CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

02 - Bijlage 1 - Ontwerpversie Gemeentelijk Mobiliteitsplan Achtkarspelen

Informatiecarrousel 23 mei 2024, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Gemeentelijk Mobiliteitsplan Achtkarspelen22.914 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

41

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

42

4. Waar willen

4. 1

we

naartoe?

Visie op hoofdlijnen

Het hoofddoel van het gemeentelijke verkeers- en vervoersbeleid van Achtkarspelen is het realiseren van een veilig, betrouwbaar en duurzaam verkeers- en vervoerssysteem voor iedereen en voor alle vervoersmiddelen. Dit is overigens een gezamenlijke verantwoordelijkheid van weggebruikers èn beheerders van de infrastructuur. De gemeente Achtkarspelen kenmerkt zich door een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving. We zetten volop in op behoud daarvan, door in te zetten op duurzame mobiliteit. Dit is ook een doorvertaling van de aspecten uit de Omgevingsvisie van Achtkarspelen en de Regionale Mobiliteitsvisie ‘ Ferbining’. Deze visie op hoofdlijnen is vertaald in strategische opgaven op het gebied van verkeersveiligheid, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Daarbij speelt ook gezondheid van de inwoners een belangrijke rol. Op de volgende pagina’s is het beleid binnen deze vier thema’s op hoofdlijnen uitgewerkt. Daarbij is in paragraaf 4. 6 de relatie gelegd met de ambities uit de Omgevingsvisie Achtkarspelen 2040. In het uitvoeringsprogramma van hoofdstuk 5 zijn de concrete projecten opgenomen die bijdragen aan deze strategische opgaven.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

43

4. 2

Verkeersveiligheidsopgaven

Het landelijke Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) streeft naar een proactief beleid om het aantal verkeersslachtoffers te verlagen tot nul. Ook de gemeente Achtkarspelen streeft in samenwerking met andere overheden naar nul verkeerslachtoffers. Om de verkeersveiligheid te vergroten, zetten we in op: • • • •

Een eenduidige ordening en inrichting van het wegennet; Veilig fietsen binnen en buiten de bebouwde kom; Specifieke aandacht voor kwetsbare doelgroepen zoals (schoolgaande) kinderen, jongeren en ouderen; Voortzetting van de inzet op educatie, gedragsbeïnvloeding handhaving.

30’ ontstaan. Dit zijn nieuwe inrichtingsprincipes voor straten die niet goed aan de standaard principes van Duurzaam Veilig voldoen, omdat deze straten zowel een verblijfsfunctie als verkeersfunctie kennen. Naast verlaging van de snelheid voor het gemotoriseerd verkeer betreft dit ook een herinrichting van straten. Enkel de maximumsnelheid aanpassen door het plaatsen van borden is niet voldoende voor de geloofwaardigheid van de snelheid bij de weggebruiker. We kiezen voor deze lagere maximum snelheid om de kwetsbare verkeersdeelnemers (voetgangers en fietsers) te beschermen. Daarnaast draagt een verlaging van de maximum snelheid voor autoverkeer ook bij aan het extra aantrekkelijk maken van verplaatsingen per fiets.

en

NAAR EN EENDUIDIGE ORDENING EN INRICHTING VAN HET WEGENNET BUITEN DE BEBOUWDE KOM Buiten de bebouwde kom is de inrichting van de wegen grotendeels passend bij de functie van de weg. Na de afwaardering van It Langfal naar 60 km/h zijn er vrijwel geen wegen meer waarvoor een maximum snelheid van geldt van 80 km/h met fietsers op de rijbaan. Alleen op het wegdeel van de Verlaatsterweg tussen de rotonde en de komgrens van Gerkesklooster (circa 100m) is nog sprake van 80 km/h. Ook is op een aantal routes sprake van (te) hoge rijsnelheden en zijn er risico’s tussen bijvoorbeeld landbouwverkeer en fietsers. We zetten met maatregelen in op het beperken van deze risico’s. BINNEN DE BEBOUWDE KOM Binnen de bebouwde kom wordt volgens de principes van Duurzaam Veilig onderscheid gemaakt in 30 km/u en 50 km/u wegen. Voor diverse straten binnen de bebouwde kom geldt dat zij qua functie en inrichting niet goed binnen de principes van Duurzaam Veilig passen. Om de verkeersveiligheid en leefbaarheid verder te verbeteren is ‘het Nieuwe

‘Het Nieuwe 30’ betekent overigens niet dat alle wegen binnen de bebouwde kom 30 km/u worden gemaakt. Op een beperkt aantal locaties is binnen de bebouwde kom sprake van 50 km/u in combinatie met vrijliggende fietsvoorzieningen of alternatieve fietsroutes. Daar waar het veilig kan, handhaven we de maximumsnelheid van 50 km/h. VOORTZETTING VAN DE INZET OP EDUCATIE EN VOORLICHTING De meeste verkeersongevallen ontstaan helaas door een menselijke fout. Om het aantal verkeerslachtoffers te verminderen, is het, naast veilige infrastructuur, ook belangrijk aandacht te hebben voor veilig verkeersgedrag (via educatie en voorlichting). De gemeente Achtkarspelen werkt daarvoor samen met de andere wegbeheerders, de provincie Fryslân en Veilig Verkeer Nederland. De maatregelen voor gedragsbeïnvloeding bestaan op hoofdlijnen uit permanente verkeerseductie en specifieke projecten voor kwetsbare doelgroepen en groepen waarvoor de grootste risico: jongeren en ouderen. Nieuw accent in de gedragsbeïnvloeding is het belonen van positief gedrag. De aandachtsgebieden waar we ons op richten zijn: het stimuleren van lage rijsnelheid en het stimuleren van fietsgebruik, zeker bij halen en brengen schoolgaande kinderen.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

44

4. 3

Bereikbaarheidsopgaven

AUTO Bestemmingen in de gemeente Achtkarspelen zijn voor een groot deel prima per auto bereikbaar. Datzelfde geldt voor autoverplaatsingen vanuit de gemeente naar voorzieningen buiten de gemeente. Wel is het zo dat de kwaliteit van de bereikbaarheid van het noordoosten van de gemeente niet optimaal is. Met kwaliteit van de verbindingen tussen Buitenpost en de regio Groningen en Leeuwarden verdienen daarbij aandacht. Dit doen we door samen met de provincie in te zetten op de kwaliteitsverbetering van de verbindingen maar ook door de inzet van smart mobility en het stimuleren van bijvoorbeeld het gebruik van de trein. PARKEREN VOOR AUTO EN FIETS Overal in de gemeente is het mogelijk om gratis te parken. Wel is er op een enkele locatie sprake van parkeerduurbeperkingen, bijvoorbeeld in het centrum van Surhuisterveen. In oudere woonwijken waar het autobezit verder toeneemt zal het niet altijd mogelijk zijn direct voor huis of een andere bestemming te parkeren. Daar accepteren we ook dat automobilisten soms verder moeten lopen naar een parkeerplek. Bij het toetsen van nieuwe ontwikkelingen wordt aangesloten bij de meest recente parkeernormen van het CROW. Het CROW hanteert daarbij een bandbreedte met een minimum en maximum waarde. Daarbij wordt voor de gemeente Achtkarspelen uitgegaan van de gemiddelde waarde. Daarbij wordt uitgegaan van een ‘niet stedelijke’ gemeente.

In bijlage D is een overzicht opgenomen van de parkeernormen op basis van publicatie 381 van het CROW. Bij nieuwe ontwikkelingen is parkeren op eigen terrein niet altijd mogelijk. Zeker niet in centrumgebieden met beperkte ruimte. Het is belangrijk om inzicht te krijgen in de huidige parkeerdruk zodat we bij nieuwe ontwikkelingen vroegtijdig de effecten inzichtelijk hebben en maatregelen kunnen treffen.

Door het verder stimuleren van het fietsgebruik en het duurder worden van de (elektrische) fietsen is het ook belangrijk om bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening te houden met het fietsparkeren. Het gaat hierbij niet alleen om beschikbare ruimte maar ook om de kwaliteit van de fietsparkeervoorzieningen. OPENBAAR VERVOER De treinverbinding Leeuwarden-Groningen vormt de ruggengraat voor het OV in de regio. Dit samen met de belangrijke busverbindingen die aansluiten op de treinstations en de busstations in Leeuwarden, Dokkum, Drachten en Groningen. We blijven in overleg met de provincie (concessieverlener) over toekomstig bestendig OV met het behoud van de huidige kwaliteit. Belangrijk daarbij is ook dat we inwoners meer bekend laten worden met het OV als duurzaam alternatief voor de auto. Het sneltreinstation van Buitenpost vervult hierin een belangrijke functie richting Leeuwarden en Groningen. Vanuit de regio wordt op dit station aangesloten met een aantal buslijnen. De sociaal-maatschappelijke functie is het voorzien in de mobiliteitsbehoefte van personen die zich niet te voet, per fiets of per auto kunnen of willen verplaatsen. De gemeente vindt het belangrijk dat zij ontsloten is en blijft met openbaar vervoer.

Naast het aanbieden van een alternatief voor de auto, draagt het openbaar vervoer bij aan een leefbare gemeente waar iedereen meetelt en meedoet (de inclusievere samenleving.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

45

FIETS De fiets is belangrijk voor de bereikbaarheid van scholen, winkels en maatschappelijke voorzieningen in de kernen. Een goed fietsnetwerk draagt bovendien bij aan de recreatieve en toeristische economie en daarmee de leefbaarheid. Daarbij is het van belang om ook het ‘fietsgenot’ mee te nemen om inwoners te stimuleren gebruik te maken van de fiets. Denk hierbij aan de aantrekkelijkheid van fietsroutes en bijvoorbeeld voorzieningen die zorgen voor extra beschutting zodat fietsers minder last hebben van de wind. Het stimuleren van het fietsgebruik zorgt daarbij tevens voor het stimuleren van een ‘gezonde’ vorm van vervoer.

F-wegennet We zetten in op de uitwerking van het zogenaamde ‘F-wegennet’ vanuit de ANNO-regio zodat ook langere verplaatsingen met de (elektrische) fiets een boost krijgen. Ook is daarbij een goede overstapmogelijkheid van het fietsnetwerk op het openbaar vervoer van belang. Daar horen ook goede voorzieningen bij om de fiets te stallen. Waar nodig completeren we het netwerk met ontbrekende schakels.

infrastructuur wordt aangepast, wordt rekening gehouden met deze specifieke vervoersmiddelen. Het is van belang dat iedereen met elk vervoersmiddel kan deelnemen aan het verkeer. Netwerk voor voetgangers Het netwerk voor voetgangers moet fijnmazig zijn om voldoende direct te kunnen zijn en het lopen te stimuleren. Voor het realiseren van voetpaden langs bestaande wegen is een ‘Beleidsnotitie Voetpaden, afwegingskader” opgesteld. (vastgesteld door het college: april 2013). Daarin is een afwegingskader opgenomen om wel of geen voetpaden langs bestaande wegen te realiseren. De afweging vindt plaats op basis van verkeersintensiteit, wegfunctie, samenstelling verkeer et cetera. Het keuzeschema voor de afweging is opgenomen in bijlage E.

Voorrang voor fietsers op rotondes Het aantal rotondes binnen bebouwde kom met gescheiden fietsvoorzieningen is relatief beperkt. Dit betreft één rotonde in Surhuisterveen. Tot op heden hebben fietsers hier nog geen voorrang. In provinciaal verband onderzoeken we de mogelijkheden om fietsers binnen de bebouwde kom voorrang te geven op de rondes. Op deze wijze geven we het fietsverkeer extra prioriteit. Voor de verkeersveiligheid is het belangrijk dat wijzigingen in de voorrangssituatie ook in de omliggende gemeenten worden doorgevoerd. Zo is de gemeente Smallingerland hier al mee gestart. MOBILITEIT VOOR IEDEREEN Ook is er aandacht voor vervoersmiddelen van specifieke doelgroepen zoals de driewielfiets, de rolstoel en de scootmobiel. Op voorhand worden geen grootschalige aanpassingen gedaan, maar zodra de

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

46

4. 4

Leefbaarheidsopgaven

Leefbaarheid is een breed begrip en dat gaat verder dan alleen de kwaliteit van de leefomgeving. Een goede leefbaarheid binnen de gemeente kan ook worden gezien als ‘brede welvaart’. Dit is een combinatie van de verschillende aspecten die zorgen voor een goede leefbaarheid. Deze aspecten zijn samengevat in onderstaande figuur. En hebben ook een duidelijke relatie met de andere thema’s die in dit mobiliteitsprogramma aan bod komen.

We zetten in op leefbare dorpen met verblijfskwaliteit. Daarbij hoort primair een ander tempo van verplaatsen (lopen en fietsen), waarbij de kwaliteiten daadwerkelijk worden ervaren. De lagere rijsnelheid op een aantal routes die vanuit verkeersveiligheid van belang is, draagt ook bij aan de verbetering van de verblijfskwaliteit. Door de juiste materialisering en straatmeubilair toe te passen, ondersteunen we het gewenste straatbeeld. De kwaliteit van de openbare ruimte is daarbij van groot belang. Geluid We zorgen dat de knelpunten voor geluid niet groter worden en waar mogelijk worden verminderd in combinatie met beoogde reconstructies of gepland onderhoud. Daarnaast dient de gemeente de geluidssituatie langs drukke wegen in het kader van de Omgevingswet in de toekomst te monitoren zodat de geluidssituatie naar de toekomst toe voor inwoners niet waarneembaar verslechterd.

Een belangrijk onderdeel van de leefbaarheid is ook de sociale inclusiviteit. Hier is bij het onderdeel ‘bereikbaarheid’ ook al nader op ingegaan. In relatie tot mobiliteit gaat het er daarbij met name om dat zoveel mogelijk inwoners zich zelfstandig kunnen verplaatsen. Het gaat hierbij niet alleen om een de toegankelijkheid van de omgeving of de beschikbaarheid van bijvoorbeeld een auto of het openbaar vervoer. Ook het beschikken over voldoende financiële middelen om een verplaatsing te kunnen maken is van essentieel belang voor een leefbare en inclusieve samenleving zonder vervoersarmoede.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

47

4. 5

Duurzaamheidsopgaven

Achtkarspelen gaat samen met de overige ANNO-gemeenten aan de slag om duurzame mobiliteit het fietsgebruik en het openbaar vervoer te stimuleren. Ook het faciliteren van de laadinfrastructuur voor elektrische auto’s hoort daarbij. Vanuit beleidsnota’s van toerisme en recreatie zijn er ook nog opgaven om bijvoorbeeld de recreatieve fietsnetwerken en wandelnetwerken verder te inventariseren en op termijn te optimaliseren. Deze maatregelen zorgen ook voor een verdere stimulering van onder andere het fietsgebruik en zorgt naast een bijdrage aan de duurzaamheid ook voor het verbeteren van de gezondheid.

Privéauto: moet het gebied bereikbaar zijn voor privéauto's? En op welke manier? Wat betekent dat voor parkeervoorzieningen? Met name voor landelijke gebieden met voorzieningen op afstand zijn niet alle opties inpasbaar. Toch is het wel belangrijk om goed te kijken naar de gezonde en duurzame vormen van vervoer bij de ontwikkeling van de plannen en niet als eerste te kijken naar de auto. Zo begint en iedere verplaatsing te voet, al is het maar van bijvoorbeeld het huis naar de parkeerplaats of van de bushalte naar de bestemming.

GROOTSCHALIGE RUIMTELIJKE ONTWIKKELINGEN VOLGENS HET STOMPPRINCIPE

In het verleden stond bij de inrichting van nieuwe ontwikkellocaties met name de auto centraal. Voor de grootschalige nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de nabijheid van voorzieningen (bijvoorbeeld de AVEK locatie in Surhuisterveen), ontwikkelen we deze op basis van het zogenaamde STOMP-principe. Daarbij wordt als eerste gekeken naar de gezonde duurzame vervoerswijzen en pas als laatste naar de (privé)auto. De volgorde van dit principe is: Stappen: hoe zorgen we voor een gebied met voorzieningen op loopafstand? En hoe zorgen we voor aantrekkelijke looproutes en verblijfsruimtes voor verschillende doelgroepen? Trappen: hoe zorgen we ervoor dat voorzieningen bereikbaar zijn met de fiets? Hoe zorgen we voor directe en comfortabele fietsroutes? Openbaar vervoer: hoe sluiten we het nieuwe gebied aan op het OVnetwerk? Kunnen we OV-voorzieningen en gebiedsfuncties combineren? Mobility as a Service: welke mobiliteitsdiensten bieden we aan? Komen er hubs, en waar? Welke vormen van MaaS bieden we aan?

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

48

FACILITEREN LAADBEHOEFTE In het kader van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur trekt de gemeente op met de provincie. TotalEnergies zorgt daarbij voor de plaatsing van de laadpalen in de openbare ruimte na goedkeuring van

van het

fietsnetwerk toeneemt. Door de toename van de snelheidsverschillen op het fietspad is voldoende verhardingsbreedte nodig om elkaar te passeren. Een goed fietsnetwerk is belangrijk om veilig te kunnen fietsen.

een aanvraag.

De gemeente blijft daarbij verantwoordelijk voor waar de laadinfrastructuur wordt gerealiseerd. Dit betekent dat de gemeente beleid gaat opstellen voor het plaatsen van laadinfrastructuur middels een laadvisie. Specifiek voor de fiets zorgen we in de openbare ruimte niet voor oplaadpunten voor elektrische fietsen. Dit laten we eerst bij de lokale ondernemers zoals dat nu ook al in de praktijk wordt gefaciliteerd. Door dit bijvoorbeeld bij horecagelegenheden aan te bieden kan hier een mooie combinatie gevonden worden. Opladen van fietsen kan tot op heden alleen met ‘eigen’ laders die bij de fiets horen en daarvoor is toezicht of een afgesloten ruimte gewenst. Mochten er in de toekomst geclusterde fietsparkeervoorzieningen gerealiseerd worden (bijvoorbeeld een bewaakte fietsenstalling bij Station Buitenpost) dan faciliteren we op deze locaties het opladen van elektrische fietsen.

Buiten de bebouwde kom is er ook een aantal recreatieve fietspaden waar nog onvoldoende breedte is om elkaar veilig te kunnen passeren. In combinatie met onderhoud streven we voor die locaties naar het verbreden van de infrastructuur. Hiervoor is reeds een motie aangenomen den de uitvoering daarvan is afhankelijk van de middelen die beschikbaar worden gesteld. Daarnaast attenderen we inwoners en bezoekers op de reismogelijkheden van de fiets, het openbaar vervoer en de combinatie van verschillende vervoerswijzen. Dit doen we samen met de provincie en de overige gemeenten uit de ANNO-Regio. Voor inwoners kan het bijvoorbeeld erg aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van de hub bij station Buitenpost waarbij overdag drie keer per uur een trein richting zowel Groningen als Leeuwarden vertrekt.

FACILITEITEN NIEUWE VERVOERSCONCEPTEN De gemeente stimuleert initiatieven van marktpartijen die deelvoertuigen zoals deelauto’s of deelscooters aanbieden. In dit kader zijn er al deelfietsen de stations waaronder station Buitenpost. De gemeente houdt (indien nodig) met regelgeving wel de controle, om wildgroei te voorkomen. STIMULEREN VAN HET FIETSGEBRUIK EN OPENBAAR VERVOER. De fiets is een duurzaam en gezond vervoermiddel. Door de opkomst van de e-bike en de speed pedelec verandert het gebruik van het fietsnetwerk. Mensen gebruiken deze vormen van de elektrische fiets steeds vaker en voor steeds langere afstanden, waardoor het gebruik

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

49

4. 6

Relatie met de doelen uit de Omgevingsvisie

In de Omgevingsvisie Achtkarspelen zijn voor 2040 acht ambities opgenomen. Dit betreft 1. Wonen: iedere inwoner een passende woning; 2. Werken: iedere inwoner toegang tot werkgelegenheid; 3. Economie: vitaal, fossielvrij en circulair; 4. Leefomgeving: gezond, veilig en groen; 5. Ontmoetingsplekken en voorzieningen: toegankelijk voor iedereen; 6. Mobiliteit: gezond, vlot en veilig; 7. Klimaat en biodiversiteit: voorkomen, herstellen en aanpassen; 8. Schone energie: beschikbaar voor iedere inwoner. De thema’s in dit Mobiliteitsprogramma dragen bij aan de ambities uit de Omgevingsvisie Achtkarspelen 2040. Hierna is dit voor de relevante thema’s nader toegelicht.

Mobiliteit: gezond vlot en veilig (6) We zetten in op gezonde vervoerswijzen en ook de koppeling tussen de vervoerswijzen. De gezonde en duurzame vervoerswijzen hebben prioriteit boven de auto. Daarbij is het wel belangrijk dat de voorzieningen voor deze vervoerswijzen goed op orde zijn zodat inwoners sneller bijvoorbeeld sneller op de fiets stappen of gebruik maken van het openbaar vervoer. Verkeersveiligheid is voor alle vervoerswijzen het belangrijkste thema waarbij we extra inzetten op de kwetsbare doelgroepen. Klimaat en biodiversiteit: voorkomen, herstellen en aanpassen (7) We zetten in op duurzame en gezonde vervoerswijzen. Dit draagt zowel bij aan de leefbaarheid als het klimaat. Daarnaast faciliteren we de benodigde mobiliteitstransitie door bijvoorbeeld het faciliteren van de benodigde laadinfrastructuur. De maatregelen in hoofdstuk 5 dragen bij aan de genoemde doelen uit de Omgevingsvisie. In de maatregeltabel is daarbij ook aangegeven op welke thema’s de maatregelen effect hebben.

Leefomgeving: gezond, veilig en groen (4) Het belangrijkste punt in dit mobiliteitsprogramma is de verkeersveiligheid die bijdraagt aan een veilige leefomgeving. Daarnaast stimuleren we gezonde en duurzame vervoersmiddelen zoals lopen en fietsen die bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Ontmoetingsplekken en voorzieningen: toegankelijk voor iedereen (5) Een belangrijk onderdeel voor de bereikbaarheid is de toegankelijkheid van voorzieningen. Op voorhand worden geen grootschalige aanpassingen gedaan, maar zodra de infrastructuur wordt aangepast, wordt rekening gehouden met deze specifieke vervoersmiddelen. Ook kan lokaal maatwerk nodig zijn om belangrijke voorzieningen goed toegankelijk te maken.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

50

D

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

51

5. Hoe willen

5. 1

we

dat bereiken

Afwegingskader

De strategische opgaven zoals hiervoor benoemd zijn vertaald naar concrete maatregelen voor de komende tien jaar. Verkeer binnen Achtkarspelen leeft en inwoners en belangengroepen zijn erg betrokken. Dit resulteert in een groot aantal wensen en knelpunten die uit het participatietraject naar voren zijn gekomen. We kunnen alles niet in één keer oplossen. Daarbij is ook niet alles op te lossen met infrastructurele maatregelen voor specifieke locaties. Veel aangegeven knelpunten hebben ook betrekking op het gedrag van medeweggebruikers. Daarom is een prioritering gemaakt waarbij de belangrijkste knelpunten en wensen als eerste worden opgepakt in de komende periode. Waar mogelijk worden infrastructurele maatregelen gepland gecombineerd met onderhoudsmaatregelen. WAAR ZETTEN WE OP IN? Om te komen tot de benodigde maatregelen is daarom een stroomschema toegepast. Dit schema is weergegeven in de figuur op de volgende pagina. In dit schema komen knelpunten en wensen vanuit vier verschillende stromen. Dit betreft beleidswensen uit de het gemeentelijke en regionale mobiliteitsplan, de voorgestelde wegencategorisering in het kader van Duurzaam Veilig, de risicoanalyse & ongevalsdata en de knelpunten & wensen vanuit de inwoners & belangengroepen.

de knelpunten en wensen vanuit de inwoners eerst gekeken of er sprake is van een knelpunt op het gebied van verkeersveiligheid. Is dat het geval, dan wordt het knelpunt of de wens verder meegenomen voor de concrete infrastructurele maatregelen voor de komende tien jaar. OVERLEG MET ANDERE WEGBEHEERDERS In een aantal gevallen hebben knelpunten en wensen betrekking op wegen van de provincie. Voor die knelpunten gaan we in overleg met de provincie. In bijlage C is een overzicht opgenomen van de meest aangedragen wensen en knelpunten. Daarbij is aangegeven op welke wijze met deze knelpunten en wensen is omgegaan in voorliggend mobiliteitsprogramma. Daar waar geen concrete maatregelen zijn opgenomen (ingrijpende infrastructurele maatregelen) wordt ingezet op handhaving en kan in overleg met dorpsbelangen of wijkverenigingen gekeken worden of de situatie met maatregelen verbeterd kan worden. Hier is in paragraaf 5. 10 nader op ingegaan. Daarnaast wordt in het kader van gepland groot onderhoud nader gekeken naar knelpunten en wensen voor de betreffende locaties. In dat geval kunnen wensen mogelijk met beperkte meerkosten worden meegenomen.

Uit het participatietraject is naar voren gekomen dat verkeersveiligheid de erg belangrijk is binnen het mobiliteitsprogramma. Daarom is er bij

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

52

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

53

Toekomstige wegencategorisering

5. 2

Infrastructurele maatregelen verkeersveiligheid

Uit het beleidskader en participatietraject is naar voren gekomen dat verkeersveiligheid een hoge prioriteit verdient binnen de het gemeentelijk mobiliteitsbeleid. Ook vanuit de risicoanalyse in het kader van het strategisch plan verkeersveiligheid is het nodig om infrastructurele maatregelen te treffen. EEN UNIFORME EN HERKENBARE WEGENCATEGORISERING Zoals in de visie ook al verwoord streven we naar een uniforme weginrichting conform de principes van Duurzaam Veilig. De figuur hiernaast geeft de huidige wegencategorisering van de provincie en de wenselijke wegencategorisering van de gemeentelijke wegen binnen Achtkarspelen aan. Voor een groot deel is het wegennet buiten de bebouwde kom al op een uniforme wijze gecategoriseerd. Wel is voor een aantal erftoegangswegen buiten de bebouwde kom nog sprake van een weginrichting niet volledig voldoet. Denk hierbij bijvoorbeeld aan wegbreedtes, de aanwezigheid van erfaansluitingen en de obstakelvrije ruimte naast de rijbaan. Voorgesteld wordt om deze wegdelen af te waarderen naar 60 km/h. Dit beperkt niet alleen de risico’s voor het autoverkeer op de weg zelf maar ook op de locaties waar bijvoorbeeld fietsers oversteken. Voor wegen binnen de bebouwde kom wordt, zeker in combinatie met fietsers op de rijbaan, ingezet op het afwaarderen naar 30 km/h.

De belangrijke wegen die ook onderdeel zijn van de belangrijke fietsroutes worden daarbij ingericht als gebiedsontsluitingsweg met een maximum 30 km/h.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

54

Bij het bepalen van de maatregelen is de volgende prioriteitsvolgorde aangehouden 1: Wegvakken 80 km/h afwaarderen met fietsers op de rijbaan (deels gereed en afronding van It Langfal in 2024) ; 2: Wegvakken 50 km/h met fietsers op de rijbaan afwaarderen. Drukke routes voor autoverkeer en belangrijke hoofdfietsroutes krijgen daarbij prioriteit. Wegen op industrieterreinen die geen belangrijke functie vervullen voor het fietsverkeer worden niet met voorrang aangepakt; 3: Wegvakken 80 km/h afwaarderen wanneer niet volledig aan de inrichtingseisen wordt voldaan; 4: Overige optimalisatie in het kader van de wegencategorisering en weginrichting. MAATREGELEN 80 KM/H MET FIETSERS OP DE RIJBAAN IT LANGFAL (MAATREGEL V1) Op It Langfal tussen Harkema en de N358 is op een deel van de weg nog sprake van een maximum snelheid van 80 km/h in combinatie met fietsers op de rijbaan. Deels is de snelheid al teruggebracht naar 60 km/h en in 2024 wordt het gehele traject afgewaardeerd. Voor de lange termijn wordt de mogelijkheid voor een vrijliggend fiets-/voetpad voorgesteld.

MAATREGELEN 50 KM/H MET FIETSERS OP DE RIJBAAN Een lagere snelheid draagt bij aan het beperken van de risico’s voor de kwetsbare verkeersdeelnemers. De reistijd van het gemotoriseerde verkeer zal daarbij beperkt toenemen. Daarmee wordt het voor korte verplaatsingen ook extra aantrekkelijk om gebruik te maken van de fiets. Om ook de rijsnelheid van het verkeer te kunnen reduceren is daarbij een andere inrichting nodig. DOORGAANDE ROUTE GERKESKLOOSTER (MAATREGEL V2) Binnen de bebouwde kom van Gerkesklooster is op de doorgaande route nog een maximum snelheid van toepassing van 50 km/h. Er is wel een voetpad aanwezig waarop fietsen ook wordt toegestaan. De ruimte hiervoor is echter te minimaal en het is wenselijk dat ook de rijbaan een veilige plek wordt voor fietsers. Daarom wordt voorgesteld om de doorgaande route door Gerkesklooster af te waarden tot een gebiedsontsluitingsweg met een maximum snelheid van 30 km/h inclusief de bijbehorende inrichting die een lagere rijsnelheid afdwingt. Een lagere snelheid draagt daarbij ook bij aan een verbetering van de verkeersveiligheid voor het overige verkeer naar bijvoorbeeld de vele erfaansluitingen langs de route.

Impressie afwaardering locatie hoofdroute door Gerkesklooster Impressie afwaardering locatie It Langfal tussen Harkema

en de N538

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

55

MAATREGELEN 80 KM/H AFWAARDEREN NAAR 60 KM/H Voor de volgende locaties wordt een afwaardering van 80 km/h naar 60 km/h voorgesteld. Hoewel er reeds vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig zijn voldoet de weginrichting niet volledig voor een rijsnelheid van 80 km/h. Daarnaast beperkt het de risico’s bij oversteeklocaties. • Ikewei - Mounewei (maatregel V3) • De Krommele – Hamsterpein (maatregel V4) • Koartwâld buiten de bebouwde kom (maatregel V5) De figuur hiernaast geeft een overzicht van de betreffende wegvakken. Voor het Koartwâld in Surhuisterveen geldt nu ook nog een maximum snelheid van 80 km/h. In de praktijk zal de rijsnelheid mogelijk wat lager liggen in verband met de ligging nabij de rotonde. Wel is het belangrijk om het snelheidsregime op dit wegdeel aan te passen. Dit kan door het wegdeel binnen de bebouwde kom te trekken of door het wegdeel af te waarderen naar 60 km/h. Daarnaast is het wenselijk om ter hoogte van de rotonde een bij de N358 een middensteunpunt te realiseren voor de overstekende fietsers.

OVERIGE INRICHTINGSMAATREGELEN BLAUWHUISTERWEG – BOELENSLAAN (MAATREGEL V6) Onlangs is de inrichting van de Blauwhuisterweg ter hoogte van de Boelenslaan aangepast. Er is een middensteunpunt gerealiseerd zodat fietsers veilig in etappes kunnen voersteken. De komende tijd wordt de snelheid van het verkeer gemonitord. Mogelijke aanpassingen aan de bocht Boelenslaan-Surhuisterveen worden in overleg met belanghebbenden nader onderzocht.

VIERHUISTERWEG SURHUISTERVEEN (MAATREGEL V7) Naar aanleiding van een motie wordt de inrichting van de Vierhuisterweg in Surhuisterveen verder uitgewerkt. Naar verwachting worden op de Vierhuisterweg deels of geheel fietssuggestiestroken aangebracht.

V3

V4

V5 Impressie locaties afwaardering van 80 km/h naar 60 km/h

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

56

OPTIMALISATIE INRICHTING N. A. V. RISICOANALYSE In het Risicoanalyse van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (bijlage A) is een overzicht opgenomen van de risico’s en is ook een uitvoeringsagenda opgesteld voor de subsidies van de tweede tranche. In dat kader worden de volgende inrichtingsmaatregelen uitgevoerd: • Kruispunt Rysloane – Reitsmastrjitte Harkema (maatregel V8); • Optimalisatiemaatregelen 30 km/h-wegen (maatregel V9); • Kruispuntplateau Reitsmastrjitte – Fiifhuzen • Snelheidsremmer Warmoltstrjitte • Wegversmalling Reitsmastrjitte (twee) • Optimalisatiemaatregelen 60 km/h-wegen V10); Snelheidsremmers âlde Dyk • Snelheidsremmers Egypte • Snelheidsremmers De Trije Roeden • Rijloper met fietssuggestiestroken Warreboslaan • Rijloper met fietssuggestiestroken De Trije Roeden • Daarnaast wordt er in ANNO-verband ook nog onderzoek verricht naar de effecten op netwerkniveau en wordt het kwaliteitsnetwerk voor landbouwverkeer ook nog nader onder de loep genomen. Zo is het voor het F-wegennet bijvoorbeeld wenselijk om zo weinig mogelijk conflicten te hebben met het landbouwverkeer. Een overzicht van deze maatregelen is opgenomen in paragraaf 5. 11 bij het totaaloverzicht van de maatregelen. GEWIJZIGDE WEGINRICHTING IN COMBINATIE MET ONDERHOUD Voor de locaties waar groot onderhoud gepland is, wordt bekeken of de inrichting voldoet aan de principes van Duurzaam Veilig.

Als dat niet het geval is, worden in combinatie met het onderhoud aanvullende maatregelen getroffen om te komen tot een Duurzaam Veilige inrichting.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

57

5. 3

Maatregelen fietsverkeer

Een deel van de infrastructurele maatregelen die in de vorige paragraaf zijn benoemd dienen met name om de risico’s voor kwetsbare verkeersdeelnemers, zoals de fietsers, te beperken. Daarnaast wordt de komende periode verder ingezet op het stimuleren van het fietsverkeer door het realiseren van het zogenaamde F-wegennet. Maatregelen F-wegennet Door Sweco is reeds een verkennende uitwerking gemaakt welke aanpassingen nodig zijn om te komen tot kwalitatief hoogwaardige fietsverbindingen. Hierna is samengevat welke maatregelen beoogd zijn binnen de gemeentegrenzen.

ROUTE BUITENPOST-SURHUISTERVEEN-DRACHTEN (MAATREGEL F3) De route is er op gericht om de kwaliteit van de fietsverbinding tussen de verschillende kernen te optimaliseren. Onderdeel van deze uitwerking is ook een vrijliggend fietspad langs It Langfal. Herkenbaarheid van de routes Op verschillende locaties is nog aangepaste markering nodig. Daarnaast zijn op regionaal niveau ook nog maatregelen beoogd om de routes herkenbaar te maken voor fietsers.

ROUTE LEEUWARDEN – BUITENPOST (MAATREGEL F1) De route Leeuwarden – Buitenpost loopt geheel langs de Rijksstraatweg. De beoogde aanpassingen zijn met name gericht op de verhardingsbreedte, markering en inrichting van delen met gemengd verkeer tot fietsstraat. Daarnaast wordt in deze route ook een ovonde gerealiseerd bij het Wyldpaed zodat fietsers straks veilig de Rijksstraatweg kunnen oversteken. ROUTE KOLLUM – BUITENPOST (MAATREGEL F2) Voor de verbinding tussen Kollum en Buitenpost wordt een nieuwe fietsverbinding voorgesteld inclusief een nieuwe fietsbrug over de trekvaart. Op deze wijze ontstaat een snelle hoogwaardige verbinding tussen Kollum en Buitenpost. Daardoor wordt het ook extra aantrekkelijk om vanuit Kollum naar het sneltreinstation van Buitenpost te fietsen en vervolgens de reis te vervolgen naar bijvoorbeeld Leeuwarden of Groningen.

Overzicht maatregelen fietsverkeer

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

58

Overige maatregelen fietsverkeer VERBREDEN FIETSPAD DE STÚKEN HARKEMA(MAATREGEL F4) Het fietspad De Stúken wordt verbreed tussen Harkema en de Vierhuisterweg. Op deze wijze ontstaat een betere fietsverbinding tussen Harkema en Surhuisterveen. VRIJLIGGEND FIETSPAD GERKESKLOOSTER (MAATREGEL F5) Aan de westzijde van de Gerkesklooster wordt een vrijliggend fietspad gerealiseerd inclusief een fietsbrug. Op deze wijze wordt het knelpunt opgelost bij de brug buiten de bebouwde kom waar autoverkeer en fietsverkeer nog gecombineerd zijn.

Onderzoek (toeristische) fiets en wandelpaden Als onderdeel van de Nota Recreatie en Toerisme is een onderzoek naar fiets- en wandelpaden opgenomen. Uit dit onderzoek moet o. a. blijken waar nog behoefte aan is, welke fiets- en wandelpaden niet in de behoefte voorzien en hoe we ons netwerk kunnen optimaliseren. Daarnaast wordt bij grootschalig onderhoud ook onderzocht of verbreding mogelijk is. Dit naar aanleiding van aangenomen motie. (maatregel F8).

VRIJLIGGEND WYLDPAED-TWIJZEL (MAATREGEL F6) Vanaf het Wyldpaed wordt een vrijliggend fietspad richting Twijzelerheide gerealiseerd zodat fietsers een verkeersveiliger alternatief hebben dan het Wyldpaed West. In combinatie met de toekomstige ovonde in de N355 ontstaat daarmee een veilige fietsverbinding. NADER ONDERZOEK FIETSERS OP ROTONDES IN DE VOORRANG Om het fietsverkeer te bevorderen ten opzichte van het autoverkeer is het wenselijk om fietsers op termijn voorrang te geven op rotondes binnen de bebouwde kom. Belangrijk daarbij is echter wel dat rotondes fysiek worden aangepast zodat automobilisten goed zicht hebben op de fietsers. Daarnaast is het van belang om de voorrangssituatie uniform toe te passen op alle rotondes binnen de bebouwde kom binnen de gehele ANNO-regio. Buiten de bebouwde kom is het vanuit verkeersveiligheidsoogpunt niet wenselijk om fietsverkeer voorrang te verlenen op rotondes. De komende periode wordt in ANNO-verband nader onderzocht of het mogelijk is fietsverkeer op rotondes binnen de bebouwde kom voorrang te geven. In de gemeenten Leeuwarden en Smallingerland worden deze principes al verder toegepast (maatregel F7).

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

59

5. 4

Maatregelen openbaar vervoer

Concreet blijven we als gemeente inzetten op het behoud en toekomstbestendig openbaar vervoer. Dit doen we samen met de provincie Fryslân. Uitdaging daarbij is wel om inwoners te verleiden ook meer gebruik te maken van het openbaar vervoer. Vanuit de regionale mobiliteitsvisie vanuit de ANNO-gemeenten is bewustwording, marketing en communicatie van het reizen met onder andere het OV en de combinatie van vervoersmogelijkheden (maatregel D2, gekoppeld aan duurzaamheid).

voor de

deur kan parkeren maar dat soms een langere loopafstand acceptabel is (maatregel L1). Monitoring geluidssituatie Als verplichting vanuit de Omgevingswet monitoren we de komende periode de verkeersstromen en daaraan gekoppeld de geluidseffecten langs de drukkere wegen in de gemeente. De gedachte achter deze verplichting is om te voorkomen dat de geluidssituatie voor inwoners te hoog wordt door bijvoorbeeld autonome groei van het verkeer of extra verkeer van ruimtelijke ontwikkelingen (maatregel L2).

5. 6 5. 5

Maatregelen leefbaarheid

In het kader van de verkeersveiligheid worden op een aantal locaties de maximum snelheden verlaagd. Dit heeft ook een gunstig effect op de geluidsbelastingen wanneer de rijsnelheden naar beneden gaan. Aandachtspunt bij de verdere uitwerking is wel het toepassen van een gewijzigde wegdekverharding. Wanneer bijvoorbeeld klinkers worden toegepast in plaats van asfalt kan dit ook weer zorgen voor een toename van de geluidsbelasting waardoor het effect van de lagere rijsnelheid weer wegvalt. Daarnaast is het belangrijk om bij de herinrichtingen goed te kijken naar de risico’s op hinder van trillingen door aangepaste wegdekverhardingen of het toepassen van drempels of plateaus. Nader onderzoek parkeerdruk Buitenpost en Surhuisterveen In de centra van Buitenpost en Surhuisterveen neemt de parkeerdruk toe. Ook wanneer bijvoorbeeld winkelpanden omgebouwd worden tot woningen wijzigt de parkeerbehoefte. De komende periode wordt de parkeerdruk nader inzichtelijk gemaakt zodat bij functiewijzigingen bijvoorbeeld extra parkeercapaciteit gecreëerd wordt binnen een acceptabele loopafstand. Daarbij accepteren we dat niet iedereen meer

Maatregelen landbouwverkeer

Een belangrijk thema is de afwikkeling van landbouwverkeer. De gemeente bestaat voor een deel uit agrarisch grondgebied. In het landelijk gebied moet het landbouwverkeer overal kunnen komen om de landerijen en bedrijven te bereiken. De komende periode gaan we in overleg met de provincie, de regio en belangenorganisaties en loonwerkers om de wenselijke routes onder de aandacht te brengen. Hierbij wordt ook het huidige Kwaliteitsnetwerk Landbouwverkeer tegen het licht gehouden en samen met de provincie herzien (maatregel L1). Aandachtspunt voor landbouwverkeer is daarnaast dat bij gepland onderhoud en herinrichtingen beter rekening wordt gehouden met landbouwverkeer voor de dimensionering van bijvoorbeeld verhardingsbreedtes en snelheidsremmende maatregelen dit is ook een belangrijk aandachtspunt wat naar voren gekomen is vanuit de belangenorganisaties.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

60

5. 7

Maatregelen duurzaamheid

Een aantal maatregelen in het kader van duurzaamheid zoals het stimuleren en faciliteren fietsgebruik, dragen ook bij aan een betere leefbaarheid, bereikbaarheid en duurzaamheid en zijn reeds beschouwd in de eerdere paragrafen. Specifiek voor het aspect Duurzaamheid wordt de komende jaren ingezet op het faciliteren van duurzame initiatieven. Hierna zijn de belangrijkste zaken weergegeven. Faciliteren laadinfrastructuur Faciliteren van de benodigde laadinfrastructuur in de openbare ruimte. Daarbij wordt elektrificatie en het gebruik van de reeds aanwezige laadpalen beschouwd en wordt aanvullende laadinfrastructuur gefaciliteerd. Belangrijk daarbij is dat niet alleen maar op basis van een willekeurige vraag een laadpaal wordt geplaatst in de openbare ruimte. De komende periode wordt daarvoor een laadpalenvisie opgesteld. (maatregel D1).

5. 8

Wandelen en toegankelijkheid

Wandelroutes worden niet uitgebreid in deze visie beschouwd. Wel komt er extra aandacht voor onderhoud, ommetjes en kansen worden benut in het kader van recreatie en toerisme. Daarnaast is het convenant ‘Charter for Walking ondertekend en is er in het kader van de lokale inclusie agenda extra aandacht nodig voor voetgangers. Wanneer grootschalige onderhoudsprojecten plaatsvinden of nieuwe ontwikkelingen, wordt vanaf het begin af aan rekening gehouden met de toegankelijkheid voor voetgangers en inwoners met een beperking die al dan niet gebruik maken van hulpmiddelen. Kleine knelpunten op lokaal niveau worden samen met de wijken en dorpen opgepakt als onderdeel van het lokale maatwerk als onderdeel van de overleggen tussen de gemeente en de wijken/dorpen (paragraaf 5. 10).

Bewustwording reismogelijkheden Eén van de opgaven uit de Regionale Mobiliteitsvisie is het attenderen van inwoners en bezoekers op de reismogelijkheden van de fiets, het openbaar vervoer en de combinatie van verschillende vervoerswijzen. Dit doen we samen met de provincie en de overige gemeenten uit de ANNO-Regio. Voor inwoners kan het bijvoorbeeld erg aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van de hub bij station Feanwâlden waarbij overdag vier keer per uur een trein richting zowel Groningen als Leeuwarden vertrekt (maatregel D2). Uitbreiden carpoolplekken Rond Surhuisterveen zijn op dit moment weinig te geen speciale carpoolplekken aanwezig. Samen met de provincie onderzoeken we de mogelijkheden om extra carpoolplekken te realiseren op strategische locaties (maatregel D3).

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

61

5. 9

Educatie, handhaving en gedragsbeïnvloeding

Naast aanpassingen aan de weginrichting zijn ook vooral maatregelen nodig op het gebied van gedragsbeïnvloeding en verkeerseducatie. Als gemeente kunnen we zorgen dat de infrastructuur op orde is. De eindverantwoordelijkheid voor het gedrag ligt bij de weggebruiker zelf. UITWERKING IN RELATIE TOT HET STRATEGISCH PLAN VERKEERSVEILIGHEID Op basis van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid wordt de komende periode verder ingezet op verkeerseducatie en gedragscampagnes voor de kwetsbare doelgroepen. Dit gebeurt binnen de gemeente op dit moment ook al en zal samen met de belangengroepen de komende periode verder worden gecontinueerd en uitgebouwd. Daarbij wordt aangesloten bij de landelijke en provinciale initiatieven (maatregel G1). Binnen de gemeente zijn onlangs snelheidssignaleringsborden aangeschaft die tijdelijk op verschillende locaties binnen de gemeente geplaatst worden. Dat zorgt voor extra bewustzijn van de snelheid van de weggebruikers. Daarnaast is er binnen de gemeente een coördinator alcohol- en middelengebruik aangewezen die zich in gaat zetten voor de voorlichting en preventie om de bewustwording en daarmee ook de verkeersveiligheid te vergroten. HANDHAVING Handhaving is een belangrijk onderdeel om weggebruikers te confronteren met de geldende regels en hierop te handhaven.

Belangrijk voor de handhaving is echter wel dat de inrichting van de weg, overeenkomstig is met het gebruik en het snelheidsregime. Periodiek is er overleg met de politie en daarbij wordt de inzet voor de handhaving besproken en geëvalueerd (maatregel G2).

POSITIEF GEDRAG BELONEN Niet overal kan continu gehandhaafd worden en het is belangrijk dat weggebruikers hun gedrag blijvend veranderen en zich aan de snelheid houden. Als gemeente willen we graag positief gedrag belonen. We stellen voor om de komende periode samen met een dorpsbelang of een wijkvereniging een pilot uit te voeren waarbij we kijken of we positief gedrag kunnen belonen en weggebruikers op die manier kunnen stimuleren zich beter aan de regels te houden (maatregel G3).

5. 10

Lokaal maatwerk binnen wijken

en

dorpen

Los van grotere infrastructurele maatregelen zijn er ook wensen van kleinere aard zoals het realiseren van extra snelheidsremmende maatregelen, een extra parkeerplaats of het plaatsen van fietsparkeervoorzieningen. Daarnaast is soms het wenselijk om bij gepland onderhoud aanvullende maatregelen te treffen waardoor de verkeerssituatie verder verbeterd. Hiervoor zijn binnen Achtkarspelen op voorhand maar beperkte middelen beschikbaar waardoor in de praktijk wensen vanuit de inwoners vaak geen gevolg kunnen krijgen. Voorgesteld wordt om vast jaarlijks werkbudget vast te stellen waaruit dergelijke kleine wensen en verbetermaatregelen, eventueel in combinatie met onderhoud, kunnen worden uitgevoerd. Daaraan gekoppeld worden de komende periode actief met de verschillende dorpsbelangen overlegd op welke wijze met kleine verbetermatregelen de verkeerssituatie kan worden verbeterd.

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

62

5. 11

Totaaloverzicht van de maatregelen

In de volgende tabel is een voorlopig totaaloverzicht van de maatregelen opgenomen op basis van deze conceptvisie. Bij de maatregelen is onderscheid te maken in verschillende maatregelcategorieën zoals deze hiervoor ook al in de verschillende paragrafen zijn benoemd. De locatiespecifieke maatregelen zijn weergegeven op de volgende pagina. Daarin zijn dus niet de maatregelen weergegeven die voor de gehele gemeente van toepassing zijn. PRIORITERING VAN MAATREGELEN Bij het overzicht van de maatregelen is middels een prioritering aangegeven voor welke onderdelen daarbij als eerste opgepakt dienen te worden. Maatregelen met nummer 1 hebben daarbij de hoogste prioriteit. Bij de nadere uitwerking worden deze maatregelen concreet in de tijd gezet waarbij ook de relatie gelegd wordt met gepland onderhoud en de beschikbaarheid van subsidieregelingen.

De kosten zijn daarbij ook sterk afhankelijk met de combinatie van gepland onderhoud en het ambitieniveau van de maatregelen. Maatregelen die in het kader van verkeersveiligheid worden getroffen of dienen voor de verbetering van het fietsverkeer, komen veelal in aanmerking voor subsidies of cofinanciering vanuit de provincie of de Rijksoverheid. Na verwerking van de zienswijzen op het Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma worden de maatregelen concreet in de tijd gezet voor de komende jaren waarbij ook de relatie wordt gelegd met de beoogde onderhoudsplanning en de Investeringsimpuls voor verkeersveiligheidsmaatregelen uit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid.

Voor een aantal locaties worden concrete oplossingsrichtingen voorgesteld. Voor een aantal locaties is echter ook nog een nadere uitwerking nodig voordat plannen concreet kunnen worden uitgevoerd. Of het gaat om een concrete maatregelen en/of een nader onderzoek is weergegeven in de overzichtstabel. KOSTENINDICATIE EN MOGELIJKE SUBSIDIEMAATREGELEN In de maatregeltabel is een kostenindicatie opgenomen van de verschillende maatregelen. Daarbij is onderscheid gemaakt in de volgende kostenklassen: € = minder dan € 50. 000,€€ = tussen € 50. 000,- en € 150. 000,€€€ = meer dan € 150. 000,-

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 12 april 2024

63

Overzicht van de locatiespecifieke maatregelen

Totaaloverzicht

Nr.

van

Locatie

de voorgestelde maatregelen

Omschrijving

Maatregel

Type maatregel

Opmerkingen acties

Kostenindicatie maatregelen

Prioriteit maatregel

€€ (zonder kosten

1

Maatregelen verkeersveiligheid en infrastructuur V1

It Langfal

Tussen Harkema en Surhuizum

Afwaarderen naar 60 km/h (deels al uitgevoerd) en op termijn realiseren vrijliggend fietspad Afwaarderen route binnen de kom naar 30 km/h Afwaarderen naar 60 km/h

Infrastructureel en nadere uitwerking

V2

Gerkesklooster

Doorgaande route

V3

Ikewei – Mounewei

Tussen Twijzel en Twijzelerheide

V4

De Krommele

Tussen Harkema en Augustinusga

V5

Koartwäld

Tussen komgrens en rotonde

V6

Blauwhuisterweg – Boelenswei

Kruispunt met fietsoversteek

Inrichting rond kruispunt nader onderzoeken en mogelijk aanpassen

Infrastructureel

V7

Vierhuisterweg Surhuisterveen

Tussen beide rotondes

Weginrichting aanpassen

V8

Rysloane -Reitsmastrjitte

Kruispunt Harkema

V9

Optimalisatie 30 Km/h-wegen

V10

Optimalisatie 60 Km/h wegen

–

Hamsterpein

vrijliggend

fietspad)

Infrastructureel

€€€

1

Infrastructureel

€€€

1

Infrastructureel

€€€

1

Infrastructureel

€

2

€

1

Infrastructureel

€€

2

Inrichting kruispunt aanpassen

Infrastructureel

€€

2

Diverse locaties inrichting aanpassen

Snelheidsremmers toepassen

Infrastructureel

Locaties op basis van SPV

€€€

2

Diverse locaties inrichting aanpassen

Snelheidsremmers toepassen

Infrastructureel

Locaties op basis van SPV

€€€

2

€€€

1

€€€

1

€€€

1

€€

1

€€€

1

€€€

1

€

3

€

1

€

1

€

1

€

1

€

1

€

1

F1

Leeuwarden - Buitenpost

Opwaarderen fietsroute

F2

Kollum – Buitenpost

Opwaarderen fietsroute

F4

Buitenpost – Surhuisterveen – Drachten De Stûken

F5

Gerkesklooster

Aan westzijde dorp

F6

Wyldpaed – Twijzel

Realisatie nieuw fietspad

F7

Gehele gemeente

Inventariseren knelpunten toeristisch netwerk

F8

Gehele gemeente

Uitwerking voorrang fietsers

L1

Buitenpost en Surhuisterveen

Parkeeronderzoek

L3

Gehele gemeente

Monitoring geluidssituatie

G1

Gehele gemeente

G2

Gehele gemeente

G3

Gehele gemeente

F3

Deels uitgevoerd en verdere afwaardering in 2024. Vrijliggend fietspad dient nader uitgewerkt te worden

Opwaarderen fietsroute Tussen Harkema en Vierhuisterweg

Afwaarderen naar 60 km/h Afwaarderen naar 60 km/h of binnen de bebouwde kom trekken

Onlangs aangepaste inrichting onderzoeken. Mogelijk snelheid verlagen of inrichting aanpassen.

Maatregelen fietsverkeer (bereikbaarheid en verkeersveiligheid) Uitwerking en realisatie F-wegennet met Uitwerking en uitvoering samen met Infrastructureel fietsroute buurgemeenten opwaardering Uitwerking en realisatie F-wegennet met Uitwerking en uitvoering samen met Infrastructureel opwaardering fietsroute buurgemeenten Uitwerking en realisatie F-wegennet met Uitwerking en uitvoering samen met Infrastructureel opwaardering fietsroute buurgemeenten Verbreden huidige fietspad Infrastructureel Vrijliggend fietspad westzijde inclusief brug Infrastructureel Fietspad ten westen van Wildpaed richting Infrastructureel Twijzelerheide Onderzoek naar ontbrekende schakels en Onderzoek in het kader van Nota Nader onderzoek kwaliteitsniveau (minimale breedtes) Recreatie en Toerisme Uitwerking voorrang fietsverkeer op Uitwerking samen met omliggende Gehele gemeente gemeenten rotondes Maatregelen leefbaarheid Vervolgonderzoek en Onderzoek naar de huidige parkeerdruk uitwerking Wettelijke verplichting in het kader van de Exacte randvoorwaarden en Monitoring onderzoeksjaren nog niet bekend Omgevingswet Maatregelen verkeerseducatie, gedragsbeïnvloeding en handhaving Nadere uitwerking educatieprogramma in Verkeersveiligheid en SPV educatie op locatiespecifieke handhaving Inzetten Handhaving samen met politie Gedragsbeïnvloeding Pilot me een inzet om positief gedrag te Pilot gedragsbeïnvloeding

en handhaving belonen

Verkeersveiligheid

Leefbaarheid

Bereikbaarheid

Duurzaamheid

Nr.

Locatie

LB2

Gehele gemeente

D1

Gehele gemeente

D2

Gehele gemeente

D3

Gehele gemeente

T1

Gehele gemeente

W1

Gehele gemeente

Kostenindicatie: € = minder dan € 50. 000,€€ = tussen € 50. 000,- en € 150. 000,€€€ = meer dan € 150. 000,-

Omschrijving

Onderzoek carpoolplekken

Maatregel

Type maatregel

Opmerkingen acties

Maatregelen landbouwverkeer Optimaliseren routes landbouwverkeer en Vervolguitwerking herzien kwaliteitsnetwerk landbouwverkeer samen met de regio (samen met buurgemeenten en provincie) Maatregelen duurzaamheid Faciliteren laadinfrastructuur en opstellen Uitvoering en laadvisie opstellen visie Inzetten op bewustwording Voorlichting reismogelijkheden inwoners en bezoekers Nader onderzoek naar mogelijke uitbreiding Vervolgonderzoek carpoolplekken op strategische locaties Maatregelen wandelen en toegankelijkheid Periodiek overleg met belangenverenigingen en toetsen nieuwe Budget algemene verbetermaatregelen ontwerpen aan eisen toegankelijkheid Werkbudget voor locatie-specifieke (kleine) verbetermaatregelen binnen de dorpen of wijken Overleg en uitwerking met wijken en Budget algemene verbetermaatregelen dorpen over verdere verbetermaatregelen

Kostenindicatie maatregelen

Prioriteit maatregel

€

1

€

1

€

1

€

1

€

1

€

1

Verkeersveiligheid

Leefbaarheid

Bereikbaarheid

Duurzaamheid

Begrippenlijst ANNO-Regio

CROW

Ee-Vallei

F-wegennet Intensiteit Hub SPV

Regionaal samenwerkingsverband tussen de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, NoardeastFryslân, Tytsjerksteradiel Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek Gebed rond de Dokkumer-Ee tussen (Globaal tussen de provinciale weg Leeuwarden-Holwert en de Sintrale As Hoofdfietsroutenetwerk binnen de regio Hoeveelheid verkeer over een weg Een vervoersknooppunt waar de overstap op verschillende vervoerswijzen mogelijk is Strategisch Plan Verkeersveiligheid, de nieuwe (landelijke) aanpak van verkeersveiligheid die meer risico gestuurd is

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 11 april 2024

64

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 11 april 2024

1

Bijlage A: Strategisch Plan Verkeersveiligheid

Ontwerp Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Achtkarspelen - 11 april 2024

1

2021

Risicoanalyse Verkeersveiligheid

GEMEENTE ACHTKARSPELEN

Inhoud 1.

Samenvatting

2.

Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 | De risicoanalyse

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .

Risicothema 1. Veilige Infrastructuur

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .

4

.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .

5

Risicothema 2. Heterogeniteit in het verkeer

7

Risicothema 4. Kwetsbare verkeersdeelnemers

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .

8

Risicothema 5. Onervaren verkeersdeelnemers

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .

9

.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

10

Risicothema 7. Snelheid in het verkeer

. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

11

Risicothema 8. Afleiding in het verkeer

.. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

12

. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

13

Focus binnen Risicoanalyse gemeente Achtkarspelen

. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

14

. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

14

.. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

16

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

16

Verkeersveiligheidsmonitor Risico-indicatoren HASTIG CROSS-methodiek

Traditionele ongevallenanalyse Speedprofiles VIA. nl

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

17

. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

18

Lokale kennis gemeentelijke experts

.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

20

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

20

. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

23

Bewonersmeldingen 2016-2021 Stappenplan Risicoanalyse

Stap 1 | Begin met de basis: hoe is de bevolking van gemeente Achtkarspelen samengesteld? Stap 2 | Kijk naar de infrastructuur van wegen en fietspaden

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

24

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

25

Stap 3 | Hoe hard rijden verkeersdeelnemers in jouw gemeente?

.. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Stap 4 | Hoeveel bestuurders rijden onder invloed van alcohol en drugs? Stap 5 | Kijk (ook) naar de ongevallencijfers

Verdieping van de risico’s

28

.. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

30

.. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

31

Stap 6 | Prioriteren, welke risico’s pakken we als eerste aan? 5.

6

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .

Risicothema 9. Verkeersovertreders

4.

. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .

Risicothema 3. Technologische ontwikkelingen

Risicothema 6. Rijden onder invloed

3.

3

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

35

.. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

36

Veilige wegen | Erftoegangswegen bubeko (60 en 80 km/u)

.. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Veilige fietspaden | Eenzijdige ongevallen en fietsers onderling

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Veilige kruispunten | Conflicten tussen verschillende verkeersdeelnemers

36 36

.. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

37

Onervaren verkeersdeelnemers | Schoolgaande kinderen

. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

38

Onervaren verkeersdeelnemers | Beginnende bestuurders

. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

38

.. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

39

.. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

40

Kwetsbare verkeersdeelnemers | (E)-fietsers Kwetsbare verkeersdeelnemers | Ouderen

Veilige snelheden | Erftoegangswegen bibeko (30 km/u)

. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Veilige snelheden | Erftoegangswegen bubeko (60 en 80 km/u) Knelpuntenonderzoek

41

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

42

.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

43

1

6.

Begrippenlijst

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

44

7.

Bronnenlijst

. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

44

2

1. Samenvatting Binnen 9 beleidsthema’s is er gekeken naar de grootste risico’s als het gaat om verkeersveiligheid. Deze thema’s zijn door het Kennisnetwerk SPV globaal vormgegeven. De thema’s zijn gespecificeerd zodat de situatie in de gemeente Achtkarspelen onderzocht kan worden. Om de verkeersveiligheidsrisico’s binnen de gemeente in beeld te krijgen, is er een risicoanalyse gemaakt. Deze analyse bestaat uit 6 stappen, welke door het Kennisnetwerk SPV zijn opgesteld. Het gehele verkeerssysteem – bestaande uit de mens, de infrastructuur en het voertuig – is onderzocht. Onderverdeeld naar deze elementen, zijn dit de grootste risico’s in de Gemeente Achtkarspelen: • Mens: kwetsbare en onervaren verkeersdeelnemers • Infrastructuur: 30- en 60 km/u-wegen • Voertuig: fiets Dit rapport beschrijft risico’s op het gebied van verkeersveiligheid, maar ook de mogelijke oorzaken zijn op globale wijze in beeld gebracht. Per risico is met meetinstrumenten zoals ongevallencijfers, Speedprofiles en de CROSS-methodiek onderzocht wat de voornaamste oorzaken zijn. Dit wordt meegenomen in het verdere onderzoek. Door middel van vormtoetsen kan er gericht op wegvakken en kruispunten onderzocht worden wat de oorzaken zijn van de verkeersonveiligheid. Er wordt gekeken naar uniforme maatregelen, maar het verbeteren van de verkeersveiligheid blijft in sommige gevallen maatwerk.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=e9f8bd68-0fb6-48c5-8bed-7c5719792a00