01 - Bijlage 1 - Duurzaamheidsagenda Achtkarspelen
Tekst van het document
8.4 Projectenoverzicht en budget Onderstaand is een overzicht opgenomen van de projecten in de duurzaamheidsagenda. De implementatie van de diverse projecten ligt binnen verschillende afdelingen. Binnen het thema energietransitie wordt zoveel mogelijk gebruikgemaakt van bestaande budgetten voor duurzaamheid en specifiek voor de warmtetransitie (aardgasvrije buurten en dorpen) wordt voor de jaren 2021 en 2022 aanspraak gemaakt op middelen die hiertoe vanuit het Rijk zijn uitgekeerd. Na 2022 is de inzet binnen de warmtetransitie afhankelijk van (nieuwe) rijksbijdragen dan wel de mogelijkheid om eventueel aanspraak te kunnen maken op fondsen en subsidies (bijvoorbeeld landelijk en Europees). 51 / 81
Mochten er geen aanvullende (rijks)middelen komen, dan zal de uitvoering stopgezet worden. De rijksbijdrage is leidend qua uitvoering. Binnen de andere thema’s binnen de duurzaamheidsagenda wordt in een enkel geval gebruikgemaakt van bestaande duurzaamheidsbudgetten. De implementatie en eventuele aanvullende financiering van diverse andere projecten ligt bij verschillende afdelingen zoals onderstaand wordt weergegeven. De bedragen in het overzicht betreffen het totaal voor Achtkarspelen. Uitgangspunt is dat elke gemeente een gelijk deel bijdraagt, tenzij anders vermeld.
Nr
Project
1.
Energietransitie
1.1
Opstellen en vaststellen warmtevisie
Resultaat
2021
2022
Vastgestelde warmtevisie (Transitievisie Warmte)
Gereed
€ 106.000 (incl. projectorganisatie en aanvullende formatie voor coördinatie en projectleiding)
2023
2024
Uitvoering strikt afhankelijk van aanvullende rijksmiddelen en mogelijke landelijke dan wel Europese subsidies en fondsen Integrale afweging aanvullende formatie via kadernota
1.2
Aardgasvrije buurten en dorpen
Uitvoering warmtevisie
€ 106.000 (incl. projectorganisatie en aanvullende formatie voor coördinatie en projectleiding)
1.3
Brede aanpak voor energiebesparing (o.a. Energieloket)
Circa 20% energiebesparing huishoudens in de toekomst
Integrale afweging aanvullende formatie via kadernota
Integrale afweging aanvullende formatie via kadernota
Uitvoering strikt afhankelijk van aanvullende rijksmiddelen en mogelijke landelijke dan wel Europese subsidies en fondsen Integrale afweging aanvullende formatie via kadernota
Vanuit subsidie Rijk en/of provincie
Afhankelijk van vervolg
Afhankelijk van vervolg
Afhankelijk van vervolg
Reeds begroot
Reeds begroot
Afhankelijk van vervolg
Afhankelijk van vervolg
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen € 18.000 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid) Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen € 18.000 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid) Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen € 18.000 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid) Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
1.4
1.5
Opleiden en inzetten energiecoaches
RES
Coaching van minima en huurders zodat zij inzicht krijgen in energieverbruik en hulp te krijgen bij de uitvoering van energiebesparende maatregelen Verdere concretisering van de concept RES naar concrete maatregelen
1.6
Stimuleren zon op woningen
Circa 30% van de woningen heeft zonnepanelen in 2024
1.7
Sinnetafels
Inzicht opgave energieopwek per dorp
1.8
Stimuleren zon op bedrijfsdaken
Realisatie van zon op daken bij projecten met reeds toegekende SDE+subsidie
Gereed
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
52 / 81
Nr
Project
Resultaat
2021
2022
2023
2024
1.9
Stimuleren verduurzaming bedrijven
Bedrijven worden ondersteund bij planvorming voor verduurzamingsmaatregelen
€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
Vastgestelde Zonneladder
Gereed
Parkeerplaatsen benutten voor plaatsing zonnepanelen
€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
Inzicht in de mogelijkheden van verticale windmolens
Vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Vanuit beheer (grondstoffenb eleid)
Vanuit beheer (grondstoffenb eleid)
Vanuit beheer (grondstoffenb eleid)
€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
€ 7.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
1.10
1.11
1.12
2.
Opstellen beleidskader zonne-energie Onderzoek naar mogelijkheden overkappen parkeerplaatsen met zonnepanelen Onderzoek naar toepassingsmogelijkheden verticale windmolens
Duurzame mobiliteit Gestructureerde uitrol openbare laadpunten, in gelijke pas met toename aantal elektrische voertuigen in de gemeente Vermindering (tweede) autobezit, verbetering bereikbaarheid Behoud van bereikbaarheid, verbetering overstappunten ('reishubs') Netwerk van fietssnelwegen, meer gebruik van de fiets en minder autogebruik
2.1
Plankaart en visie openbare laadpalen
2.2
Stimuleren deelauto’s
2.3
Openbaar vervoer
2.4
Stimuleren gebruik (elektrische) fiets
3.
Circulaire economie
3.1
Circulair inkopen en aanbesteden
3.2
3.3
Restafval verminderen op basis van bestaand grondstoffenbeleid Aanpak circulaire economie met ondernemers
Circulariteit is onderdeel bij onze inkoop en aanbestedingen De hoeveelheid huishoudelijk restafval wordt verminderd tot 30 kg/inwoner per jaar in 2025 Stimuleren lokale circulaire economie
Vanuit beheer (grondstoffenb eleid)
53 / 81
Nr
Project
Resultaat
2021
2022
2023
2024
3.4
Onderzoek gebruik monitoringstool VCF
Inzicht in toepassingsmogelijkh eden en plan van aanpak - opvolging
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
3.5
Stimuleren circulariteit bij evenementen
Evenementen zijn zoveel mogelijk circulair
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
4.
Biodiversiteit Vanuit bestaand budget en formatie. Uitvoering vanuit beheer. Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Vanuit bestaand budget en formatie. Uitvoering vanuit beheer. Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Vanuit bestaand budget en formatie. Uitvoering vanuit beheer. Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Vanuit bestaand budget en formatie. Uitvoering vanuit beheer. Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
5.1
Klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte
Een meer klimaatadaptieve openbare ruimte doordat klimaatadaptatie een plek heeft in de GRP’s en het regenwaterstructuurplan.
Vanuit beheer (o.a. GRP)
Vanuit beheer (o.a. GRP)
Vanuit beheer (o.a. GRP)
Vanuit beheer (o.a. GRP)
5.2
Klimaatadaptief denken onderdeel andere beleidsvelden
Verbetering klimaatadaptief denken in gemeente
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
4.1
Bevorderen biodiversiteit
Kleinschalige projecten om biodiversiteit te verbeteren
4.2
Biodiversiteit en zonne-energie
Verbetering biodiversiteit bij ontwikkeling van zonneparken
4.3
Opstellen beleidskader zonnepanelen versus bomen
4.4
Natuurinclusief bouwen en openbare ruimte
4.5
Natuurinclusieve landbouw
5.
Klimaatbestendigheid
Vastgesteld beleidskader zonnepanelen versus bomen Verbetering van biodiversiteit in de gebouwde omgeving, in en rond bestaande en nieuwe bebouwing Faciliteren initiatieven op het raakvlak van natuurinclusieve landbouw en energietransitie
Gereed
54 / 81
Nr
Project
Resultaat
2021
2022
2023
2024
5.3
Ondersteunen initiatieven vanuit de mienskip voor klimaatbestendigheid bij inwoners en bedrijven / Hergebruik regenwater
Bewustwording over klimaatadaptatie, vermindering belasting riolering en minder drinkwatergebruik
Vanuit beheer
Vanuit beheer
Vanuit beheer
Vanuit beheer
6.
Duurzame mobiliteit
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
€ 1.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
€ 1.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
€ 1.500 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid)
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen Start in 2020 (vanuit bestaand werkbudget duurzaamheid, uitvoering vanuit beheer)
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Vanuit beheer
Vanuit beheer
Vanuit beheer
Vanuit beheer
Gestructureerde uitrol openbare laadpunten, in gelijke pas met toename aantal elektrische voertuigen in de gemeente Vermindering (tweede) autobezit, verbetering bereikbaarheid Behoud van bereikbaarheid, verbetering overstappunten ('reishubs') Netwerk van fietssnelwegen, meer gebruik van de fiets en minder autogebruik
6.1
Plankaart en visie openbare laadpalen
6.2
Stimuleren deelauto’s
6.3
Openbaar vervoer
6.4
Stimuleren gebruik (elektrische) fiets
7.
Eigen organisatie en maatschappelijk vastgoed
7.1
Bewustwording en maand van de duurzaamheid
7.2
Duurzaam accommodatiebeleid
Bewustwording over duurzaamheid in de brede zin onder medewerkers van de gemeente Een accommodatiebeleid waar de duurzaamheidsopgave onderdeel van is
7.3
Verduurzaming gemeentelijk vastgoed
Inzicht in de benodigde investeringen om te voldoen aan wettelijke verplichtingen
7.4
Monitoring en besparing energieverbruik gemeentelijk vastgoed
Aangaande het gemeentelijk vastgoed voldoen we aan wettelijke verplichtingen o,a, ten monitoring
55 / 81
Nr
Project
Resultaat
2021
2022
2023
2024
7.5
Mobiliteit eigen medewerkers (stimuleren elektrisch rijden, ovbusiness kaarten en thuiswerken)
Vermindering fossiel brandstofgebruik (woon-werkverkeer) onder eigen personeel
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
7.6
Verduurzamen gemeentelijk wagenpark
Vermindering fossiel brandstofgebruik door eigen voertuigen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
Binnen bestaande formatie van verschillende afdelingen
7.7
Deelname Global Goals en Fairtrade Gemeente
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
7.8
Monitoring programma Duurzaamheid
€ 2.500 (vanuit werkbudget duurzaamheid)
€ 2.500 (vanuit werkbudget duurzaamheid)
Vanuit middelen aardgasvrije buurten en dorpen
Vanuit middelen aardgasvrije buurten en dorpen
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
Binnen bestaande formatie duurzaamheid
€ 2.500 (vanuit werkbudget duurzaamheid) Afhankelijk van aanvullende rijksmiddelen en mogelijke landelijke dan wel Europese subsidies en fondsen Binnen bestaande formatie duurzaamheid
€ 2.500 (vanuit werkbudget duurzaamheid) Afhankelijk van aanvullende rijksmiddelen en mogelijke landelijke dan wel Europese subsidies en fondsen Binnen bestaande formatie duurzaamheid
2021
2022
2023
2024
Gemeente Achtkarspelen handelt volgens de bijbehorende principes Inzicht ontwikkeling duurzaamheidsprogramma
7.9
Communicatieaanpak
Bewustzijn en draagvlak onder inwoners, bedrijven en andere organisaties
7.10
Inrichten klankbordgroep
Structureel overleg met de mienskip
Totalen Totaal (1.2, 1.7, 1.9, 1.11, 3.3, 7.1, 7.8)
€ 141.500
€ 143.000
€ 37.000
€ 11.500
Tabel 7. Projectenoverzicht.
56 / 81
Bijlagen Bijlage 1: Communicatiemiddelenmatrix Bijlage 2: Zonneladder Achtkarspelen Bijlage 3: Beleidskader zonnepanelen versus bomen Bijlage 4: Energiemix Achtkarspelen Bijlage 5: Nulmeting energiegebruik en duurzame energieproductie Achtkarspelen Bijlage 6: Energiegebruik gemeentelijk vastgoed Bijlage 7: Respondentenlijst sleutelfiguren
Gebruikte eenheden De standaardeenheid voor het aanduiden van een hoeveelheid energie is de joule (J). Een joule is de hoeveelheid energie die een apparaat van 1 watt gedurende 1 seconde gebruikt. Een joule is een erg kleine hoeveelheid energie, daarom gebruiken we in dit rapport veelal de eenheden terajoule (TJ) en petajoule (PJ). Een TJ staat voor een biljoen (1012) joule, een PJ staat voor 1.000 TJ, of een biljard (1015) joule. Voor de meeste mensen is de kilowattuur (kWh) een bekendere eenheid. Dit is bijvoorbeeld de eenheid die energiebedrijven op de stroomrekening gebruiken. Eén kWh komt overeen met 3,6 miljoen joule (3,6 MJ). Een eenheid die veel gebruikt wordt om het gebruik van aardgas te meten is de ‘standaard kubieke meter’ (m3(n)). De hoeveelheid energie per m3(n) is 35,17 MJ. Eenheid
Te vergelijken met
Joule
Een lamp met een vermogen van 1 watt gedurende 1 seconde laten branden
Kilojoule (kJ)
Duizend J
Een apparaat met en vermogen van 1000 watt gedurende 1 seconde laten werken.
Megajoule (MJ)
1 miljoen J
Apparaat met een vermogen van 1.000 watt gedurende ongeveer 17 minuten laten werken.
Kilowattuur (kWh)
3,6 MJ
Apparaat met een vermogen van 1.000 watt gedurende 1 uur laten werken.
Gigajoule (GJ)
1 miljard J
Jaarlijkse opbrengst van 1 zonnepaneel of bijna 30 m2 aardgas verbranden.
Terajoule (TJ)
1 biljoen J
Jaarlijks elektriciteitsverbruik van ongeveer 90 huishoudens.
Petajoule (PJ)
1 biljard J
Energieverbruik (stroom, aardgas én transportbrandstoffen) van een kleine gemeente.
Tabel B1. Overzicht en toelichting eenheden.
57 / 81
Bijlage 1: Communicatiemiddelenmatrix Per onderwerp/project wordt bekeken op welke manier we dat het beste kunnen communiceren. Onderstaande matrix geeft ideeën van communicatiemiddelen die we kunnen inzetten om de doelgroepen te bereiken.
Middel/kanaal
Inhoud
Doel
Doelgroep
Moment
Gemeente/organisatiebreed Social media gemeente en energieloket Twitter Facebook
Informatieve berichten en artikelen over over duurzame en aardgasvrij thema’s: energie besparen, isoleren, technieken etc
Informeren, bewustwording, gedragsverandering
Inwoners
Tweewekelijks / maandelijks
Gemeentelijke website
1 centrale plek op de gemeentelijke website waar alle informatie (incl vragen en antwoorden) staat over duurzaamheid en wonen zonder aardgas I.s.m. energieloket informatieve berichten en artikelen over duurzaamheid en aardgasvrij
Informeren
Inwoners
Continu
Informeren, bewustwording, gedragsverandering
Inwoners Collega’s Raad
Gemeentepagina Actief en Feanster
Informatieve berichten en artikelen over duurzame en aardgasvrij thema’s: energie besparen, isoleren, technieken etc. Interviews met ambassadeurs
Informeren, bewustwording, gedragsverandering, draagvlak
Inwoners
Streven naar maandelijks maar voorkeur geen vaste frequentie, als er nieuws is Maandelijks
Sharepoint
Informatieve berichten en artikelen over duurzame en aardgasvrij thema’s: energie besparen, isoleren, technieken etc
Informeren, bewustwording, gedragsverandering
Collega’s
Tweewekelijks / maandelijks
Media/persberichten
Successen en mijlpalen delen. Pers uitnodigen voor bijzondere activiteiten en bijeenkomsten
Informeren, bewustwording, draagvlak
Inwoners
Incidenteel, als er nieuws is
Digitale nieuwsbrief
58 / 81
Informatiebijeenkomst
Bestaande bijeenkomsten/ activiteiten
Energiemarkten
Video
Energieloket
Visualisatie/ Infographic
Inwonersbrief
Energie excursie
Ambassadeurs
Voorbeeldwoning ‘In 8k/Tdiel staat een huis’
Informeren, bewustwording, draagvlak Aanhaken bij bestaande bijeenkomsten/activiteit en waar al mensen op af komen. Bijv PB vergadering, markten Vanuit Energieloket energiemarkten organiseren in dorpen en/of op kantoor Filmpjes met duurzame voorbeelden, updates en reacties van inwoners/collega’s over aardgasvrij wonen. Aan de slag met vragen die leven. Beantwoorden van vragen, praktische informatie Beeld kan goed helpen bij moeilijke materie. Bijv alternatieven aardgas, zichtbaar maken wat al gerealiseerd is, zijn doelen gehaald Persoonlijke brief huisaan-huis namens wethouders Laten zien hoe aardgasvrij wonen en werken werkt. Locaties/ lokale bedrijven waar inspiratie opgedaan kan worden Enthousiastelingen die hun verhaal willen delen (bijeenkomsten, interview, video etc) Bijv een gemeentelijke woning ism energieloket of woningen van inwoners/collega’s openstellen (zoals duurzame huizenroute). Of een woningruil (1/2 dagen) om te ervaren hoe aardgasvrij wonen is.
Alle inwoners en per buurt/dorp Collega’s Raad Inwoners Plaatselijk Belang
Nader te bepalen
Informeren, bewustwording, draagvlak
Per dorp Collega’s
Loopt
Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak
Inwoners Collega’s
Nader te bepalen
Informeren, bewustwording, gedragsverandering Informeren, bewustwording, monitoring
Inwoners Collega’s
Continu
Inwoners Collega’s Raad
Nader te bepalen
Informeren, bewustwording, draagvlak Bewustwording, motiveren
Inwoners
Nader te bepalen
Inwoners Energiecorperati es Raad College
Nader te bepalen
Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak
Inwoners Collega’s
Z.s.m.
Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak
Inwoners Collega’s
Nader te bepalen
Informeren, bewustwording, draagvlak
Nader te bepalen
59 / 81
Kookworkshops i.s.m. lokale bedrijven. Eventueel rondreizend door gemeenten. Pannenwinactie i.s.m. lokale ondernemers
Koken op inductie leuk maken.
Bewustwording, gedragsverandering
Inwoners Collega’s
Nader te bepalen
Koken op inductie leuk maken.
Inwoners Collega’s
Nader te bepalen
Isoleeracties door Energieloket i.s.m. lokale ondernemers Slagwerk/ Summerschool
Isoleren stimuleren
Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak Bewustwording, gedragsverandering, draagvlak
Inwoners Collega’s
Loopt
Collega’s
Nader te bepalen
Informeren, draagvlak, bewustwording
Jongeren Onderwijs NME
Nader te bepalen
Informeren, draagvlak, bewustwording
Kinderen Jongeren Onderwijs
Nader te bepalen
Jongeren
Nader te bepalen
Jongeren
Nader te bepalen
Jongeren
Nader te bepalen
Duurzaamheid onder de aandacht brengen in bijv duurzaamheidsmaand/ summerschool met mastersclasses, workshops, challenges etc
Kinderen en jongeren Energiedialoog/ swipocratie
Energy challenges
Enquête
Social media (Instagram)
Advertising
In gesprek met jongeren hoe zij betrokken willen worden bij de transitie. Jongeren een stem geven. Dit kan zowel online via een tool of een echt gesprek. Kinderen en jongeren op basis- en voortgezet onderwijs worden uitgedaagd om op eigen wijze campagne te voeren voor energiebesparing en duurzaamheid op hun school Jongeren vragen naar hun mening via stellingen op social media of een enquête Foto’s en video plaatsen en stellingen zodat ze hun mening kunnen geven. Juiste toon. Jongeren zullen minder snel de gemeente volgen. Informatie moet hen gebracht worden met gesponsorde berichten via social media, offline met posters bij bijv
60 / 81
scholen, sportverenigingen Buurtgerichte aanpak Buurtbijeenkomst
Als er nieuws is of behoefte ontstaat
Bewonersbrieven
Informatie over fase, proces en werkzaamheden Proactief bewoners op de hoogte houden van wat er speelt Een bezoek brengen aan een buurten, voorbeeldwoningen. Bewoners worden uitgenodigd om hieraan deel te nemen. Op de landingspagina van de gemeente komt ook een plek waar alle informatie staat over de specifieke buurten/dorpen Informatiepunt in de buurt waar bewoners terecht kunnen om informatie op te halen, zorgen/wensen bespreken. Hier kunnen bijv ook spreekuren gehouden worden.
Nieuwsbrief
Excursies
Website
Informatiepunt / voorbeeldwoning
Regiegroep (met inwoners) Workshops
Voorbeeldwoning: mensen kunnen hier zien welke maatregelen ze kunnen nemen en ervaren wat het oplevert Klankbord vanuit inwoners Organiseren van activiteiten over bepaalde onderwerpen; om bewoners die al zover zijn verder op weg te helpen
Informeren, draagvlak, bewustwording Informeren, draagvlak, bewustwording Informeren, bewustwording
Per buurt/dorp
t.z.t.
Per buurt/dorp
t.z.t.
Per buurt/dorp
t.z.t.
Bewustwording, motiveren
Per buurt/dorp
t.z.t.
Informeren
Per buurt/dorp
t.z.t.
Informeren, draagvlak creëren, bewustwording, stimuleren tot altijd goed
Per buurt/dorp
t.z.t.
Informeren, Bewustwording, Draagvlak Bewustwording, informeren, draagvlak en stimuleren
Per buurt/dorp
t.z.t.
Per buurt/dorp
t.z.t.
Tabel B2. Overzicht communicatiemiddelen.
61 / 81
1.8 Planning We hebben nog niet alle antwoorden op vragen van inwoners en collega’s paraat. Toch is het van belang om de doelgroepen in een vroeg stadium te informeren over en betrekken bij de transitie. De gemeentebrede communicatie loopt al en dat zal geïntensiveerd worden. Het gaat hierbij om informatie die relevant is voor alle inwoners. Daarnaast is het van belang eerst inwoners en andere belanghebbenden te informeren voordat de pers op de hoogte is. Afhankelijk van de planning van de buurtgerichte aanpak zal de communicatie ook zo snel mogelijk opgepakt worden. Dit geldt ook voor de communicatie met de collega’s.
1.9 Budget Budget voor communicatie wordt opgenomen in de begroting van het project en is afhankelijk van de keuzes voor communicatiemiddelen.
62 / 81
Bijlage 2: Zonneladder Achtkarspelen
Zonneladder Achtkarspelen
Januari 2021
Inleiding Voor u ligt de zonneladder voor de gemeenten Achtkarspelen. Dit beleidsdocument geeft aan hoe de gemeente om wil gaan met de opwek van elektriciteit via zonnepanelen. Verzoeken van initiatiefnemers om zonnepanelen te plaatsen, worden beoordeeld aan de hand van dit document. De gemeente Achtkarspelen heeft de ambitie om energieneutraal te worden en wil dat op een duurzame manier doen, maar de gemeente is ook zuinig op zijn waardevolle landschap. Daarom wordt vooral ingezet op zonnepanelen op daken en zijn zonnepanelen op agrarische of natuurlijke gronden in het buitengebied uitgesloten. Hoofdstuk 1: de zonneladder De drie treden van de zonneladder Het document is een zonneladder omdat we uitgaan van verschillende treden van ontwikkeling. De zonneladder bestaat uit een drietal treden, waarbij het de bedoeling is dat zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van de eerste trede, voordat een initiatief uit de tweede trede kan worden gehonoreerd, enzovoort. Dat betekent echter niet dat de eerste trede volledig benut moet zijn, voordat een initiatief uit de tweede of derde trede kan worden gehonoreerd. De drie treden geven de volgorde in wenselijkheid, kansrijkheid en ruimtelijke impact weer. Initiatieven uit de lagere treden hebben minder ruimtelijke impact dan die uit de hogere treden en zijn daarom in beginsel wenselijker en hebben een hogere kans van slagen.
De drie treden zijn de volgende: 1. Zon op daken in het dorp 2. Zon op daken in het buitengebied 3. Zon op erven en terreinen in het dorp of het buitengebied Toelichting op de drie treden van de zonneladder Het beleid is erop gericht in eerste instantie zoveel mogelijk de capaciteit van daken in de dorpen te benutten (trede 1). Op die manier ontstaat dubbelgebruik van de ruimte en kunnen agrarische en natuurlijke gronden in het buitengebied worden uitgesloten van zonnepanelen. Het plaatsen van zonnepanelen op daken is vergunningsvrij (met uitzondering van rijksmonumenten) en hoeft in de meeste gevallen dus niet bij de gemeente te worden aangevraagd.
63 / 81
Daarnaast willen we waar mogelijk de daken in het buitengebied benutten voor zonnepanelen (trede 2). Er staan veel agrarische bedrijfsgebouwen met grote dakoppervlakken die geschikt kunnen zijn voor het dragen van zonnepanelen. Op die manier ontstaat wederom dubbelgebruik van de ruimte en kunnen de agrarische gronden waar gewassen op groeien worden gespaard. We voorzien een autonome ontwikkeling van het aantal zonnepanelen op daken van particulieren en (agrarische) bedrijven. De gemeente hoeft daar geen actieve rol in te spelen. Naar verwachting zal het benutten van de meeste daken in de gemeente met zonnepanelen niet voldoende opbrengst genereren om de totale energievraag in de gemeente te kunnen dekken. Daarom staan we ook open voor initiatieven in de dorpen en het buitengebied waarbij erven of terreinen worden gebruikt voor het plaatsen van zonnepanelen (trede 3). Voorwaarde bij plaatsing van panelen op erven bij gebouwen is in ieder geval dat de mogelijkheden van de op het erf beschikbare daken zijn benut. Daarnaast geldt altijd de voorwaarde van een goede ruimtelijke inpassing. Denk bij het gebruik van terreinen aan bijvoorbeeld een parkeerterrein die wordt overdekt met zonnepanelen, of het terrein van een (voormalige) gaswinlocatie waar zonnepanelen worden neergelegd.
Dubbelgebruik is hierbij van belang en het plaatsen van panelen op erven en terreinen mag overige en toekomstige ontwikkelingen niet in de weg zitten. Terreinen waar bijvoorbeeld woningen of bedrijfsgebouwen zijn voorzien komen daarom niet in aanmerking. Het plaatsen van panelen op erven en terreinen is vaak vergunningsplichtig en moet in die gevallen dus worden aangevraagd bij de gemeente. Hoofdstuk 2: definities en overige opmerkingen Definities erven en terreinen Wanneer we in dit stuk spreken over erven dan bedoelen we stukken grond die bij de functie van een gebouw horen, bijvoorbeeld het erf van een woning of het erf van een bedrijfsgebouw. Met “terreinen” bedoelen we stukken grond die niet direct bij een gebouw horen, maar wel een zelfstandige functie hebben, anders dan agrarisch of natuurlijk. Zon op water In dit stuk wordt gesproken over erven en terreinen. Daaronder valt dus geen water, oftewel de plassen en meren. We willen daarover wel het volgende zeggen. Waar het (voormalige) zandwinplassen betreft, zijn we positief. Op die locaties zien we in beginsel mogelijkheden voor dubbelgebruik van het water met zonnepanelen. Waar het gaat om natuurlijke plassen en meren, zijn we negatief. Deze wateren hebben vaak een hoge natuurlijke of recreatieve waarde, waardoor het bedekken met zonnepanelen daar niet wenselijk is.
Zon op infrastructuur Verzoeken voor zonnepanelen op infrastructuur benaderen we kritisch. Het gaat hier bijvoorbeeld om zonnepanelen op geluidswallen of in bermen langs wegen. De panelen die op deze manier worden opgesteld zijn relatief zeer zichtbaar en leveren naar verhouding weinig op. Wanneer hier in een bepaald geval toch een goede verhouding uit naar voren komt, goed rekening houdend met ruimtelijke kwaliteit, dan zijn er misschien mogelijkheden. Geldigheid van de zonneladder De ambitie van Achtkarspelen is om energieneutraal te worden. Dat betekent dat de zonneladder geldig blijft tot het moment dat die ambitie is behaald. Op het moment dat de gemeente jaarlijks evenveel energie duurzaam opwekt als dat het verbruikt, kunnen geen nieuwe aanvragen voor zonnepanelen in behandeling worden genomen. 64 / 81
Bijlage 3: Beleidskader zonnepanelen versus bomen Achtkarspelen Wat is de aanleiding Er zijn steeds meer particulieren (bewoners en bedrijven) die zonnepanelen plaatsen om zo op een duurzame wijze te voorzien in hun energiebehoefte. Dit wordt door de rijksoverheid gestimuleerd door middel van subsidies. Ook de klimaatdoelstellingen en de energietransitie bevorderen de toepassing van zonnepanelen. Van gemeentewege stimuleren wij deze ontwikkeling met ons duurzaamheidbeleid. Tegelijkertijd heeft de gemeente het vergroten van biodiversiteit als speerpunt opgenomen in het coalitieakkoord. Op het vlak van biodiversiteit zijn bomen het meest beeld- en sfeerbepalende onderdeel. Maar zij leveren ook een belangrijke bijdrage in de biodiversiteit en het opnemen van CO2. Tussen deze 2 beleidslijnen zit een spanningsveld. Dit uit zich in botsende belangen als onze bomen schaduw geven op zonnepanelen. Dit heeft namelijk rendementsverlies tot gevolg. Hierdoor neemt het aantal verzoeken van particulieren om gemeentelijke bomen te kappen vanwege schaduw op hun zonnepanelen toe. Daarom krijgen wij verzoeken van bewoners om die bomen te kappen. Deze worden beoordeeld conform beleidsuitgangspunten die overeenkomen met de algemeen landelijk gebruikte beleidsuitgangspunten. Vastgesteld gemeentelijk beleid over dit onderwerp ontbreekt echter nog.
Wat willen wij bereiken Door het bestuur vastgestelde beleidsuitgangspunten op basis waarvan wij dergelijke verzoeken kunnen beoordelen en waar we bij reconstructies in bestaande situaties en uitbreidingsplannen een bestuurlijk gedragen standpunt in kunnen nemen. Wat is het voorstel
Bestaande situaties In bestaande situaties worden geen gemeentelijke bomen gekapt of drastisch gesnoeid omdat ze schaduw geven op zonnepanelen. Particulieren kunnen zelf berekenen of een boom wel of geen schaduw geeft of zal geven op hun zonnepanelen. Dit op basis van de afmetingen van de woning, de afmetingen van de boom en de hellingshoek van de zon in de verschillende maanden en op de verschillende momenten van de dag. Als echter duidelijk zichtbaar is dat de boom ziek is of grote gebreken heeft, zullen wij maatwerk leveren. Bij nieuwe aanplant en herplant zal wel rekening worden gehouden met zonnepanelen. Dit met uitzondering van situaties waarin gemeentelijke bomen door bewoners illegaal zijn gekapt.
Uitbreidingsplannen In uitbreidingsplannen wordt bij de inrichting van de openbare ruimte zoveel mogelijk rekening gehouden met de zonnepanelen. Enerzijds door de positie van de kavels en de inrichting van de openbare ruimte. Anderzijds door bij het planten van bomen rekening te houden met zonnepanelen. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat in uitbreidingsplannen wel plek moet blijven voor bomen. Bij inpassing van bestaande bomen, elzensingels en dykswallen gaat het belang van de boom voor op het belang van de zonnepanelen.
Herinrichtingsplannen Dit betreft zowel de herinrichting van de openbare ruimte als grootschalige renovaties van buurten. Als de bomen gehandhaafd kunnen blijven, gelden de beleidsuitgangspunten voor bestaande situaties. 65 / 81
Als de bomen niet gehandhaafd kunnen blijven, gelden de beleidsuitgangspunten voor uitbreidingsplannen. Advies Een aantal beleidsuitgangspunten vast te stellen over hoe wij omgaan met gemeentelijke bomen in relatie tot zonnepanelen van particulieren en hierbij onderscheid maken in: -
Bestaande situaties. Uitbreidingsplannen. Herinrichtingsplannen.
Wat zijn de argumenten
1. Geeft duidelijkheid aan particulieren. Door de beleidsuitgangspunten weten de particulieren wat ze wel of niet van de gemeente mogen verwachten. Dit zowel in bestaande situaties als in nieuwe situaties. De particulieren kunnen in bestaande situaties vooraf een inschatting maken of zonnepanelen wel of geen rendementsverlies als gevolg van schaduw van de bomen krijgen.
2. Geeft duidelijkheid aan projectontwikkelaars, woningbouwcorporaties en eigen organisatie. Door de beleidsuitgangspunten weten projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties waar zij rekening mee moeten houden bij het maken van inrichtingsplannen. Dit geldt ook voor inrichtingsplannen die door onze eigen organisatie worden gemaakt.
3. Behoudt in bestaande situatie het bomenbestand. Bomen hebben naast hun functie in de aankleding van de woonomgeving en het bieden van een schuil- en verblijfplaats voor onder ander vogels ook een positieve invloed op het klimaat. Zo zorgen ze voor vermindering van het broeikaseffect en absorberen ze CO2 en fijnstof uit de lucht. Ook hebben de door een schaduw een gunstige invloed op de temperatuur in de dorpen.
4. De voorgestelde beleidsuitgangspunten sluiten aan op de algemene landelijke uitgangspunten Daarnaast heeft de rijdende rechter mr. John Reid in maart 2016, in soortgelijke zaak een uitspraak gedaan. In deze zaak eist een bewoner dat de gemeente Breda de bomen inkort en voldoende snoeit omdat deze schaduw geven op zijn zonnepanelen. De gemeente wijst zijn verzoek af. In deze zaak is de gemeente in het gelijk gesteld. De zonnepanelen zijn namelijk uit eigen beweging door de bewoner geplaatst. Ook stonden de bomen er al voordat het huis van de bewoner gebouwd werd en verkeren ze in gezonde toestand. De combinatie van het bovenstaande is voldoende representatief om beschouwd te worden als landelijk uitgangspunt. Wat zijn de risico’s
1. Het juridisch risico wordt ingeschat op ‘laag’. Particulieren kunnen bezwaar en beroep aantekenen bij het besluit van de gemeente om een verzoek tot drastisch snoeien of kappen van de betreffende bomen af te wijzen.
2. Het maatschappelijk en politiek/bestuurlijk risico wordt ingeschat op ‘laag’. Persoonlijke belangen van de particulier om op duurzame wijze in zijn energie te voorzien versus het gemeenschappelijk belang om het bomenbestand op peil te houden om zo een groene gemeente te 66 / 81
blijven zijn beide nagenoeg even waardevol. De keuze voor bomen in de bestaande situaties zullen door de bewoners en de politiek niet altijd gewaardeerd worden. Financiën Het voorgestelde beleid heeft geen financiële gevolgen voor de onderhoudskosten van gemeentelijke bomen. Participatie Niet van toepassing. Communicatie Publicatie in overleg met afdeling Communicatie. Relatie met andere afdelingen Afdeling ruimte; stedenbouw, uitbreidingsplannen. Afdeling ruimte; duurzaamheid. Afdeling Juridische zaken; bezwaar en beroep. Vervolg Na vaststelling wordt dit beleid toegepast bij het behandelen van verzoeken om gemeentelijke bomen te kappen vanwege zonnepanelen en bij (her)inrichtingsplannen.
67 / 81
Bijlage 4: Energiemix Achtkarspelen In lijn met de ambitie om op termijn een energieneutrale gemeente te worden, zijn verschillende scenario’s uitgewerkt om een beeld te krijgen van de toekomstige energievraag. Op basis van de huidige data (2018) en kennis, onderzoek en aannames over ontwikkelingen in de toekomst schetsen we aan de hand van een rekenmodel (Energietransitiemodel, Quintel31) een zo goed mogelijk beeld van de huidige en toekomstige energievraag binnen de gemeente en de benodigde (grootschalige) duurzame energie opwek. Bekeken is hoe een eindscenario en een mogelijke tussenstap in 2030 er uit zouden kunnen zien. Bepalend voor scenario’s zijn het einddoel van het scenario, bijvoorbeeld hoeveel CO2 er bespaard moet zijn ten opzichte van 1990, en de uitgangspunten over de verwachte ontwikkelingen in het energiesysteem, bijvoorbeeld hoe snel de elektrische auto de benzineauto gaat vervangen. In de scenario’s nemen we als hoofduitgangspunt dat er in 2030 49% CO2 reductie behaald moet zijn, en in het eindbeeld, 2050 95% CO2 reductie. Dit is in lijn met het landelijke Klimaatakkoord en de Klimaatwet. De gemeente heeft met betrekking tot de verduurzaming van industrie een beperkte rol. Ontwikkelingen zullen hoofdzakelijk landelijk, onder andere vanuit de klimaattafel industrie, en internationale ontwikkelingen moeten komen.
Derhalve valt industrie ook niet binnen de gemeentelijke ambitie om energieneutraal te worden. De onderbouwing van de uitgangspunten zoals die zijn bepaald in de scenario’s zijn opgenomen in deze bijlage opgenomen. Gebouwde omgeving Voor het eindscenario gaan we uit van een volledig aardgasvrije gebouwde omgeving. Om de overstap naar duurzame warmtebronnen te kunnen maken is ook isolatie nodig. Vanuit de warmtevisie wordt benoemd dat de komende 10 jaar vol wordt ingezet op isolatiemaatregelen om een warmtevraagreductie van 20% te behalen. Dit zal betekenen dat alle woningen op termijn gemiddeld energielabel A hebben, een forste isolatieopgave met een belangrijke rol voor het gemeentelijk Energieloket. ▪
Voor de tussenstap in 2030 gaan we ervanuit dat 10% van de woningen aardgasvrij is en dat de benoemde 20% warmtevraagreductie door middel van isolatiemaatregelen behaald is.
Mobiliteit Voor 2050 gaan we uit van een volledig duurzame mobiliteitssector in Achtkarspelen. In 2050 zal volgens het scenario 95% van het vervoer elektrisch zijn en 5% op waterstof rijden. ▪
Voor de tussenstap in 2030 gaan we ervan uit dat 20% van de auto’s, 100% van de bussen en 8% van de vrachtwagens elektrisch is.
Industrie In het scenario tot 2050 kent de industrie een 1,2% efficiëntieverbetering per jaar. In de afgelopen jaren is dit percentage niet gehaald. Daarom is het noodzakelijk dat in de toekomst hier strenger op toegezien wordt met handhaving en EU beleid. Daarnaast is het gebruik van aardgas een belangrijk aandeel in het energiegebruik van de industrie. Afhankelijke van de industriële processen, en welke temperatuur warmte hiervoor benodigd kunnen alternatieve energiebronnen aardgas vervangen. Bij lage temperatuur is elektriciteit een optie, bij hogere temperaturen waterstof of andere gassen. We gaan er in de scenario’s vanuit dat een deel van de bedrijven lage temperatuur warmte nodig heeft (denk aan verschillende bedrijven in de voedselsector) terwijl dit bij andere bedrijven lastiger is (denk 31 Voor meer informatie over het energietransitie model van Quintel: https://energytransitionmodel.com
68 / 81
aan beton en asfaltbedrijven, die onder de categorie overige industrie vallen). Voor nu gaan we ervanuit dat een deel met duurzaam geproduceerde waterstof voorzien moet worden. De gemeente heeft hierin een beperkte rol en ontwikkelingen zullen landelijk o.a. vanuit de klimaattafel industrie en internationale ontwikkelingen moeten komen. Derhalve maakt industrie ook geen onderdeel uit van de gemeentelijke ambitie om energieneutraal te worden. ▪
Voor de tussenstap in 2030 gaan we er ook vanuit dat jaarlijks 1,2% efficiëntieverbeteringen gerealiseerd worden, en dat de industrie niet gegroeid of gekrompen is. Het aandeel aardgas dat dan vervangen is door andere bronnen is nog beperkt.
Opwek We gaan uit van een 100% realisatie van de potentie voor zon-op-dak in 2050. Een zeer ambitieuze doelstelling die grote inzet vereist. Om voldoende duurzame energie op te wekken om de CO2 reductie doelstellingen te halen en een energieneutrale gemeente te worden is meer duurzame elektriciteit nodig dan op de daken gerealiseerd kan worden. Daarom is in de verschillende scenario’s een mix (vergelijkbare hoeveelheid energie opbrengst) van zonnevelden en windturbines aangegeven om voldoende op te wekken. Dit is een indicatieve mix waarin beide technologieën ongeveer evenveel stroom opwekken, uiteraard is een mix met meer van de een of de ander ook een mogelijkheid. Hierin speelt zowel de gemeente als de provincie een rol. Daarnaast is ook goed gekeken naar de eerdere aannames over efficiëntie en opbrengst van zonnepanelen en windturbines waar we eerder uitgingen van een vermogen per paneel van ca. 270 wp gaan we nu uit van 350 wp per paneel. Dat is nu en in de toekomst een aannemelijk vermogen. Daarnaast hebben we voor windturbines de aanname over het aantal vollasturen bijgesteld. Door te kijken naar de windsnelheden in de gemeente op 100m hoogte en het bijbehorende aantal vollasturen volgens NP RES uitgangspunten komen we op 3120 vollasturen per jaar voor 3 MW windturbines. ▪
Voor de tussenstap in 2030 gaan we ervan uit dat 40% van de potentie voor zon-op-dak gerealiseerd is. Vervolgens is ook een 50/50 mix (vergelijkbare hoeveelheid energie opbrengst) van zonnevelden en windturbines berekend die voldoende stroom op wekt om 49% CO2 reductie te behalen.
Aandachtspunten Een drietal punten willen we kort benoemen die van belang zijn náást ieder scenario te overwegen. Ieder punt is waardevol om met aanvullend onderzoek én een eigen uitwerking concreet te maken maar valt buiten het kader deze analyse.
De stabiliteit van het elektriciteitsnet en de benodigde infrastructuur.
De toename- én afhankelijkheid van groene stroom in de verschillende scenario’s betekent dat er een oplossing gevonden moet worden voor de piekmomenten van de stroomlevering en voor de momenten waarop er een energievraag is zonder opwek. Deze investeringen kunnen aanzienlijk oplopen én ook de mogelijke gedragswijzigingen over energiegebruik zijn complex om aan te pakken.
Een aantal uitgangspunten vergen ambitieuze uitvoeringsprogramma’s of ondersteuning van de overheid.
Een drietal voorbeelden, ten eerste, de landelijke beleidsmaatregelen zijn momenteel nog aan het sturen naar 2050 en omvatten vooralsnog geen financiële steun om huizen versneld van het gas te halen. Ten tweede betekent de beoogde isolatiegraad (20%) over 10 jaar een aanzienlijke ingreep in het bestaande vastgoed in de gemeente. Hiervoor dient een uitvoeringsprogramma opgesteld te worden. Ten derde, de efficiëntie slag die verwacht wordt in de industrie is in het verleden gemiddeld gezien niet gehaald in deze sector. Er zal dus mogelijk meer actie nodig zijn om deze beoogde besparing te waarborgen.
69 / 81
‘Disclaimer’ scenario berekeningen
De scenario’s zijn een poging om een realistisch en haalbaar scenario op te stellen voor een energieneutraal Achtkarspelen in 2050. Zoals bij ieder rekenmodel zijn de uitkomsten geen garantie voor de toekomst en zijn tussentijdse veranderingen onvermijdelijk. We gaan uit van de trends en ontwikkelingen die we nu in beeld hebben. Zo wordt in de huidige methode wel uitgegaan van efficiëntieverbeteringen in de verschillende sectoren maar worden er bijvoorbeeld geen technologische doorbraken alvast ‘meegerekend’ in het scenario. Deze zijn namelijk moeilijk te voorspellen. Er wordt zoveel mogelijk uitgegaan van technologieën die nu of binnenkort op grote schaal inzetbaar zijn. Op basis van nieuwe inzichten of vastgestelde ambities kunnen uitgangspunten tussentijds veranderen. Gaat de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving bijvoorbeeld sneller dan verwacht, dan is het goed mogelijk dat de verwachte totale energievraag afneemt. Wellicht zijn door tussentijdse afspraken in Nederland of Europa nieuwe uitgangspunten nodig die de opgave beïnvloeden. Om rekening te houden met deze zaken is het aan te bevelen om op basis van de vooruitgang de komende jaren periodiek te kijken waar de gemeente op dat moment staat, scenario’s te herijken en op basis daarvan bij te sturen.
Scenario Achtkarspelen 2050 In lijn met de ambitie van de gemeente Achtkarspelen, en de landelijke doelstelling vanuit het klimaatakkoord, om in 2050 energieneutraal of klimaatneutraal te zijn is het eindscenario voor het jaar 2050 gemaakt. Vanuit deze analyse kan in kaart gebracht worden hoeveel energie er nu en in de toekomst van verschillende energiebronnen komt (onderscheid tussen elektriciteit, warmtebronnen zoals aardgas of brandstoffen als benzine). Wanneer je de vraag stelt hoeveel opwek er in de gemeente nodig is als je de energievraag lokaal wilt voorzien dan kan je bijvoorbeeld kijken naar het aandeel elektriciteit in de totale energiemix, en wat het aandeel van verschillende sectoren hierin is. Dit is als volgt weergegeven:
Dat de elektriciteitsvraag naar verwachting toeneemt komt omdat veel alternatieven voor fossiele technologieën gebruik maken van elektriciteit als energiebron, denk aan de vervanging van brandstofvoertuigen door elektrische voertuigen, elektrische lucht- of bodemwarmtepompen om huizen zonder aardgas te verwarmen, en andere warmteoplossingen in de industrie en landbouw die ook aardgas vervangen.
70 / 81
Opgave duurzame elektriciteit De verschuiving in energiebronnen en toenemende vraag naar elektriciteit heeft ook impact op de opgave om duurzame energie op te wekken. Zoals besproken kan een deel van de elektriciteitsvraag met zonnepanelen op daken in de gemeente opgewekt worden. Daarnaast is een aanvullend deel vanuit grootschalige opwek uit zonnevelden en/of windturbines nodig. Een voorbeeld van hoe die mix eruit kan zien is hiernaast weergegeven. De hoeveelheid energie uit windturbines en zonnevelden is nu ongeveer gelijk, dit kan natuurlijk ook meer van het een of het ander zijn. Vervolgens is hieronder weergegeven over welke aantallen zonnepanelen op daken, hectares zonnevelden en windturbines het dan gaat. In de tabel maken we onderscheid tussen industrie en overige sectoren, omdat de invloed van de gemeente in de transitie naar een duurzame industrie beperkt is.
Deze verdeling van windturbines en zonnepanelen is een indicatieve verdeling. Zo zou naast de zonnepanelen op daken ook voor enkel windturbines (ca. 19 in totaal) of enkel zonnevelden (ca. 227 in totaal) gekozen kunnen worden.
*Er wordt gerekend met 950 vollasturen voor zon op daken en zonnevelden en met 3120 vollasturen voor windturbines. We gaan uit van 3 MW windturbines, en van zonnepanelen die een vermogen van ca. 350 wp leveren. 71 / 81
Scenario Achtkarspelen 2030 Wanneer je een beeld hebt van het eindbeeld waar je naartoe werkt, en je weet waar je op dit moment staat, dan kan je ook goed bedenken welke tussenstappen nodig zijn om naar een energie neutrale gemeente toe te werken. Op basis van de eerder gepresenteerde uitgangspunten per thema is daarom ook een scenario voor 2030 gemaakt als tussenstap. Het doel van deze tussenstap is om in lijn met landelijke doelstellingen 49% CO2 reductie te behalen. In de eerdere figuur was de verdeling van de elektriciteitsvraag in 2030 over verschillende sectoren te zien. Deze elektriciteitsvraag zou zoals hiernaast weergegeven ook met een mix van zonnepanelen op daken, zonnevelden en windturbines gerealiseerd kunnen worden. Vervolgens is hieronder opnieuw weergegeven over welke aantallen zonnepanelen op daken, hectares zonnevelden en windturbines het dan gaat.
Deze verdeling van windturbines en zonnepanelen is een indicatieve verdeling. Zo zou naast de zonnepanelen op daken ook voor enkel windturbines (ca. 7 in totaal) of enkel zonnevelden (ca. 88 in totaal) gekozen kunnen worden.
72 / 81
Achtergrond Energie Transitie Model Het Energie Transitie Model (ETM) is een open source online tool waarmee het energiesysteem gemodelleerd wordt en waarmee de huidige situatie en mogelijke toekomstscenario’s inzichtelijk gemaakt kunnen worden. De huidige situatie is gebaseerd op data uit de Klimaatmonitor. Hierin is ook het ijk jaar 1990 (voor doelstellingen zoals benoemd in het Klimaatakkoord) verwerkt. Door aannames en keuzes voor de toekomst in het model in te voeren wordt de impact in toekomstscenario’s inzichtelijk gemaakt. Het model is ontwikkeld door Quintel Intelligence 32, in samenwerking met verschillende partners die het model verder ontwikkelen en toepassen. Over Morgen werkt samen met Quintel om bij opdrachtgevers de opgave van de energietransitie inzichtelijker te maken. Op deze manier is voor een groot aantal overheden gebruik gemaakt van het ETM en wordt dit ook in verschillende RES regio’s toegepast als een betrouwbare en transparante bron voor energiescenario’s. Hoe ziet een scenario eruit? Achter een scenario zit een geavanceerd rekenmodel waarin het hele energiesysteem met vraag, aanbod en verschillende type technologieën en energiedragers gevat wordt. Een dergelijk scenario is een eindbeeld die weergegeven wordt in een Energiemix infographic.
Dit is een samenvatting van het scenario waarin de beginsituatie en het eindbeeld in termen van energievraag en -aanbod worden weergegeven. De energiemix infographic bestaat uit de volgende drie onderdelen: 1. Energievraag eindgebruik in het basisjaar (2018) en het eindjaar
Figuur , Voorbeeld infographic
2. De benodigde energiebronnen in het eindjaar 3. De opgave per thema voor het eindjaar
Scenario’s Achtkarspelen De verschillende scenario’s die eerder zijn beschreven voor de twee gemeenten zijn gebaseerd op een scenario dat in het Energie Transitie Model is opgebouwd en opgeslagen. De samenvattingen in de energiemix zijn op de volgende pagina’s weergegeven. De achterliggende scenario’s zijn toegankelijk via de volgende links: •
•
32
Achtkarspelen 2030: https://pro.energytransitionmodel.com/saved_scenarios/10001 Achtkarspelen 2050: https://pro.energytransitionmodel.com/saved_scenarios/10002
Voor toelichting op het ETM model van Quintel zie: https://quintel.com/etm
73 / 81
74 / 81
75 / 81
Bijlage 5: Nulmeting energiegebruik en duurzame energieproductie Achtkarspelen
Figuur B7. Energiegebruik in Achtkarspelen gespecificeerd naar verschillende sectoren, 2017, Klimaatmonitor.
Figuur B8. Duurzame energieproductie in Achtkarspelen gespecificeerd naar meest voorkomende technieken, 2017, Klimaatmonitor.
76 / 81
Energiegebruik Achtkarspelen (TJ)
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Woningen
841
814
783
767
752
730
724
716
Commerciële dienstverlening
151
134
144
143
126
135
139
143
Publieke dienstverlening
108
91
102
96
82
90
91
85
Industrie en Energie
710
732
669
640
727
644
558
521
Landbouw, bosbouw en visserij
30
26
44
44
38
42
33
36
Verkeer en vervoer
574
603
624
645
667
560
575
578
Warmte (hernieuwbaar)
56
56
134
113
135
90
92
92
Totaal
2470
2456
2500
2449
2526
2292
2213
2171
Tabel B5. Energiegebruik in Achtkarspelen in de verschillende sectoren per jaar, Klimaatmonitor
Energiegebruik Achtkarspelen (TJ)
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Gas
1350
1305
1284
1237
1279
1194
1175
1141
Elektriciteit
491
492
458
454
445
448
372
360
Transportbrandstof
574
603
624
645
667
560
575
578
Warmte
56
56
134
113
135
90
92
92
Totaal
2470
2456
2500
2449
2526
2292
2213
2171
Tabel B6. Energiegebruik in Achtkarspelen per categorie per jaar, Klimaatmonitor.
77 / 81
Duurzame energieproductie Achtkarspelen (TJ)
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Biomassaketels bedrijven
0
0
79
56
78
33
34
59
Houtkachel warmte
55
55
55
56
57
56
57
59
Zonnestroom
1
1
2
4
6
7
12
16
Biobrandstoffen wegverkeer
10
15
15
15
18
13
10
13
Covergisting
12
10
8
8
8
9
8
8
Overig
4
4
6
6
6
6
5
5
Totaal
82
85
165
145
173
124
126
160
Tabel B7. Duurzame energieproductie in Achtkarspelen gespecificeerd per techniek, per jaar, Klimaatmonitor.
78 / 81
Bijlage 6: Energiegebruik gemeentelijk vastgoed en wagenpark Overzicht energiegebruik gemeentelijk vastgoed Gasverbruik (m3)
Stroomverbruik (kWh)
Waterverbruik (m3)
Gym Augustinusga
3.384
5.840
28
Gym Boelenslaan
3.128
4.477
39
Gym Buitenpost
4.651
4.490
58
Gym drogeham
4.092
7.056
47
Gym Gerkesklooster
3.077
3.593
16
Surhuizum Gym
5.187
16.402
45
Surhuizum Dorpshuis
4.342
12.291
93
Twijzel gym
2.561
5.610
32
Twijzelerheide gym
2.961
3.764
66
Sporthal Buitenpost
15.408
25.187
662
Sporthal+BSO Harkema
17.486
56.454
797
Sporthal Surhuisterveen
20.624
68.431
672
Peuterschool Augustinusga
2.357
3.270
20
294
19.761
47
BuitenpostGar/wpl Vaart4
2.790
21.233
153
Buitenpost Gemeentehuis Stationstr 18
73.210
434.519
1.101
Buitenpost Kruidhofkasachteropdetuin
3.054
3.815
399
Surhuisterveengar / wpBadlaan2A
2.658
7.422
70
Surhuisterveen mfc/B.J.Schurerw
22.359
-
460
Totaal
193.623
269.096
4.805
CO2-uitstoot(kg)33
348.521
334.217
-
Buitenpost Lutkepsot
Oppervlakte
Functie
Tabel B11. Overzicht van het gas- en elektriciteitsverbruik van gebouwen van de gemeente Achtkarspelen in 2018
33
Voor aardgas is uitgegaan van een CO2-uitstoot van 1,8 kg/m3, voor stroom van een CO2-uitstoot van 0,475 kg/kWh. Zie www.co2emissiefactoren.nl.
Overzicht gemeentelijke transportbrandstoffengebruik CO2-uitstoot (kg)34
Liters
Diesel
48.445
126.248
-
-
Benzine
1.591
3.610
Groen gas
283
-
AdBlue
1.164
-
Totaal
-
129.858
Blauwe Diesel
Tabel B13 Overzicht van het transportbrandstoffengebruik van Achtkarspelen in 2019
34
Het gaat om de zogeheten ‘tank to wheel’ uitstoot van fossiele CO2. Voor diesel: 2,606 kg/liter, voor benzine 2,269 kg/liter. Zie www.co2emissiefactoren.nl. 80 / 81
Bijlage 7: Respondentenlijst sleutelfiguren In het traject om te komen tot een Duurzaamheidsagenda voor de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel zijn verschillende gesprekken gevoerd met zogenoemde “sleutelfiguren” in de regio. Studenten van SAMEEN zijn hierbij betrokken geweest. Alan Laws – Aanjager RES Fryslân 4 september 2019 Thema biodiversiteit – gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel 30 september 2019 Aanwezig: Ragna van Sonsbeek, Dolf Visser, Anne Pieter Nicolai Thema circulariteit – gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel 30 september 2019 Aanwezig: Jan Sijtsma, Jeldrik Doevendans, Herman Westerhof Thema energietransitie – gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel 15 oktober 2019 Aanwezig: Harmen van der Meer, Anna Dora Winius, Evelyn Bontekoe Thema klimaatadaptatie – gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel 15 oktober 2019 Aanwezig: Yke Visser, Geert de Haan, Luut de Zee, Melle Buruma, Wieger van der Schaaf Thema duurzame mobiliteit – gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel 15 oktober 2019 Aanwezig: Hielke Marten Kallenkoot, Jens Zeemans, Peter Peterson, Rob de Vries Thema eigen organisatie – gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel 15 oktober 2019 Aanwezig: Riemer van der Molen, Alex Jongedijk, Sytze van der Bijl, Ted Rijpkema, Aukje Hendrika van der Galiën Gerard Adema – Friese Milieufederatie 15 oktober 2019 Houkje Rijpstra –
Circulair Friesland 12 november 2019 Bouwe de Boer - Freonen fan Fossylfrij Fryslân 8 januari 2020 Durk Durksz – Projectleider Fjildlab 3 april 2020 Harmen van der Meer - Adviseur duurzaamheid gemeenten Achtkarspelen & Tytsjerksteradiel 24 februari 2020 Marlies Ballemans – Stichting Energie voor MKB 10 januari 2020 Tom de Jong – Vereniging Noardlike Fryske Wâlden 7 februari 2020
81 / 81