01 - Bijlage 4 - 21-327 - Bylage 2 by Beäntwurding skriftlike fragen FNP
Tekst van het document
1 november 2018
Informatieblad grondwater (Bijlage bij bewonersbrief d.d. 1 november 2018 Gedempte Vaart Surhuisterveen)
Zorgplicht Grondwater In Nederland is sinds 2009 de Waterwet van kracht. In artikel 3.6 van deze wet is de grondwaterzorgplicht van de Nederlandse gemeenten beschreven. Maar wat houdt die “zorgplicht” precies in? En welke verantwoordelijkheden hebben andere overheden en particulieren? In dit informatieblad vindt u meer achtergronden over het grondwatersysteem, verantwoordelijkheden van overheden en particulieren en tips voor het oplossen van overlast.
Wat is grondwater? Grondwater is al het water dat zich onder het grondoppervlak bevindt. Het grondwater wordt vooral aangevuld door regenwater dat langzaam tussen de grondkorrels naar beneden zakt. De hoogte van de grondwaterstand (grondwaterpeil) kan gemakkelijk gevonden worden door een gat in de grond te graven of te boren. Op het niveau waar er water in het gat blijft staan, ligt het grondwaterpeil. Grondwater staat in verbinding met het oppervlaktewater in sloten en vijvers. Teveel aan grondwater stroom over het algemeen weg naar het oppervlaktewater. Op deze manier kan het grondwaterpeil ook beïnvloed worden. Door watergangen te graven en het oppervlaktewater hieruit weg te pompen, kan de grondwaterstand in veel gevallen verlaagd worden. In sommige gevallen komen echter ook ondoordringbare lagen in de grond voor en stroomt het grondwater slecht weg. In deze gevallen kan de grondwaterstand hoger zijn dan in de omgeving.
Wie gaat waar over? In Nederland zijn de verantwoordelijkheden rond grondwater verdeeld over meerdere betrokken partijen. De gemeente is verantwoordelijk voor grondwater in het openbaar bebouwd gebied (openbare weg, groenvoorzieningen, etc.). Waterschappen regelen het peil van het oppervlaktewater, dit is namelijk sterk van invloed op het grondwater. Provincies gaan over de voorraad van het grondwater in de regio en de bescherming van drinkwatergebieden. Op particulier terrein heeft de eigenaar zelf een aantal verantwoordelijkheden. Zo moet de eigenaar ervoor zorgen dat een kelder waterdicht is als deze als verblijfsruimte gebruikt wordt. Hier kan de vergelijking gemaakt worden met het dak van een huis. Daarvan moet de woningeigenaar ook zelf zorgen dat het waterdicht is. Overigens is het niet verplicht om een kelder waterdicht te maken als deze niet als verblijfsruimte wordt gebruikt. Daarnaast is de perceeleigenaar zelf verantwoordelijk voor het grondwater op eigen terrein en moet zelf voor eventuele maatregelen zorgen. Als er bijvoorbeeld slecht doorlatende grond in een tuin ligt, wordt er water in de tuin vastgehouden en kan er lokaal grondwateroverlast ontstaan. Beter doorlaatbare grond kan dan het probleem oplossen. De gemeente moet het grondwater in de openbare ruimte wel zodanig beheersen dat particulieren daar op eigen terrein geen hinder van ondervinden.
Wat doet de gemeente het gebied van grondwater? Hoewel er verschillende overheden over grondwater gaan, heeft de gemeente een loketfunctie. Dat betekent dat burgers met vragen of overlast altijd bij de gemeente terecht kunnen. De gemeente
zorgt voor voorlichting over grondwater en als dit nodig is, stemt zij problemen af met het waterschap of de provincie. Mensen hoeven niet zelf het waterschap of de provincie te benaderen voor informatie of oplossingen. Naast informatievoorziening en coördinatie met andere overheden onderzoekt de gemeente situaties waar grondwateroverlast een structureel probleem is. Met “structureel” wordt bedoeld dat de overlast omvangrijk is en langdurig moet optreden en dat de situatie niet eenmalig is. Als een probleem structureel is, heeft de gemeente een inspanningsverplichting om de situatie met maatregelen te verbeteren. Dit betekent dat de gemeente haar best moet doen, maar omdat grondwater een grillig karakter heeft, kan zij echter niets garanderen. Ook moet de gemeente beoordelen of maatregelen kosteneffectief zijn. Het is niet de bedoeling dat elk grondwaterprobleem tegen elke prijs wordt opgelost. De gemeente wil voorkomen dat er in de toekomst grondwaterproblemen ontstaan. Daarom wordt er toezicht gehouden op het bouw- en woonrijp maken van nieuwe woonwijken. Daarbij wordt goed onderzocht of er voldoende sloten in het gebied zijn, of er goed doorlatende grond wordt gebruikt en of de juiste bouwmethodes worden toegepast.
Praktijksituaties en tips Grondwateroverlast in de tuin Grondwateroverlast in de tuin uit zich vaak doordat er water in de tuin blijft staan. Het kan zijn dat bomen en planten slecht groeien doordat het te nat is, het gazon voelt sponzig aan als er op gelopen wordt. Deze vorm van wateroverlast is vaak het gevolg van slecht doorlatende grond in de tuin. Ook kan het zijn dat de tuin verzakt is ten opzichte van de omgeving. Deze situatie kan verholpen worden door de tuin op te hogen met zand of goed doorlatende aarde. Ook kan de situatie verbeterd worden door de slecht doorlatende grond in de tuin weg te halen en te vervangen door zand of goed doorlatende aarde. Afhankelijk van de afvoermogelijkheden (naastgelegen sloten of gemeentelijke drainage) kan het een zinvolle optie zijn om drainage aan te leggen in de tuin. Grondwater in kelders en kruipruimtes Perceeleigenaren zijn van oudsher zelf verantwoordelijk voor de staat van de eigen woning of het eigen bedrijfspand. Voorschriften over gezondheid, bruikbaarheid en veiligheid zijn vastgelegd in het Nederlands Bouwbesluit (2012). Hierin zijn geen eisen gesteld aan de vochtdichtheid van kelders die als opslagruimte of loze ruimte wordt gebruikt. Een kelder hoeft in deze situaties niet noodzakelijkerwijs waterdicht te zijn.
Dit is anders als een kelder als verblijfsruimte wordt gebruikt, bijvoorbeeld als slaapkamer, badkamer of keuken. In deze situaties vereist het bouwbesluit (artikel 3.26) wel dat de kelder waterdicht is. Een natte kruipruimte hoeft in principe ook geen probleem te zijn, maar kan wel voor problemen zorgen bij houten vloeren. Als de luchtvochtigheid in de kruipruimte hoog is, kan er damp in de vloer trekken. Ook kunnen er gezondheidsrisico’s ontstaan als er vocht omhoog trekt in de wanden van de woning. Mogelijke maatregelen die problemen kunnen verhelpen zijn bijvoorbeeld vloerisolatie of het ophogen van de bodem met schelpen of zand. Maar ook kan gedacht worden aan de verbetering van de ventilatie in de kruipruimte of de aanleg van drainage om het huis. Buitenshuis kan het ook
helpen als de bestrating zo gelegd wordt dat het regenwater wegloopt van het huis en niet er naartoe. De verantwoordelijkheid voor verbetering van kelders en kruipruimtes ligt wel bij de perceeleigenaar. Wie een waterdichte kelder of een drogere kruipruimte wil hebben, zal zelf bouwkundige maatregelen moeten nemen. Effecten bij rioolvervanging In sommige situaties kunnen veranderingen in de omgeving ook zorgen voor meer grondwater op particuliere percelen. Vervanging van oude riolering is daar een voorbeeld van. Oude riolen zijn vaak niet meer waterdicht en als de grondwaterstand hoger is dan de ligging van de rioolbuis, loopt er grondwater weg in de riolering. De riolering werkt dan als drain en verlaagt lokaal de natuurlijke grondwaterstand. Deze situatie is ongewenst omdat er schoon grondwater afgevoerd wordt naar de rioolwaterzuivering van het waterschap. Dit zorgt voor meer energieverbruik en hogere kosten op de zuivering. Na de aanleg van nieuwe (waterdichte) riolering herstelt de natuurlijk grondwaterstand in de omgeving. Dit kan echter een hoger niveau hebben als de keldervloer, die tot dan toe droog werd gehouden door de lekke riolering. Een dergelijke rioolvervanging brengt dan aan het licht dat een kelder niet waterdicht is. Dit betekent echter niet dat grondwaterstand in de omgeving plotseling hoger is dan normaal.
De grondwaterstand in de omgeving van de riolering gaat juist terug naar normaal.