CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

01 - Bijlage 2 - Haalbaarheidsonderzoek Flexwonen

Informatiecarrousel 12 september 2024, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Presentatie Haalbaarheidsonderzoek Flexwonen22.311 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

procedure te volgen. Om hier gebruik van te maken moet je als gemeente wel aangemeld zijn. Dit is de gemeente Achtkarspelen nu nog niet. De doorlooptijd is gemiddeld drie maanden (ca. 12 weken). Omgevingswet: invoering van de BOPA De huidige kruimellijst zal in de nieuwe Omgevingswet komen te vervallen. Onder de nieuwe Omgevingswet zal voor alle afwijkingen van het bestemmingsplan de reguliere procedure de standaard worden. Een gemeente kan via de Omgevingswet ervoor kiezen om de regels uit de huidige kruimellijst geheel of gedeeltelijk als afwijkingsregels in het omgevingsplan op te nemen. Het bestemmingsplan wordt in de Omgevingswet vervangen voor het omgevingsplan. Hoe de kruimellijst wordt verwerkt zal in de praktijk moeten blijken en is aan de gemeentes. Onder de Omgevingswet zal voor nieuwe ontwikkelingen die afwijken van het omgevingsplan (OP) en niet vergunningsvrij zijn een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) worden aangevraagd. Op langere termijn zal een wijziging van het Omgevingsplan moeten worden gedaan om de ontwikkeling permanent toe te staan. De doorlooptijd zal onder de Omgevingswet in basis acht weken worden, tenzij er bezwaren zijn. Dan komt een verlengde procedure van 24 weken op gang. Deze is vergelijkbaar met de huidige regelgeving. (bron: De kruimelregeling onder de Omgevingswet – Omgevingsweb)

27

JURIDISCH EN PROCEDUREEL TOELICHTING Bij invoering omgevingswet versnelling minimaal De op de pagina hiervoor beschreven verandering van wetgeving naar de Omgevingswet per 1 januari 2024 heeft gevolgen voor de procedurele snelheid waarmee flexwoningen kunnen worden geplaatst. We hebben in gesprekken met medewerkers van de gemeente Achtkarspelen en SWA vastgesteld dat er veel weerstand wordt verwacht op beide locaties die op het oog zijn voor flexwonen (Buitenpost en Kootstertille), zie ook pagina 20. Met deze verwachting zal het doorlopen van een BOPA-procedure van acht weken niet mogelijk zijn en zal er tot 24 weken doorlooptijd zijn, gelijk aan een wijziging van het omgevingsplan (OP) zoals ook voor permanente nieuwbouw moet worden doorlopen. De versnelling op procedureel vlak van het realiseren van flexwoningen ten opzichte van reguliere, permanente woningen wordt hiermee, bij de verwachte weerstand, geminimaliseerd of gaat zelfs volledig verloren. Reguliere onderzoeken ook bij flexwonen veelal nodig Net als bij reguliere nieuwbouwontwikkelingen is het belangrijk dat alle ruimtelijke en juridische verplichte onderzoeken worden uitgevoerd (bijv. geluid, water, natuur, archeologie, MERbeoordeling, etc.).

Om snelheid te behouden, is het wenselijk dat er vanuit gemeente en, waar nodig, ontwikkelaar (in dit geval SWA) één team wordt aangesteld om de onderzoeken te laten uitvoeren en inhoudelijk en juridisch te onderbouwen. Dit vraagt commitment van beide partijen om hier mankracht voor vrij te maken. Door voor één team te kiezen kan efficiënter gewerkt worden en kunnen zaken in samenhang worden beoordeeld. Dit scheelt tijd.

Ook kan er door het team onderzocht worden of op sommige punten voor het flexwonen-project afgeweken kan worden van de gehanteerde regelgeving of dat hier soepeler mee omgegaan kan worden. Het gaat dan om bijvoorbeeld de zelf vastgestelde welstandseisen. De eigen vrije regelruimte kan hierin worden opgezocht, waarbij het voorzien van een prettig en veilig woonklimaat natuurlijk buiten kijf staat. De mate waarin kan worden afgeweken is daarmee niet zeer groot en alleen van toepassing bij een exploitatietermijn van maximaal 15 jaar. Erfpachtconstructie heeft voorkeur voor verrekening grondkosten Voor de ontwikkeling van flexwoningen in Achtkarspelen is er sprake van een eigenaar van de grond (gemeente Achtkarspelen) en een ontwikkelende partij (SWA). Wanneer er een verschil is tussen de eigenaar van de grond en de ontwikkelende partij is het belangrijk goed vast te leggen hoe om te gaan met eigendom en opstallen. Hierin zijn vier opties mogelijk: 1. De grond wordt verkocht aan de ontwikkelende partij. Dit is bij reguliere ontwikkelingen de meest voor de hand liggende keuze. Bij flexwoningen is dit echter minder wenselijk. De exploitatie is vastgesteld op een tijdelijke termijn, waarna de grond wellicht niet meer voor wonen gebruikt mag worden. 2. De grond wordt in bruikleen gegeven aan de ontwikkelende partij.

Hierbij staat er geen financiële vergoeding (met uitzondering van onkosten) tegenover het gebruik van de grond door de ontwikkelende partij. Wanneer de ontwikkelende partij opstallen, in dit geval flexwoningen, plaatst op de grond worden deze automatisch juridisch

gezien eigendom van de eigenaar van de grond, de gemeente. 3. De grond wordt verhuurd aan de ontwikkelende partij. Dit betekent dat er een financiële vergoeding gevraagd wordt voor de huurperiode waarin de ontwikkelende partij gebruik maakt van de grond. Een voordeel is dat de eigenaar van de grond hiermee verdient aan het verhuren van de grond én dat juridisch geregeld kan worden dat de opstallen die de ontwikkelende partij plaatst ook eigendom blijven van de ontwikkelende partij, de woningcorporatie in dit geval. 4. De grond wordt in erfpacht uitgegeven aan de ontwikkelende partij. De ontwikkelende partij betaalt hierbij een canon aan de eigenaar van de grond. Daarmee staat er een financiële vergoeding tegenover het gebruik van de grond. Ook in dit geval kan juridisch geregeld worden dat de opstallen eigendom blijven van de ontwikkelende partij. Daarbij is het mogelijk om het erfpacht af te kopen wanneer de grond toch eigendom moet worden van de ontwikkelende partij, bijvoorbeeld als de opstallen, flexwoningen in dit geval, blijven staan voor langere termijn. Alle vier opties overzien, is vanuit de medewerker van afdeling Grondzaken van de gemeente Achtkarspelen de voorkeur geuit om te kiezen voor een erfpachtconstructie.

De redenen hiervoor zijn dat de gemeente ervaring heeft met dit type constructie, dat de opstallen eigendom blijven van SWA bij plaatsing en dat bij een permanent gebruik van de flexwoningen de canon kan worden afgekocht en de grond in bezit komt van SWA. Ook krijgt de gemeente op deze manier wel een vergoeding voor het gebruik van haar grond, wat zeker als zij ook kosten voor het bouw- en

28

JURIDISCH EN PROCEDUREEL TOELICHTING woonrijp maken van de grond, ook wenselijk is om dit (deels) te kunnen bekostigen. Bij daadwerkelijke verkoop van de grond gaan we voor de opzet van de businesscase uit van de agrarische grondprijs om als het ware een ondergrens en meest gunstige scenario te kunnen schetsen. Vanuit deskresearch van KAW en ervaringen van het RVO expertteam flexwonen raden we dit aan. Daarbij stellen we in gesprek met de medewerkers van de afdelingen Grondzaken en Ruimtelijke Ordening vast dat bij verkoop van de grond aan SWA of het bepalen van de canon in een erfpachtconstructie na het bouw- en woonrijp maken van de grond een dergelijke prijs te laag zou zijn. Een exacte berekening hiervan maken moet in overleg. Flexwoningen zijn een onroerend goed Flexwoningen kunnen doorgaans gezien worden als onroerend goed. De reden hiervoor is dat onroerend goed wordt aangemerkt als “een zaak die vast is verbonden aan een welbepaald deel van het aardoppervlak”. Hoewel flexwoningen relatief gemakkelijk zijn te demonteren en verplaatsen, kan niet worden gesteld dat zij niet vast verbonden zijn met de grond. Door aansluiting van bijvoorbeeld nutsvoorzieningen zijn ze dat namelijk wel degelijk. Daarnaast zijn er toch flinke inspanning en kosten gemoeid met verplaatsing. Wanneer een flexwoning zelfvoorzienend is (bijvoorbeeld door het gebruik van een generator) en ook niet op

verdere nutsvoorzieningen is aangesloten kan deze gezien worden als roerend goed. Er is slechts een beperkt aanbod flexwoningen dat hieraan voldoet en in verband met duurzaamheid en wooncomfort raden we dit niet aan. Voor dit haalbaarheidsonderzoek merken we om deze redenen flexwoningen aan als onroerend goed. Het feit dat we flexwoningen aanmerken als onroerend goed heeft ook gevolgen voor verschillende belastingen. Hiernaast een overzicht (bron: Ministerie van BZK, toolbox versnellen tijdelijke huisvesting)

Onroerend goed WOZ en OZB

OZB betalen

Overdrachtsbelasting (OVB)

8% ✓

Verhuurdersheffing

✓ ✓

✓ ✓ Omzetbelasting (btw)

✓ ✓

Heffing als huur onder liberalisatiegrens is Aanspraak heffingsvermindering Wellicht mogelijk vrijstelling ‘tijdelijke woningen’ Vrijgesteld (en dus btw niet aftrekbaar) Btw op investeringen niet aftrekbaar Verkoop: na 2 jaar btw onbelast Herzieningsperiode: na 10 jaar

29

FINANCIERING EN ORGANISATIE

✓ Kosten en PMC’s ✓ Organisationele inzet en externe expertise ✓ Subsidies en regelingen

30 Bron: www.conceptenboulevard.nl | Startblock, modelmodel RootsNoa punt Bron: www.conceptenboulevard.nl | Optimaat,

FINANCIERING EN ORGANISATIE KOSTEN EN PMC’S

PMC 11 Type woning

Beoogde kwaliteit: per m2 niet wezenlijk goedkoper Er worden vier typen flexwoningen onderscheiden aan de hand van product-marktcombinaties (PMC’s). Voor deze PMC’s zijn maximumprijzen afgestemd bij de Rijksvastgoedbedrijf (RVB) en Aedes inkoopacties. Dit geeft een indicatie van de prijs van de woningen, afhankelijk van de PMC, die wat zeggen over omvang, woningtype en huishoudenstype. De genoemde prijzen zijn exclusief btw. Let op: dit zijn maximumprijzen. De daadwerkelijke prijzen verschillen per gekozen concept en aanbieder, de genoemde prijzen moeten dus als een inschatting worden gezien. Daarbij kan worden gesteld dat gestapelde bouw, een tijdelijke bouwkwaliteit en/of simpeler verschijningsvorm (bijvoorbeeld containerwoning) goedkoper zijn dan woningen die grondgebonden en van permanente bouwkwaliteit zijn en/of een luxere uitstraling hebben. Gezien de kenmerken die we in het hoofdstuk Bouw en kwaliteit hebben geformuleerd is de verwachting dat de voor de gemeente Achtkarspelen en SWA aantrekkelijke flexwoningen qua prijs bij het plafondbedrag in de buurt zullen zitten. Hiernaast een overzicht van de kenmerken per PMC. Naast de aanschaf van de flexwoningen komen er ook kosten kijken bij het verplaatsen van de woning. Hier lopen de inschattingen van uiteen.

De bandbreedte bevindt zich op basis van beschikbare bronnen (FinanceIdeas, 2023 en ervaringscijfers RVO expertteam flexwonen) tussen de € 15.000 tot € 25.000 per flexwoning, waarbij we uitgaan van de onderkant van deze bandbreedte. Zie voor verdere toelichting pagina 25.

Tijdelijk* Zelfstandig DAEB

Huishoudensgrootte Huurniveau Functionaliteit

PMC12 Tijdelijk* Zelfstandig DAEB

PMC13 Tijdelijk* Zelfstandig DAEB

PMC14 Tijdelijk* Zelfstandig DAEB

1-persoons

2-persoons

Gezin (klein)

Gezin (groter)

Kwaliteitskortingsgrens

Eerste aftoppingsgrens

Tweede aftoppingsgrens

Liberalisatiegrens

✓

Woon- en slaapkamer voor een- en tweepersoonshuishouden

✓

Woon- en slaapkamer voor een- en tweepersoonshuishouden

✓ ✓ ✓ ✓ ✓

Woonkamer voor een gezin Slaapkamer (2x) Keuken Badkamer Toilet

✓ ✓ ✓ ✓ ✓

Woonkamer voor een gezin Slaapkamer (2x) Keuken Badkamer Toilet

Geadviseerd bandbreedte GO in m²

15 tot 28 m²

25 tot 42 m²

43 tot 55 m²

56 tot 65 m²

Geadviseerde beukmaat

3,2 tot 5,0 m

3,5 tot 5,0 m

3,6 tot 7,6 m

4,8 tot 7,8 m

Energie

BENG

BENG

BENG

BENG

Plafondbedrag RVB

€ 62.000

€ 91.000

€ 121.000

€ 151.000

Maximumprijs Aedes

€ 75.000

€ 113.000

€ 147.000

€ 181.000

*Tijdelijk betekent in deze tabel ‘een tijdelijke woning’. Deze tijdelijke woning kan een permanente of een tijdelijke kwaliteit hebben. Daarbij zijn woningen van permanente kwaliteit doorgaans duurder in aanschaf (maar niet duurder dan de weergeven maximumprijs) dan woningen van tijdelijke kwaliteit.

31

FINANCIERING EN ORGANISATIE KOSTEN EN PMC’S

PMC 11 Type woning

In de businesscasevarianten die we opstellen voor dit onderzoek gaan we uit van PMC’s 12 en 13. Deze keuze maken we omdat deze PMC’s het best aansluiten bij de wensen en urgentie qua huisvesting in de gemeente Achtkarspelen. Er is namelijk urgentie om meer huisvesting te creëren voor statushouders in de gemeente Achtkarspelen. • Uit de gesprekken met de projectleiders huisvesting statushouders komt naar voren dat de doelgroep bestaat uit een- en tweepersoonshuishoudens én uit grotere gezinnen. • Flexwoningen lenen zich niet voor de huisvesting van grote gezinnen omdat zij doorgaans maximaal twee slaapkamers hebben. Daarom stellen we in dit model voor flexwonen voor een- en tweepersoonshuishoudens van statushouders te creëren. • PCM 11 en 12 zijn woningen voor een- en tweepersoonshuishoudens. PMC 12 sluit het best bij aan bij de gemeente Achtkarspelen omdat we zien dat PMC 11 vaker geen aparte slaapkamer heeft en PMC 12 dit vaker wel heeft. Dit was een belangrijke kwaliteitsvoorwaarde die in de gesprekken met SWA en de gemeente naar voren kwam. Vanuit de gesprekken met medewerkers van de gemeente Achtkarspelen komt ook duidelijk naar voren dat zij het belangrijk vinden dat er ook ruimte wordt gemaakt binnen een flexwonenproject voor lokale bewoners. • Het gaat dan om bijvoorbeeld starters of spoedzoekers.

Met spoedzoekers wordt dan met name gekeken naar lokale inwoners die wegens scheiding of werkgelegenheid op korte termijn een woning zoeken.

Tijdelijk* Zelfstandig DAEB

Huishoudensgrootte Huurniveau Functionaliteit

PMC12 Tijdelijk* Zelfstandig DAEB

PMC13 Tijdelijk* Zelfstandig DAEB

PMC14 Tijdelijk* Zelfstandig DAEB

1-persoons

2-persoons

Gezin (klein)

Gezin (groter)

Kwaliteitskortingsgrens

Eerste aftoppingsgrens

Tweede aftoppingsgrens

Liberalisatiegrens

✓

Woon- en slaapkamer voor een- en tweepersoonshuishouden

✓

Woon- en slaapkamer voor een- en tweepersoonshuishouden

✓ ✓ ✓ ✓ ✓

Woonkamer voor een gezin Slaapkamer (2x) Keuken Badkamer Toilet

✓ ✓ ✓ ✓ ✓

Woonkamer voor een gezin Slaapkamer (2x) Keuken Badkamer Toilet

Geadviseerd bandbreedte GO in m²

15 tot 28 m²

25 tot 42 m²

43 tot 55 m²

56 tot 65 m²

Geadviseerde beukmaat

3,2 tot 5,0 m

3,5 tot 5,0 m

3,6 tot 7,6 m

4,8 tot 7,8 m

Energie

BENG

BENG

BENG

BENG

Plafondbedrag RVB

€ 62.000

€ 91.000

€ 121.000

€ 151.000

Maximumprijs Aedes

€ 75.000

€ 113.000

€ 147.000

€ 181.000

*Tijdelijk betekent in deze tabel ‘een tijdelijke woning’. Deze tijdelijke woning kan een permanente of een tijdelijke kwaliteit hebben. Daarbij zijn woningen van permanente kwaliteit doorgaans duurder in aanschaf (maar niet duurder dan de weergeven maximumprijs) dan woningen van tijdelijke kwaliteit.

32

FINANCIERING EN ORGANISATIE KOSTEN EN PMC’S •

•

•

•

Deze doelgroepen zijn doorgaans ook kleinere huishoudens. De meeste van deze huishoudens kunnen ook met één slaapkamer bediend worden. PMC 12 sluit hier ook goed op aan. Wel is de verwachting dat deze groepen wellicht een extra slaapkamer willen, bijvoorbeeld een startend stel dat een tweede slaapkamer wenst voor gezinsuitbreiding of een gescheiden ouder die ook een slaapkamer wil voor een kind dat deels bij hem/haar inwoont. Om bovenstaande reden hebben we ook een variant gemaakt waarbij een aandeel PMC 13 woning wordt opgenomen. Dit zijn woningen die onder de tweede aftoppingsgrens vallen en twee slaapkamers hebben. Een klein gezin zou hier dus ook in kunnen wonen. De verdeling tussen PMC 12- en PMC 13-woningen is voorgesteld op respectievelijk twee derde en een derde van het totaal aantal woningen. We hebben hiervoor gekozen naar aanleiding van gesprekken met medewerkers van de gemeente en SWA, waarin naar voren komt dat de urgentie voor statushouders zodanig is dat huisvesting voor deze doelgroep een groter aandeel zal moeten vormen van het aanbod dan voor andere doelgroepen. Verder toelichting is terug te lezen op pagina 32.

FINANCIERING EN ORGANISATIE ORGANISATIONELE INZET EN EXTERNE EXPERTISE Inzet en bemensing een uitdaging Om tot een snelle ontwikkeling van flexwoningen te komen, zijn inzet en mensen nodig vanuit zowel de faciliterende als ontwikkelende partij. In dit geval zowel van de gemeente Achtkarspelen als woningcorporatie SWA. Om tot een snelle en efficiënte werkwijze te komen, is het wenselijk dat er een vast team aan het onderwerp flexwonen werkt. Zij krijgen tijd en middelen om een effectief, snel en goed proces op te zetten om tot een kwalitatief goede ontwikkeling te komen. Dit vraagt commitment van beide partijen. We zien in de gesprekken en uit de praktijk een aantal risicofactoren naar voren komen bij het opzetten van een flexwonen-project. Ten eerste horen we dat er beperkte tijd beschikbaar is om aan een flexwonen-project te besteden. SWA vraagt hierin nadrukkelijk aan de gemeente Achtkarspelen om het voortouw te nemen, aangezien zij geen mensen beschikbaar hebben om de kar te trekken. De inzet van mensen en middelen zal dus voor een groot deel van de gemeente Achtkarspelen moeten komen. Vooral vanuit de afdeling Grondzaken en Sociaal Domein horen we in de gesprekken wel zorgen over de beschikbaarheid wanneer dit snel moet worden doorlopen (bepalen grondprijs en erfpachtconstructie en doorlopen participatietraject met omwonenden locatie).

Daarnaast zien we vanuit verschillende vakgebieden dat er nieuwe vragen aan het licht komen tijdens een flexwonen-project: welke juridische keuzes maak je wat betreft grond en opstallen? Hoe ga je om met woon- en bouwrijp maken? Deze keuzes hebben niet alleen invloed op het project dat voor handen is, maar hebben ook een precedentwerking. Het is dus belangrijk dat dit aan de voorkant goed uitgedacht wordt. Tot slot vraagt het opzetten van een dergelijk project, waarin de partijen beide meer risico’s nemen dan in reguliere projecten, om een goede samenwerking en onderling vertrouwen. Al met al legt het veel druk op de beide organisaties om een goede samenwerking op te zetten én om voldoende tijd beschikbaar te maken bij de betrokken medewerkers. We raden daarom aan om, wanneer gekozen wordt voor een pilotproject, externe ondersteuning aan te vragen. De mate waarin dit nodig is, is afhankelijk van de mensen en middelen die de gemeente en SWA gezamenlijk vrij kunnen maken. Wanneer een projectleider kan worden aangesteld vanuit de gemeente kan bijvoorbeeld worden gedacht aan ondersteuning van het RVO expertteam flexwonen. Wanneer ook hier geen beschikbaarheid voor is, kan gekozen worden om een externe projectleider in te schakelen die de voortgang van het project aanjaagt en de verbinding legt tussen gemeente en SWA.

34

FINANCIERING EN ORGANISATIE SUBSIDIES EN REGELINGEN Financiële herplaatsingsgarantie De financiële herplaatsingsgarantie is opgesteld door minister De Jonge van het ministerie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening samen met Branchevereniging Aedes en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het gaat om een tweeledige regeling: 1. Een garantieregeling voor het herplaatsen van flexwoningen; 2. Een financiële compensatie wanneer herplaatsing niet mogelijk blijkt. De regeling helpt woningcorporaties en gemeenten om flexwoningen na de eerste plaatsingsperiode te herplaatsen, bijvoorbeeld wanneer dit binnen de eigen gemeente of regio niet lukt. Daarnaast verkleint het financiële risico’s wanneer herplaatsing ook via de regeling niet mogelijk blijkt. Het proces gaat als volgt: Wanneer de flexwoningen na de eerste plaatsingsperiode verplaatst moeten worden hebben gemeente en woningcorporatie een inspanningsverplichting om binnen de eigen gemeente, regio en provincie te zoeken naar een nieuwe locatie. Wanneer er geen nieuwe locatie wordt gevonden is de landelijk actieve marktmeester aan zet. De marktmeester is in dienst van het Rijk en heeft tot doel op landelijke schaal vraag en aanbod van flexwoningen bij elkaar te brengen. Wanneer ook de marktmeester geen nieuwe locatie kan

bieden voor de flexwoningen volgt een financiële compensatie. Het Rijk neemt 60% van de restwaarde van de flexwoningen voor haar rekening. De gemeente draagt 25% van de kosten en de woningcorporatie 15%. De restwaarde wordt volgens een standaard afschrijfmodel behorende bij de regeling bepaald. Voor flexwoningen die aan het permanent bouwbesluit voldoen kan de compensatie tussen het 10e en 30ste jaar na oplevering worden aangevraagd. De financieel-juridische uitwerking van de regeling is op moment van schrijven nog niet bekend (d.d. 4 juli 2023).

2. 3. 4.

5.

6. De herplaatsingsregeling mitigeert een deel van de financiële risico’s die komen kijken bij het herplaatsen van flexwoningen, aan de achterkant van het proces (als de exploitatieperiode afloopt). Tegelijkertijd zijn er nog zaken onduidelijk. Zo is het nog niet uitgewerkt wanneer er aan de inspanningsverplichting is voldaan. En ook de manier waarop de marktmeester te werk gaat, is nog niet vastgelegd en/of openbaar. Omdat deze stappen gezet worden voor een eventuele financiële compensatie verkleint dit de impact die de regeling heeft met betrekking tot het wegnemen van risico’s.

De investeerder heeft zelf een inspanningsverplichting om een nieuwe locatie te zoeken. De gemeente heeft een inspanningsverplichting om te zoeken naar nieuwe locaties binnen de gemeente. De gemeente heeft een inspanningsverplichting om regiogemeenten te benaderen om nieuwe locaties te zoeken binnen de woningmarktregio. De gemeente heeft een inspanningsverplichting om de provincie te benaderen om te zoeken naar nieuwe locaties binnen de provincie. De marktmeester wordt aangesproken om te zoeken naar nieuwe locaties in overige delen van Nederland.

Stappenplan inspanningsverplichting 1. De investeerder geeft minimaal 24 maanden voor het einde van de exploitatietermijn bij de marktmeester aan dat deze termijn afloopt.

35

FINANCIERING EN ORGANISATIE SUBSIDIES EN REGELINGEN Inkoopactie Aedes Branchevereniging Aedes heeft een inkoopactie opgezet om het voor haar leden, de woningcorporaties, gemakkelijker te maken om de komende jaren versneld tijdelijk woningen (flexwoningen) te realiseren. Aedes fungeert hiermee als coördinator van de inkoopactie. Zij sluit zelf geen overeenkomsten af en realiseert ook geen flexwoningen. Er zijn twee fasen van de inkoopactie: de fase voor aanbieders van flexwoningen en de fase voor afnemers van de flexwoningen. Fase 1: aanbieders flexwoningen Aedes heeft als doel raamovereenkomsten (ROK’s) met aanbieders van flexwoningen te sluiten. Hiervoor heeft zij een viertal zogenoemde ‘percelen’ geselecteerd. Een perceel bevat een omschrijving van de volgende zaken: ✓ Tijdelijke of permanente kwaliteit ✓ Grondgebonden of gestapelde bouw

Vervolgens kan gekozen worden voor een productmarktcombinatie zoals in de woonstandaard gedefinieerd (zie ook bladzijde 13). Aedes heeft aanbieders gevraagd PMC 11, 12, 13 en 14 (de PMC’s voor tijdelijke bouw) aan te bieden binnen de inkoopactie. Na het vaststellen van de percelen hebben marktpartijen een inschrijving kunnen doen op deze percelen. Zij bieden dan dus een flexwonen-concept aan dat voldoet aan één van de vier percelen en specificeren daarbij aan welke PMC(‘s) hun concept voldoet. Nadat Aedes de inschrijving van de marktpartijen volgens het gekozen gunningscriterium heeft beoordeeld worden er ROK’s afgesloten per perceel met de partijen van wie de inschrijving positief is beoordeeld.

Daarmee komen we uit op de volgende vier combinaties (percelen): ✓ Verplaatsbare grondgebonden woningen met tijdelijke kwaliteit ✓ Verplaatsbare grondgebonden woningen met permanente kwaliteit ✓ Verplaatsbare gestapelde woningen met tijdelijke kwaliteit ✓ Verplaatsbare gestapelde woningen met permanente kwaliteit

36

FINANCIERING EN ORGANISATIE SUBSIDIES EN REGELINGEN

STAPPENPLAN FASE 1

STAPPENPLAN FASE 2

Fase 2: afnemers flexwoningen Nu raamovereenkomsten zijn afgesloten kan een afnemer van flexwoningen, een woningcorporatie dus, een offerteaanvraag doen aan de aanbieders van de flexwoningen (de raamcontractanten).

Vóór zij een offerte versturen naar een aanbieder sturen ze naar alle raamcontractanten binnen het perceel waarin de gewenste flexwoningen vallen een zogenoemde interesse peiling. Dit betekent in feite dat de voorgenomen offerteaanvraag wordt aangekondigd en er informatie wordt verstrekt over het bijbehorende PvE. Wanneer een raamcontractant binnen vijf werkdagen aangeeft interesse te hebben, krijgt hij de offerte aanvraag toegestuurd. Geeft hij geen reactie dan ontvangt hij de offerteaanvraag niet. De aanbieders die interesse hebben in de offerte die de woningcorporatie uitvraagt, dienen een offerte in. De woningcorporatie beoordeelt de offertes van de aanbieders en gunt één van hen de opdracht. Na het afwachten van de bezwaartermijn wordt een definitieve opdrachtverlening afgesloten.

37

FINANCIERING EN ORGANISATIE SUBSIDIES EN REGELINGEN Stimuleringsregeling flex- en transformatiewoningen Vanuit de Rijksoverheid is er een stimuleringsregeling flex- en transformatiewoningen opengesteld in 2022-2023. In de eerste trance van deze regeling is er € 100 miljoen beschikbaar gesteld als subsidie voor het stimuleren van de realisatie van dergelijke woningen. Het gaat om woningen die ingezet worden voor ontheemde Oekraïners, mensen met een verblijfsvergunning (statushouders) en anderen die met spoed een woning zoeken. Minimaal een derde van de woningen moet bestemd zijn voor ontheemde Oekraïners en statushouders om aanspraak te kunnen doen op de stimuleringsregeling. Het bedrag dat beschikbaar was per gerealiseerde woning was in de eerste trance € 12.000 inclusief btw, met een maximum van € 10 miljoen inclusief btw per gemeente. De verwachting voor de aangekondigde tweede trance is dat het bedrag per woning lager zal zijn; dit is op moment van schrijven nog niet bekend. De verwachting is dat de tweede trance van de stimuleringsregeling in oktober 2023 bekend zal zijn. Het voordeel van deze regeling is dat het aan de voorkant financiële zekerheid geeft (voor de bouw van flexwoningen), in plaats van aan de achterkant van het proces. De verdere voorwaarden waar aan moet worden voldaan om gebruik te kunnen manken van de regeling zijn nog niet bekend.

38

SCENARIO’S EN BUSINESSCASE

✓ Scenario’s ✓ Businesscase

39 Bron:Bron: www.conceptenboulevard.nl | Hodes, model BW01 www.conceptenboulevard.nl | Optimaat, model Noa

SCENARIO’S 4 SCENARIO’S VOOR FLEXWONEN IN ACHTKARSPELEN We komen tot vier scenario’s voor flexwonen in de gemeente Achtkarspelen: Scenario’s voor flexwonen: A. Flexwoningen van tijdelijke kwaliteit B. Flexwoningen van permanente kwaliteit C. Flexwoningen van permanente kwaliteit op termijn als permanente toevoeging woningvoorraad D. Bewust kiezen voor permanente toevoeging in plaats van flexwonen Op basis van de verstrekte informatie in dit onderzoek kan een keuze worden gemaakt door de gemeente Achtkarspelen en woningcorporatie SWA gezamenlijk over welk scenario het best bij hun werkgebied past. De scenario’s en overwegingen zijn op dit blad en de bladen hierna uitgewerkt.

Scenario A: Flexwoningen van tijdelijke kwaliteit

Scenario B: Flexwoningen van permanente kwaliteit

In dit scenario kiezen de gemeente en woningcorporatie voor een pilotproject met enkel flexwoningen van tijdelijke kwaliteit. Dit brengt uitdagingen met zich mee om de businesscase rond te krijgen omdat de exploitatieperiode per definitie niet langer dan 15 jaar per locatie kan zijn. Het biedt op korte termijn oplossingen om de huisvesting van statushouders te versnellen. De iets lagere kwaliteit van de woning zal daarbij in acht moeten worden genomen.

In dit scenario kiezen de gemeente en woningcorporatie voor een pilotproject met flexwoningen van permanente kwaliteit, eventueel aangevuld met een aandeel flexwoningen van tijdelijke kwaliteit. Door de permanente kwaliteit van de woningen kan de exploitatieduur opgerekt worden ten opzicht van scenario A naar bijvoorbeeld 20 of 30 jaar. Dit komt de businesscase ten goede. Wel blijft verplaatsing (op termijn) een kostenpost.

Type woning

Een- of tweepersoonshuishouden, gezinswoning

Type woning

Een- of tweepersoonshuishouden, gezinswoning

Kwaliteit

Tijdelijke kwaliteit

Kwaliteit

Permanente kwaliteit

Doelgroep

Statushouders (2/3) en starters (1/3)

Doelgroep

Statushouders (2/3) en starters (1/3)

Energie

BENG

Energie

BENG

Exploitatie termijn

Maximaal 15 jaar

Exploitatie termijn

Langer dan 15 jaar; tot 30 jaar komt in praktijk voor

Complexiteit businesscase

Complex, door korte exploitatietermijn en verplaatsing (minimaal 1 keer)

Complexiteit businesscase

Gemiddeld, langere exploitatietermijn zorgt voor lagere onrendabele top

Grond

Blijft in eigendom gemeente Achtkarspelen

Grond

Blijft in eigendom gemeente Achtkarspelen

40

SCENARIO’S 4 SCENARIO’S VOOR FLEXWONEN IN ACHTKARSPELEN Scenario C: Flexwoningen van permanente kwaliteit op termijn als permanente toevoeging woningvoorraad In dit scenario kiezen de gemeente en woningcorporatie voor een pilotproject met flexwoningen van permanente kwaliteit. Het verschil met scenario B is dat zij voornemens zijn het omgevingsplan voor de afloop van de exploitatietermijn zodanig aan te passen dat de flexwoningen permanent kunnen blijven staan op de gekozen locatie. Dit haalt de flexibiliteit in basis uit het project weg, maar zorgt voor een snellere realisatie en gunstigere businesscase.

Scenario D: Bewust kiezen voor reguliere toevoeging in plaats van flexwonen In dit scenario kiezen de gemeente en woningcorporatie ervoor om af te zien van het toevoegen van flexwoningen. In plaats daarvan wordt de beoogde locatie gebruikt om een permanente toevoeging aan de woningvoorraad te doen. Een voordeel ten opzichte van scenario C is dat beide partijen geen nieuwe proces (en de daarmee gepaard gaande organisatorische uitdagingen) hoeven op te zetten. Ook gaan zij minder risico’s aan. Een nadeel dat er minder flexibiliteit is en het reguliere woningtype zich wellicht minder leent voor de beoogde doelgroep.

Type woning

Een- of tweepersoonshuishouden, gezinswoning

Type woning

Een- of tweepersoonshuishouden, gezinswoning

Kwaliteit

Permanente kwaliteit

Kwaliteit

Permanente kwaliteit

Doelgroep

Statushouders (2/3) en starters (1/3)

Doelgroep

Nader te bepalen

Energie

BENG

Energie

BENG

Exploitatie termijn

Eerst 15 jaar, met oog op permanent maken door wijziging OP

Exploitatie termijn

N.v.t., permanente bouw

Complexiteit businesscase

Laag, door voornemen permanent maken project lagere onrendabele top

Complexiteit businesscase

Laag, reguliere businesscase ontwikkelende partij

Grond

Eerst in eigendom gemeente, later verkocht aan woningcorporatie

Grond

Verkocht aan ontwikkelende partij

Modellen businesscase RVO en BZK komen in grote lijnen overeen Voor de uitwerking van de scenario’s in een businesscase hebben we gekozen voor het werken met een rekenmodel van het expertteam flexwonen van de RVO. Gelijktijdig met oplevering van dit onderzoek kwam ook een nieuw rekenmodel van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) beschikbaar. We hebben dit model op twee manieren vergeleken met het model van de RVO: 1. We hebben de ervaringscijfers van het RVO en lokale cijfers van de gemeente en woningcorporatie zoals aangehouden in dit onderzoek ingevoerd in het model van BZK. 2. We hebben de voorgestelde uitgangspunten van BZK die met het model worden meegeleverd gecombineerd met de lokale cijfers van de gemeente en woningcorporatie en ingevoerd in het model van BZK. De uitkomsten van deze vergelijking zijn zodanig dat er in bij beide manieren van vergelijken geen sprake is van een significante afwijking die leidt tot andere conclusies. We houden daarom het gekozen rekenmodel voor de businesscase van het expertteam flexwonen van de RVO aan voor dit onderzoek.

41

BUSINESSCASE OPBOUW EN VARIANTEN De businesscases zijn opgesteld in samenwerking met het expertteam flexwonen van het RVO. Zij hebben ruime ervaring met het ondersteunen en ontwikkelen van plannen voor flexwoningen in Nederland. De gemaakte businesscases zijn een eerste opzet en daarmee indicatief. De verschillen tussen de scenario’s en exploitatietermijn komen duidelijk naar voren en geven een relevante indicatie op basis waarvan keuzes gemaakt kunnen worden. Op basis van de gesprekken en het vooronderzoek is besloten zes businesscases op te stellen. De uitgangspunten zijn: 1. Scenario A/B: flexwoningen van tijdelijke of permanente kwaliteit met een exploitatietermijn van 15 jaar, zonder verplaatsing. 2. Scenario A/B: flexwoningen van tijdelijke of permanente kwaliteit met een exploitatietermijn van 30 jaar, inclusief 1 verplaatsing. 3. Scenario C: flexwoningen van permanente kwaliteit met een exploitatietermijn van 30 jaar, zonder verplaatsing Voor deze drie varianten zijn telkens twee varianten gemaakt. Eén met alleen maar PMC 12-woningen en één met een mix van PMC 12- en PMC 13-woningen, zie hoofdstuk financiering en organisatie. Voor de locatie is, in overleg met de gemeente, uitgegaan van de

locatie in Kootstertille. Deze keuze is gemaakt omdat deze locatie uit de interviews met gemeente en SWA naar voren komt als de meest voor de hand liggende locatie voor een pilotproject met flexwoningen. Voor scenario D is geen aparte businesscase opgesteld. De businesscase op voor scenario D is een reguliere businesscase zoals woningcorporatie SWA aanhoudt voor haar nieuwbouwprojecten. In verband met de gevoeligheid met het delen van deze bedrijfsinformatie kunnen we hier geen exacte uitwerking van opnemen. Woningcorporatie SWA heeft haar reguliere businesscase vergeleken met de businesscases voor scenario A, B en C. Opbouw businesscase: investering en exploitatie De businesscase heeft een investeringszijde en een exploitatiezijde. Hieronder geven we een kort overzicht van wat in de businesscase staat. De uitgebreide toelichting en gemaakte keuzes staan in de bijlage. De investeringszijde van de businesscase heeft vier hoofdonderdelen die hieronder worden toegelicht. De investeringszijde van het model eindigt met een investering per woning (met en zonder aftrek van de restwaarde van de opstal) en de totale investering van het plan. 1. Grondkosten: grondwaarde, kosten bouwrijp maken, kosten

2. 3. 4.

woonrijp maken en de plankosten Bouwkosten: woninggrootte, bouwkosten, tussentijdse upgrade en restwaarde opstal Bijkomende kosten: bijkomende kosten, leges, goed maken einde exploitatietermijn, aansluiten nutsvoorzieningen Herplaatsing: woonrijp maken nieuwe locatie, herplaatsen wooneenheden, bouwkundige aanpassingen, bijkomende kosten verplaatsing, onvoorzien

De exploitatiezijde van het model gebruikt twee hoofdonderdelen om tot de bedrijfswaarde van het plan te komen. De exploitatiezijde eindigt met de bedrijfswaarde van het plan. 1. Opbrengsten per maand: huurprijs per maand per unit/ gemiddeld, overig en frictieleegstand 2. Normen en parameters: exploitatietermijn in jaren, bedrijfslasten per VHE, onderhoud per jaar, belastingen en verzekeringen per jaar, disconteringsvoet, inflatie, stijging onderhoudskosten. Belangrijk om te weten bij het bekijken van de businesscases is dat bij een positief getal er een tekort is en daarmee sprake van een negatief rendement. Bij een negatief getal is er een overschot en daarmee sprake van een positief rendement. De uitwerkingen van de zes verschillende businesscases zijn te vinden in de bijlage.

42

BUSINESSCASE CONCLUSIES Op de volgende pagina’s zijn de uitkomsten van de businesscases en de verschillende varianten na te lezen. De belangrijkste conclusies geven we weer op deze pagina om de leesbaarheid te verhogen. Daarnaast staat in de bijlage een uitgebreide toelichting op de onderdelen van de businesscase en de keuzes die zijn gemaakt bij het invullen van de parameters. De belangrijkste conclusies uit een vergelijking van de varianten zijn:

o

jaar er te weinig jaren geëxploiteerd wordt om de investering goed te maken. De varianten met deze exploitatietermijn geven de hoogste onrendabele top. In de varianten met een exploitatietermijn inclusief één verplaatsing drukken de kosten van de verplaatsing op de opbrengsten. Dit zorgt ervoor dat er een minder gunstige businesscase is en de onrendabele top een stuk hoger is dan bij de varianten met deze exploitatietermijn waarbij er geen verplaatsing is.

1. Mix van woningtypen: lagere onrendabele top De varianten waarbij is gekozen voor het toepassen van een combinatie van twee woningtypen (tweederde PMC 12 woningen en eenderde PMC 13 woningen) geeft een lagere onrendabele top dan de varianten waarbij is uitgegaan van één woningtype (PMC 12 woningen). De onrendabele top is bij de combinatie van woningtypen 3 tot 5% lager dan bij de keuze voor één woningtype. Dit komt doordat er een hogere huurprijs kan worden gevraagd voor de PMC 13-woningen. De opbrengst aan de exploitatiezijde is daardoor hoger. De kosten van de woning aan de investeringszijde zijn ook hoger, maar niet zodanig dat het verschil in opbrengst teniet wordt gedaan.

3. Langer exploiteren: wel meer kosten De kosten aan de investeringszijde lopen in de tijd op wanneer er sprake is van een exploitatie langer dan 15 jaar. Dit komt doordat we rekening houden met een ‘upgrade’ na dit aantal jaren. Met een upgrade bedoelen we dat installaties na deze tijdsperiode groot onderhoud nodig hebben of wellicht vervangen moeten worden. Bij een verplaatsing zal dit ook vaak na 15 jaar gebeuren wat ook relatief hoge kosten met zich meebrengt (€ 13.750 excl. btw).

2. Langer exploiteren: lagere onrendabele top De varianten waarbij gekozen wordt voor het exploiteren van de flexwoningen voor een periode van 30 jaar, zonder verplaatsing, levert de laagste onrendabele top op. Dit komt doordat: o In de varianten met een exploitatietermijn van 15

Naar aanleiding van het opstellen van de businesscase en de varianten hebben gemeente Achtkarspelen en woningcorporatie SWA de stukken doorgenomen en overleg gevoerd. De conclusies die zij op basis van de businesscase stellen zijn de volgende: ✓ SWA geeft aan dat de onrendabele top van de gunstigste

✓

✓

businesscase-varianten in hoge mate overeenkomen met de onrendabele top van de woningen die zij regulier bouwen. Beide partijen stellen vast dat het financiële plaatje geen aanleiding geeft om te kiezen voor flexwoningen in plaats van reguliere woningbouw. Daarbij stellen zij vast dat er ook geen of slechts een minimale versnelling van het bouwproces van toepassing is bij flexwoningen én dat er niet minder weerstand verwacht wordt op de locatie (Kootstertille) die het meest voor de hand ligt voor een pilotproject. We merken daarbij op dat de reguliere woning die SWA toepast in haar nieuwbouw veelzijdiger is dan een flexwoning: de woning heeft een groter oppervlakte en kan voor meerdere doelgroepen ingezet worden, doordat het bijvoorbeeld ook ruimte biedt voor een slaapkamer op de begane grond of doordat er meer slaapkamers in de woning zijn.

Om alle bovenstaande redenen zien zowel de gemeente Achtkarspelen als woningcorporatie SWA geen doorslaggevende redenen om te kiezen voor flexwoningen in de gemeente Achtkarspelen. Zij spreken naar elkaar uit liever de mogelijkheid van het realiseren van reguliere nieuwbouw te verkennen voor de locaties die in beeld waren voor flexwoningen.

43

BUSINESSCASE Het businesscase-model is opgesteld door vastgoedvraag.nl en aangepast door denkpeter.nl en KAW

UITKOMSTEN BUSINESSCASE* Uitkomsten Businesscase: PMC 12**

Variant: 15 jaar

Variant: 30 jaar met 1 verplaatsing

Variant: 30 jaar zonder verplaatsen

Onderdeel INVESTERING INVESTERING per won. (zonder aftrek restwaarde opstal) INVESTERING per won. (met aftrek restwaarde opstal) INVESTERING TOTAAL (met aftrek restwaarde opstal)

Incl. btw

Incl. btw

Incl. btw

€ 207.482 € 149.371 € 2.987.427

€ € €

233.799 206.453 4.129.062

€ € €

211.112 183.766 3.675.312

EXPLOITATIE Bedrijfswaarde

€

1.577.759

€

3.013.612

€

3.013.612

OUTPUT Onrendabele investering plan

€

1.409.668

€

1.115.450

€

661.700

Uitkomsten Businesscase: PMC 12 en 13**

Variant: 15 jaar

Variant: 30 jaar met 1 verplaatsing

Variant: 30 jaar zonder verplaatsen

Onderdeel INVESTERING INVESTERING per won. (zonder aftrek restwaarde opstal) INVESTERING per won. (met aftrek restwaarde opstal) INVESTERING TOTAAL (met aftrek restwaarde opstal)

Incl. btw

Incl. btw

Incl. btw

€ 222.840 € 158.902 € 3.178.037

€ € €

249.158 219.069 4.381.380

€ € €

226.470 196.381 3.927.630

EXPLOITATIE Bedrijfswaarde

€

1.727.340

€

3.302.246

€

3.302.246

OUTPUT Onrendabele investering plan

€ 1.450.697

€

1.079.134

€

625.384

*Voor de volledige uitwerking van de businesscases, zie bijlage **Voor toelichting op de keuze voor PMC 12 en PMC 13, zie pagina’s 32 t/m 34

44

CONCLUSIES

✓ Conclusies

45 Bron:Bron: www.conceptenboulevard.nl | Premodu, model model Syl 4,5x9,7 www.conceptenboulevard.nl | Optimaat, Noa

CONCLUSIES REDENEN OM VOOR FLEXWONEN TE KIEZEN EN DE AFWEGINGEN DAARBIJ In het algemeen zijn er een aantal redenen die vaak genoemd worden als belangrijke redenen om voor flexwonen te kiezen. De meest relevante zijn: 1. Het is snel te realiseren; 2. Het zijn betaalbare woningen die óók kwaliteit bieden; 3. Wanneer de marktdruk afneemt zijn woningen flexibel: gemakkelijk te verwijderen of verplaatsen; 4. Er is minder weerstand tegen tijdelijke woningen dan permanente woningen. Per scenario verschilt in hoeverre dit past bij de relevante redenen om voor flexwonen te kiezen. Op deze en de volgende pagina’s staat per reden uitgewerkt waarom deze wel of niet van toepassing is op flexwoningen in de gemeente Achtkarspelen. Per reden stellen we beknopt vast wat voor- en nadelen zijn, zoals we eerder in deze rapportage uitgebreid hebben behandeld. We benoemen waar nodig verschillen tussen de scenario’s die we op pagina’s 40 en 41 uiteen hebben gezet. Daarna trekken we een conclusie voor de gemeente Achtkarspelen. 1: De bouw gaat sneller, maar het proces niet Ten aanzien van de snelle realisatie van flexwoningen worden we door de Omgevingswet ingehaald. De reguliere doorlooptijd van een BOPA, die gehanteerd kan worden voor het realiseren van flexwoningen, is gelijk aan de huidige kruimelregeling en zal zonder bezwaren de standaard doorlooptijd van acht weken

worden. Maar wanneer er bezwaren zijn, zoals nu de verwachting is, is de doorlooptijd 24 weken. Gelijk aan een wijziging van het omgevingsplan, zoals je bij een permanente toevoeging aan de woningvoorraad moet doorlopen. Een versnelling gaat hiermee verloren ten opzichte van de huidige praktijk per 1 januari 2024. Dit geldt voor scenario’s A tot en met C. In scenario D wordt sowieso een proces voor permanente toevoeging doorlopen. De snelheid van bouwen is een voordeel dat wel blijft bestaan. Waar flexwoningen in drie tot maximaal zes maanden worden geplaatst, geeft woningcorporatie SWA aan dat hun bouwpartner de reguliere woningen in negen maanden bouwt. Dit levert dus wel een kleine versnelling op. Flexwoningen van tijdelijke kwaliteit hebben een kortere bouwtijd dan die van permanente kwaliteit. In de gesprekken met gemeenten en woningcorporatie merken we dat er weinig rek is bij beide organisaties om het nieuwe proces op te zetten, te doorlopen en te bemensen. Dit kan een versnelling in de weg staan, ten opzichte van het reguliere proces waar men al mee bekend is. Zeker in het licht van eventuele precedentwerking van een nieuw flexwonen-traject. Daarmee kan dit vertragend werken in scenario’s A, B en C. Tot slot geldt ook voor flexwonenprojecten dat de wachttijd van één tot anderhalf jaar voor de aanleg van nutsvoorzieningen een vertragende factor is.

We concluderen op basis van bovenstaande toelichting dat er in de context van de gemeente Achtkarspelen geen of slechts minimaal sprake is van een versnelling bij het kiezen voor flexwoningen. 2: Regulier bouwen is beter betaalbaar te maken Wat betreft betaalbaarheid van woningen staat vast dat flexwoningen een lagere aanschafwaarde hebben dan een reguliere, permanente woning. Afhankelijk van de exploitatieduur en afspraken over vervolgexploitaties valt de businesscase gunstiger of minder gunstig uit. Daarbij moet je ook rekening houden met eventuele verplaatstingskosten, verwachte hogere onderhoudskosten ten opzichte van reguliere woningen door een hogere mutatiegraad en afspraken over grond en opstallen. SWA stelt op basis van de opgestelde businesscase vast dat de onrendabele top in de gunstigste variant van de businesscase gelijk is en in andere varianten minder gunstig is dan bij het bouwen van reguliere, permanente sociale huurwoningen. De betaalbaarheid van scenario’s A, B en C is daarmee op woningniveau beter, maar gezien vanuit de businesscase gelijk aan of minder goed dan de betaalbaarheid van scenario D. De betaalbaarheid voor de huurders van flexwoningen en hun huurdersrechten zijn goed vastgelegd en kunnen worden gewaarborgd op eenzelfde wijze als reguliere sociale huurwoningen. Er is daarin geen verschil tussen de scenario’s voor huurders.

46

CONCLUSIES REDENEN OM VOOR FLEXWONEN TE KIEZEN EN DE AFWEGINGEN DAARBIJ We concluderen op basis van bovenstaande toelichting dat een keuze voor flexwonen voor huurders niet tot een kostenvoordeel leidt. Voor de gemeente Achtkarspelen liggen de kosten voor flexwonen hoger dan bij een regulier traject, in verband met de grondprijs. Voor woningcorporatie SWA is de onrendabele top gelijk of hoger aan een reguliere toevoeging van permanente woningen. We concluderen op basis van bovenstaande toelichting dat er in de context van de gemeente Achtkarspelen geen sprake is van flexwonen als een betaalbaarder alternatief voor reguliere toevoeging. Een flexwonen project is mogelijk zelfs minder betaalbaar voor gemeente en SWA.

3: Flexibiliteit flexwonen is groter, maar voor SWA niet noodzakelijk Als we kijken naar de daadwerkelijke flexibiliteit die tijdelijke woningen bieden, geeft dit voor de gemeente Achtkarspelen voordelen. We weten immers niet hoe de woningmarkt fluctueert in de tijd: blijft de druk hoog of gaan we in de toekomst terug naar een krimpscenario? Door te kiezen voor flexwoningen hoeft de keuze om permanent toe te voegen niet nu gemaakt te worden en kan buiten het reguliere woningprogramma worden gebouwd. Bij de huidige hoge druk op de woningmarkt worden flexwoningen toegevoegd en gebruikt. Blijkt aan het einde van de exploitatieperiode dat de marktdruk zodanig laag is dat deze niet

meer nodig zijn, dan kunnen ze verwijderd en verplaatst of verkocht worden. Dit is een voordeel bij scenario’s A, B en C ten opzichte van scenario D. Een belangrijke kanttekening is dat bij een lage marktdruk de vraag naar relatief nieuwe flexwoningen niet als eerste afneemt. Juist de verouderde, energetisch minder goede woningen met een onwenselijke plattegrond zijn als eerste minder in trek. Daar kan de woningcorporatie op inspelen door juist dat bezit te slopen; een manier van werken waar zij nu al aan gewend zijn (het principe van de rollende voorraad, zie pagina 17). De nieuwbouw, of dat nu flexwoningen of permanente woningen zijn, blijft dan het gewilde alternatief, ook bij een lagere marktdruk. Hierin bestaat geen verschil tussen de scenario’s. We concluderen om bovenstaande redenen dat er in de context van de gemeente Achtkarspelen wel sprake is van meer flexibiliteit bij een keuze voor flexwonen. Tegelijkertijd zien we dat de werkwijze van SWA bij permanente toevoeging niet hoeft te leiden tot ongewenste leegstand bij een afnemende vraag.

dat de verwachte kwaliteit en uitstraling onder de inwoners in de kernen minder positief is. Er worden wel kansen gezien om dit te ondervangen door een goed participatietraject. Scenario D komt hierin het best naar voren, omdat de extra inzet in het participatietraject bij een keuze voor scenario A, B of C meer inzet vraagt. Ook ligt de verwachte weerstand aan de beoogde doelgroep, statushouders, in relatie tot de beeldvorming en draagkracht onder de lokale bevolking. Daarin maakt het geen verschil of dit flexwoningen of reguliere woningen zijn en gaat dit dus op voor alle scenario’s. We concluderen naar aanleiding van de hier benoemde redenen dat flexwonen niet per se, en op de beoogde locatie zeker niet, leidt tot minder weerstand tegen het project. Gezien de beoogde doelgroep kunnen we stellen dat voor alle flexwonen scenario’s weerstand een reden tot vertraging in het project zal zijn. Er is daarmee geen verschil tussen de flex- of reguliere wonen scenario’s .

4. Niet flexwonen maar de doelgroep bepaald weerstand Tot slot concluderen we in de gesprekken met medewerkers van de gemeente Achtkarspelen en SWA dat de verwachte weerstand tegen tijdelijke woningen gelijk, zo niet groter, is dan permanente woningen. Het feit dat het om tijdelijke woningen gaat, maakt ook

47

CONCLUSIES FLEXWONINGEN IN GEMEENTE ACHTKARSPELEN GEEN ALTERNATIEF VOOR PERMANENTE BOUW Naar aanleiding van de conclusies van de voorgaande pagina’s kunnen we stellen dat voor de gemeente Achtkarspelen geldt dat, in vergelijking met het toevoegen van permanente woningen, flexwoningen: 1. Niet of nauwelijks sneller te realiseren zijn; 2. Gelijk of minder betaalbaar zijn voor gemeente en woningcorporatie; 3. Meer flexibiliteit bieden wanneer de marktdruk afneemt, omdat ze makkelijk te verwijderen of verplaatsen zijn; 4. Er wordt minimaal een gelijke hoeveelheid of wellicht meer weerstand verwacht wordt vanuit de omwonenden in verband met de beoogde doelgroep.

opgestelde businesscase naar voren komt, het feit dat een flexwonen-project niet de gewenste en verwachte versnelling oplevert ten opzichte van permanente toevoeging én de verwachte (hoge mate van) weerstand voor een dergelijk project.

Aanvullend heeft de raad aangegeven ook kansen voor flexwoningen te zien vanwege het duurzame, circulaire en innovatieve karakter. We hebben in de vergelijking tussen eisen aan flexwoningen en reguliere woningen hierin geen groot verschil kunnen ontdekken die doorslaggevend zou moeten zijn in de keuze voor flexwoningen. De gemeente Achtkarspelen en woningcorporatie SWA trekken hieruit de conclusie dat flexwonen voor haar werkgebied en inwoners geen passende woonvorm is. Zij geven de voorkeur aan het inzetten op het versnellen van permanente toevoeging aan de woningvoorraad. De doorslaggevende factoren hierbij zijn de gelijke, of in veel gevallen hogere, onrendabele top die uit de

48

BRONNEN

49 Bron:Bron: www.conceptenboulevard.nl | HF |woningen www.conceptenboulevard.nl Optimaat, model Noa

BRONNEN ✓ ✓

✓

✓ ✓ ✓ ✓ ✓

✓ ✓

✓

✓

Aedes. (februari 2021). Verplaatsbare woningen bouwen. Aedes. (22 december 2022). Offerteaanvraag ten behoeve van de openbare uitvraag 'Versnelling realisatie tijdelijke huisvesting'. Aedes. (19 januari 2023). Flexwoningen verplaatsen - wat moet je als woningcorporatie doen? Aedes. (2023). Kennissessies Flexwonen I, II en III. Conceptenboulevard. (URL: www.conceptenboulevard.nl). Finance Ideas. (maart 2023). Herplaatsingsgarantie flexwoningen Expert Judgement. Gemeente Achtkarspelen. (2021-2023). Diverse stukken versnellingskamer en context. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. (16 september 2022). Stimuleringsregeling flex- en transformatiewoningen opengesteld op 20 september 2022. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. (april 2023). Handboek flexwoningen bouwen. Netwerk Conceptueel Bouwen, Aedes. (juli 2023). De woonstandaard, leidraad voor het conceptueel uitvragen aan conceptaanbieders middels product-marktcombinaties, versie 3.0. Platform 31. (februari 2023). Omgaan met weerstand tegen flexwonen. PLB. (12 juli 2022). Flexwoningen als aanvulling op het woningaanbod, een verkenning van kansen en obstakels bij het realisatieproces.

✓ ✓ ✓

✓

Tijdschrift Vastgoedrecht. (7 mei 2021). Juridische aandachtspunten van flexwonen. Tweede Kamer. (URL: www.tweedekamer.nl; zoekterm: wet vaste huurcontracten). Uitvoeringsorganisatie Versnelling Tijdelijke Huisvesting (UVTH) en Taskforce Versnelling Tijdelijke Huisvesting. (29 maart 2023). Discussiedocument gestandaardiseerde Businesscase Flexwonen. Werkgroep FHG, in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. (2 mei 2023). Toelichting op de voorwaarden financiële herplaatsingsgarantie.

50

BIJLAGEN

✓ Toelichting businesscase ✓ Samenvatting interviews

51 Bron:Bron: www.conceptenboulevard.nl | Skilpod, model S40, S48, S25 www.conceptenboulevard.nl | Optimaat, model Noa

BUSINESSCASE Het businesscase-model is opgesteld door vastgoedvraag.nl en aangepast door denkpeter.nl en KAW

UITKOMSTEN BUSINESSCASE: PMC 12* Onderdeel INVESTERING Grondkosten Grondwaarde (voorlopig) Kosten bouwrijp maken Kosten woonrijp (parkeren, trottoirs, terrassen, riolering, etc.) Plankosten (Grond) Bouwkosten Woninggrootte: in m² GBO Bouwkosten, incl. architect en constructeur, all electric Tussentijds upgrade na 15 jaar let op niet NCW Minus: restwaarde opstal (na 30 jaar) let op niet NCW Bijkomende kosten Bijkomende kosten Leges Goed maken einde exploitatie termijn (kort) Aansluitkosten nuts (alles elektrisch dus geen gas nodig) Herplaatsing Woonrijp: verplaatsen groen en aankleding Herplaatsing: transport en opnieuw plaatsen Bouwkundige aanpassingen Bijkomende kosten verplaatsing Onvoorzien INVESTERING per won. (zonder aftrek restwaarde opstal) INVESTERING per won. (met aftrek restwaarde opstal) INVESTERING TOTAAL (met aftrek restwaarde opstal) * Voor toelichting op de keuze voor PMC 12, zie pagina’s 31 t/m 33

Variant: 15 jaar

Parameters

Excl. btw

Incl. btw

Variant: Variant: 30 jaar met 1 verplaatsing 30 jaar zonder verplaatsen Excl. btw

Incl. btw

Excl. btw

Incl. btw

€ € € € 15% €

37.912 2.378 12.848 17.742 4.945

€

45.874

€ € € € €

37.912 2.378 12.848 17.742 4.945

€

45.874

€ € € € €

37.912 2.378 12.848 17.742 4.945

€

45.874

€

64.975

€

78.620

€

98.400

€

119.064

€

98.400

€

119.064

€ € 20% €

113.000

€ € €

113.000 8.000 22.600-

€ 10% € 2% € € €

20.560 11.300 2.260 5.000 2.000

€ € € € €

15.560 11.300 2.260

€

18.828

30 m²

€ € € € € €

€ 113.000 € 8.000 € 22.600-

48.025€

24.878

€

€ 207.482 € 149.371 € 2.987.427

€ € € € €

20.560 11.300 2.260 5.000 2.000

€

24.878

€ € € € € €

13.750 2.000 5.000 2.500 3.750 500

€

16.638

€ € €

233.799 206.453 4.129.062

€ € € € € €

2.000 €

€ € €

211.112 183.766 3.675.312

52

BUSINESSCASE Het businesscase-model is opgesteld door vastgoedvraag.nl en aangepast door denkpeter.nl en KAW

UITKOMSTEN BUSINESSCASE: PMC 12* Onderdeel EXPLOITATIE Opbrengsten per maand Huurprijs per maand per unit/gemiddeld Overig/anders Minus: frictieleegstand

Parameters

soc

Variant: 15 jaar

Excl. btw

Incl. btw

Variant: Variant: 30 jaar met 1 verplaatsing 30 jaar zonder verplaatsen Excl. btw

Incl. btw

Excl. btw

Incl. btw

€

615

€

615

€

615

€ €

647 32-

€ €

647 32-

€ €

647 32-

€ € € €

800 800

800 800 200

€ € € €

800 800

200

€ € € €

Bedrijfswaarde

€

1.577.759

€

3.013.612

€

3.013.612

OUTPUT Onrendabele investering plan

€

1.409.668

€

1.115.450

€

661.700

Normen en parameters Exploitatietermijn in jaren Bedrijfslasten per VHE Onderhoud per jaar (€ 400 = 10 jaar, € 600 = 20 jaar, € 800 = 30 jaar) Belasting en verzekeringen per jaar Disconteringsvoet Inflatie (t.b.v. WOZ en huurprijs) Stijging onderhoudskosten

* Voor toelichting op de keuze voor PMC 12, zie pagina’s 31 t/m 33

€ €

647,00 5,00%

15

200

3,00% 2,50% 3,00%

€

53

BUSINESSCASE Het businesscase-model is opgesteld door vastgoedvraag.nl en aangepast door denkpeter.nl en KAW

UITKOMSTEN BUSINESSCASE: PMC 12 EN 13* Onderdeel INVESTERING Grondkosten Grondwaarde (voorlopig) Kosten bouwrijp maken Kosten woonrijp (parkeren, trottoirs, terrassen, riolering, etc.) Plankosten (Grond) Bouwkosten Woninggrootte: in m² GBO Bouwkosten, incl. architect en constructeur, all electric Tussentijds upgrade na 15 jaar let op niet NCW Minus: restwaarde opstal (na 30 jaar) let op niet NCW Bijkomende kosten Bijkomende kosten Leges Goed maken einde exploitatie termijn (kort) Aansluitkosten nuts (alles elektrisch dus geen gas nodig) Herplaatsing Woonrijp: verplaatsen groen en aankleding Herplaatsing: transport en opnieuw plaatsen Bouwkundige aanpassingen Bijkomende kosten verplaatsing Onvoorzien INVESTERING per won. (zonder aftrek restwaarde opstal) INVESTERING per won. (met aftrek restwaarde opstal) INVESTERING TOTAAL (met aftrek restwaarde opstal) * Voor toelichting op de keuze voor PMC 12 en 13, zie pagina’s 31 t/m 33

Variant: 15 jaar

Parameters

Excl. btw

Incl. btw

Variant: Variant: 30 jaar met 1 verplaatsing 30 jaar zonder verplaatsen Excl. btw

Incl. btw

Excl. btw

Incl. btw

€ € € € 15% €

37.912 2.378 12.848 17.742 4.945

€

45.874

€ € € € €

37.912 2.378 12.848 17.742 4.945

€

45.874

€ € € € €

37.912 2.378 12.848 17.742 4.945

€

45.874

€

71.491

€

86.505

€

107.466

€

130.034

€

107.466

€

130.034

€ € 20% €

124.333

€ € €

124.333 8.000 24.867-

€ 10% € 2% € € €

21.920 12.433 2.487 5.000 2.000

€ € € € €

16.920 12.433 2.487

€

20.473

36 m²

€ € € € € €

€ 124.333 € 8.000 € 24.867-

52.842 €

26.523

€

€ 222.840 € 158.902 € 3.178.037

€ € € € €

21.920 12.433 2.487 5.000 2.000

€

26.523

€ € € € € €

13.750 2.000 5.000 2.500 3.750 500

€

16.638

€ € €

249.158 219.069 4.381.380

€ € € € € €

2.000 €

€ € €

226.470 196.381 3.927.630

54

BUSINESSCASE Het businesscase-model is opgesteld door vastgoedvraag.nl en aangepast door denkpeter.nl en KAW

UITKOMSTEN BUSINESSCASE: PMC 12 EN 13* Onderdeel EXPLOITATIE Opbrengsten per maand Huurprijs per maand per unit/gemiddeld Overig/anders Minus: frictieleegstand

Parameters

soc

Variant: 15 jaar

Excl. btw

Incl. btw

Variant: Variant: 30 jaar met 1 verplaatsing 30 jaar zonder verplaatsen Excl. btw

Incl. btw

Excl. btw

Incl. btw

€

659

€

659

€

659

€ €

694 35-

€ €

694 35-

€ €

694 35-

€ € € €

800 800

800 800 200

€ € € €

800 800

200

€ € € €

Bedrijfswaarde

€

1.727.340

€

3.302.246

€

3.302.246

OUTPUT Onrendabele investering plan

€ 1.450.697

€

1.079.134

€

625.384

Normen en parameters Exploitatietermijn in jaren Bedrijfslasten per VHE Onderhoud per jaar (€ 400 = 10 jaar, € 600 = 20 jaar, € 800 = 30 jaar) Belasting en verzekeringen per jaar Disconteringsvoet Inflatie (t.b.v. WOZ en huurprijs) Stijging onderhoudskosten

* Voor toelichting op de keuze voor PMC 12 en 13, zie pagina’s 31 t/m 33

€ €

693,60 5,00%

15

200

3,00% 2,50% 3,00%

€

55

TOELICHTING BUSINESSCASE In deze bijlage leest u de toelichting op de gemaakte keuzes

1.

en aannames voor de businesscases. De businesscases zijn

A.

Flexwoningen van tijdelijke kwaliteit

opgesteld in samenwerking met het expertteam flexwonen

B.

Flexwoningen van permanente kwaliteit

van het RVO. Zij hebben een ruime ervaring met het

C.

Flexwoningen van permanente kwaliteit op termijn

ondersteunen en ontwikkelen van plannen voor flexwoningen

in Nederland. Er zijn vijf varianten van de businesscase gemaakt, uitgaande van verschillende scenario’s en

D.

-

1.

tijdelijke of permanente kwaliteit met een exploitatietermijn van 15 jaar, zonder verplaatsing. 2.

Uitgangspunt is scenario A/B: flexwoningen van

als permanente toevoeging woningvoorraad

tijdelijke of permanente kwaliteit met een

Bewust kiezen voor permanente toevoeging in plaats

exploitatietermijn van 30 jaar, inclusief 1

van flexwonen

exploitatietermijnen. Een aantal opmerkingen vooraf: -

Uitgangspunt is scenario A/B: flexwoningen van

verplaatsing. 3.

Uitgangspunt is scenario C: flexwoningen van

De gedeelde businesscases zijn een eerste opzet en

Op basis van deze scenario’s zijn drie businesscasevarianten

permanente kwaliteit met een exploitatietermijn van

daarmee indicatief. De verschillen tussen de

opgesteld. We maken in de varianten geen onderscheid in

30 jaar, zonder verplaatsing

scenario’s en exploitatietermijn komen duidelijk naar

kosten tussen de keuze voor tijdelijke woningen van

voren en geven een relevante indicatie op basis

tijdelijke of permanente kwaliteit. Dit heeft twee redenen:

We gaan in de businesscase varianten uit van de PMC’s 12

waarvan overwegingen kunnen worden gemaakt.

ten eerste is het plafondbedrag dat Aedes aanhoudt voor

en 13. Deze keuze maken we omdat deze PMC’s het beste

Tegelijkertijd zijn er nog onderdelen af te stemmen

beide typen gelijk (en dit uitgangspunt gebruiken we in de

aansluiten bij de wensen en urgentie qua huisvesting in de

en volgen er mogelijk nog wijzigingen op de nu

businesscase om een indicatie van de bouwkosten per

gemeente Achtkarspelen, namelijk:

getoonde bedragen.

woning op te geven) en ten tweede hebben SWA en de

-

De gekozen varianten zijn niet uitputtend: er kunnen

gemeente Achtkarspelen aangegeven dat zij de kwaliteit van

naar wens aanpassingen worden gemaakt en andere

de flexwoningen zeer belangrijk vinden en daarmee een

varianten worden uitgewerkt of aangescherpt.

voorkeur hebben voor tijdelijke woningen van permanente

huisvesting statushouders komt naar voren

kwaliteit.

dat de doelgroep bestaat uit één- en

Businesscasevarianten

In de rapportage zijn vier scenario’s geschetst:

Er is veel urgentie om meer huisvesting te creëren voor statushouders in de gemeente Achtkarspelen. o

Uit de gesprekken met de projectleiders

tweepersoonshuishoudens én uit grotere De opgestelde businesscases zijn meegestuurd bij deze

gezinnen.

toelichting:

56

TOELICHTING BUSINESSCASE o

Flexwoningen lenen zich niet voor de huisvesting van grote gezinnen omdat zij doorgaans maximaal 2 slaapkamers hebben. Daarom stellen we in dit model voor

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=dbd27c41-9df2-467c-bbd5-c7ebb4d77585