze inspanningen hebben geleid tot een hoger aantal bezoekers en hogere omzetten. Als we dit vergelijken met bijvoorbeeld 2019 (voor Corona en ijkjaar voor scenario 2) zien we de volgende toenames:
12
Jaarstukken 2023 Bezoekers 2019 17.111 Omzet winkel 2019 € 29.567 Omzet verkooptuin 2019 € 74.368
2023
22.348
(toename van 30%)
2023
€ 41.256
(toename van 39,5%)
2023
€ 106.122
(toename van 42,7%)
Door het uitbreiden van het exploitatiemodel ontstaat, door de toegenomen activiteiten en bedrijvigheid meer gelegenheid en mogelijkheid tot uitvoering van re-integratie-, activatie- en participatietrajecten. Door de intensivering van de samenwerking met zowel de MOA als met de gebiedsteams, kan er nog beter worden gezorgd dat personen op de juiste (re-integratie)plek terechtkomen; op de plek waar de kans op ontwikkeling en doorstroom het grootst is. Eind 2023 is er een dienstverleningsovereenkomst gesloten tussen de MOA en het gebiedsteam Participatie en zijn er dienstverleningsafspraken gemaakt tussen De Kruidhof en het Gebiedsteam Participatie. Een mooi concreet resultaat, waar in 2023 mee is begonnen, is de bouw van de loods in de vorm van een werkervaringstraject. De bouw van de loods wordt gefinancierd door Achtkarspelen maar het werkervaringstraject voeren we in gezamenlijkheid uit met Tytsjerksteradiel. Centrumvisie Buitenpost De gemeenteraad heeft de Centrumvisie Buitenpost in 2020 vastgesteld. In maart 2022 heeft de gemeenteraad een investeringskrediet beschikbaar gesteld voor de herinrichting van de openbare ruimte van het centrum(winkel)gebied. In 2023 is de projectgroep verder gegaan met het Definitieve Ontwerp om deze begin 2024 te kunnen presenteren. Bedrijventerreinen In 2023 is er op de bedrijventerreinen een totale winst gerealiseerd van € 788.000.
In de begroting was rekening gehouden met een winst van € 302.000. Dit is voor de jaarrekening een voordeel van € 486.000. De vraag naar bedrijfskavels blijft hoog. Daarom is, in navolging van het Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân 2022-2035, de uitbreiding van het bedrijventerrein Quakkenburg in Harkema in september als voorontwerp in de raad gekomen. Daarnaast is de uitbreiding van De Swadde in Buitenpost ter voorbereiding, waarbij er diverse (bodem)onderzoeken uitgezet zijn. RegioMarketing en toerisme (RMT) Een andere pijler van onze lokale economie wordt gevormd door recreatie en toerisme. In 2023 is besloten om voor de periode tot en met 2026 het RMT weer te subsidiëren. De concrete resultaten hiervan zijn nog niet zichtbaar, daarvoor was de tijd in 2023 te kort. De gemeente wil recreatie en toerisme in Achtkarspelen bevorderen door het realiseren van een uitstekende wandel- en fietsinfrastructuur. In 2023 is een start gemaakt met de prioritering van de paden uit het padenplan. Door vertrek van de collega recreatie en toerisme in Achtkarspelen medio 2023 is het project tijdelijk stil komen te liggen. In het najaar van 2023 is - nadat de vacature weer was ingevuld - het project weer opgepakt en wordt er een projectplan gemaakt.
13
Jaarstukken 2023 SAMENLEVING Nota Frysk taalbelied Yn 2023 is de Nota Frysk taalbelied fêststeld. Doel fan de nota is it kreëarjen fan rânebetingsten foar it behâld en fersterkjen fan de Fryske taal. Dêrby steane trije útgongspunten sintraal: de foarbyldfunksje fan de gemeente, twataligens en it stribjen nei lykweardigens yn talen. Inkomen en ondernemen In 2023 bleef het aantal huishoudens dat een beroep deed op een uitkering van de gemeente gemiddeld genomen gelijk (513 PW-uitkeringen). Het aantal IOAW-uitkeringen daalde van 42 naar 36. De IOAW-uitkering zorgt voor een inkomen op (tenminste) het bijstandsniveau. Het gebruik van de bijzondere bijstand is wederom verhoogd. Een direct gevolg van het beschikbaar stellen van de Energietoeslag 2023, die net als in 2022 door het kabinet beschikbaar is gesteld als ondersteuning voor de hoge energieprijzen. Het gebruikelijke beroep op bijzondere bijstand en de overige armoederegelingen is tegen de verwachting in gedaald. Ook op schulddienstverlening is wederom minder een beroep gedaan. Nieuwkomers Oekraïners Begin 2023 was de opgavecapaciteit voor de opvang van Oekraïense ontheemden 134. Achtkarspelen voldeed hieraan met de opvanglocaties in de kerken van Buitenpost, Twijzel en Kootstertille.
Toen in oktober door aanhoudende instroom de opgave verhoogd werd naar 154, is er een vierde kleinschalige opvanglocatie geopend waar 20 vluchtelingen zelfredzaam en met privacy verblijven. Achtkarspelen voldeed vervolgens weer exact aan de capaciteitsopgave. Ook in de particuliere opvang verbleven nog Oekraïense vluchtelingen, met een gemiddeld aantal van zo’n 25. Er zijn daarnaast Oekraïners in onze gemeente die zelfstandig huisvesting hebben gevonden en volledig zelfredzaam zijn. Statushouders Achtkarspelen heeft in 2023 de taakstelling behaald, mede doordat de gemeente een doorstroomlocatie voor statushouders heeft gerealiseerd, in een voormalig zorgpand in Buitenpost, genaamd Herbranda. Onderwijs In 2023 is de proeftuin ‘Gebiedsteamregisseur in de School (GIS) gecontinueerd . De gebiedsteams waren zichtbaar in de scholen en zochten naar verbinding in de driehoek rondom school, gezin en hulpverlening. Vanuit de NPO middelen (Nationaal Programma Onderwijs) is de inzet van extra jongerenwerk door Kearn in de scholen voor voortgezet onderwijs gecontinueerd. De extra inzet is gekozen om in het kader van de ‘post-corona periode’ de nodige extra zorg te kunnen bieden. Op het gebied van onderwijshuisvesting is in 2023 de renovatie van basisschool Wynroas in Harkema gerealiseerd.
Met de vervanging van de gymzaal van VO Singelland in Surhuisterveen is in de zomervakantie 2023 een start gemaakt. Het onderwijskansenbeleid ging in 2023 voort op de ingeslagen weg. De huidige beleidsperiode met de bijbehorende rijksmiddelen (GOAB) loopt tot en met 2026. De gemeentelijke speerpunten blijven gericht op de Voor- en Vroegschoolse Educatie, de aanpak Laaggeletterdheid, Taalbeleid en ontwikkeling van de verbinding tussen Onderwijs en Zorg in en rond de school. rond de school. In september 2023 was de (landelijke) Week van Lezen en Schrijven. De gemeente heeft in deze week volop aandacht geschonken aan het thema herkennen van laaggeletterdheid, zowel binnen de eigen gemeentelijke organisatie als naar onze inwoners toe.
14
Jaarstukken 2023 Tjits is mei har Fryske floch by in oantal basisskoallen yn de gemeente west mei har Fruittoer. Op in moaie wize hat se de bern wizen op it belang fan sûn iten. Wonen, Zorg en Welzijn In 2023 is er binnen het ANNO-verband een initiatief genomen om gezamenlijk een visie te ontwikkelen op het gebied van Wonen, Zorg en Welzijn. Deze visie richt zich vooral op ouderen, de grootste doelgroep waarvoor er ook dringende behoeften zijn. De urgentie wordt veroorzaakt door dubbele vergrijzing, arbeidsmarktproblematiek en huisvestingsvraagstukken (thuis wonen en verpleeghuiszorg). Naast ouderen is er in de visie ook aandacht voor andere doelgroepen, zoals gehandicapten en mensen met psychische problematiek. In 2024 verwachten we dat de visie kan worden vastgesteld. GALA/IZA In 2023 zijn we van start gegaan met de uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Voor het GALA is een plan van aanpak opgesteld. De GALA-doelstellingen sluiten aan bij het gezondheidsbeleid. Bestaande activiteiten zijn gecontinueerd en we zijn begonnen met het uitvoering geven aan nieuwe plannen. Binnen de Friese vertaling van het IZA, ook wel het FrIZA genoemd, hebben wij via diverse overlegvormen bijgedragen aan de totstandkoming van het regioplan. Gemeente Smallingerland is als gemandateerde gemeente in de lead.
Jeugd Gelijk aan de landelijke ontwikkelingen, zien wij ook dat voor onze gemeente geldt dat wij een toename zien in de kosten van de jeugdhulp. De problematieken die de jeugdigen hebben zijn complexer en de trajecten zijn langer en duurder. Wmo 2023 In 2023 is de gemeentelijke uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) voortgezet, met als doel onze inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen en actief te laten deelnemen aan de `Mienskip’. De beslissing om als zelfstandige gemeente verder te gaan, heeft geleid tot een tijdelijke pauze in de nieuwe inkoop voor de Wmo. Er is gestart met het verbinden van het medische en sociale domein. Daarnaast wordt er gewerkt aan een Wonen-Zorg-Welzijn visie in het licht van de dubbele vergrijzing, de verwachte arbeidskrapte in de zorg en het woningtekort. Welzijn In 2023 is er een herstelactie uitgevoerd voor de subsidieregeling Versterken Sociale Basis. Aanvragers hebben de subsidie tot en met 2026 toegekend gekregen. BESTUUR EN DIENSTVERLENING Samenwerking en Organisatieontwikkeling Op 22 juni 2023 hebben de gemeenteraden van zowel Achtkarspelen als Tytsjerksteradiel besloten te willen stoppen met de ambtelijke samenwerking in de vorm van de werkmaatschappij 8KTD.
Voor beide gemeenten betekent dit, dat er op basis van een gezamenlijk Plan van aanpak wordt gewerkt aan het proces van ontvlechting en afzonderlijk aan de opbouw van de nieuwe ambtelijke organisatie vanaf 1 januari 2025. Budget ontvlechtingsproces Op basis van het plan van aanpak voor de ontvlechting van de Werkmaatschappij en de daarbij te verwachten kosten is voor de periode tot en met eind 2024 een bedrag nodig van € 6.385.000. Hiervoor is in 2023 door beide gemeenten een bedrag van € 3.192.000 aan de werkmaatschappij 8KTD als extra bijdrage gestort. Dit bedrag is ten laste van de algemene reserve gebracht. Monitoring en verantwoording vindt plaats via de cyclus van begrotingswijzigingen.
15
Jaarstukken 2023
Werkbudget opbouw gemeentelijke organisatie Naast de incidentele middelen voor het proces van ontvlechting zijn voor de periode tot en met eind 2024 ook incidentele middelen nodig voor externe inzet in het begeleiden en voorbereiden van de koersbepaling en koersvertaling van de eigen gemeentelijke organisatie. De kosten voor 2023 zijn ten laste van de algemene reserve gebracht. Ook hiervoor vindt monitoring plaats via de cyclus van begrotingswijzigingen.
16
Jaarstukken 2023 Rechtmatigheidsverantwoording Als gevolg van gewijzigde wet- en regelgeving moet het college vanaf 2023 als onderdeel van de jaarrekening verantwoording afleggen over de naleving van regels die belangrijk zijn voor de financiële situatie van de gemeente. Met deze zg. ‘rechtmatigheidsverantwoording’ wordt transparantie beoogd op het gebied van: Onrechtmatige (financiële) beheershandelingen (begrotingscriterium). Dit betreft: o Overschrijdingen op het gebied van lasten en investeringsbudgetten; o Onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot die niet tijdig met begrotingswijzigingen zijn aangepast; en o Niet door de raad vastgestelde toevoegingen en/of onttrekkingen aan de reserves. het niet naleven van voorwaarden in wet- en regelgeving (voorwaardencriterium), en misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O-criterium). Als basis voor de rechtmatigheidsverantwoording gelden de uitkomsten van uitgevoerde (verbijzonderde) interne controles (VIC), themaonderzoeken en audits zoals vastgesteld in het controlejaarplan VIC. Voor de wijze van uitvoering van interne controles geldt de systematiek van de ‘Three lines of defence’ (derdelijns dijkbewaking).
De kaders en uitgangspunten voor de uitvoering van het controlejaarplan VIC zijn vastgelegd in het meerjaren VIC-plan 2021-2024, het Controleprotocol 2021-2024 en het Risicomanagementbeleid (juni 2023). Uitvoering controleprogramma Na het zomerreces is de raad geïnformeerd over geconstateerde achterstanden in de uitvoering van het controleprogramma. Diverse controles waren nog niet opgepakt of met een te beperkte omvang uitgevoerd. De signaleringsfunctie op mogelijke tekortkomingen en het (tijdig) bij kunnen sturen was daardoor niet op het gewenste niveau. Bijkomend risico was dat er onvoldoende basis lag om te komen tot een adequate rechtmatigheidsverantwoording door het college. De raad is middels twee raadsbrieven geïnformeerd over de oorzaken, de in gang gezette herstelacties en de bijsturing. In overloop naar 2024 kon het volledige controleprogramma worden afgerond. Bevindingen Samengevat concludeert het college onderstaande bevindingen, rekening houdend met de van toepassing zijnde kaders en normeringen: Begrotingsonrechtmatigheden
Bedrag
A) Begrotingscriterium (netto)
€
8.544.345
B) Voorwaardencriterium
€
409.937
C) M&O-criterium Totaal
Norm
geen €
8.954.282
€
1.073.000
Voor een nadere toelichting en onderbouwing verwijzen wij u naar de paragraaf 3.2 onderdeel E) Bedrijfsvoering Bijdrage Werkmaatschappij 8KTD Op basis van de jaarrekening 2023 van de werkmaatschappij wordt in totaal een lagere bijdrage gevraagd van € 406.000. Voor onze gemeente betekent dit een lagere bijdrage van € 199.000. In de jaarrekening 2023 van de werkmaatschappij is dit verder toegelicht.
17
Jaarstukken 2023
2 BESLUITVORMING Wij stellen u voor: 1. De jaarstukken vast te stellen. 2. In te stemmen met de afgegeven rechtmatigheidsverklaring door het college. 3. Kennis te nemen van de teruggang van het eigen vermogen met € 751.000. 4. De vrijval van beschikking over reserves als gevolg van temporisering van initiatieven uit 2023 voor het restantbedrag van € 739.388 opnieuw beschikbaar te stellen voor de begroting 2024. 5. Het rekeningresultaat van € 4.321.000 te storten in de Algemene reserve.
18
Jaarstukken 2023
3 JAARVERSLAG
19
Jaarstukken 2023
3.1 Programma's
20
Jaarstukken 2023
0. Bestuur en ondersteuning
Bij dit programma horen de volgende taakvelden 0.1 Bestuur 0.10 Mutaties reserves 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 AU en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)
Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2023 (jaren 20232026) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde.
21
Jaarstukken 2023
Bestuursondersteuning college Achtkarspelen
[Kadernota 2023
nr. 00.09]
[ Gereed ]
Wat wilden we? In 2021 is besloten tot het beschikbaar stellen van structureel budget voor de bestuurssecretaris Achtkarspelen voor 18 uur. Deze functie draait nu een jaar en gebleken is dat het aantal beschikbare uren onvoldoende is om uitvoering te kunnen geven aan deze taken. Om de kwaliteit op bestuurlijke vraagstukken en bestuursprocessen te borgen, is 10 uur extra nodig voor deze functie. Wat hebben we bereikt? De functie van bestuurssecretaris is structureel ingevuld. De wijze waarop er invulling aan wordt gegeven levert een belangrijke kwaliteitsslag en wordt als belangrijke basis voor bestuurlijke besluitvorming ervaren. Wat is (nog) niet gelukt? Niet van toepassing
Dorpencoördinator
[Kadernota 2023
nr. 00.07]
[ Continue proces ]
Wat wilden we? De afgelopen periode is herhaaldelijk gebleken dat met het ontbreken van een vast aanspreekpunt voor onze dorpen en burgerinitiatieven een gat is gevallen in onze dienstverlening. We willen een betrouwbare overheid zijn door initiatieven van inwoners te stimuleren en te zorgen dat deze op de juiste plek in de gemeentelijke organisatie landen. We willen werken volgens onze visie op de Sociale Basis. We willen onze dorpshuizen en dorpsbelangen faciliteren en betrekken bij de gemeentelijke plannen. Dat willen we doen door hier met vaste contactpersonen te gaan werken. Wat hebben we bereikt? De Dorpencoördinator is zichtbaar in de verschillende dorpen. Dorpsbelangen weten de dorpencoördinator te vinden voor diverse zaken. Wat is (nog) niet gelukt? Niet van toepassing.
Historische informatie en materiaal gemeente Achtkarspelen en restauratie daarvan
[Kadernota 2023
nr. 00.02]
[ Vertraging ]
Wat wilden we? Een van de aspecten die de kwaliteit van onze archieven in Achtkarspelen verhoogt, is het investeren in interessante, cultuurhistorische en van belang zijnde documenten over de gemeente. En daarnaast het kunnen restaureren van reeds beschikbare informatie in de archieven, zodat deze voor de lange termijn veilig gesteld worden. Dit vraagt een budget van in totaal € 4.000 per jaar, voor de duur van 4 jaar. Wat hebben we bereikt? Door langdurige ziekte van de verantwoordelijke medewerker is hiervoor minder uitgegeven dan beoogd.
22
Jaarstukken 2023
Wat is (nog) niet gelukt? De werkzaamheden zijn in 2023 uitgesteld.
Inrichten Mijngemeente.nl
[Kadernota 2023
nr. 00.03]
[ Gereed ]
Wat wilden we? We beschikken nu over Mijn Overheid, welke is bedoeld voor het publiceren van eindbeschikkingen en bekendmakingen (bijvoorbeeld aanslag onroerende zaken). Mijn Overheid is echter niet geschikt voor interactie tussen burger en gemeente. Zo vindt er bijvoorbeeld na een digitale aanvraag voor een omgevingswet nog veel communicatie analoog of via e-mail plaats. Met het gebruik van Mijn Gemeente kunnen we tijdens het proces tussen aanvraag en besluit wel volledig digitaal communiceren met de burger. Aanvullend op Mijn Overheid willen we een kanaal Mijn Gemeente in richten, waarin communicatie met onze inwoners zoveel mogelijk digitaal kan plaatsvinden. Wij vragen een jaarlijkse bijdrage van € 13.000 (per gemeente) om dit te realiseren. Wat hebben we bereikt? Het zaaksysteem is ingericht, waardoor het mogelijk wordt 'mijn gemeente' te gebruiken. Het zaaksysteem wordt in de eerste helft van 2024 in gebruik genomen. Ook het WOZ-systeem is zodanig ingericht dat 'mijn gemeente' kan worden gebruikt voor bijvoorbeeld inzage en betalingsregelingen. Voor het Sociaal Domein is het burgerportaal aangeschaft, waar deze functionaliteit ook beschikbaar is. Wat is (nog) niet gelukt? We hebben nu alleen nog de verschillende losse, productgerichte componenten beschikbaar. Uiteindelijk is het de bedoeling deze te integreren in een centrale 'mijn gemeente' oplossing.
Dit is nog niet gerealiseerd.
Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie
[Kadernota 2023
nr. 00.04]
[ In ontwikkeling ]
Wat wilden we? De huidige tijd vraagt om een heldere en consistente positionering van de twee gemeenten en de werkmaatschappij. Door de communicatie van de beide gemeenten en van de werkmaatschappij professioneler, consistenter en helderder aan te pakken wordt dit bewerkstelligt. 1. Extern: zorg dragen voor een professionele uitstraling van de drie organisaties en zorgen voor begrijpelijke teksten (B1-niveau) in alle uitingen. 2. Intern: De drie organisaties zijn in ontwikkeling. Werken voor deze drie organisaties is soms complex. Een goede interne communicatie zorgt ervoor dat medewerkers zich verbonden voelen met de organisatie en op een juiste, tijdige en begrijpelijke wijze worden geïnformeerd over de organisatieontwikkeling. Wat hebben we bereikt? In 2023 is een groot deel van de medewerkers getraind in het schrijven op B1-niveau. De communicatieadviseurs geven op verzoek opfristrainingen aan teams. In het proces van ontvlechting van de werkmaatschappij en opbouw van de nieuwe organisaties wordt fors ingezet op interne communicatie. Wat is (nog) niet gelukt? De ontwikkeling van een aantal nieuwe interne communicatiemiddelen wordt opgepakt bij de inrichting van de nieuwe organisaties. Dan zal ook een vervolg gegeven worden aan de training B1-schrijven voor medewerkers.
23
Jaarstukken 2023
Motie: Concreet uitvoeringsplan organisatiebeleid
[Kadernota 2023
nr. P0-M2]
[ Vertraging ]
Wat wilden we? De organisatie heeft moeite om personeel aan zich te binden en om goed personeel vast te houden. Tevens is uit onderzoeken gebleken dat het werkplezier voor de medewerkers de afgelopen jaren is gedaald. De raad heeft ons verzocht om de medewerkers een stip op de horizon te bieden en om met een structureel uitvoeringsplan te komen. We onderkennen deze problemen en willen dan ook graag samen met de raad hieraan werken en ervoor zorgen dat de gemeente een gezonde en plezierige organisatie is om voor te werken. Wat hebben we bereikt? Op dit moment is de organisatie druk bezig met het ontvlechtingstraject. Daarom is er geen gelegenheid om een dergelijk structureel uitvoeringsplan te ontwikkelen. Wat is (nog) niet gelukt? Na afronding van de transitie naar de nieuwe organisaties staat het ontwikkelen van een structureel uitvoeringsplan hoog op de HR-agenda.
Ontwikkelingen Algemene Uitkering (Sociaal Domein)
[Kadernota 2022
nr. 21.04]
[ Stopgezet ]
Wat wilden we? Bij de ontwikkeling Algemene Uitkering is er bij de kadernota 2020 en bij de begroting 2021-2024 vanuit gegaan dat er compensatie komt uit het bindend advies eind 2021 naar aanleiding van de diverse onderzoeken naar de effecten voor gemeenten van de decentralisaties. Vooralsnog werd (indicatief) rekening gehouden met een compensatie van circa € 1 miljoen. Dankzij de arbitrage is er voor 2022 incidenteel geld beschikbaar gekomen. Hierdoor kunnen we dit risico met € 250.000 afbouwen Wat hebben we bereikt? Het betreft hier een uitspraak van de commissie van wijzen die heeft aangegeven dat gemeenten daadwerkelijk te weinig middelen ontvangen voor het SD (waaronder WMO en Jeugd). Het ging hierbij (macro) om een bedrag van ca. € 1,2 mld. Bij het opstellen van de begroting 2022 werd aanvankelijk geanticipeerd op een extra rijksbijdrage. Deze werd gedurende het verslagjaar 2022 vanwege de onzekerheid hierover gelijk weer afgeraamd. Nadien zijn er de afgelopen jaren nog extra middelen vrijgekomen. Wat is (nog) niet gelukt? Regionaal wordt in VFG/VGG-verband en via deelname in de VNG-commissie Financiën vol ingezet om de problematiek van de noordelijke gemeenten prominent op de agenda te krijgen.. Daarnaast blijft een goede monitoring en beheersing van financiën en het efficiënt inzetten van capaciteit noodzakelijk.
Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, [Kadernota 2023 DB en AB
nr. 00.01]
[ Vertraging ]
Wat wilden we? Uit evaluatie / onderzoek is gebleken dat de organisatie op meerdere fronten behoefte heeft aan strategische capaciteit. De aard en frequentie van complexe dossiers waarmee
24
Jaarstukken 2023 de organisatie te maken krijgt neemt steeds meer toe. Daarnaast komen er steeds meer taken en nieuwe wetten en regels op de gemeenten af die leiden tot strategische, integrale vraagstukken. Het Dagelijks Bestuur van de Werkmaatschappij (DB) moet gelet op de beleidsmatige en organisatorische opgaven meer volgens strategische plannen en agenda's gaan werken. De strategische capaciteit is niet meegegroeid met omvang en complexiteit van de organisatie en staat extra onder druk door een groot verloop onder het personeel. Daarmee is de beschikbare capaciteit om adequaat te ondersteunen op strategische vraagstukken structureel ontoereikend. De complexiteit van de onderwerpen vraagt steeds meer integrale strategische voorbereiding, ook met andere gemeenten. Wat hebben we bereikt? Een klein deel van de formatie is toegewezen. Een concrete functieomschrijving en invulling om deze functie een structureel profiel en plek te geven in de organisatie heeft vanwege het verloop in de organisatie nog niet plaatsgevonden. Wat is (nog) niet gelukt? De functie is onderdeel van de ontvlechting en kan desgewenst meegenomen worden in de inrichting van de nieuwe organisaties.
Overige ontwikkelingen Abonnementen In de begroting was voor bestuur en ondersteuning geen budget opgenomen voor abonnementen. De doorbelasting in de realisatie telt hierdoor volledig mee in het saldo als nadeel ad. € 53.000. Rijksleges reisdocumenten Het aantal aanvragen voor reisdocumenten is fors hoger dan begroot. Het hiermee samenhangende voordeel saldo leges ontvangsten en afdrachten (Rijk) bedraagt € 52.000. Rentevoordelen (kort lopende leningen) Als gevolg van schommelingen in de rentestand bedroeg het saldo voordeel betaalde en ontvangen rente op kortlopende leningen in totaal € 102.000. Algemene uitkering De algemene uitkering uit het gemeentefonds inclusief integratie uitkering voor het Sociaal Domein voor 2023 bedraagt zowel op begroting- als rekeningbasis € 64,7 miljoen. Begroting en jaarrekening zijn gebaseerd op de septembercirculaire 2023 en de laatste specificatie van 2023 op basis van de decembercirculaire 2023. Lagere bijdrage aan WM8KTD op basis van de jaarrekening 2023 Op basis van de jaarrekening 2023 van de WM8KTD wordt in totaal een lagere bijdrage gevraagd van € 407.000. Voor onze gemeente betekent dit een lagere bijdrage van € 199.000. De onderschrijdingen zijn in de jaarrekening 2023 van de WM8KTD toegelicht.
Ontwikkeling voorziening APPA Op basis van de recente berekening van de actuariële waarde van de pensioenaanspraken van wethouders en voormalige wethouders is beoordeeld in hoeverre aanpassing nodig is van de voorziening APPA. Deze berekeningen worden gemaakt aan de hand van de wettelijke factoren voor individuele waardeoverdracht naar de situatie van eind 2023. Hierbij wordt uitgegaan van de uitgangspunten circulaire
25
Jaarstukken 2023 ‘aanpassingen pensioenen en inhoudingen APPA' van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Voor onze gemeente betekent dat wij per saldo de voorziening APPA moeten verhogen met € 429.000. Voor de jaarrekening is dit een nadelige ontwikkeling. Hogere OZB-opbrengst In 2023 is er voor een bedrag van € 95.000 meer ontvangen aan OZB dan begroot. Dit heeft vooral te maken met het moment waarop het tarief moet worden bepaald. De taxaties voor het belastingjaar 2023 zijn in oktober 2022 bepaald. Er zijn op dat moment inschattingen gemaakt van de WOZ-waardeontwikkelingen, de invloed van correcties op bezwaar en beroep en de inschatting van het waarde verloop van courante en incourante objecten, ver- en nieuwbouw. Uiteindelijk lag de totaalwaarde iets hoger waardoor op basis van het vastgestelde tarief meer OZB-opbrengst binnen is gekomen.
Wat heeft het gekost In de programma's verantwoorden we alleen de kosten die direct te maken hebben met de taken en activiteiten in het programma. Alle andere, indirecte kosten, zijn kosten van • ondersteunende afdelingen (zoals activiteiten van personeelszaken, facilitaire zaken, financiën) • ondersteunende medewerkers op de taakvelden (zoals activiteiten van leidinggevenden, secretariaat). De indirecte kosten worden verantwoord in het programma Overhead. Dat is verplicht.
26
Jaarstukken 2023
Lasten exclusief reserves
Begroting primitief
AU en overige uitkeringen gemeentefonds
Begroting definitief
Rekening
Verschil
-
-
-
-
Beheer overige gebouwen en gronden
33
31
33
-2
Belastingen overig
55
55
36
19
Bestuur
1.919
4.112
4.361
- 250
Burgerzaken
1.504
1.464
1.499
- 35
Overige baten en lasten
1.921
543
3.329
- 2.786
OZB niet-woningen
177
187
188
-1
OZB woningen
207
190
197
-6
Treasury
- 61
292
258
34
-
-
126
- 126
5.756
6.874
10.028
- 3.154
Vennootschapsbelasting (VpB) Totaal lasten Baten exclusief reserves AU en overige uitkeringen gemeentefonds
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
61.066
64.745
64.756
11
Beheer overige gebouwen en gronden
8
8
8
-
Belastingen overig
56
56
76
19
-
1.563
1.916
353
Burgerzaken
242
242
324
83
Overige baten en lasten
67
319
-
- 319
OZB niet-woningen
2.181
2.181
2.244
63
OZB woningen
3.757
3.757
3.788
31
290
480
650
170
-
-
-
-
Totaal baten
67.667
73.351
73.762
410
Saldo van baten en lasten (excl. reserves)
61.910
66.477
63.734
- 2.743
Bestuur
Treasury Vennootschapsbelasting (VpB)
In de reserves gestort
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Mutaties reserves
17
5.117
1.838
3.279
Totaal lasten
17
5.117
1.838
3.279
Uit de reserves gehaald
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Mutaties reserves
2.374
8.270
6.910
- 1.360
Totaal baten
2.374
8.270
6.910
- 1.360
Saldo mutaties reserves
2.357
3.153
5.072
1.919
TOTAAL
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Lasten programma
5.773
11.992
11.866
125
Baten programma
70.041
81.621
80.672
- 949
Saldo programma
64.267
69.630
68.806
- 824
27
Jaarstukken 2023
Analyse verschillen rekening - begroting In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen tussen rekening en begroting toegelicht. Per programma Verklaring resultaat (x € 1.000)
€
- 824
negatieve bedragen = nadelig, positieve bedragen = voordelig Reguliere voor- of nadelen
480
Lasten
158
- Afdracht Vennootschapsbelasting
- 126
- Hogere lasten abonnementen
- 53
- Inkomensoverdrachten WM8KTD / salarislasten
337
Baten
322
- Hogere legesontvangsten
52
- Hogere OZB-opbrengsten
74
- Hogere ontvangsten dividend
94
- Rente voordelen kortlopende leningen
102
Incidentele voor- of nadelen
- 1.304
Lasten
- 204
- Diversen
60
- Ontwikkeling voorziening APPA
- 264
Baten
- 1.100
- Algemene Uitkering (AU) / Doeluitkeringen
122
- Lagere opnames uit reserves dan begroot
- 1.222
Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen.
Gemeenschappelijke regeling Naam verbonden partij
Vestigingsplaats
Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel
Buitenpost/Burgum
Vennootschap / Coöperatie Naam verbonden partij
Vestigingsplaats
BNG Bank NV
Den Haag
Stedin NV
Rotterdam
28
Jaarstukken 2023 Beleidsindicatoren BBV Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Geen indicatoren bij dit programma? In dat geval zijn er geen (verplichte) indicatoren vastgesteld. tableCell12 Taakveld
00. Bestuur en ondersteuning
De icoontjes betreffen de ontwikkeling (O) t.o.v. de laatste meting en de prognose (P) o.b.v. de historie
Indicator
Eenheid
Metingen en refertejaar ref.jaar
meting ten tijde van
O
P
rek.
begr.
rek.
2023
2024
2022
Apparaatskosten Kosten per inwoner Achtkarspelen
euro
2023
829,3
829,3
899,0
Nederland
euro
onbekend
onbekend
onbekend
onbekend
Achtkarspelen
fte
2023
9,8
9,8
11,0
Nederland
fte
onbekend
onbekend
onbekend
onbekend
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Achtkarspelen
euro
2023
16,2
2,8
16,2
Nederland
euro
onbekend
onbekend
onbekend
onbekend
Achtkarspelen
fte
2023
9,6
9,6
9,7
Nederland
fte
onbekend
onbekend
onbekend
onbekend
Bezetting Bezetting in fte per 1.000 inwoners
Externe inhuur
Formatie Het aantal fte per 1.000 inwoners
29
Jaarstukken 2023
1. Veiligheid
Bij dit programma horen de volgende taakvelden 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid
Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2023 (jaren 20232026) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde.
Jurist veiligheid
[Kadernota 2023
nr. 01.01]
[ Gereed ]
Wat wilden we? We gaan de juridische schil van het veiligheidsdomein op peil brengen door het aanstellen van een juridische adviseur/beleidsmedewerker voor 0,25 fte. Door de juridisch adviseur toe te voegen in de hele keten kunnen zware juridische klussen in de keten zelf met de juiste antenne voor openbare orde en veiligheid worden afgewikkeld. De totale kosten voor de gemeente Achtkarspelen worden geschat op € 27.500. Van dit
30
Jaarstukken 2023 bedrag worden de loonkosten (€ 22.000) verantwoord in dit programma en de overheadkosten (€ 5.500) in het programma Overhead. Wat hebben we bereikt? In 2023 is een juridisch adviseur aangesteld voor 0,25 fte. Dit heeft ertoe geleid dat zware juridische zaken in de keten uitgevoerd zijn met oog voor de openbare orde en veiligheid. Wat is (nog) niet gelukt? Niet van toepassing.
Motie: Op jeugd gerichte BOA
[Kadernota 2023
nr. P1-M1]
[ Gereed ]
Wat wilden we? De toenemende alcohol- en drugsproblematiek vraagt in de gemeente om versterking. Hiervoor wordt een op jeugd gerichte BOA aangenomen die een belangrijke preventieve taak heeft en contacten onderhoudt met de jeugd van Achtkarspelen. Deze BOA zal samenwerken met de dorpencoördinator, jongerenwerkers, gebiedsteams, scholen en de politie. De op jeugd gerichte BOA, zoals opgenomen in de Kadernota, start al in 2023. Hier wordt geld voor vrijgemaakt in de begroting. De totale kosten (inclusief overhead) op basis van 1fte bedragen € 88.000 per jaar. De loonkosten (€ 70.000) worden in dit programma verantwoord, de overheadkosten (€ 18.000) in programma Overhead. Wat hebben we bereikt? Twee op jeugd gerichte BOA's zijn in dienst getreden. Wat is (nog) niet gelukt? Niet van toepassing.
Schenken onder de 18 jaar
[Kadernota 2023
nr. 01.02]
[ Vertraging ]
Wat wilden we? We willen dat er minder alcohol wordt geschonken aan mensen onder de 18 jaar. Wij hebben geconstateerd dat het naleefgedrag voor wat betreft het schenken onder de 18 jaar slecht is. Wij willen het naleefgedrag op dit punt verbeteren in het belang van de gezondheid en zullen hierop tweejaarlijks proactief controles laten uitvoeren door een extern bureau. Als wij dit niet doen dan blijft het naleefgedrag naar verwachting laag. Dit brengt gevolgen voor de gezondheid met zich mee alsmede gevolgen voor de openbare orde en de handhaving hiervan. De totale kosten voor de gemeente Achtkarspelen worden geraamd op € 30.000. Wat hebben we bereikt? In verband met het langdurig niet in kunnen vullen van de functie coördinator middelengebruik, is besloten om deze controles vooruit te schuiven naar 2024. Dit doen we omdat het belangrijk is om, naast het handhavende optreden, ook de preventieve rol in te vullen. Nu daarin reeds jaren niks (structureel) gedaan is, schuiven we ook de controles één jaar op. Wat is (nog) niet gelukt? De functie coördinator middelengebruik moet structureel ingevuld worden. Dit lijkt nu gelukt waardoor we in de toekomst ook de toezichtstaak kunnen uitvoeren.
31
Jaarstukken 2023
Overige ontwikkelingen Oekraïnegelden Voor de opvang van de Oekraïners wordt door het rijk op drie manieren een vergoeding gegeven. Voor leefgeld particuliere opvang en transitiekosten gebouwen is dat een 100% dekkende vergoeding. Daarnaast wordt voor de gemeentelijke opvang een normvergoeding verstrekt op basis van een gerealiseerde opvangplek per dag. Voor de jaarrekening 2023 ontstaat er een incidenteel voordeel van € 69.000. Dit voordeel wordt met name veroorzaakt door een hogere vergoeding over 2022 naar aanleiding van de SISA verantwoording. Naast een voordeel op de opbrengsten zijn de gerealiseerde kosten € 153.000 lager dan begroot. Deze afwijking wordt met name veroorzaakt doordat de inschatting van de te maken kosten tijdens de begrotingswijziging van december per saldo € 192.000 hoger waren dan daadwerkelijk gerealiseerd. Daarnaast zijn er transitiekosten verantwoord van € 44.000 die niet waren begroot. Aangezien in onze ogen niet wordt voldaan aan de vereisten voor het in aanmerking komen voor de vergoeding van deze kosten zijn hiervoor geen opbrengsten verantwoord. Het restant van de verschillen (€ 5.000) betreffen kleinere afwijkingen.
Wat heeft het gekost In de programma's verantwoorden we alleen de kosten die direct te maken hebben met de taken en activiteiten in het programma. Alle andere, indirecte kosten, zijn kosten van • ondersteunende afdelingen (zoals activiteiten van personeelszaken, facilitaire zaken, financiën) • ondersteunende medewerkers op de taakvelden (zoals activiteiten van leidinggevenden, secretariaat). De indirecte kosten worden verantwoord in het programma Overhead. Dit is verplicht. Lasten exclusief reserves
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Crisisbeheersing en brandweer
1.729
1.729
1.728
1
Openbare orde en veiligheid
662
3.535
3.393
142
2.391
5.264
5.122
143
Totaal lasten Baten exclusief reserves
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Crisisbeheersing en brandweer
5
5
2
-4
Openbare orde en veiligheid
2
4.149
4.231
82
Totaal baten
8
4.154
4.233
79
- 2.384
- 1.110
- 889
221
Saldo van baten en lasten (excl. reserves)
32
Jaarstukken 2023
Analyse verschillen rekening - begroting In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen tussen rekening en begroting toegelicht. Per programma Verklaring resultaat (x € 1.000)
€
221
negatieve bedragen = nadelig, positieve bedragen = voordelig Reguliere voor- of nadelen
-1
Lasten
- 46
- Ontwikkeling bijdrage werkmaatschappij
- 23
- Diverse verschillen per saldo
- 23
Baten
45
- Diverse verschillen per saldo
7
- Hogere opbrengsten dwangsommen
38
Incidentele voor- of nadelen
222
Lasten
153
- Lagere kosten opvang Oekraïners
153
Baten
69
- Hogere bijdrage opvang Oekraïners
69
Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen.