01 - Bijlage 7 - 23-96 - Bijlage 2 - Rapport grondwateroverlast Gedempte Vaart in Surhuisterveen, d.d. 27-01-2023
Tekst van het document
Grondwateroverlast Gedempte Vaart in Surhuisterveen Definitief rapport
Rapport: Grondwateroverlast Gedempte Vaart in Surhuisterveen Kenmerk: BZ338.230127.rap Datum: 27-1-2023 Status: Definitief Opdrachtgever: Gemeente Achtkarspelen Auteur(s):
ir. J.H. Bouma
Inhoud 1. Inleiding .............................................................................................................................................. 1 1.1. Aanleiding...................................................................................................................................... 1 1.2. Doel ............................................................................................................................................... 1 1.3. Werkwijze ...................................................................................................................................... 1 1.4. Bestudeerde stukken..................................................................................................................... 2 1.5. Hydrologische begrippen .............................................................................................................. 2 1.6. Overzicht projectgebied ................................................................................................................ 3 2. Algemeen overzicht en kenmerken van de Gedempte Vaart ............................................................ 4 2.1. Historie .......................................................................................................................................... 4 2.2.
Ouderdom bebouwing .................................................................................................................. 5 2.3. Maaiveldhoogte ............................................................................................................................ 6 2.4. Regionale bodemopbouw en bodemdaling .................................................................................. 7 2.5. Grondwaterstanden ...................................................................................................................... 8 2.6. Kwel en wegzijging ........................................................................................................................ 9 2.7. Oppervlaktewaterpeilen ............................................................................................................. 10 3. Geconstateerde gebreken en overlast ............................................................................................. 11 3.1. Grondwater in kelder of kruipruimte .......................................................................................... 11 3.2. Scheurvorming ............................................................................................................................ 11 3.3. Neerslagsituatie februari 2022 ....................................................................................................
11 4. Gemeentelijk grondwaterbeleid ...................................................................................................... 12 5. Voorbereiding van de reconstructie ................................................................................................ 13 5.1. Onderzoek naar bodem en grondwater ...................................................................................... 13 5.2. Oude riolering ............................................................................................................................. 14 5.3. Oude riolering in relatie tot de bodemopbouw en grondwaterstand ........................................ 15 5.4. Bouwkundige opnames ............................................................................................................... 15 6. Uitvoering van de reconstructie ....................................................................................................... 16 6.1. Nieuwe riolering .......................................................................................................................... 16 6.2. Ontgraven cunetten .................................................................................................................... 16 6.3. Bemaling tijdens uitvoering werkzaamheden ............................................................................. 17 6.4.
Verschil nieuw riool ten opzichte van het oude riool.................................................................. 17 7. Invloed werkzaamheden op de grondwaterstanden ....................................................................... 18 7.1. Rioolvervanging ........................................................................................................................... 18 7.2. Relinen riool Jan Binneslaan ....................................................................................................... 18 7.3. Wegcunet .................................................................................................................................... 20 7.4. Kelders en grondwaterstand ....................................................................................................... 21 8. Beantwoording van de vragen ......................................................................................................... 22 8.1. Hoofdvragen ................................................................................................................................ 22 8.2. Overige vragen ............................................................................................................................ 23 9.
Hoe verder? ...................................................................................................................................... 28 9.1. Grondwateroverlast .................................................................................................................... 28 9.2. Advies .......................................................................................................................................... 28
Bijlagen 1. Reactie per mail Van der Meer Juridisch advies op concept rapport 2. Reactie per mail gemeente Achtkarspelen op concept rapport
1. Inleiding 1.1. Aanleiding In 2016 heeft in opdracht van de gemeente Achtkarspelen een wegreconstructie plaatsgevonden en is de riolering vervangen in de Gedempte Vaart en de Havenstraat in Surhuisterveen. Ook heeft er relining van het riool plaatsgevonden in de Jan Binneslaan. Sinds die tijd ervaren diverse bewoners aan weerzijden langs de Gedempte Vaart in het tracé tussen de huisnummers 14 en 94 grondwateroverlast in kelders of kruipruimtes. Daarnaast zijn er klachten over scheuren in muren en verzakkingen. Diverse bewoners aan de Havenstraat en de Jan Binneslaan ervaren dezelfde klachten. De bewoners laten zich juridisch bijstaan door Van der Meer Juridisch Advies.
1.2. Doel Het doel van dit onderzoek is het beantwoorden van de volgende drie hoofdvragen: 1. Heeft de gemeente bij de voorbereiding van de reconstructie van zowel de Gedempte Vaart als de Havenstraat de juiste processtappen doorlopen als het gaat om grondwater? 2. Heeft de gemeente bij de uitvoering van de reconstructie van zowel de Gedempte Vaart als de Havenstraat de openbare ruimte goed ingericht als het gaat om grondwater? 3. Zijn bij de reconstructie werkzaamheden uitgevoerd en/of nagelaten die van invloed zijn geweest op de grondwater in het gebied? Daarnaast zijn diverse deelvragen gesteld, waarop eveneens wordt ingegaan.
1.3. Werkwijze Om een beeld te vormen van de huidige overlast hebben op 24 februari 2022 Johan Bouma (BZ I&M) samen Onno van der Meer (Van der Meer Juridisch Advies) 9 adressen langs de Gedempte Vaart en een adres aan de Jan Binneslaan bezocht. Op 17 maart 2022 is een overleg geweest met de gemeente Achtkarspelen, Van der Meer Juridisch Advies en BZ I&M (Johan Bouma) om vóór de start van het onderzoek de onderzoeksvragen onderling af te stemmen. Daarnaast is hierbij afgesproken dat dit rapport zich focust op de grondwater aspecten. Vragen over trillingen en juridische vragen vallen buiten dit onderzoek. In het rapport wordt niet ingegaan op individuele situaties in verband met de privacywetgeving. Het concept rapport is 29 september 2022 gemaild naar beide partijen. Van der Meer Juridisch Advies heeft op 28 november 2022 haar reactie gemaild. Gemeente Achtkarspelen heeft haar reactie gemaild op 7 december 2022. Beide mailreacties zijn opgenomen als bijlage bij dit rapport. Daarnaast zijn door Van der Meer Juridisch Advies reacties in het pdf-document van het concept rapport geplaatst. Onze antwoorden daarop zijn aan dit pdf-document toegevoegd en gelijktijdig met voorliggend definitieve rapport gemaild naar betrokkenen. De opmerkingen zijn bestudeerd en hebben bijgedragen tot voorliggend definitief rapport.
1
1.4. Bestudeerde stukken Van de gemeente zijn de volgende stukken ontvangen en bestudeerd: a. Verkennend bodemonderzoek reconstructie Traverse Surhuisterveen, projectcode B15K0075, LievenseCSO, 9 juni 2015. b. Bouwkundige opnames van de Gedempte Vaart 50, 55, 57, 62, 88, 90, 92, 94 en van de Jan Binnneslaan 2a, door Prosperus Expertise, september/oktober 2015. c. Bouwtekeningen van de woningen aan de Gedempte Vaart 50, 55, 57, 62, 88, 90, 92, 94 en van de Jan Binnneslaan 2a. d. Informatiebrief afkoppelen regenwateraansluiting van gemeente aan bewoners. e. Presentatie herinrichting Blauwhuisterweg, Gedempte Vaart en Jan Binneslaan. f. Diverse nieuwsbrieven van de gemeente over de herinrichting. g. Persbericht reconstructie Traverse Surhuisterveen juni 2016. h. Stukken van de gemeentelijke website over de herinrichting. i. Artikel in Ondernemend Friesland. j. Gemeentelijk Rioleringsplan 2016 – 2021. k. Informatie over het oude riool en revisietekeningen nieuwe riool. l. Bestek met bestekstekeningen W01-2015A Reconstructie Traverse te Surhuisterveen, juli 2015. m. Besluit inzake het wob-verzoek reconstructie Gedempte Vaart/Havenstraat Surhuisterveen, 18 december 2019. n. Besluit inzake het Wob-verzoek rioleringswerkzaamheden, 23 november 2021. o. Fase 1 bodemdalingsonderzoek gemeente Achtkarspelen, Tauw, 20 januari 2016. p.
Fase 2 bodemdalingsonderzoek gemeente Achtkarspelen, Tauw, 17 november 2017.
1.5. Hydrologische begrippen In dit rapport komen diverse hydrologische begrippen voor. Deze zijn in onderstaande figuur geïllustreerd.
Figuur 1. Hydrologische begrippen
2
1.6. Overzicht projectgebied Onderstaand figuur geeft een overzicht van de werkzaamheden (bron: presentatie herinrichting). Voorliggend onderzoek heeft betrekking op de Gedempte Vaart en een stukje van de Havenstraat (geel aangegeven) inclusief de aansluiting van de Gedempte Vaart met de Jan Binneslaan, zie ook figuur 4 in paragraaf 2.2.
Figuur 2. Overzicht projectgebied
3
2. Algemeen overzicht en kenmerken van de Gedempte Vaart 2.1. Historie De Gedempte Vaart was vroeger een smalle watergang. Op een kaart uit 1950 is deze watergang te zien met aan weerszijden een weg. De watergang liep vanaf het huidige centrum van Surhuisterveen in zuidwestelijke richting, zie onderstaande kaart uit 1950. Op basis van de historische kaarten is af te leiden dat de watergang begin jaren ’50 is gedempt. Vanaf 1954 is de watergang niet meer op de kaarten zichtbaar. Waarschijnlijk is de naam Gedempte Vaart toen ook geïntroduceerd.
1950
1970
1992
2000
Figuur 3: Topografische weergave van de veranderingen rond de Gedempte Vaart vanaf 1950
4
2.2. Ouderdom bebouwing In figuur 4 is de kaart weergegeven met daarin de ouderdom van de bebouwing. Daarnaast is het tracé aangegeven waarop dit onderzoek betrekking heeft.
Figuur 4: Overzicht bouwjaar van de panden met het tracé waarlangs grondwateroverlast ervaren wordt.
5
2.3. Maaiveldhoogte In figuur 5 is de maaiveldhoogte langs de Gedempte Vaart weergegeven. Het maaiveld langs de Gedempte Vaart ligt in het algemeen iets hoger dan de achterliggende weilanden. Uit de NAP hoogtes van de oude rioolputten blijkt dat het straatpeil van de Gedempte Vaart varieert van NAP +1,4 m ter hoogte van Gedempte Vaart 94 in het westen tot circa NAP + 1,2 m ter hoogte van Gedempte Vaart 26 in het oosten.
Figuur 5: Maaiveldhoogte rond de Gedempte Vaart
6
2.4. Regionale bodemopbouw en bodemdaling De regionale bodemopbouw is geraadpleegd in het Dinoloket, zie figuur 6.
Figuur 6: Regionale bodemopbouw Gedempte Vaart
De bovenste laag (geel) is de formatie van Boxtel, welke voornamelijk bestaat uit matig fijn zand. Deze laag is ter hoogte van huisnummer 94 circa 1 m dik. In oostelijke richting wordt deze laag dikker, ter hoogte van huisnummer 14 is deze zandlaag circa 4 m dik. Onder deze laag wordt de formatie van Peelo (roze) aangetroffen. Deze laag bestaat voornamelijk uit grof zand met grind. In het westelijke deel van de Gedempte Vaart worden beide zandlagen gescheiden door een dunne kleiige leemlaag (donkerroze) met een dikte tot circa 0,5 m. De lokale bodemopbouw komt in paragraaf 5.1 aan bod. Bodemdaling Binnen de gemeente Achtkarspelen treedt bodemdaling op als gevolg van aardgaswinning en veenoxidatie. Volgens een prognose van december 2014 varieert de bodemdaling als gevolg van alleen de gaswinning in 2050 van minder dan 4 cm rondom Buitenpost tot bijna 24 cm ten westen van Kootstertille en Drogeham (bron: GRP). De Gedempte Vaart valt daarbij binnen een gebied waar tussen de 6 en 8 cm daling in 2050 wordt verwacht. Volgens bodemdalingskaart 2.0 bedroeg de maaivelddaling ter hoogte van de Gedempte Vaart in de periode 2016 tot 2021 tussen de 1 en 5 mm per jaar.
7
2.5. Grondwaterstanden Regionaal De regionale grondwaterstroming is globaal gericht richting het lager gelegen gebied tussen Surhuisterveen en Harkema, de omgeving van de Baukewyk ten noordwesten van de Gedempte Vaart. Onderstaande kaart geeft een zeer globale indicatie van deze regionale grondwaterstroming. Ter hoogte van de Gedempte Vaart is de grondwaterstroming noordelijk gericht, richting de lager gelegen polders achter de woningen langs de Gedempte Vaart.
Figuur 7: Regionale grondwaterstroming (bron: grondwatertools.nl). De zwarte streep is de ligging van de Gedempte Vaart
Lokale grondwatersituatie In de omgeving van de Gedempte Vaart staan geen peilbuizen waarin de grondwaterstand wordt bemeten (bron: Dinoloket/BRO). Gemeente Achtkarspelen heeft in 2021 een eerste fase van het gemeentelijke grondwatermeetnet gerealiseerd. In 2021 zijn peilbuizen geplaatst verspreid over het bebouwde gebied. In de zomer van 2022 is een aanbesteding geweest voor het monitoren van de grondwaterstanden. De grondwaterstandsmetingen zijn in november 2022 gestart. Ter hoogte van Gedempte Vaart 78 (nabij de splitsing met de Havenstraat) is een peilbuis van dit meetnet gesitueerd. In onderstaande figuur zijn de grondwaterstandsmetingen opgenomen. Geconcludeerd wordt dat er, na de rioolvervanging, sprake is van periodiek zeer hoge grondwaterstanden.
8
Figuur 8. Grondwaterstanden Gedempte Vaart 57, periode 3 november 2022 – 26 januari 2023.
2.6. Kwel en wegzijging Onderstaande figuur geeft de verwachte kwel en wegzijging aan rond de Gedempte Vaart. Deze kaart is gebaseerd op de grondwateratlas van Fryslân. In het westelijke deel komt volgens de grondwateratlas sterke kwel voor, terwijl in het oostelijke deel wegzijging plaatsvindt.
Figuur 9: Kwel en wegzijging (bron: grondwateratlas Fryslân)
9
2.7. Oppervlaktewaterpeilen In onderstaande figuur zijn de peilvakken met waterpeilen opgenomen (bron: Wetterskip Fryslân). Het deel van de Gedempte Vaart ten westen van de Havenstraat is onderdeel van een beduidend hoger peilvak dan het oostelijke deel van de Gedempte Vaart. De drooglegging in het westelijk deel, bij een winterpeil van NAP +0,1 m bedraagt circa 1,1 à 1,3 m. De drooglegging in het oostelijke deel, met een vast peil van NAP -0,6 m, bedraagt circa 1,8 à 2,0 m.
Figuur 10: Peilvakken met oppervlaktewaterpeilen (bron: Wetterskip Fryslân) Volgens de oude BRP kaarten bedroeg het waterpeil van de watergangen ten noorden van de Gedempte Vaart (achter huisnummer 42) NAP – 0,60 m, met 1 x per 10 jaar een waterpeil van NAP +0,0 m. Aan de zuidzijde, nabij het centrum, zijn ook een aantal watergangen achter de woningen aanwezig met een waterpeil van NAP - 0,60 m. Het waterpeil van de watergang ter hoogte van huisnummer 94 bedroeg volgens de oude BRP kaart NAP + 0,10 m (winterpeil) en NAP +0,25 m (zomerpeil). Op de uitvoeringskaart van de rioolvervanging uit 2015 is ter plaatse van huisnummer 94 het winterpeil nog steeds NAP + 0,10 m, terwijl het zomerpeil NAP + 0,30 m bedraagt. De watergang aan het eind van de Havenstraat heeft eveneens een winterpeil van NAP + 0,10 m en een zomerpeil van NAP +0,30 m. (bron: uitvoeringstekening 2015). Het waterpeil achter huisnummer 42 bedroeg in 2015 nog steeds NAP – 0,60 m. Geconstateerd wordt dat het onduidelijk is of het zomerpeil in het westelijke peilvak NAP + 0,25 of NAP + 0,3 m bedraagt.
10
3. Geconstateerde gebreken en overlast 3.1. Grondwater in kelder of kruipruimte Op 24 februari 2022 heeft Johan Bouma (BZIM) samen Onno van der Meer (Van der Meer Juridisch Advies) 9 adressen langs de Gedempte Vaart en een adres langs de Jan Binneslaan bezocht. Bij de meeste woningen bleek sprake te zijn van een natte kruipruimte of een natte kelder. Bij één woning was een kelder volledig gevuld met EPS parels (kleine zwarte isolatiekorrels). Overigens waren de kruipruimtes relatief diep, tussen de 0,7 en 1,0 m beneden vloerpeil.
3.2. Scheurvorming Bij alle bezochte woningen was sprake van lichte tot zware scheurvorming in het voegwerk. Ook tijdens de vooropnames (in het najaar van 2015) is bij de woningen lichte tot zware scheurvorming geconstateerd.
3.3. Neerslagsituatie februari 2022 Ten tijde van het bezoek op 24 februari was het een zeer natte periode; enkele dagen daarvoor had het zeer veel geregend. De langjarige gemiddelde neerslag in februari bij station Drachten bedraagt 55,4 mm. In februari 2022 is 143,5 mm neerslag gevallen. In onderstaande figuur is de dagelijkse neerslag opgenomen van KNMI station Drachten. Daarnaast is de langjarige gemiddelde neerslag weergegeven.
Figuur 11. Neerslag februari 2022
11
4. Gemeentelijk grondwaterbeleid In het GRP is het gemeentelijke grondwaterbeleid opgenomen. De belangrijkste elementen uit het GRP zijn hieronder weergegeven: Aanpak grondwaterproblemen Bij de gemeente Achtkarspelen zijn op dit moment geen structurele of ernstige klachten bekend op het gebied van grondwater. Toch heeft de gemeente verkennend de grondwatersituatie in kaart laten brengen om een beeld te krijgen waar zich mogelijk risico’s voordoen. De conclusie die hier uit getrokken kan worden is dat er wel gebieden in de gemeente zijn met een hogere grondwaterstand of bodemdalingseffecten, maar dat dit niet direct aanleiding hoeft te geven voor grondwateroverlast. Daarnaast worden daar waar nodig (preventief) drainagesystemen aangelegd in combinatie met rioolvervangingen en of andere werkzaamheden in de openbare ruimte. Aanleg drainage bij rioolvervanging In bijlage 1 van het GRP is het volgende aangegeven: De gemeente legt cunetdrainage mee bij rioolvervanging als dit een positief effect heeft op het beperken van overlast of als de te vervangen riolering een drainerende werking heeft. Structurele grondwaterproblemen In de beheerfase richt de gemeente zich vooral op het beperken van grondwateroverlast in bestaand gebied. Het gaat daarbij om het aanpakken van structurele grondwaterproblemen.
Binnen de gemeente Achtkarspelen is sprake van structurele grondwateroverlast indien de volgende aspecten gelden: - De problematiek is ernstig, wat zich uit in een of meer van de volgende verschijnselen: - Gezondheidsrisico’s of -klachten - Serieuze funderingsschade - Ernstige belemmering van het gebruiken van de grond waarvoor deze bestemd is - Het probleem heeft enige omvang en speelt dus op buurtniveau - De problematiek wordt aantoonbaar veroorzaakt door (verandering in) de grondwaterstand
12
5. Voorbereiding van de reconstructie 5.1. Onderzoek naar bodem en grondwater In de voorbereiding is door Lievense CSO een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de grond onder de weg. Hiervoor zijn op 28 april 2015 in de straat diverse boringen gezet tot 2,5 à 3 m -mv. Bij de boringen 1 en 2, ten westen van huisnummer 94, is vanaf circa 2 m -mv een leemlaag aangetroffen. Deze leemlaag is in oostelijke richting niet aangetroffen. Dit komt overeen met de informatie uit het Dinoloket, zie ook paragraaf 2.4. De boringen in het onderzoeksgebied bestaan voornamelijk uit zand. Bij een aantal boringen is daarnaast een veenlaag aangetroffen. Samenvatting boorbeschrijvingen: - Bij boring 3 ter hoogte van Gedempte Vaart 90. Maaiveld NAP +1,2 m. Tot 2,5 m -mv matig fijn zand, grondwaterstand op 1,5 m -mv. De zandlaag tussen 1,6 en 2,0 m -mv is roesthoudend. - Bij boring 5 ter hoogte van Gedempte Vaart 43. Maaiveld is circa NAP+1,25 m. Veenlaag aangetroffen tussen 0,9 en 1,10 m -mv. Daarboven en daaronder matig fijn tot zeer fijn zand tot 2,5 m -mv. De grondwaterstand stond op 1,8 m -mv. - Bij boring 6 ter hoogte van Gedempte Vaart 54. Maaiveld is NAP + 1,3 m. Veenlaag aangetroffen tussen 0,6 en 1,45 m -mv. daarboven en daaronder matig fijn tot zeer fijn zand tot 2,5 m -mv. De grondwaterstand stond op 1,8 m -mv.
Roest aanwezig in de sterk leemhoudend laag direct onder veenlaag tot 1,8 m -mv. - Bij boring 7 ter hoogte van Gedempte Vaart 23. Maaiveld is NAP+ 1,3 m. Veenlaag aangetroffen tussen 1,0 en 1,5 m -mv. Daarboven en daaronder matig fijn tot uiterst fijn zand tot 2,5 m -mv. De grondwaterstand stond op 1,9 m -mv. - Bij boring 9 ter hoogte van de Jan Binneslaan 4 is een leemlaag aanwezig van 1,7 tot 2,3 m mv. Daarboven en daaronder matig fijn zand tot 2,5 m -mv. De grondwaterstand stond op 1,7 m -mv Het is opvallend dat er (al in het voorjaar) lage grondwaterstand tijdens het veldwerk aangetroffen zijn. De grondwaterstand varieerde tussen 1,5 en 1,9 m -mv. Dit komt overeen met circa NAP -0,3 à -0,6 m. Dit is beneden de veenlaag (voor zover aanwezig). Dit is lager dan wat op basis van het oppervlaktewaterpeil verwacht zou worden. Roest in het bodemprofiel duidt erop dat in deze bodemzone sprake is van wisselende grondwaterstanden, waarbij ijzer in het grondwater oxideert en neerslaat als roest op de zanddeeltjes. De onderkant van de roestzone is een goede benadering hoever de grondwaterstand kan uitzakken. Geconcludeerd wordt dat het grondwaterpeil langs de Gedempte Vaart ’s zomers uitzakt tot circa 1,8 à 2,0 m -mv. Dit komt overeen met circa NAP -0,5 à -0,7 m. Dit is circa 0,1 à 0,2 m lager dan de aangetroffen grondwaterstand op 28 april 2015.
In het westelijke deel van de Gedempte Vaart zakt de grondwaterstand uit tot ruim onder het oppervlaktewaterpeil. Dit is opvallend omdat op basis van de kwelkaart van de grondwateratlas Fryslân hier juist kwel werd verwacht. Kennelijk is ter plaatse geen kwel aanwezig.
13
In het oostelijk deel van de Gedempte Vaart wordt verwacht dat het grondwaterpeil ’s zomers uitzakt tot beneden het oppervlaktewaterpeil van NAP -0,60 m. Dit is gebaseerd op de grondwaterstandsmeting van 28 april 2015 en de ligging in een wegzijgingsgebied volgens de grondwateratlas Fryslân. Er zijn geen metingen van de grondwaterstand in de winterperiode bekend. Aan de hand van de oppervlaktewaterpeilen (winterpeilen), en de kwel en wegzijgingssituatie volgens de grondwateratlas Fryslân is een ruwe benadering opgesteld. Het waterpeil bedraagt NAP -0,6 m in het oostelijk deel (ten oosten van de Havenstraat). Ten westen van de Havenstraat bedraagt het winterpeil NAP+0,10 m. In natte winterperioden zal er sprake zijn van enige opbolling tussen de watergangen, waardoor een wat hogere grondwaterstand verwacht mag worden dan het peil van het oppervlaktewater. In het westelijke deel van de Gedempte Vaart is sprake van kwel, in het oostelijke deel is sprake van wegzijging, zie paragraaf 2.6. Daarom wordt verwacht dat de opbolling in het westelijke deel groter is dan in het oostelijke deel. Overigens is het maar de vraag of er daadwerkelijk sprake is van kwel in het westelijke deel van de Gedempte Vaart, gezien de roestverschijnselen en de aangetroffen grondwaterstand op 28 april 2015, zie vorige paragraaf.
Dit laat onverlet dat er ’s winters in natte perioden door de opbolling een hogere grondwaterstand dan het oppervlaktewaterpeil is te verwachten.
5.2. Oude riolering De oude riolering betrof een gemengd riool en lag aan weerszijden van de Gedempte Vaart. Via twee dwarsstrengen stond de riolering aan de zuidzijde van de Gedempte Vaart in verbinding met de riolering aan de noordzijde van de Gedempte Vaart. Aan de noordzijde lag een betonnen ei-buis 300/450 mm. De b.o.b. (binnen onderzijde buis) liep af in noordoostelijke richting (naar het dorp). In het westelijke deel varieerde de b.o.b. van NAP -0,21 ter hoogte van huisnummer 94 m tot NAP -0,16 m ter hoogte van huisnummer 88. In het oostelijke deel varieerde de b.o.b. van NAP -0,25 ter hoogte van huisnummer 78 tot NAP -0,78 m ter hoogte van huisnummer 14. Het gemengde riool aan de zuidzijde betrof een rond 300 mm betonnen buis. In het westelijk deel varieerde de b.o.b. van NAP -0,11 m ter hoogte van de overzijde van huisnummer 94 tot NAP - 0,19 m ter hoogte van huisnummer 19. In het oostelijke deel varieerde de b.o.b. van NAP - 0,04 m ter hoogte van huisnummer 45 tot NAP +0.07 m in het gedeelte tussen de huisnummers 39 en 31. Vanaf huisnummer 31 daalt de b.o.b. naar NAP -0,59 m ter hoogte van huisnummer 7. Rioolinspectie Op 1 december 2014 is een rioolinspectie uitgevoerd. Hierbij zijn enkele korte rioolleidingen geïnspecteerd ter hoogte van Gedempte Vaart 94.
Deze inspecties zijn uitgevoerd om de uitgangspunten te bepalen voor de relining van het riool in de Blauwhuisterweg. Uit deze inspecties is niet gebleken dat sprake was van intredend grondwater in de riolering. De b.o.b. van de geïnspecteerde rioolleidingen lagen lager dan het oppervlaktewaterpeil (winterpeil).
14
Indien sprake zou zijn van lekkage in het riool, zou dit zeker zichtbaar geweest zijn in de rioolinspecties. De overige rioolstrengen langs de Gedempte Vaart zijn niet geïnspecteerd. In de toelichting op het wob-verzoek heeft de gemeente aangegeven dat de staat van het oude riool matig was. De gemeente heeft aangegeven dat er destijds geen nieuwe inspectie is uitgevoerd vanwege de leeftijd van het bestaande riool en de keuze die al gemaakt was om het riool te vervangen in combinatie met de afkoppelopgave en de geplande grootschalige reconstructie.
5.3. Oude riolering in relatie tot de bodemopbouw en grondwaterstand Bij 3 boringen uit het verkennend bodemonderzoek is een ondiepe veenlaag aangetroffen. De oude riolering lag bij deze 3 boringen dieper dan de veenlaag. De riolering lag daarmee op het zeer fijne zand. Dit is een stabiele ondergrond. Daarom is het aannemelijk dat de oude riolering weinig rioollekkages had als gevolg van verzakkingen. Het is overigens niet uit te sluiten dat er andere rioolschades waren, bijvoorbeeld als gevolg van bovenbelasting. Bij alle boringen uit het onderzoek van CSO zijn lagere grondwaterstanden aangetroffen dan de diepteligging van de riolering. Dit betekent dat, in combinatie met de (beperkte) informatie uit de rioolinspecties, er op voorhand geen aanwijzingen waren dat het oude riool drainerend zou kunnen werken op de grondwaterstanden. Dit geldt overigens niet voor de boring in de Jan Binneslaan, zie paragraaf 7.2. Opgemerkt wordt dat er geen metingen van de grondwaterstanden bekend zijn in een winterperiode. Verwacht mag worden dat in natte winterperioden de grondwaterstand door opbolling tijdelijk wat hoger staat dat het oppervlaktewaterpeil, zie paragraaf 5.1. Zoals hiervoor aangegeven is het niet uit te sluiten dat er rioollekkages in het oude riool aanwezig waren.
Het is daarom eveneens niet uitgesloten dat in natte winterperioden het oude riool lokaal en tijdelijk drainerend werkte.
5.4. Bouwkundige opnames In het najaar van 2015 zijn in opdracht van de aannemer van de reconstructie bouwkundige vooropnames gedaan bij de panden langs het tracé, voorafgaand aan het werk. De opname is een algemene visuele inspectie/bouwkundige opname van de buitenkant. Er heeft geen inpandige inspectie plaatsgevonden en/of zijn kruipruimtes geïnspecteerd. Van elk pand is een rapport beschikbaar. Uit de bestudeerde rapporten blijkt dat bij alle panden sprake is van scheurvorming in voegwerk. De scheurvorming varieert van licht tot zware scheurvorming.
15
6. Uitvoering van de reconstructie 6.1. Nieuwe riolering Bij de reconstructie is het hemelwater afgekoppeld. Het oude, gemengde rioolstelsel (met vuilwater en hemelwater in één buis) aan weerszijden van de Gedempte Vaart is vervangen door twee aparte leidingen in het midden van de Gedempte Vaart. De oude, gemengde riolering aan de noord- en zuidzijde is deels verwijderd en deels volgeschuimd. De nieuwe betonnen vuilwater riolering rond 400 mm is aangelegd in het midden van de Gedempte Vaart. De bob van de nieuwe vuilwater riolering bedraagt NAP - 0,90 m ter hoogte van huisnummer 94 en NAP -1,10 m ter hoogte van huisnummer 14. Het nieuwe riool ligt daarmee gedeeltelijk in het grondwater. Naast het vuilwaterriool is een hemelwaterriool aangelegd, onder de Gedempte Vaart. Dit betreft een PVC buis met een diameter van 315 mm oplopend naar 600 mm in de Havenstraat. De bob van het hemelwaterriool in het westelijk deel bedraagt NAP -0,89 m ter hoogte van huisnummer 94 tot NAP -1,06 nabij de splitsing naar de Havenstraat. In het oostelijke deel van de Gedempte vaart, bij huisnummer 42 bedraagt de bob van het hemelwaterriool NAP – 0,41 m. Het hemelwaterriool loopt ook af naar de splitsing bij de Havenstraat waar de bob NAP – 0,78 m bedraagt. Het hemelwaterriool loost via een pompput en een uitlaat met een drempelhoogte van NAP + 0,50 m op de watergang ter hoogte van Havenstraat 11.
Het waterpeil hier bedraagt NAP+ 0,1 m (winterpeil) en NAP +0,25/0,3 m (zomerpeil). De drempel zit dus 0,2 tot 0,4 m boven het waterpeil. Het dakoppervlak van de woningen en bedrijfspanden is zoveel mogelijk ook afgekoppeld. Hiervoor zijn extra huisaansluitingen voor het regenwater aangebracht, van het hemelwaterriool in de straat tot de voorgevel van de woning. In de Jan Binneslaan is het oude riool aan de zuidzijde gerelined. Dit riool betreft een betonnen riool 400 / 600 mm met een b.o.b. van circa NAP -1,0 m. Het maaiveld zit op circa NAP+1,2 m. Het oude riool zat dus circa 2,2 m diep. Er zijn geen inspectiegegevens beschikbaar. Het oude riool aan de noordzijde van de Jan Binneslaan, tussen de rotonde bij nummer 2b en huisnummer 17, is verwijderd of volgeschuimd. Dit riool lag rond NAP -0,50 m, dus minder diep dan het riool aan de zuidzijde. Er is aan de noordzijde een nieuw PVC riool aangelegd, rond 250 mm met een b.o.b. van NAP -0,70 m tot -0,80 m.
6.2. Ontgraven cunetten Uit het bestek blijkt dat bij de ontgraving van de cunetten veen, leem en zand vrijkomt dat niet geschikt was voor hergebruik. Dit veen, leem en zand is door de aannemer afgevoerd. Het wegcunet en de cunetten onder het fietspad en trottoir is opgevuld met grof zand. Vervolgens is menggranulaat over de hele breedte toegepast (hoofdweg+fietspad+trottoir) van circa 25 cm dikte. Hierboven is een verhardingslaag van circa 0,20 m dikte aangebracht met daarop het asfalt.
16
Hieronder is ter illustratie een doorsnede ter hoogte van Gedempte Vaart 86-55 opgenomen. De ashoogte van de weg bedraagt NAP +1,20 m. Het rioolcunet is ontgraven tot de aanlegdiepte van de nieuwe riolering op NAP – 0,74 m, oftewel 1,94 m diep. Het oude riool zat hier op een diepte van circa NAP -0,2 m. Het nieuwe riool is beduidend dieper aangelegd. Het wegcunet is aangevuld met grof zand.
Figuur 12: Doorsnede wegcunet met ligging vuilwaterriool en hemelwaterriool (nieuwe situatie)
6.3. Bemaling tijdens uitvoering werkzaamheden Uit het bestek en uit navraag bij de toezichthouder is naar voren gekomen dat er in het werk deels bronbemaling is toegepast. Met de bronbemaling werd gezorgd dat het werk ‘in den droge’ kon worden uitgevoerd, dus met een droge rioolsleuf. Ook is gebruik gemaakt van een werkdrain. Deze werkdrain is gefaseerd gebruikt, met de aanleg van de riolering mee. De werkdrain is niet specifiek gebruikt om de sleuf droog te houden, maar vooral voor de verdichting van het zandpakket. Tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden is de grondwaterstand nabij de rioolsleuf dus tijdelijk verlaagd geweest.
6.4. Verschil nieuw riool ten opzichte van het oude riool De volgende verschillen zijn geconstateerd tussen de oude en de nieuwe riolering: - Er was sprake van een gemengd rioolstelsel aan weerszijden van de Gedempte Vaart, de riolering zat voornamelijk onder de stoep. In de nieuwe situatie zit de riolering in het midden onder de doorgaande weg (de Gedempte Vaart). - De nieuwe riolering in de straat is dieper aangelegd dan de oude riolering aan weerszijden in de stoep. Bij huisnummer 94 ligt het nieuwe riool circa 0,7 m dieper, bij huisnummer 14 ligt het nieuwe riool circa 0,3 m dieper. - De oude riolering is volgeschuimd of verwijderd. - Aan de zuidzijde van de Jan Binneslaan is het oude riool gerelined.
17
7. Invloed werkzaamheden op de grondwaterstanden 7.1. Rioolvervanging Een stijging van grondwaterstanden na rioolvervanging is een bekend fenomeen. Dit wordt veroorzaakt als aan de volgende voorwaarden wordt voldaan: - Het oude riool lag onder de grondwaterstand. - Het oude riool heeft duidelijke lekkages, waardoor instroom van grondwater optrad. - Met de aanleg van het nieuwe riool is geen drainage aangelegd. De grondwaterstand zat vóór de start van de werkzaamheden in ieder geval periodiek lager dan de aanlegdiepte van het riool (gemeten eind april 2015). In een wob-besluit uit 2019 heeft de gemeente overigens aangegeven “dat de staat van de riolering voor de reconstructie matig was. Daardoor kon er mogelijk grondwater de riolering inlopen”. Mogelijk vertoonde het oude riool dus lekkages. Bij een, overigens beperkte, rioolinspectie op 1 december 2014 zijn echter geen aanwijzingen gevonden van intredend grondwater in de riolering (zie paragraaf 5.2). Zowel in de oude als de nieuwe situatie was de veenlaag die deels langs de Gedempte Vaart aanwezig is, al doorsneden. Vanwege de ligging van de riolering op zandondergrond, lager dan de veenlaag, zijn er waarschijnlijk weinig lekkages geweest als gevolg van lokale verzakkingen. Het is echter niet uit te sluiten dat er rioollekkages in het oude riool aanwezig waren.
Het is daarom eveneens niet uitgesloten dat in natte winterperioden het oude riool lokaal en tijdelijk drainerend werkte. Er is met de werkzaamheden geen drainage aangelegd. Uit de uitgevoerde vooronderzoeken (bodemonderzoek en rioolinspectie) is ook niet gebleken dat dit nodig was. Immers, de aangetroffen grondwaterstanden waren lager dan de diepteligging van het riool en er was geen rioollekkage bekend. Opgemerkt wordt dat er geen metingen van de grondwaterstanden bekend zijn in een winterperiode. Verwacht mag worden dat in natte winterperioden de grondwaterstand door opbolling tijdelijk wat hoger staat dat het oppervlaktewaterpeil, zie paragraaf 5.1. In het westelijk deel zou dit betekenen dat het oude riool dan (net) in het grondwater zou liggen. Indien de oude riolering lek zou zijn, dan zou er in de winterperiode met name in het westelijk deel sprake geweest kunnen zijn van een drainerende werking. Omdat er geen grondwaterstanden in de winterperiode bekend zijn, en geen rioolinspecties zijn uitgevoerd, is dit niet meer vast te stellen. Het is echter niet uit te sluiten dat er rioollekkages in het oude riool aanwezig waren, zie ook paragraaf 5.3. Het is daarom eveneens niet uitgesloten dat in natte winterperioden het oude riool lokaal en tijdelijk drainerend werkte.
7.2. Relinen riool Jan Binneslaan Met het relinen wordt aan de binnenzijde van het oude riool via een kousmethode een hars aangebracht, in feite een nieuwe binnenkant van het riool. Hierdoor zal het riool weer grotendeels waterdicht zijn. De mogelijke drainerende functie van het riool is dan opgeheven,
18
waardoor de grondwaterstand in de omgeving van het riool gaat stijgen. De invloedssfeer hiervan is afhankelijk van de bodemopbouw en doorlatendheid van de bodem. De gemeente gaf aan dat er in de Jan Binneslaan sprake van preventieve relining, om overlast door graafwerkzaamheden te voorkomen, de duur van de reconstructie te beperken en de restlevensduur van het riool te verlengen met een beschermlaag aan de binnenzijde van het riool. In het geval van de Jan Binneslaan was de aanleiding dus niet schadebeelden zoals lekkage of scheurvorming. Er zijn overigens geen rioolinspecties van dit riooltracé bekend. Het oude riool ligt circa 2,2 m diep. Het maaiveld zit op circa NAP +1,2 m. Uit het bodemonderzoek van CSO blijkt dat het grondwater in het voorjaar van 2015 op 1,7 m -mv zat. Het is aannemelijk dat dit riool vanwege de diepteligging in ieder geval in de winterperiode in het grondwater lag. Aangezien het hier om een preventieve relining gaat, is het onduidelijk of het oude riool lek was. Mogelijk waren er wel schades aan de rioolbuis, waarbij (vanwege de ligging van het riool beneden de grondwaterstand) instromend grondwater tot de mogelijkheden behoorde. Het is daarom mogelijk dat de riolering langs de Jan Binneslaan drainerend werkte. Het is kortom mogelijk dat door het relinen de grondwaterstand is gestegen.
Door het ontbreken van rioolinspecties is dit echter niet met zekerheid te concluderen. Het is aannemelijk dat voor kruipruimtes in de omgeving van de Jan Binneslaan het niet de verwachting was dat het relinen tot grondwateroverlast zou leiden. Deze verwachting is gebaseerd op de in Nederland veel voorkomende richtlijn voor de ontwatering bij oudere woningen. Deze bedraagt 0,9 m beneden vloerpeil. Dit komt overeen met 0,7 m beneden straatpeil, zie onderstaande figuur. De grondwaterstand (in april 2015) bedroeg 1,7 m -mv. Dit zou betekenen dat de grondwaterstand ongeveer 1,0 meter zou moeten stijgen, voordat dit leidt tot een natte kruipruimte (bij een gebruikelijke diepte van een kruipruimte van 0,7 m beneden vloerpeil). Overigens blijken van bezochte woningen in Surhuisterveen de kruipruimten relatief diep, tussen de 0,7 en 1,0 m beneden vloerpeil, zie paragraaf 3.1.
Figuur 13. Algemeen voorkomende richtlijn voor de ontwatering bij woningen met kruipruimtes gebouwd voor 1992. 19
7.3. Wegcunet Het wegcunet is opgevuld met grof zand. Het is aannemelijk dat dit zand een hogere doorlatendheid heeft dan het oorspronkelijke zand van het wegcunet. Dit betekent dat relatief gemakkelijk water door het wegcunet kan stromen. Een mogelijke verklaring voor de hoge grondwaterstanden die worden ervaren door bewoners kan zijn dat er sprake is van een hydraulisch contact (een kortsluiting) tussen het wegcunet en het oppervlaktewater bij de Havenstraat, ter hoogte van de pompput en het lozingspunt van het HWA. Dan zou oppervlaktewater mogelijk kunnen infiltreren in het goed doorlatende, grofzandige wegcunet. Het waterpeil bedraagt NAP +0,25 m (winterpeil) en NAP +0,1 m (zomerpeil). Het grondwaterpeil in het wegcunet langs de Gedempte Vaart zou dan hiermee vergelijkbaar zijn. Dit is nu niet bekend. Dit is te verifiëren door grondwaterstandsmetingen langs de Gedempte Vaart te doen. Indien inderdaad sprake is van een dergelijk hydraulisch contact met het oppervlaktewaterpeil in de Havenstraat, en het grondwaterpeil in het wegcunet van de Gedempte Vaart als gevolg hiervan vergelijkbaar is met het oppervlaktewaterpeil, dan is de grondwaterstand ter hoogte van de Gedempte Vaart gestegen. Dit resulteert dan in een ontwatering die vergelijkbaar is met de drooglegging. Oftewel: een grondwaterstand die vergelijkbaar is met het oppervlaktewaterpeil.
De drooglegging is het verschil tussen het maaiveld en de oppervlaktewaterpeil. De drooglegging in het westelijk deel, bij een winterpeil van NAP +0,1 m bedraagt circa 1,1 à 1,3 m. De drooglegging in het oostelijke deel, met een waterpeil van NAP -0,6 m, bedraagt circa 1,8 à 2,0 m. Uit de recente grondwaterstandsmetingen van de peilbuis in de Gedempte Vaart blijkt dat het grondwaterpeil in een natte winterperiode beduidend hoger staat dan het oppervlaktewaterpeil, zie paragraaf 2.5. Bovenstaande hypothese (uit het concept-rapport) is daarmee niet meer aannemelijk.
20
7.4. Kelders en grondwaterstand In de bezochte woningen was met name sprake van een natte kelder. De meeste kelders zijn zo’n 2 m diep. Gelet op de drooglegging (afstand maaiveld tot oppervlaktewaterpeil) en de opbolling betekent dit dat, ook vóór de reconstructie werkzaamheden, de kelders in ieder geval met de keldervloer en de onderkant van de keldervloeren in het grondwater staan. Dit is hieronder toegelicht Westelijk deel Gedempte Vaart Het is aannemelijk dat in het westelijke deel van de Gedempte Vaart ook voorafgaand aan de reconstructie kelders periodiek in het grondwater stonden, om de volgende redenen: - Verwacht wordt dat het grondwaterpeil in de winter minimaal gelijk of hoger komt dan het oppervlaktewaterpeil. - Het winterpeil is niet veranderd. - De oude riolering zat in het westelijk deel ongeveer 1 m beneden maaiveld. Mocht deze in het verleden drainerend geweest zijn, dan nog zou dit niet de grondwaterstanden dermate verlaagd kunnen hebben tot beneden de keldervloeren. - Indien het oude riool toch ’s winters in natte perioden tijdelijk gedraineerd zou hebben (dit is niet uit te sluiten), dan nog zou het grondwaterpeil grofweg 1 meter boven de keldervloer zitten, waarbij circa de onderste meter van de kelderwanden in het grondwater zouden staan.
Oostelijk deel Gedempte Vaart In het oostelijk deel van de Gedempte Vaart nam de diepte van de oude riolering geleidelijk (in oostelijke richting) toe tot NAP -0,74 m, dus tot beneden het polderpeil van NAP -0,60 m, zie ook paragraaf 5.2. Indien deze oude riolering lek was en een drainerende werking zou hebben, zou de grondwaterstand in de winterperiode onder invloed staan van dit lekke riool. Omdat rioolinspecties en grondwaterstandsmetingen in de winterperiode ontbreken, is het onduidelijk of en in hoeverre sprake was van een drainerend riool in het oostelijk deel van de Gedempte Vaart. Ook met een drainerend riool zou, door een zekere opbolling in natte winterperiodes en kelders van circa 2 m diepte, dit betekenen dit dat het aannemelijk is dat de kelders ook vóór de reconstructie in ieder geval met de keldervloer en de onderkant van de keldervloeren in het grondwater stonden. Jan Binneslaan Het is mogelijk dat door het relinen van het riool de grondwaterstand in deze omgeving in de winter is gestegen, zie ook paragraaf 7.2. Het is aannemelijk dat door het relinen er vochtproblemen zijn ontstaan bij diepe, lekke kelders of bij (zeer) diepe kruipruimtes. Situatie na rioolvervanging Uit de recente grondwaterstandsmetingen van de peilbuis in de Gedempte Vaart, nabij de Havenstraat, blijkt dat het grondwaterpeil in natte winterperioden tijdelijk zeer hoog staat.
Het is aannemelijk dat in de huidige situatie ook bij de woningen in natte winterperiodes tijdelijk zeer hoge grondwaterstanden voorkomen. Het is onduidelijk in hoeverre deze hoge grondwaterstanden voor de rioolvervanging al voorkwamen.
21
8. Beantwoording van de vragen 8.1. Hoofdvragen 1. Heeft de gemeente bij de voorbereiding van de reconstructie van de Gedempte Vaart de juiste processtappen doorlopen als het gaat om grondwater? De gemeente heeft een bodemonderzoek laten uitvoeren. Hieruit is gebleken dat in het oostelijk deel van de Gedempte Vaart sprake is van een veenlaag. Ter hoogte van de Havenstraat en ten westen hiervan is deze veenlaag niet meer aanwezig. De oude riolering lag dieper dan deze veenlaag, op de stabiele zandondergrond. Daarom is het aannemelijk dat de oude riolering weinig rioollekkages had als gevolg van lokale verzakkingen. Daarnaast waren de aangetroffen grondwaterstanden ten tijde van het bodemonderzoek lager dan de diepteligging van de riolering. De aangetroffen grondwaterstanden varieerden tussen de 1,5 en 1,9 m beneden maaiveld. De drooglegging in het westelijk deel, bij een winterpeil van NAP +0,1 m bedraagt circa 1,1 à 1,3 m. De drooglegging in het oostelijke deel, met een waterpeil van NAP 0,6 m, bedraagt circa 1,8 à 2,0 m. Er is een beperkte rioolinspecties uitgevoerd, waaruit niet gebleken is dat sprake is van lekkages en instroom van grondwater. Op basis van deze gegevens waren er op voorhand geen aanwijzingen dat het oude riool in de Gedempte Vaart drainerend zou werken op de grondwaterstanden.
Voor de Gedempte Vaart was een grootschalige reconstructie gepland, met complete vervanging van het gemengde riool door aanleg van een vuilwaterriool en een regenwaterriool. Omdat er op voorhand geen aanwijzingen ware dat het oude riool drainerend zou kunnen werken, en het oude riool bovendien vervangen zou worden, is het niet ongebruikelijk om rioolinspecties achterwege te laten. Door de gemeente zijn de gebruikelijke stappen doorlopen. Er waren op voorhand geen aanwijzingen dat het oude riool in de Gedempte Vaart drainerend zou kunnen werken op de grondwaterstanden en dat de werkzaamheden zouden kunnen leiden tot grondwateroverlast bij de aanwonenden. Het is overigens niet uit te sluiten dat er rioollekkages in het oude riool aanwezig waren, zie ook paragraaf 5.3. Het is daarom eveneens niet uitgesloten dat in natte winterperioden het oude riool lokaal en tijdelijk drainerend werkte. Door het ontbreken van rioolinspectiegegevens en grondwatermetingen in de winterperiode is dit niet meer vast te stellen. Bij de Jan Binneslaan waren er wel aanwijzingen dat er sprake was van een mogelijk drainerend riool. Ondanks dat sprake is van een preventieve relining, is het mogelijk dat door het relinen de grondwaterstand ter plaatse zou gaan stijgen.
Voor de reconstructie is niet onderzocht in hoeverre de grondwaterstand zou kunnen gaan stijgen, en of een dergelijke stijging tot problemen zou kunnen leiden. Dit is wel gebruikelijk. Overigens zou de grondwaterstand ongeveer met 1 meter moeten stijgen voordat dit tot natte kruipruimtes zou leiden. Het was daarom op voorhand nauwelijks te verwachten dat dit zou
22
gebeuren. Voor lekke kelders langs de Jan Binneslaan geldt, afhankelijk van kelderdiepte of de diepte van de lekkages in de keldermuren, dat ook een geringere stijging van de grondwaterstand kan leiden tot een natte kelder. 2. Heeft de gemeente bij de uitvoering van de reconstructie van de Gedempte Vaart de openbare ruimte goed ingericht als het gaat om grondwater? De Gedempte Vaart en de Havenstraat is op een gebruikelijke manier ingericht. Het rioolcunet en wegcunet is vergraven, waarbij een groot deel van de verwijderde grond is vervangen door nieuw (grof) zand. Er is geen drainage aangelegd in het rioolcunet. Er waren op voorhand ook geen aanwijzingen dat dit nodig was, zie beantwoording vraag 1. Ten aanzien van de verharding geldt dat deze in het algemeen wat is toegenomen door de vervanging van de hoofdrijbaan, fietspad en trottoir. Het hemelwater dat op deze verharding valt, wordt via een hemelwaterriool afgevoerd. Er zijn geen extra infiltratiemogelijkheden voor regenwater naar het wegcunet ontstaan. 3. Zijn bij de reconstructie werkzaamheden uitgevoerd en/of nagelaten die van invloed zijn geweest op de grondwater in het gebied? Via verschillende manieren is nagegaan of op voorhand verwacht kon worden of de rioolvervanging zou kunnen leiden tot een stijging van de grondwaterstand.
Op basis van de beschikbare gegevens was dit op voorhand niet te verwachten, met uitzondering van de Jan Binneslaan, zie beantwoording vraag 1. Het is daarom begrijpelijk dat er met de reconstructie geen drainage is aangelegd. Bij de Jan Binneslaan is het mogelijk dat de grondwaterstanden zijn gestegen. Hier is het oude riool gerelined, waarbij het mogelijk is dat dit oude riool drainerend heeft gewerkt. De aanleg van een drainage had deze (waarschijnlijke) stijging van de grondwaterstanden kunnen voorkomen. Op één locatie langs de Gedempte Vaart is sinds het najaar van 2022 een peilbuis aanwezig, als onderdeel van het gemeentelijke grondwatermeetnet. Hieruit blijkt dat ter plaatse in natte winterperioden zeer hoge grondwaterstanden voorkomen. Hoewel de grondwatersituatie voorafgaand aan de reconstructiewerkzaamheden niet bekend was, is inmiddels duidelijk geworden dat de grondwaterstanden ter hoogte van de Gedempte Vaart nu periodiek te hoog staat.
8.2. Overige vragen 1. Ging van de oude riolering die vervangen is een drainerende werking uit en zo ja, is deze drainerende werking van invloed geweest op de grondwaterstand? Er is niet gebleken dat de oude riolering in de Gedempte Vaart een drainerende werking had. Het is overigens niet uit te sluiten dat er rioollekkages in het oude riool aanwezig
23
waren, zie ook paragraaf 5.3. Het is daarom eveneens niet uitgesloten dat in natte winterperioden het oude riool lokaal en tijdelijk drainerend werkte. Er is echter te weinig informatie over de grondwaterstanden en de staat van de oude riolering beschikbaar om dit vast te kunnen stellen. Het is mogelijk dat het oude riool in de Jan Binneslaan een drainerende werking had, waardoor ter plaatse sprake was van een verlaagde grondwaterstand. 2. Indien het antwoord op vraag 1 ja luidt, hoe ver reikte de invloed van deze drainerende werking? Werden de percelen van particulieren hierdoor beïnvloed? Dit is zonder verder detailinformatie van de bodemopbouw niet te beantwoorden. In doorlatende gronden reikt deze invloed verder dan in slecht doorlatende grond zoals leem. 3. Is bij de reconstructie (voldoende) rekening gehouden met de toenemende regenval door klimaatverandering en de drainerende werking van de oude riolering door (preventieve) maatregelen te nemen om een structurele verandering van de grondwaterstand/overlast te voorkomen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen? Er is een hemelwaterriool aangelegd die het hemelwater van het verhard oppervlak van de Gedempte Vaart, inclusief fietspad en stoep, grotendeels afvoert naar het oppervlaktewater, zie ook paragraaf 6.1. Dit regenwater infiltreert dus niet naar het grondwater.
Door de reconstructie is het verhard oppervlak in het algemeen iets toegenomen door een bredere stoep/fietsstrook. Dit zijn beperkte veranderingen die nauwelijks invloed hebben op de grondwaterstanden ter plekke. Toenemende regenval door klimaatverandering heeft door de werkzaamheden dan ook geen invloed op de grondwaterstand ter plaatse. Er is daarnaast tijdens het bezoek op 24 februari 2022 niet gebleken dat door de reconstructie regenwater van het openbaar terrein (Gedempte Vaart + fietspad + stoep) naar het particuliere terrein afstroomt. Wel kan door de toenemende regenval lokaal, op de particuliere percelen, overlast ontstaan door de regen. 4. Indien het antwoord op vraag 3 ja luidt, zijn de genomen maatregelen voldoende geweest om een structurele verandering van de grondwaterstand/overlast te voorkomen/beperken, dan wel mocht op voorhand aangenomen worden dat de maatregelen afdoende zouden zijn? -5. Indien het antwoord op vraag 3 nee luidt, welke maatregelen hadden genomen kunnen worden om een structurele verandering van de grondwaterstand/overlast te voorkomen/beperken? De toenemende regenval door klimaatverandering zal nauwelijks invloed hebben op de grondwatersituatie van de Gedempte Vaart en de Jan Binneslaan. 6.
Is sprake van een structurele verandering van de grondwaterstand sinds de reconstructie? Zo ja, welke verandering? Wegens het ontbreken van meetgegevens van grondwaterstanden voor en na de reconstructie, in combinatie met het ontbreken van rioolinspecties is deze vraag niet eenduidig te beantwoorden. 24
Het is wel aannemelijk dat bij de Jan Binneslaan de grondwaterstand in de winter is gestegen. 7. Heeft de gemeente voorafgaand aan de reconstructie zichzelf voldoende inzicht verschaft in de situatie en grondwaterstand van dat moment? Zie antwoord op de 1e hoofdvraag. Er was op voorhand geen aanleiding om te veronderstellen dat de oude riolering een drainerende werking zou hebben. Een uitzondering betreft het relinen van het diepe riool in de Jan Binneslaan. Doordat dit riool dieper lag dan de grondwaterstand, had verondersteld kunnen worden dat door het relinen de grondwaterstand zou gaan stijgen. Bovenstaande betekent overigens niet dat er geen rioollekkages in het oude riool aanwezig waren. Door het ontbreken van rioolinspectiegegevens en grondwatermetingen in de winterperiode is dit echter niet meer vast te stellen. 8. Welke gebreken/overlast zijn er na de reconstructie geconstateerd bij de bewoners? Uit de bezoeken aan diverse woningen op 24 februari 2022 is gebleken dat de overlast betrekking heeft op natte kelders en natte kruipruimtes. Daarnaast zijn bij de woningen scheuren zichtbaar in de gevels. Deze scheuren waren ook voor de reconstructie al aanwezig, blijkens de rapporten van de vooropnames. Het is niet duidelijk of er een toename van het aantal scheuren is opgetreden, dan wel dat de scheuren groter zijn geworden. 9.
Zijn de geconstateerde gebreken/overlast veroorzaakt door een structurele verandering van de grondwaterstand, dan wel is de grondwaterstand van invloed op de gebreken/overlast? Onderstaand antwoord gaat over water in de kelders en kruipruimtes, niet over de aanwezige scheuren in de woningen. Het is zeer aannemelijk dat het water in de kelders en in de kruipruimtes veroorzaakt wordt door hoge grondwaterstanden ter plaatse. Echter, of dit komt door een verandering van de grondwaterstanden als gevolg van de reconstructie is niet goed te beantwoorden. Het is aannemelijk dat met name in het westelijk deel van de Gedempte Vaart ook voor de reconstructiewerkzaamheden kelders reeds periodiek in het grondwater stonden, zie paragraaf 7.4. Voor de woningen langs de Jan Binnesweg is het aannemelijk dat, bij diepe kruipruimtes of lekke kelders de wateroverlast is veroorzaakt door het relinen van het riool.
10. Indien het antwoord van vraag 6 ja luidt, hadden bij de reconstructie maatregelen genomen kunnen worden op voornoemde gebreken/overlast te voorkomen/beperken? Bij de Jan Binneslaan had de aanleg van drainage de aangetroffen overlast kunnen voorkomen/beperken. 11. Heeft de gemeente in lijn gehandeld met haar eigen Gemeentelijk Rioleringsplan 20162021? 25
In het GRP is aangegeven dat daar waar nodig (preventief) drainagesystemen worden aangelegd in combinatie met rioolvervangingen en of andere werkzaamheden in de openbare ruimte. In de bijlage van het GRP is aangegeven dat de gemeente cunetdrainage meelegt bij rioolvervanging als dit een positief effect heeft op het beperken van overlast of als de te vervangen riolering een drainerende werking heeft. Op voorhand was niet bekend dat langs de Gedempte Vaart overlast door hoge grondwaterstanden werd ervaren. Daarnaast was het in de voorbereiding niet aannemelijk om te veronderstellen dat de te vervangen riolering een drainerende werking zou hebben. De gemeente heeft daarmee in lijn gehandeld met haar eigen GRP. Voor het relinen van het oude riool in de Jan Binneslaan is het antwoord minder eenduidig. Hier is het mogelijk dat het oude riool drainerend werkte. Vanuit dat oogpunt zou een drainage aangelegd moeten zijn. Het is echter niet duidelijk of de overlast beperkt zou worden omdat de grondwaterstand ongeveer 1 meter zou moeten stijgen voordat overlast in kruipruimtes verwacht mag worden. 12. Welke maatregelen kunnen nu genomen worden om de structurele verandering van de grondwaterstand en/of de gebreken/overlast te stoppen/verminderen? Ten aanzien van de lekke kelders ligt een bouwkundige maatregel voor de hand: het waterdicht maken van de keldervloeren en/of keldermuren.
Ten aanzien van natte kruipruimtes zijn er twee oplossingsrichtingen: a. Het aanvullen/ophogen van de kruipruimtebodem, indien sprake is van een diepe kruipruimte. b. De aanleg van drainage nabij de woning om daarmee te hoge grondwaterstanden tegen te gaan. Uit de recente grondwaterstandsmetingen blijkt dat ter hoogte van de Gedempte Vaart periodiek zeer hoge grondwaterstanden voorkomen. Aanleg van drainage in de Gedempte Vaart voorkomt deze te hoge grondwaterstanden. 13. Is de ligging en aard van de putdeksels in de weg veranderd na de reconstructie ten opzichte van de situatie voor de reconstructie? Deze vraag valt buiten de scoop van dit onderzoek 14. Is de grondwaterstand van invloed op de trillingen die bewoners ervaren door verkeer dat met de banden over de putdeksels rijdt? Deze vraag valt buiten de scoop van dit onderzoek 15. Is de grondwaterstand van invloed op de scheurvorming en verzakkingen van woningen van de buurtbewoners? In het gebied komt lokaal veen voor. Een verlaging van de grondwaterstanden leidt tot lokaal versnelde maaivelddaling door veenoxidatie. Het is daarom aannemelijk dat er lokale verschilzettingen en verschillen in maaivelddalingen zijn opgetreden als gevolg van het wisselend voorkomen van de veenlaag. Dit kan leiden tot scheurvorming en verzakkingen van woningen indien de woningen te ondiep zijn gefundeerd. Uit de bouwtekeningen is gebleken 26
dat de woningen op staal zijn gefundeerd. Het is aannemelijk dat ten tijde van de bouw van de woningen de veenlaag is vergraven en de woningen op de onderliggende zandlaag zijn gefundeerd. Dit zou in principe dan niet moeten leiden tot scheurvorming. De ouderdom van de bebouwing langs de Gedempte Vaart is sterk wisselend. Een groot deel is gebouwd in de periode voor 1940 en in de naoorlogse periode tot 1970, zie figuur 3 in paragraaf 2.2. Van woningen met deze ouderdom is het niet uitzonderlijk dat er enige scheurvorming heeft opgetreden.
27
9. Hoe verder? 9.1. Grondwateroverlast Het is duidelijk dat diverse bewoners langs de Gedempte Vaart sinds de reconstructie overlast ervaren door hoge grondwaterstanden in kelders en kruipruimtes. Overigens stonden de diepe kelders ook voor de reconstructie in natte perioden in de winter al in het grondwater. Uit het voorliggende onderzoek is niet gebleken dat het oude riool drainerend werkte, behalve in de Jan Binneslaan. Het is overigens niet uit te sluiten dat er rioollekkages in het oude riool aanwezig waren. In een wob-besluit uit 2019 heeft de gemeente aangegeven “dat de staat van de riolering voor de reconstructie matig was. Daardoor kon er mogelijk grondwater de riolering inlopen”. Het is daarom niet uitgesloten dat in natte winterperioden het oude riool lokaal en tijdelijk drainerend werkte. Door het ontbreken van rioolinspectiegegevens en grondwatermetingen in de winterperiode is dit niet meer vast te stellen. De recente grondwaterstandsmetingen tonen zeer hoge grondwaterstand in de Gedempte Vaart (in het wegcunet) aan. Deze zeer hoge grondwaterstanden passen bij het beeld van de klachten van de bewoners.
9.2. Advies 9.2.1. Vervolg Gedempte Vaart Ons advies is om een aanvullend grondwateronderzoek uit te voeren om de huidige relatie tussen de grondwatersituatie in het wegcunet in de Gedempte Vaart en aangrenzende woningen te bepalen. Hiervoor adviseren we om enkele boringen en meetpunten langs het tracé in het wegcunet te plaatsen, in combinatie met enkele boringen en representatieve meetpunten op het particuliere terrein. Hiermee ontstaat dan enkele korte dwarsraaien. Op basis van deze resultaten (grondwaterstanden en bodemopbouw) is te bepalen of en in hoeverre een drainage in de straat kan bijdragen aan het verminderen van de grondwateroverlast bij de woningen van de aangrenzende bewoners.
9.2.2. Algemeen advies Een algemeen advies is om voorafgaand aan een rioolvervanging de grondwaterstanden in de winterperiode te monitoren, en om rioolinspecties in de winterperiode uit te voeren. Hiermee wordt duidelijkheid verkregen in de eventueel drainerende werking van het te vervangen riool.
28
Bijlagen
29
Johan Bouma Van: Verzonden: Aan: CC: Onderwerp: Bijlagen:
info@vandermeerjuridischadvies.nl zaterdag 26 november 2022 17:35 Johan Bouma 'Nils Kappenburg' BZ338.220929.conceptrapport met opmerkingen OvdM.zip BZ338.220929.conceptrapport met opmerkingen OvdM.zip; Isohypsenkaart.png