CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

04 - Bijlage 1 - Haalbaarheidsonderzoek Gemeentelijke participatiebedrijf De Kruidhof

Informatiecarrousel 7 oktober 2021, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Scenario’s haalbaarheidsonderzoek De Kruidhof als gemeentelijk participatiebedrijf20.299 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

18.539

2017

17.228

2018

21.732

2019

17.111

2020*

8.195

*2020 is geen representatief jaar i.v.m. de noodzakelijk sluiting n.a.v. de coronamaatregelen.

3.5.1. Uitbreiding exploitatiemodel De Kruidhof heeft, in samenwerking met Stichting Grien (initiatiefnemer Verspillingsmarkt), mogelijkheden verkend om verschillende onderdelen uit te breiden en nieuwe activiteiten toe te voegen. Deze aanpassingen zijn opgedeeld in drie fases: 1. nieuwbouw van de kas (2021) plaatsen loods en renovatie containerveld en schaduwhal (2021-2022); a. nieuwbouw van de kas in 2021 (deadline Stichting Grien besteding toegekende subsidie vanuit SNN: 2021. Zie paragraaf 3.7 voor een toelichting op de subsidie samenwerking met Stichting Grien); b. plaatsen loods en renovatie containerveld en schaduwhal (in planning onderdeel van fase 2); 2. verbouw van het oude tuincafé (vanaf 2022); 3. renovatie van de droogruimte (na fase 2, geen deadline vanuit subsidie overwegingen). 3.5.1.1. Nieuwbouw kas, plaatsen loods en renovatie containerveld en schaduwhal De kas is cruciaal voor de kwekerij en daarmee ook de verkoop van planten in de verkooptuin. Het vervangen van de bestaande kas door een nieuwe kas is noodzakelijk, omdat de oude kas niet meer voldoet aan de bouwtechnische en arbotechnische eisen. Een grotere kas met loods biedt daarnaast mogelijkheden om de kwekerij en verkoop uit te breiden en tot het verplaatsen van buitenactiviteiten naar binnen, bij bijvoorbeeld slecht weer.

Uitbreiding van de bestaande werkzaamheden en de mogelijkheid tot het bieden van een groter en diverser aanbod van activiteiten betekent dat er meer leerwerktrajecten uitgevoerd kunnen worden. De nieuwbouw van de kas bedraagt € 230.000. Dit is meer dan de eerder opgenomen € 150.000. Dit heeft te maken met het feit dat de nieuwe kas groter wordt dan de huidige (en eerder beoogde nieuwe). Van deze € 230.000 wordt € 130.000 door de gemeente bijgedragen. De overige € 100.000 wordt gefinancierd door Stichting Grien. Voorwaarde hiervoor is echter wel dat deze kas in 2021 nog gebouwd wordt vanwege de deadline die ligt op de betreffende subsidie die Stichting Grien hiervoor ter beschikking heeft. De overige te plaatsen loods en de renovatie van het containerveld en de schaduwhal kunnen in de tweede fase geplaatst worden. Op deze investering ligt geen deadline voor 2021 vanwege subsidieoverwegingen. Deze investeringen bedragen in totaal circa € 140.000. Hierin kan Stichting Grien € 30.000 bijdragen. De gemeente wordt gevraagd hier € 110.000 van te financieren. Totaal kost de nieuwbouw van de kas, inclusief plaatsen van de loods en renovatie van het containerveld en de schaduwhal € 370.000. Hiervan kan € 130.000 vanuit Stichting Grien gefinancierd worden. De overige € 240.000 moet door de gemeente gefinancierd worden (kapitaallasten circa € 7.200 7).

7

Afschrijvings- en rentelasten conform Nota waardering en afschrijvingen vaste activa 8KTD

18 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3.5.1.2. Verbouw oude tuincafé tot multifunctionele ruimte Het voorstel is om het oude tuincafé te verbouwen tot een multifunctionele ruimte om te verhuren voor workshops, teambuilding, cursussen, heidagen, e.d. Met de verhuur van de multifunctionele ruimte verwacht De Kruidhof circa € 18.000 per jaar te genereren (o.b.v. € 150 per dagdeel, vier dagdelen per week en dertig weken per jaar). Hier zit volgens De Kruidhof ruimte in door meer dagen per week of meer weken per jaar deze ruimte te verhuren. De verbouw kost circa € 170.000 (incl. stelposten), waarvan Stichting Grien € 37.500 kan financieren. De gemeente zal voor de overige circa € 130.000 gevraagd worden (kapitaallasten circa € 7.150 8). Tevens maakt de verbouwing het mogelijk om kantoorruimte te creëren en te verhuren aan Stichting Grien (á € 9.000 per jaar). De verhuur van de multifunctionele ruimte leidt ook tot meer bezoekers, volgens De Kruidhof circa 3.000 bezoekers per jaar. Indien zij producten aanschaffen in de winkel of in de verkooptuin, genereert De Kruidhof hier ook extra opbrengsten mee. Gerekend met een gemiddelde uitgave van € 9 per bezoeker (voorzichtigheidshalve, over 2020 was het gemiddelde circa € 11), is de extra opbrengst € 27.000. Door de verbouw van het oude tuincafé ontstaat (naast de kas) een tweede binnenruimte, wat mogelijkheden biedt bij slecht weer.

Hierdoor kunnen evenementen ook met minder weer doorgang ondervinden. Daarnaast biedt dit mogelijkheden voor leer-werkplekken (horeca, schoonmaak). Onderdeel van de verspillingsmarkt (zie paragraaf 3.7) is om tien keer per jaar een streekmarkt te organiseren. Dit heeft in andere regio’s in Friesland gemiddeld 300 bezoekers getrokken. Indien bij De Kruidhof gerekend wordt met 200 bezoekers, komen er door de streekmarkt 2.000 bezoekers op jaarbasis bij. Rekening houdend met uitgaven van € 9 per bezoeker t.b.v. De Kruidhof, kan dit leiden tot extra opbrengsten van € 18.000. Daarnaast biedt De Kruidhof nog mogelijkheden tot het organiseren van een kerstmarkt en andere evenementen. 3.5.1.3. Renoveren droogruimte Door het renoveren van de droogruimte wordt een toeristische attractie nieuw leven ingeblazen. Dit versterkt het algehele aanzien van De Kruidhof en daarmee mogelijk de aantrekkingskracht op toerisme uit (en buiten) de regio. Dit vergt een investering, welke deels door Stichting Grien gefinancierd kan worden en behoeft ook een investering van de gemeente. Deze investering is niet directe aanleiding tot verhoogde opbrengsten en levert geen directe bijdrage aan het realiseren van de taakstelling. Het renoveren van de droogruimte zien wij tevens niet op korte termijn plaatsvinden.

Daarom vinden wij het raadzaam om dit uit deze businesscase te houden en eventueel over enkele jaren, als de financiële situatie van de gemeente zich ervoor leent, als zelfstandige businesscase te beschouwen. 3.5.1.4. Mogelijkheden in activiteiten Omdat De Kruidhof met name fungeert als uitbater van de locatie en omdat in samenwerking met lokale ondernemers en organisaties activiteiten worden georganiseerd, ontstaat geen extra (reguliere) personeelsbehoefte als gevolg van deze toename in activiteiten. De samenwerking met Stichting Grien en de uitvoering van diens (en de gezamenlijke) plannen leidt ertoe dat De Kruidhof als locatie wordt gebruikt voor verscheidene activiteiten, die zien op de doelstelling van de omvorming van De Kruidhof als participatiebedrijf, zoals: - educatie voor kinderen (op het vlak van gezond eten, verspilling, kweken en telen); - samenwerking met O3 (een bedrijf bestaande uit studenten afkomstig van verschillende opleidingen van kennisinstellingen NHL, Stenden, ROC Friese Poort en het Friesland College; - verdere samenwerking met de Rijkuniversiteit Groningen (naast de reeds bestaande samenwerking van De Kruidhof m.b.t.

de botanische tuin); - samenwerking met diverse opleidingsinstituten, Zoals Rijksuniversiteit Groningen, NHL, Stenden, van Hall Larenstein); - diverse mogelijke samenwerkingen in de Mienskip (zorgboerderij, buurthuis It Koartling); - samenwerking met lokale ondernemers (supermarkten, deelnemers aan streekmarkten, begeleiders van workshops); - het netwerk van Stichting Grien kan aangewend worden voor het uitplaatsen van inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt; - door divers aanbod van activiteiten kan ook een divers aanbod van ontwikkel- en reintegratietrajecten geboden worden aan de doelgroepen van de Participatiewet.

8

Afschrijvings- en rentelasten conform nota waardering en afschrijvingen vaste activa 8KTD

19 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3.5.2. Financieel overzicht plannen Hieronder hebben we het overzicht gegeven van de verwachte kosten en opbrengsten voor de gemeente bij uitvoering geven aan deze plannen. Deze opsomming is gegeven op basis van geleverde input door De Kruidhof. Gelet op het feit dat het geen zekerheden betreft, maar naast risico’s op het niet realiseren van de verwachtingen er ook kansen liggen om de verwachtingen te overtreffen, hebben wij op basis van de gegeven bedragen intervallen opgesteld. Dit kan gezien worden als een scenarioanalyse met een positief en negatief scenario voor de plannen van het doorontwikkelen van het exploitatiemodel van De Kruidhof. Gelet op de aan ons aangeleverde informatie verwachten wij dat de opgenomen range reëel is. Gevraagde investering gemeente Om voorgenoemde plannen te realiseren, wordt een investering van de gemeente gevraagd. Deze investering vervangt de eerder gevraagde investering (zie tijdlijn, hoofdstuk 2, juni 2020) van € 150.000 voor een ‘nieuwe kas’ en € 40.000 voor het ‘containerveld plantenhoek’ (gezien deze investeringen ook in voorgenoemde plannen in uitgebreidere vorm voorkomen). Totaal wordt een investering van de gemeente gevraagd van circa € 370.000 (€ 130.000 voor de nieuwbouw van de kas, € 110.000 voor de loods en de renovatie van het containerveld en de schaduwhal en € 130.000 voor de verbouwing van het oude tuincafé).

Met een afschrijvingstermijn en rentelasten op basis van de ‘Nota waardering en afschrijvingen van 8KTD’v, bedragen de jaarlijkse kapitaallasten voor de gemeente circa € 14.350. De geplande investering in de nieuwe kas, het containerveld en de renovatie van gebouwen in de huidige exploitatieraming vervalt hierdoor. Wat zorgt voor een vermindering van de kapitaallasten van de huidige exploitatieraming met € 13.500 9. Per saldo nemen de kapitaallasten met € 8500 toe als gevolg van deze investeringen. In tabel 10 zijn de verwachte opbrengsten en resultaten weergegeven. Tabel 10: Verwachte opbrengsten en resultaat van investering gemeente Achtkarspelen in scenario’s Omschrijving Aantal Opbrengsten per Verwachte opbrengsten eenheid Verhuur 12 maanden € 750 per maand € 9.000 kantoorruimte Verhuur 3 - 6 dagdelen per week en 20 o.b.v.

€ 150 per € 9.000 – € 36.000 multifunctionele 40 weken per jaar) dagdeel, ruimte Toename aantal 2.000 - 3.000 bezoekers € 6 - € 14 per € 12.000 – € 42.000 bezoekers door bezoeker verhuur multifunctionele ruimte Toename aantal 1.000 - 3.000 bezoekers € 6 - € 14 per € 6.000 – € 42.000 bezoekers door bezoeker evenementen Af: inkoopkosten € 12.000 – € 84.000 -45% van -/- € 5.400 -/verkoop (winkel, verkoopwaarde € 37.800 verkooptuin) Totaal brutowinst € 30.600 – € 91.200 Af: Kapitaallasten -/- € 850 Resultaat € 29.750 – € 90.350 Uit de scenarioanalyse in tabel 10 blijkt dat de initiatieven na aftrek van de kapitaallasten een verbetering van het (blijvend negatieve) resultaat op kunnen leveren tussen de € 30.000 en € 90.000 (ter bespreking kan het midden van het interval worden aangehouden à € 60.000). Als eerder gesteld, achten wij dit een reële range, maar dit betekent niet dat dit vanzelfsprekend gerealiseerd wordt. Er is een vrij grote inspanning voor nodig en er dienen daadwerkelijk resultaten behaald te worden (binnen de bandbreedte). Dit is geen vanzelfsprekendheid en brengt een risico voor de gemeente met zich mee.

Het inzetten van deze interventies leidt er, los van de directe financiële resultaten, toe dat De Kruidhof een grotere bijdrage levert aan recreatie en toerisme in de regio én dat het meer mogelijkheden geeft tot het bieden van werk-leerplekken aan de doelgroepen uit het sociaal domein. Daarnaast wordt de samenwerking met lokale ondernemers, onderwijs en de Mienskip verstevigd.

9

Op basis van document ‘Exploitatie De Kruidhof in gemeentelijk beheer voortzetten (Een financiële analyse) 2020 en Overzicht geplande investeringen De Kruidhof

20 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

Naast de genoemde uitbreidingen in het exploitatiemodel van De Kruidhof, is er ook nog een aantal mogelijkheden dat niet in dit onderzoek is meegenomen, maar mogelijk wel voor extra inkomsten kan zorgen. Het verlengen van het seizoen van De Kruidhof zorgt voor een ruimere openingstermijn. Hierdoor kunnen er gedurende een langere periode in het jaar inkomsten uit entreegelden, evenementen, de verkooptuin en de verhuur van de multifunctionelere ruimte worden gegenereerd. Dit heeft ook direct effect op de inkomsten voor de horecagelegenheid. Een andere mogelijkheid is om een standaard bijdrage van de Rijksuniversiteit Groningen te vragen voor de faciliteiten van De Kruidhof die zij gebruiken voor onderwijs. Ook behoort het verhogen van de entreegelden tot de mogelijkheden. 3.6. Samenwerking/betrekken Mienskip: een centrale rol in de Mienskip voor De Kruidhof als fundament voor uitbouwen exploitatiemogelijkheden “Betrek bij het project de door het college vastgestelde evaluatie van de uitvoering van de Participatiewet. Een van de aanbevelingen bevat een stevige visie op samenwerking met de Mienskip (de gemeenschap). Daar kan De Kruidhof een rol van betekenis in spelen.” In 2020 is de uitvoering van de Participatiewet door de gemeente Achtkarspelen geëvalueerd.

Eén van de aanbevelingen uit de evaluatie is dat er meer aandacht dient te komen voor de verbinding met de ontwikkelingen binnen het sociaal domein. Daarnaast dat er meer ingespeeld kan worden op plannen en ontwikkelingen van instellingen en organisaties in de Mienskip. De Kruidhof kan hier een centrale rol in spelen. Het verbinden van De Kruidhof aan de ontwikkelingen binnen het sociaal domein is in de voorgaande paragraaf aangestipt. In deze paragraaf gaan we in op de rol die De Kruidhof kan spelen in de Mienskip. De Kruidhof heeft de mogelijkheid meer verbinding te leggen met andere organisaties die zich inzetten voor de Mienskip. Een voorbeeld hiervan is het naastgelegen buurthuis It Koartling van Stichting Sociaal Cultureel Werk Buitenpost. De vertrouwde sociale ontmoetingsplek van het buurthuis kan goed worden gecombineerd met de multifunctionele locatie van de Kruidhof. De Kruidhof kan worden gebruikt als activiteitenlocatie voor bijvoorbeeld workshops, knutselclubs en informatiebijeenkomsten. Hierdoor kunnen er meer (soorten) activiteiten door het buurthuis worden georganiseerd, waardoor zij functioneler worden voor de Mienskip en het buurthuis aantrekkelijker wordt voor een groter publiek en een bredere doelgroep.

De Kruidhof draagt hiermee bij aan een versterking van de Mienskip en de sociale cohesie en het mogelijk tegengaan van uitval van burgers (en speelt een preventieve rol hierin). De Kruidhof is daarnaast geschikt om te dienen als locatie voor bijeenkomsten van partijen uit de Mienskip. Hierbij kan gedacht worden aan kerken, vrijwilligersorganisaties, buurtverenigingen, scholen en sportverenigingen. Er moet echter voorkomen worden dat geen onderlinge concurrentie wordt gevoerd. Waar mogelijk zullen voorgenoemde partijen voorkeur geven aan hun eigen locatie, De Kruidhof kan mogelijkheden bieden op het moment dat de eigen locatie van deze partijen niet voldoet. Daarnaast wordt met name door de intensieve samenwerking met Stichting Grien en de uitbreiding hiervan, de verbinding gevonden met het lokale bedrijfsleven en het onderwijs (zie paragraaf 3.5). Tevens zal De Kruidhof door het intensiveren van deze samenwerking, maar ook door de uitbreiding van de eigen activiteiten en mogelijkheden, een grotere aantrekkingskracht hebben op bezoekers binnen en buiten de regio. Toenemende aandacht zal op diens beurt zorgen voor meer mogelijkheden voor activiteiten en bedrijvigheid en daarbij de interesse van (lokale) ondernemers wekken. Hiermee is sprake van een positieve spiraal van een bijdrage van De Kruidhof aan de Mienskip en een positievere financiële situatie.

Dat De Kruidhof een centrale(re) rol kan spelen in de Mienskip is evident. Het levert echter niet direct een besparing op, anders dan de maatschappelijke baten. Wel is deze rol van belang om als fundament te fungeren voor het uitbouwen van de exploitatiemogelijkheden van De Kruidhof (zie paragraaf 3.5).

21 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3.7. Versnellingsagenda Noordoost Fryslân: aanvraag om van De Kruidhof het gemeentelijk participatiebedrijf te maken niet haalbaar. Gebruik maken van middelen versnellingsagenda door samenwerking met Stichting Grien. “Betrek bij het maken van de businesscase ook de inzet van lokale ondernemers en onderwijsinstellingen en de uitgangspunten van de Versnellingsagenda Noordoost Fryslân.” “Onderzoek of een aanvraag voor de Versnellingsagenda kansrijk is.” Momenteel is De Kruidhof in samenwerking met Stichting Grien meerdere plannen aan het uitwerken (of partij in), waarmee nieuwe activiteiten worden ingericht en extra inkomsten worden gegenereerd. Er liggen momenteel 15 ideeën met betrekking tot uitbreidingen van de activiteiten van (maar met name op) De Kruidhof. Deze ideeën kunnen niet allemaal tegelijkertijd uitgevoerd worden, gelet op de beheersbaarheid en behapbaarheid van de implementatie hiervan. Enkele voorbeelden hiervan zijn: - het tegengaan van afval van de kruiden: kruiden en snoeiafval van de kruiden kunnen geleverd worden aan de plaatselijke horeca; - een eigen koffiebranderij; - eigen thee en zeep met kruiden ontwikkelen en verkopen; - eigen gedroogde kruiden verkopen; - markt voor streek- en lokale producten. In al deze plannen wordt de inzet van lokale ondernemers betrokken.

Daarnaast richt De Kruidhof zich erop om door middel van deze plannen een educatiecentrum te worden voor verschillende scholen en organisaties. De Kruidhof draagt bij aan de sector ‘recreatie en toerisme’ in de regio, een van de pijlers van de versnellingsagenda. Voor de uitwerking en uitvoering van deze plannen wordt intensief samengewerkt met de initiatiefnemers van de ‘Verspillingsmarkt’. De verspillingsmarkt is een uniek project in Noord-Oost Friesland, opgezet door Fjild, Greydanus Groothandel en Kaaij Kwekerij. Zij beogen met dit project te inspireren, activeren en verbinden om voedselverspilling tegen te gaan. Dit project wordt uitgevoerd vanaf De Kruidhof en alle initiatieven die worden ondernomen hebben een aanzuigende werking op De Kruidhof voor inwoners van de gemeente(n), toeristen en lokale ondernemers en onderwijsinstellingen. De Verspillingsmarkt heeft De Kruidhof als locatie nodig voor het uitvoeren van hun activiteiten. De Verspillingsmarkt zorgt er op hun beurt voor dat De Kruidhof een bijdrage levert aan circulariteit en duurzaam ondernemen. De verspillingsmarkt is een van de goedgekeurde projecten in het kader van de versnellingsagenda. De samenwerking met de verspillingsmarkt biedt hierdoor voor De Kruidhof indirect mogelijkheden om gebruik te maken van de middelen die vanuit de versnellingsagenda beschikbaar zijn gesteld voor de verspillingsmarkt.

Deze kunnen ingezet worden om aanpassingen aan de locatie De Kruidhof mee te financieren, met het oog op de activiteiten van de verspillingsmarkt mogelijk te maken. 3.7.1. Aanvraag versnellingsagenda De versnellingsagenda (onderdeel van de Regiodeal) is opgebouwd uit drie programmalijnen: - onderwijs en arbeidsmarkt; - innovatie en ondernemerschap; - regionale samenwerking en marketing. Om in aanmerking te komen voor de subsidie uit de versnellingsagenda worden hoge eisen gesteld. Een regionale (gemeenteoverstijgende) impact dient gerealiseerd te worden. Wij hebben diverse gesprekken gevoerd, waarbij ingegaan is op het proces met betrekking tot aanvragen van subsidie in het kader van de versnellingsagenda en de beoordeling hiervan. Gezien de initiatieven gericht op welzijn en participatie én De Kruidhof zich grotendeels tot de gemeente Achtkarspelen beperken, is de reikwijdte van de impact op dit vlak te beperkt om in aanmerking te komen voor de versnellingsagenda. Ook gaat het omvormen van De Kruidhof tot participatiebedrijf over het uitvoeren van een wettelijke taak (Participatiewet) en worden de subsidies in het kader van de versnellingsagenda in principe niet verstrekt voor het uitvoeren van een wettelijke taak; gemeenten ontvangen hiervoor reeds middelen vanuit de Rijksoverheid.

Daarnaast worden veel van de initiatieven die plaats (gaan) vinden op De Kruidhof vanuit de ‘verspillingsmarkt’ geïnitieerd. Deze initiatieven worden reeds deels gefinancierd vanuit de versnellingsagenda.

22 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

Op basis van de gevoerde gesprekken en de gelezen documentatie concluderen wij dat een aanvraag voor de versnellingsagenda in dit kader niet kansrijk is. Als eerder aangegeven biedt De Kruidhof een uitstekende basis voor samenwerking met lokale ondernemers en het onderwijs. Door de verdere samenwerking met in het bijzonder Stichting Grien (verspillingsmarkt) te zoeken, is het mogelijk om toch gebruik te maken van de middelen die de versnellingsagenda en andere subsidieverstrekkende partijen (bijvoorbeeld vanuit SNN) bieden. Hierbij dient opgemerkt te worden dat deze middelen beperkte beschikbaarheid kennen. Projecten moeten in 2021 en 2022 zijn uitgevoerd en de middelen dienen ingezet te worden. De beschikbare middelen vanuit SNN toegekend, dienen zelfs in 2021 ingezet te worden. Dit betreft de subsidie die aangewend kan worden voor de nieuwbouw van de kas (zie paragraaf 3.5). Er lopen op dit moment aanvragen in het kader van de versnellingsagenda voor de programmalijnen Innovatie en Ondernemerschap (onderdelen 2c. lerend ondernemerschap en 2d. economisch en ecologische versterking landbouw) en regionale samenwerking en marketing (onderdeel 3b. regiomarketing en destinatiemarkering). Eventuele verkregen middelen kunnen bijdragen aan het versterken van De Kruidhof als organisatie, maar kunnen, i.v.m.

bovenstaande redenen, niet worden gebruikt om De Kruidhof om te vormen tot het Participatiebedrijf van de gemeente. Daarnaast zijn de subsidies veelal niet-structureel van aard en nog niet toegekend. Om deze reden zien wij in het kader van deze businesscase eventueel nieuwe toegekende subsidie als een bijkomstigheid, maar wordt deze niet meegenomen in het bepalen van de haalbaarheid. 3.8. Governance en organisatiestructuur: governance intact laten, activiteiten betrokken partijen dichter bij elkaar organiseren. “Onderzoek hoe de sociaal werkers, de jobcoaches en het werkgeversteam het beste gepositioneerd kunnen blijven of worden (nu organisatorisch ondergebracht bij de gebiedsteams).” “Adviseer over de bestuurlijke inbedding en de governance van het nieuwe participatiebedrijf waarbij ook oog is voor fiscaliteit.” 3.8.1. Governancestructuur In de huidige situatie is De Kruidhof een onderdeel van de gemeente Achtkarspelen. Eerder is onderzocht wat de mogelijkheden zijn in het kader van privatisering van de Kruidhof. Omdat is gebleken dat verzelfstandiging niet haalbaar is, wordt deze optie niet als optie beschouwd binnen dit onderzoek. Een andere mogelijkheid in structuuraanpassingen om De Kruidhof en stichting MOA te integreren.

Zoals benoemd in paragraaf 3.3 levert dit mogelijk een vereenvoudigde governancestructuur op, maar zal dit geen significante financiële gevolgen hebben. Wat betreft fiscaliteit is dit eveneens het geval. Momenteel wordt voor De Kruidhof geen vennootschapsbelasting (hierna: vpb) afgedragen of afgetrokken. Bij het wijzigen van de governance in een bv zal wel sprake zijn van vpb-heffing (indien winst wordt gemaakt). Voor de btw gelden voor De Kruidhof momenteel de normale regels, die ook voor een commerciële partij of stichting zouden gelden. Het eventueel wijzigen van de governancestructuur vraagt daarnaast veel van de betrokken organisaties, zorgt voor onrust en brengt frictiekosten met zich mee. Uit verschillende interviews is gebleken dat het daarom niet de voorkeur heeft om de governancestructuur te wijzigen als dit geen noodzaak heeft. Daarnaast is aangegeven dat welke vorm ook wordt gekozen, alle veranderingen leiden tot het ‘meer op afstand zetten’ van De Kruidhof. Gelet op de huidige precaire situatie, is nabijheid en grip juist essentieel om de mogelijkheden te realiseren. Een andere rechtsvorm past hier niet bij, mede gelet op het gegeven dat in het beleid van de gemeente (als opgemaakt uit de begroting) is opgenomen dat zij alleen deelnemen in een privaatrechtelijke rechtsvorm, indien de taak niet vanuit een publiekrechtelijke rechtsvorm kan worden uitgevoerd.

Voor dit onderzoek gaan wij er vanuit dat we de huidige governancestructuur intact laten. Wel kunnen de activiteiten van de verschillende betrokken partijen dichter bij elkaar georganiseerd worden, waardoor de samenwerking verbetert. Hiervoor zijn duidelijke beschrijvingen van werkprocessen en afspraken nodig, zoals ook genoemd in paragraaf 3.3.

23 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

3.8.2. Verbeteren samenwerking Om de afstand tussen de verschillende partijen te verkleinen en daarmee de samenwerking te verbeteren, kunnen de werkzaamheden van de sociaal werkers uit de gebiedsteams dichterbij De Kruidhof georganiseerd worden. Voor de begeleiding van 40-50 extra re-integratietrajecten is aangegeven dat circa 1,5 fte benodigd is om hier invulling aan te kunnen geven. Deze kan ingevuld worden op locatie bij De Kruidhof. Dit betreft echter geen uitbreiding van de bestaande formatie, maar een andere inzet ervan. Bij voorkeur is deze formatie afkomstig vanuit de gebiedsteams, om de connectie en samenwerking met de gebiedsteams te versterken en te markeren. Maar ook omdat het volume kan fluctueren. Naast efficiëntere begeleiding van cliënten, kan er door de nabijheid van de gebiedsteams ook sneller geschakeld worden als blijkt dat De Kruidhof als locatie niet geschikt blijkt en een plek bij bijvoorbeeld MOA beter aansluit. Daarnaast hebben zij of directe collega’s ook zicht op lopende trajecten bij andere participatieprojecten, waardoor ook snel overgestapt kan worden richting De Kruidhof als alternatief. Hierdoor kan de ontwikkeling van de inwoner gestimuleerd worden door snellere doorstroom indien nodig. Voor het plaatsen van de kandidaten op de juiste plek is het belangrijk dat het toegangsproces goed is ingeregeld.

Daarnaast dienen afspraken hierover (MOA en De Kruidhof als preferent leveranciers e.d.) vastgelegd te worden in het inkoopbeleid van de gemeente. Het optimaliseren van de samenwerking binnen de gemeente en tussen de betrokken partijen kan gestimuleerd worden door De Kruidhof te positioneren binnen hetzelfde programma als de andere onderdelen van het sociaal domein (zoals de gebiedsteams). De Kruidhof valt nu onder programma ‘Beheer (5)’. De andere betrokken partijen vallen binnen het cluster en programma ‘Sociaal domein (6)’. Door De Kruidhof ook onder programma Sociaal domein onder te brengen, kan er een breder gedragen gevoel van eenheid ontstaan, de onderlinge afstemming en taken en verantwoordelijkheden beter belegd worden, wat de samenwerking ten goede komt. Dit positioneringsvraagstuk verdient nadere afweging tijdens het opstellen van het implementatieplan, afhankelijk van het te kiezen scenario. 3.8.3. Wet- en regelgeving Indien De Kruidhof onderdeel blijft van de gemeente, is het van belang dat de voor gemeenten geldende wet- en regelgeving wordt gevolgd. Het aanbesteden van inkoop van diensten en producten van derde partijen moet worden georganiseerd binnen de kaders van het inkoopbeleid (denk aan nieuwbouw kas, renovatie tuincafé). Hier wordt momenteel volgens De Kruidhof ook al conform gehandeld.

Zo zijn er verschillende offertes opgevraagd voor de bouw van de nieuwe kas en wordt reeds zo veel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande contracten van de gemeente (bijvoorbeeld voor schoonmaak). Daarnaast moet er volgens de Wet Markt en Overheid worden gehandeld als het gaat om de commerciële activiteiten binnen De Kruidhof. Voor de verkoop van planten en producten moeten minimaal de integrale kostprijs en marktconforme tarieven worden gerekend. Maar ook de verhuur van kantoorruimte moet tegen marktconforme tarieven geschieden.

24 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

4. Scenarioanalyse Op basis van de uitgewerkte relevante aspecten in hoofdstuk drie, trekken we in dit hoofdstuk een conclusie wat betreft de haalbaarheid van De Kruidhof als participatiebedrijf van de gemeente Achtkarspelen. Op basis van deze conclusie leggen we drie scenario’s voor. Deze worden uitgewerkt aan de hand van de conclusies van verschillende aspecten. We zetten de (financiële) effecten van de verschillende keuzes uiteen, waarna we aandachtspunten meegeven voor de implementatie per scenario. 4.1. De Kruidhof als participatiebedrijf niet haalbaar De hoofdconclusie die wij trekken op basis van de uitwerking van de relevante aspecten in hoofdstuk drie, is dat het omvormen van De Kruidhof tot het gemeentelijk participatiebedrijf van de gemeente Achtkarspelen -en daarmee de beoogde taakstelling realiseren- niet haalbaar is. Het positioneren van De Kruidhof als het gemeentelijk participatiebedrijf, van waaruit alle activiteiten op het gebied van de uitvoering van de Participatiewet worden gecoördineerd, is geen realistisch scenario. Naast de complexiteit op het gebied van praktische uitvoerbaarheid en wenselijkheid, worden hiermee niet alle gewenste doelstellingen behaald, zoals het realiseren van de beoogde taakstelling van € 270.000. Een bijdrage van de gemeente blijft nodig om De Kruidhof in de huidige vorm te kunnen laten bestaan, maar ook in elke andere vorm.

Tevens blijkt het niet noodzakelijk om van De Kruidhof het participatiebedrijf te maken om de rol m.b.t. re-integratie en participatie te vergroten en te verstevigen binnen de gemeente. Er liggen wel degelijk mogelijkheden om de rol van De Kruidhof te vergroten en te verstevigen én daarnaast de exploitatie te verbeteren. Deze mogelijkheden zijn hiernavolgend aan de hand van drie scenario’s beschreven. 4.2. Drie scenario’s: stoppen, De Kruidhof als trekpleister en De Kruidhof laat inwoners meedoen Op basis van de uitgewerkte aspecten, bovenstaande conclusie en de bespreking ervan met diverse stakeholders, komen we tot drie scenario’s. Hierbij is de uitvoering van scenario 1 randvoorwaardelijk om scenario 2 uit te voeren. Dit is als het ware een cumulatief scenario. Figuur 4: Drie scenario’s op basis van de uitwerking van de relevante aspecten

0 1 2

Stoppen met De Kruidhof als botanische tuin en museum De Kruidhof als botanische tuin en museum wordt gesloten. Hierdoor is er geen gemeentelijke bijdrage nodig vanuit de gemeente en wordt de financiële taakstelling gerealiseerd.

De Kruidhof als trekpleister in de gemeente Achtkarspelen De uitbreiding van het huidige exploitatiemodel van De Kruidhof zorgt voor een versteviging van De Kruidhof op het gebied van toerisme door de aanzuigende werking van extra activiteiten. Daarnaast wordt De Kruidhof nog meer een lokale trekpleister door de groei in bedrijvigheid.

De Kruidhof is trekpleister in de gemeente Achtkarspelen en zorgt ervoor dat inwoners (weer) meedoen Met het uitbreiden van het exploitatiemodel van De Kruidhof, ontstaan er meer mogelijkheden voor het aanbieden van re-integratie en participatietrajecten, binnen verschillende branches. Inwoners uit de gemeente kunnen bij de Kruidhof onder begeleiding in een veilige omgeving weer participeren in de samenleving.

25 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

4.2.1. Scenario 0: stoppen met De Kruidhof als botanische tuin en museum Scenario 0 is als uitgangspunt door de gemeente gegeven, vooraf aan dit onderzoek. De onderliggende redenatie van de gemeente Achtkarspelen is: indien de botanische tuin van De Kruidhof wordt gesloten en er wordt gestopt met de museale functie, er naast frictiekosten voor opheffing, geen kosten meer gemaakt hoeven worden. Er is geen financiële bijdrage vanuit de gemeente meer nodig. Hiermee wordt de taakstelling van € 270.000 gerealiseerd. Dit sluit echter niet aan bij het toerismebeleid van de gemeente, waarin De Kruidhof wordt beschouwd als één van de toeristische parels. Met het sluiten van De Kruidhof gaat een toeristische attractie verloren. Daarnaast behoeft het uitgangspunt van de gemeente ook nuancering. Indien er wordt gekozen om bijvoorbeeld De Kruidhof om te bouwen tot openbaar park, blijft een bijdrage van de gemeente noodzakelijk. Bezoekers hebben dan vrije toegang en er worden geen entreegelden meer gevraagd. De kosten voor huisvesting, personeel en inkoop worden hiermee uitgespaard. De tuin zal wel onderhouden moeten worden door het groenbeheer vanuit de gemeente. Daarnaast dienen de maatschappelijke kosten meegenomen te worden in de overwegingen bij dit scenario.

Het sluiten van De Kruidhof heeft namelijk direct impact op de circa 80 vrijwilligers en de circa 20 re-integratiekandidaten, waar een andere voorziening voor gevonden moet worden. Daarnaast dienen de frictiekosten niet onderschat te worden, daar deze meerjarig zijn (gelet op het gegeven dat het ook personele frictiekosten betreft). De bijdrage van de gemeente is hoger in het geval wanneer onderdelen van De Kruidhof opengehouden worden, zoals de botanische tuin en de museumcollectie. Echter, gezien in dit scenario de locatie ook een nieuw bestemmingsplan kan krijgen, met bijvoorbeeld huisvesting of andersoortige bouw, resulteert dit mogelijk in opbrengsten voor de gemeente. De uitwerking van dit scenario behoort niet tot de scope van dit onderzoek en dient verder uitgewerkt te worden indien of alvorens voor dit scenario wordt gekozen door de gemeente. Het stoppen met De Kruidhof is echter een van de opties die wel behoort tot het keuzepallet van de gemeente en hiertoe in deze conclusie opgenomen. 4.2.2. Scenario 1: De Kruidhof als trekpleister in de gemeente Achtkarspelen In paragraaf 3.5 staat beschreven hoe het exploitatiemodel van De Kruidhof uitgebreid kan worden. Door het bouwen van een nieuwe kas en het verbouwen van het oude tuincafé tot een multifunctionele ruimte, ontstaan nieuwe mogelijkheden om de verkoop en activiteiten van De Kruidhof uit te breiden.

Hierdoor worden extra inkomsten en bedrijvigheid gegenereerd. Door de uitbreiding van activiteiten binnen de nieuwe kas en de multifunctionele ruimte, wordt De Kruidhof een nog aantrekkelijkere toeristische attractie. Dit zorgt voor een aanzuigende werking van buitenstaanders, maar ook voor inwoners. Hierdoor worden meer entreegelden opgehaald en kunnen de verkopen van de verkooptuin en de winkel groeien. Daarnaast kan de verkooptuin worden doorontwikkeld door de uitbreiding van de kwekerij in de nieuwe kas, één van de verdienmodellen van De Kruidhof. Niet alleen wordt De Kruidhof als locatie aantrekkelijker voor toeristen, ook ondernemers en inwoners uit de omgeving kunnen in dit scenario voor meer doeleinden gebruikmaken van de faciliteiten van De Kruidhof. Zo kunnen ondernemers, maar ook organisaties en projecten binnen de sociale basis, scholen en verenigingen gebruikmaken van de ruimtes voor workshops, (bedrijfs)evenementen en andere bijeenkomsten. Daarnaast blijft er in dit scenario bij De Kruidhof plaats voor de vrijwilligers, medewerkers en blijft de museale collectie behouden en de botanische tuin open voor bezoekers. Financiële effecten Om dit scenario te realiseren, wordt voor de nieuwbouw van de kas en de verbouw van het oude tuincafé een investering van totaal € 370.000 van de gemeente gevraagd (kapitaallasten € 14.350).

Per jaar kan dit scenario een verbetering van het resultaat opleveren van circa € 30.000 tot € 90.000 (met € 60.000 als midden van de bandbreedte). Hierin zijn de kapitaallasten van de benodigde investering meegenomen en betreft dus een netto verbetering van het resultaat (zie tabel 11 voor een specificering van deze bedragen). Dit scenario kent een terugverdientijd op van circa 4 tot 12 jaar (o.b.v. de bandbreedte resultaatverbetering en de benodigde investering). Dit scenario zorgt dus voor een vermindering van de (blijvende) bijdrage van de gemeente en betreft een beperkte realisatie van de taakstelling, maar wel realisatie van andersoortige doelstellingen op het gebied van toerisme en de rol van De Kruidhof in de Mienskip. Een eventuele verhoging van entreegelden, een seizoensverlenging, een bijdrage van de RUG en de effecten hiervan zijn in het kader van dit onderzoek niet onderzocht. Dit vraagt gedegen (specifiek) onderzoek naar de mogelijke effecten (financieel en maatschappelijk) en de wenselijkheid hiervan.

26 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

Tabel 11: Investering vanuit de gemeente en extra inkomsten Omschrijving Investering Omschrijving Nieuwbouw kas, plaatsen loods, € 240.000 Verhuur kantoorruimte containerveld en schaduwhal Verbouw oude tuincafé € 130.000 Verhuur multifunctionele ruimte Toename aantal bezoekers door verhuur multifunctionele ruimte Toename aantal bezoekers door evenementen Af: inkoopkosten verkoop (winkel, verkooptuin) Af: Kapitaallasten Totaal € 370.000 Totaal

Opbrengsten/kosten (-/-) € 9.000 € 9.000 – € 36.000 € 12.000 – € 42.000 € 6.000 – € 42.000 -/- € 5.400 -/- € 37.800 -/- € 850 € € 29.750 – € 90.350

4.2.3. Scenario 2: De Kruidhof is trekpleister in de gemeente Achtkarspelen en zorgt ervoor dat inwoners (weer) meedoen Wanneer het exploitatiemodel van De Kruidhof wordt uitgebreid zoals beschreven in paragraaf 3.5 en scenario 1, ontstaat door de toegenomen activiteiten en bedrijvigheid meer gelegenheid en mogelijkheid tot uitvoering van re-integratie-, activatie- en participatietrajecten. Inwoners van de gemeente Achtkarspelen, maar ook eventueel van andere organisaties (zoals de gemeente Tytsjerksteradiel) met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen bij De Kruidhof verschillende soorten werkzaamheden uitvoeren. De Kruidhof biedt hen een veilige omgeving, waarin zij begeleid worden in hun (door)ontwikkeling en in het verkleinen van de afstand tot de arbeidsmarkt. Deze plekken kunnen ingevuld worden door verschillende doelgroepen. Met het bieden van reintegratietrajecten bij De Kruidhof kan worden voorkomen dat dure Wmo-indicaties (die momenteel in sommige gevallen bij gebrek aan alternatieven worden afgegeven) afgegeven moeten worden. Ook kan door het uitvoeren van trajecten in het kader van de Participatiewet worden voorkomen dat deze door derde (commerciële) partijen ingevuld moeten worden. Daarnaast kunnen statushouders hier een eerste werkervaring opdoen en kunnen er mogelijk banenafspraakbanen worden geboden.

Door deze groepen passende trajecten te bieden, vergroot dit tevens de kans op uitstroom uit de bijstand. Hierbij is het uitgangspunt dat het re-integratietrajecten betreft met uitzicht op doorstroom, waardoor De Kruidhof geen eindstation wordt. Door de intensivering van de samenwerking met zowel de MOA als met de gebiedsteams, kan er binnen de gemeente Achtkarspelen nog beter worden gezorgd dat personen op de juiste (re-integratie-)plek terechtkomen; op de plek waar de kans op ontwikkeling en doorstroom het grootst is. Het aanpassen van de governancestructuur is hiervoor niet noodzakelijk en wordt tevens niet wenselijk geacht. Voor het plaatsen van de kandidaten op de juiste plek is het wel van belang dat de samenwerking met de stichting MOA als de gebiedsteams daadwerkelijk wordt geïntensiveerd en is het belangrijk dat het inkoop-, toegangs- en doorstroomproces goed is ingeregeld (wie komt waar terecht en wanneer/waarvoor en wanneer stroomt iemand door). Binnen de gebiedsteams moet duidelijk zijn voor welke trajecten ze terecht kunnen bij De Kruidhof en MOA en moeten de betrokken partijen ook meedenken in eventuele doorstroom naar beter passende trajecten op andere plekken. Alleen gezamenlijk kan ervoor gezorgd worden dat de Participatiewet binnen de gemeente zo effectief mogelijk uitgevoerd kan worden en om de exploitatie zo gezond mogelijk te krijgen.

Randvoorwaardelijk hierbij is dat het gemeentelijk belang door alle betrokken partijen voorop wordt gesteld. Hoe dit vorm krijgt dient ook meegenomen te worden bij het opstellen van het nieuwe participatiebeleid. Financiële effecten In tabel 12 is weergegeven wat de financiële effecten zijn voor scenario 2. Dezelfde investering als in scenario 1 wordt van de gemeente verwacht om het exploitatiemodel uit te breiden. Dit levert dezelfde resultaatverbetering op (binnen programma sport, cultuur en recreatie), maar daarbij komt nog een mogelijke besparing op basis van de trajecten die niet meer bij derde partijen worden ingekocht en doordat de intensivering van samenwerking tussen De Kruidhof, MOA en de gebiedsteams in extra uitstroom uit de bijstand kan resulteren(besparing programma sociaal domein). Deze mogelijke en indicatieve besparing zorgt dus voor een vermindering van het negatieve resultaat. Ook in dit scenario blijft een bijdrage van de gemeente noodzakelijk.

27 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

Tabel 12: investering door de gemeente, extra inkomsten en volgende besparing Omschrijving Investering Omschrijving Resultaat Nieuwbouw kas, € 240.000 Verhuur kantoorruimte € 9.000 plaatsen loods, containerveld en schaduwhal € 130.000 Verhuur multifunctionele ruimte € 9.000 – Verbouw oude € 36.000 tuincafé Toename aantal bezoekers door € 12.000 – verhuur multifunctionele ruimte € 42.000 Toename aantal bezoekers door € 6.000 – evenementen € 42.000 Af: inkoopkosten verkoop (winkel, -/- € verkooptuin) 5.400 -/- € 37.800 Af: Kapitaallasten -/- € 850 Implementatie scenario 2

Totaal

€ 100.000+ (direct te nemen kosten) € 470.000+

Besparing op uitvloeiende middelen door intensivering samenwerking Kruidhof, gebiedsteams en MOA Besparing door extra uitstroom bijstand Totaal

Besparing

€ 9.000 – € 40.000

€ 29.750 – € 90.350

€ 30.000 – € 124.000 € 39.000 – € 164.000

De totale verbetering van het resultaat van De Kruidhof bedraagt in het tweede scenario tevens tussen de € 30.000 en € 90.000. Indien De Kruidhof, MOA en gebiedsteams door een andere manier van (samen)werken in gezamenlijkheid ervoor kunnen zorgen dat een ‘extra’ uitstroom op de bijstand gerealiseerd kan worden en een besparing op uitvloeiende middelen naar derde partijen, kan een besparing voor de gemeente op het sociaal domein gerealiseerd worden van € 39.000 tot € 164.000 (met circa € 102.000 als midden van de bandbreedte). Dit bedrag kan op z’n vroegst gerealiseerd worden in het eerste jaar waarin de wijzigingen in aanpak, samenwerking, toegang, inkoop en processen volledig zijn geïmplementeerd en effectief werken. Daarbij is een cliëntvolgsysteem van belang ten behoeve van monitoring en om het behalen van de doelstellingen te kunnen toetsen. Hiervoor is mogelijk een extra investering nodig, afhankelijk van de mate waarin de huidige systemen hierin voorzien. Ook in dit scenario kan de volledige taakstelling (zelfs in het meest gunstige geval en met het meerekenen van de potentiële besparingen) niet volledig gerealiseerd worden. Hieromtrent is eerder de conclusie getrokken dat het realiseren van de volledige taakstelling geen haalbaar scenario is.

Redenerend vanuit het indicatief realiseren van het gemiddelde van de verbetering van het resultaat en de potentiële besparing, is de inschatting dat met het inzetten van dit scenario ongeveer de helft van de taakstelling gerealiseerd kan worden. Hiermee wordt naast een deel van de taakstelling ook de doelstellingen gerealiseerd op het gebied van toerisme en de rol van De Kruidhof in de Mienskip. Dit is gelijk aan het eerste scenario. Evenals in scenario 1 blijft in dit scenario plaats bij De Kruidhof voor de vrijwilligers, medewerkers en blijft de museale collectie behouden en de botanische tuin open voor bezoekers. In aanvulling op het eerste scenario is de gemeente in het tweede scenario ook in staat om de doelstellingen te realiseren op het gebied van het verbinden van budgetten, een bijdrage van De Kruidhof aan het versterken van de sociale basis en De Kruidhof weer te positioneren als re-integratie voorziening waar inwoners worden geactiveerd, weer meedoen en de afstand tot de arbeidsmarkt wordt verkleind. Het tweede scenario vraagt echter veel van de gemeente in intensiteit van implementatie. Zowel van De Kruidhof en de gebiedsteams (beleidsmatig als uitvoerend) als van de MOA. Het realiseren van de indicatieve doelstellingen, zonder een toename in formatie, vraagt om een andere manier van (samen)werken en monitoren van doelstellingen.

Om de situatie te bereiken waarin de organisatie er klaar voor is om de doelstellingen te bereiken (zonder garantie dat dit het geval is), is veel tijd en energie van betrokken partijen benodigd. In extra aanschaf van materiaal voor de leer-werktrajecten, maar ook voor eventuele projectbegeleiding en/of specialistische ondersteuning om deze nieuwe manier van (samen)werken te realiseren, dient gerekend te worden op een investering van minimaal € 100.000. Deze investering heeft betrekking op De Kruidhof, de stichting Maatschappelijke Onderneming Achtkarspelen en de gebiedsteams. Dit bedrag is exclusief de tijd die het van de medewerkers van de betrokken partijen

28 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

vraagt om hun bijdrage te leveren aan de realisatie hiervan. Dit scenario kent een terugverdientijd van 2 tot 7 jaar (o.b.v. de bandbreedte resultaatverbetering en de benodigde investering). 4.3. Afwegingen: 'stoppen’ maakt realiseren taakstelling mogelijk, maar leidt tot (maatschappelijke)kosten elders. Scenario ‘De Kruidhof als trekpleister’ zelfstandig uitvoerbaar, maar beperkte realisatie taakstelling. Scenario ‘De Kruidhof als trekpleister en inwoners doen weer mee’ biedt meeste mogelijkheden voor doorontwikkeling van en verbinding in sociaal domein, met gedeeltelijke realisatie taakstelling. Een van de doelstellingen van het haalbaarheidsonderzoek is het realiseren van de financiële taakstelling van € 270.000. Alleen in scenario 0, waarin De Kruidhof wordt opgeheven, is het uitgangspunt dat dit gerealiseerd wordt. In de andere twee scenario’s is dit ten dele het geval. In het eerste scenario is het gemiddelde van het interval waarin naar verwachting de resultaten verbeteren circa € 60.000. In het tweede scenario betreft dit inclusief potentiële besparingen circa € 162.000. In beide scenario’s (1 en 2) blijft een bijdrage van de gemeente in De Kruidhof noodzakelijk. In scenario 0 verdwijnt De Kruidhof als botanische tuin en museum voor de gemeente echter volledig en worden de andere doelstellingen van het onderzoek niet gerealiseerd.

Daarnaast kent de keuze voor scenario 0 andere gevolgen, zoals het niet meer kunnen fungeren als locatie waar 80 vrijwilligers een zinvolle bijdrage aan de Mienskip leveren en circa 20 re-integratiekandidaten een zinvolle dagbesteding hebben. Dit heeft (maatschappelijk) ook kosten en verlies van maatschappelijke waarde tot gevolg. Het tweede scenario realiseert de financiële taakstelling in hogere mate dan het eerste scenario en daarbij worden ook meer van de overige doelstellingen gerealiseerd. Hierdoor lijkt een eventuele keuze tussen het eerste en tweede scenario een eenvoudige. Echter is er een groot verschil in aard en reikwijdte van deze scenario’s. Het eerste scenario kan volledig door De Kruidhof gerealiseerd worden, zonder dat een intensivering van samenwerking met gerelateerde partijen zoals de gebiedsteams, de MOA en het bredere sociaal domein noodzakelijk is. De Kruidhof kan dit scenario kortweg zelfstandig (als enige betrokken partij vanuit de gemeente) realiseren. Het tweede scenario vraagt om een intensieve en succesvolle vorm van samenwerking tussen De Kruidhof en de andere organisaties werkzaam in het sociaal domein van de gemeente. Hierbij dient specifiek de samenwerking gevonden te worden met de gebiedsteams en de MOA. Daarnaast zou een eventuele samenwerking met Tytsjerksteradiel ook bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen van dit scenario.

Dit vraagt meer van zowel De Kruidhof als genoemde partijen en de gemeente Achtkarspelen als geheel. Dit maakt dit scenario dan ook moeilijker te realiseren en de uitkomsten zijn onvoorspelbaarder (meer variabelen van invloed). Om dit scenario te realiseren, dienen alle partijen op een andere manier te gaan werken en samenwerken. Daarnaast is een significante investering (€ 100.000+, onder andere afhankelijk van de benodigde externe begeleiding en ondersteuning) benodigd om dit scenario in de praktijk te implementeren. Indien De Kruidhof, de andere partijen en de gemeente hiertoe in staat zijn, biedt het tweede scenario echter de meeste toekomstperspectieven, mogelijkheden tot doorontwikkeling en verbinding tussen de onderdelen van het sociaal domein. In dit scenario houdt de gemeente Achtkarspelen ook mogelijkheden om mee te bewegen op eventuele aankomende wijzigingen als gevolg van een nieuw regeerakkoord (o.a. het sociaal-ontwikkelbedrijf). 4.4. Risico’s: de scenario’s kennen verschillende risico’s in omvang en vorm De keuze voor elk scenario brengt risico’s met zich mee. Deze verschillen per scenario in inhoud en omvang. In scenario 0 is het de vraag of er een alternatief gevonden kan worden, waarbij de taakstelling daadwerkelijk gerealiseerd wordt. In dit scenario bestaat tevens het risico op maatschappelijke druk ten behoeve van behoud van De Kruidhof.

Daarnaast bestaat het risico dat er geen alternatieve zinvolle daginvulling voor de huidige vrijwilligers en re-integratiekandidaten wordt gevonden, wat leidt tot maatschappelijke kosten. Voor het eerste scenario wordt een significante investering van de gemeente gevraagd, in totaal € 370.000. Door deze investering is de verwachting dat het resultaat weliswaar verbetert, maar de mate waarin is onzeker. De verwachte resultaatverbetering is namelijk afkomstig van een toename in het aantal bezoekers, het gebruik van de multifunctionele ruimte en de daadwerkelijke verkoop aan de betreffende bezoekers. Bezoekers kunnen worden gestimuleerd om naar De Kruidhof te komen, maar niet geforceerd. De range van resultaatverbetering is hierdoor ook breed. Indien blijkt dat het inzetten van dit scenario slechts resulteert in het realiseren van de onderkant van de range en dus een marginale resultaatverbetering oplevert, bestaat de kans dat het vraagstuk rondom De Kruidhof en het eventuele stoppen opnieuw opkomt. In dat geval is echter al tijd gepasseerd en geïnvesteerd (in 2021 reeds in de nieuwe kas) in De Kruidhof en heeft dit de situatie voor de gemeente in de tussentijd niet verbeterd.

29 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

Bij het tweede scenario speelt het risico op tegenvallende bezoekersstroom en/of tegenvallende uitgaven van de bezoekers, zoals in het eerste scenario. Maar het grootste risico in dit scenario is het daadwerkelijk implementeren en realiseren van de beoogde doelstellingen van dit scenario. Het tweede scenario vraagt het meeste van de organisatie en betrokken partijen. Het vraagt om een andere manier van (samen)werken in het sociaal domein tussen met name De Kruidhof, MOA en de gebiedsteams én het meenemen van mensen en gedragsverandering. Dergelijke implementaties en organisatieveranderingen zijn altijd onzekerder dan structuurwijzigingen. Er dient duidelijke formulering van doelstellingen te komen, sturing op het realiseren ervan en een gedegen monitoring om tijdig bijsturen mogelijk te maken. Daarbij rijst de vraag of er voldoende expertise aanwezig is om het gewenste model uit te voeren en de doelstellingen te realiseren. In dit scenario is namelijk geen rekening gehouden met uitbreiding van formatie, hoewel de mogelijkheid bestaat dat dit toch benodigd blijkt. Dit bepaalt tevens de behoefte en daarmee de kosten aan extern benodigde begeleiding en/of deskundigheid in de implementatie van het scenario. Bij de betrokken partijen is een positieve houding ten aanzien van en bereidwilligheid om het tweede scenario succesvol te maken.

Zij zien verschillende mogelijkheden en zijn welwillend om samen stappen te ondernemen en de uitdagingen aan te gaan.

30 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

A. De Kruidhof: tijdlijn eerdere onderzoeken Naar en/of binnen De Kruidhof zijn in de afgelopen jaren diverse onderzoeken verricht. In onderstaande tijdlijn zetten we deze onderzoeken op een rij en worden de uitkomsten ervan beschreven. De input uit deze eerdere onderzoeken vormt belangrijke input voor de rest van deze rapportage.

Okt 2013

Sept 2014

April 2015

Onderzoek Toekomstvisie De Kruidhof - Resink advisering & management en SYARK Conclusie: De Kruidhof heeft alle kenmerken van spin-in-het-web van verduurzaming van de economie van de regio. Door onderwijs en bedrijven sterker bij De Kruidhof te betrekken is de verwachting dat ze gaat werken als een katalysator: ook buiten de contouren van De Kruidhof zal dit meer werk(ervaring)plekken opleveren. De volgende functies zijn te onderscheiden bij de toekomstige Kruidhof: - museum, bezoekerscentrum recreatie en horecavoorziening; - educatieve programmering en; - kweektuin voor wetenschappelijk onderzoek en kennispartner; - re-integratiebegeleiding; - winkel en webshop; - samenwerkingspartner/verbinder voor bedrijven; - workshop-, vergaderlocatie en werkplek. Businesscase Toekomstvisie De Kruidhof – Tien organisatieadvies - De Kwekerij en de winkel/horeca dragen in positieve zin bij aan het exploitatieresultaat. - Nieuwe kansen worden gezien voor intensivering workshops en evenementen, uitbreiding reintegratietrajecten, verkoop van producten in de winkel, horeca, natuur en educatiecentrum, onderwijs/onderzoek en samenwerking met bedrijven. - Producten webwinkel, merknaam Kruidhof, Green Econ Project worden als risicovol beschouwd. - Feitelijke gemeentelijke bijdrage voor De Kruidhof is €290.000 (jaar 2013), na toevoeging van overheadkosten à €133.000 t.b.v.

een juiste vergelijking met de scenario’s voor de toekomst. - Geadviseerd wordt om De Kruidhof, IJstijdenmuseum en Stichting Speeltuin samen te brengen in één organisatie. - Realisatie van bezoekerscentrum wordt met inzet van beperkte middelen mogelijk en wenselijk - Investering in De Kruidhof en IJstijdenmuseum en centrale ingang zijn mogelijk binnen beschikbaar budget van € 750.000. - Binnen deze financiële middelen worden ook mogelijkheden gezien voor het realiseren van drie extra multifunctionele ruimten t.b.v. bezoekerscentrum/entree, vergaderruimte, workshops. - Verzelfstandiging van beheer van De Kruidhof biedt voordelen voor efficiëntere bedrijfsvoering en geeft meer mogelijkheden voor marktgericht werken en toekomstbestendige exploitatie. Raadsbesluit - ontwikkelingskaders voor De Kruidhof - De Kruidhof/IJstijdenmuseum wordt het regionaal informatiepunt van de NFW. - Er komen aanpassingen aan het gebouw/nieuwbouw/routing. Daarvoor wordt een functioneel en ruimtelijk programma van eisen opgesteld en voorlopig ontwerp gemaakt met kostenraming. - De financiering hiervan vindt plaats in ANNO-verband, € 770.000 beschikbaar. - Naast ANNO financiering ingezet op verkrijgen van extra subsidies. Een Interreg 5-aanvraag is in voorbereiding.

De aanpassingen aan gebouw en organisatie worden zo ingericht dat zorg wordt gedragen voor deze aanvraag benodigde cofinanciering van de Gemeente Achtkarspelen. - De ontwikkeling van De Kruidhof maakt deel uit van ANNO-project D5, centrumplan Buitenpost. - De Kruidhof verzelfstandigt tot een rechtspersoon. In hoeverre Stichting IJstijdenmuseum hierbij betrokken kan worden is onderdeel van overleg. Hetzelfde geldt voor het Koartling. - De nieuwe rechtspersoon bepaalt zelf, aan de hand van haar exploitatieopzet, hoe men de bedrijfsvoering van horeca en plantenverkoop verder wenst te exploiteren. - De Kruidhof blijft een belangrijke sociaal maatschappelijke taak vervullen op het gebied van re-integratie en participatie voor de gemeente en buurgemeenten. - De gemeentelijke netto bijdrage is in de meerjarenbegroting door de raad vastgesteld. - In 2018 zal De Kruidhof als zelfstandige stichting functioneren en een programma bieden waar de Noardlike Fryske Wâlden, het landschap, kruiden, educatie en mensen samenkomen.

31 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

Mei 2018

Collegeprogramma (2018–2022) Uitgangspunten voor De Kruidhof: De Kruidhof Achtkarspelen heeft met De Kruidhof een bijzondere tuin met de grootste botanische collectie geneeskrachtige kruiden van West-Europa. In zeventien thematuinen groeien 1.500 soorten kruiden en 2.000 soorten planten. Bij De Kruidhof is ook het IJstijdenmuseum gevestigd. De Kruidhof is eigendom van de gemeente. De verzelfstandiging per 1 januari 2019 is niet haalbaar gebleken. De gemeente wil de Kruidhof in stand houden en wil daarvoor een acceptabele en maximale subsidie ter beschikking stellen. Vanaf 2020 bedraagt de maximale bijdrage van de gemeente, in welke vorm dan ook, € 250.000. In maart 2019 komt het College met een voorstel voor de Raad over de te lopen route. Dit op basis van een gemaximaliseerd jaarlijks subsidiebedrag. Er worden 2 routes onderzocht: - de Kruidhof gaat op bestaande voet verder met een maximale bijdrage van € 250.000 vanuit de gemeente.

Met dien verstande dat er een gezond exploitatie model voor de komende jaren kan worden verwacht en gerealiseerd; - de Kruidhof wordt een aparte entiteit verbonden aan de MOA waarbij: o er een constructie komt om voldoende kennis binnen te houden; o de museale functie behouden blijft; o er commerciëler wordt gekeken naar de exploitatie; o er garanties zijn voor een toekomstbestendige Kruidhof; o re-integratie een vast onderdeel van De Kruidhof zal zijn.

Aug 2018

2019

Haalbaarheidsonderzoek WMO Dagbesteding in De Kruidhof Vraagstelling: In hoeverre is een WMO Dagbesteding in De Kruidhof financieel, commercieel, juridisch, organisatorisch en maatschappelijk haalbaar en wat heeft gemeente Achtkarspelen nodig voor het opzetten van een dergelijke maatschappelijke onderneming, die een bijdrage levert aan de verzelfstandiging van de gehele Kruidhof vanaf januari 2019? Conclusie: - WMO Dagbesteding met een arbeidsmatig karakter is haalbaar in De Kruidhof, mits aan een aantal juridische, organisatorische en maatschappelijke voorwaarden wordt voldaan, zowel door De Kruidhof als door de gemeente Achtkarspelen; - een groepsgrootte van 8 personen uit de categorie ‘licht’, ofwel 6 personen uit de categorie ‘midden’ wordt als haalbaar gezien. Dit leidt tot een beperkt verdienmodel voor De Kruidhof (38.000 positief saldo bij 8 cliënten); - uit de maatschappelijke kosten- en batenanalyse blijkt dat dit bijdraagt aan de gewenste maatschappelijke onderneming; - WMO Dagbesteding met een groepsgrootte van 30 personen is, met name om organisatorische, juridische en praktische redenen, niet haalbaar of realistisch.

Route 1: Exploitatie De Kruidhof in gemeentelijk beheer – exploitatiebegroting 2020 - Het voortzetten van de exploitatie van De Kruidhof in gemeentelijk beheer, gebruikmakend van de sterke punten in de huidige exploitatie en het opzetten van gezonde exploitatie, kan niet worden voldaan aan het gestelde kader in het coalitieakkoord van een maximale bijdrage van € 250.000 vanuit de gemeente. Rekening houdend met reële overheadkosten is er gemeentelijke bijdrage nodig van € 323.000 in 2020, afnemend tot €298.000 in 2023. - Ten opzichte van de huidige exploitatiebegroting 2019 is wel een aantal extra kosten meegenomen dat kostenverhogend werkt op de exploitatie, te weten hogere kapitaallasten investeringen (€ 17.900), uitbreiden formatie met collectiebeheerder museale collectie (€ 22.900) en verhoging van de onderhoudsbudgetten (€ 8.300). In totaal gaat het om een structureel bedrag van € 49.100. - De Kruidhof vervult nu een functie op het gebied van re-integratie, participatie en dagbesteding, ook al heeft het niet de formele stempel van aanbieder dagbesteding. Er zijn gedurende het jaar veel vrijwilligers werkzaam op De Kruidhof waarvan een aantal anders wellicht gebruik hadden gemaakt van de gemeentelijke voorzieningen zoals WMO-dagbesteding. Daar wordt dan minder aanspraak op gemaakt waardoor er als gemeente kosten worden ‘vermeden’.

Om welk bedrag dat gaat is erg lastig aan te geven maar we kunnen zeker stellen dat De Kruidhof een maatschappelijk functie vervult op dit terrein.

32 | nieuwe perspectieven voor Gemeente Achtkarspelen

21-341 d.d. 17.09.2021

2019

Juni 2019

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=aa6469c5-5dc3-46e0-9bb3-4f782f73ed3c