Verslag openbaar COK 13 feb 2025_def

Openbaar besprekingsverslag Commissie Omgevingskwaliteit Datum Aanwezig

: :

Afwezig Notulist

: :

1.

13 februari 2025 Dhr. Doodeheefver, dhr. Oostendorp (Gelders Genootschap), Mw. Huijbrechtse (Gelders Genootschap), dhr. Migchelbrink, dhr. Esselink, dhr. Neerhof, dhr. Diepenbroek, dhr. Grievink, dhr. Lebbink, mw. Senteur, mw. Lettink (gemeente Aalten) Toehoorder: Burg. Stapelkamp Mw. Lammers

Opening

Dhr. Doodeheefver opent de vergadering en heet de aanwezigen welkom Aanwezigen • Alle leden van de commissie zijn aanwezig. • Oud-commissielid dhr. Hans de Graaf, geeft toelichting op agendapunt Sint Jozefbeeld • Dhr. Kaminski, eigenaar van de grond aan de Tolhuisweg 6B, geeft toelichting op de archeologische werkzaamheden in dat gebied. • Weth. Kok wordt vervangen door Burg. Stapelkamp. 2. Agenda vaststelling Dhr. Migchelbrink brengt in een extra agendapunt 10A, MER ontwerpbesluit Provincie 3. Besprekingsverslag van de vergadering 19 september 2024 Er werd een vraag gesteld over de voortgang van de omgevingsvisie. Hierop werd geantwoord dat deze nog in een ontwikkelende fase is en dat termijnen op dit moment nog niet bekend zijn. We komen hierop terug. (ACTIE) Het verslag wordt goedgekeurd en kan naar het archief. 4.

Ingekomen stukken/stukken ter kennisname • Publieksdag Klooster Bethlehem d.d. 12 oktober 2024 jl. Een uitnodiging voor de publieksdag in Klooster Bethlehem werd besproken. • Webinarreeks 'Het verleden onder onze voeten' Er werd informatie gedeeld over het initiatief "Het verleden onder onze voeten", waarbij belangstellenden zich kunnen aanmelden voor deelname aan archeologische projecten. • Tweede kamerbrief over verbetering Erfgoedwet en Erfgoedzorg Een Tweede Kamerbrief over wijzigingen in de Erfgoedwet en Erfgoedzorg werd doorgenomen.

5. Mededeling Overdracht voorzitterschap Mw. Senteur is tijdens haar sollicitatie gevraagd erover na te denken om het voorzitterschap na twee jaar over te nemen van dhr. Doodeheefver. Deze tijd is inmiddels verstreken. Mw. Senteur licht toe dat ze van mening is dat een goede voorzitter moet beschikken over voldoende kennis van zaken. Naar haar idee heeft ze nog niet voldoende inhoudelijke kennis om het voorzitterschap te kunnen overnemen op een wijze die goed is voor de commissie, maar vooral ook op een manier waar zij zich zelf prettig bij zou voelen. Dhr. Doodeheefver geeft aan dat we dit besluit respecteren. Dit betekent dat hij voorlopig voorzitter blijft, mede ook door de veranderingen door de komst van de omgevingswet, waardoor er nog veel onduidelijkheden zijn. Torenuurwerk Sint-Joriskerk Dhr. Migchelbrink informeert de commissie dat er een nieuwe locatie is gevonden voor het torenuurwerk in Bredevoort. Een tweetal vrijwilligers, met kennis van zaken, heeft zich gemeld om te helpen met de verplaatsing en heropbouw van het uurwerk. De planning is dat de verhuizing deze zomer plaatsvindt. Het uurwerk blijft grotendeels toegankelijk voor het publiek. 6. Advies Jozefbeeld bij Jozefschool Dijkstraat 6 Aalten Dhr. H. de Graaf geeft een gedetailleerde historische context van het Jozefbeeld en onderstreept de culturele en lokale historische waarde van het beeld.

Het beeld vertegenwoordigt tevens een belangrijke periode van de emancipatie van de katholieken in Aalten. Daarom is het waard om dit beeld als gemeentelijk monument aan te wijzen. Het Gelders Genootschap erkent de culturele en lokale historische waarde, maar geeft aan dat dit niet voldoende is om het beeld de status van gemeentelijk monument te geven. Een gemeentelijke monumenten status is dat het echt een monument is en niet aangetast kan worden en ook de omgeving rondom het monument is belangrijk. Wellicht is deze status te zwaar voor dit beeld. De commissie bespreekt alternatieve manieren om het beeld te beschermen, zoals opname in een lijst van bijzondere kunstwerken binnen de gemeente. Er werd een vraag gesteld over de mogelijke risico’s en gevolgen van de verschillende beschermingsopties, met name over eigendomskwesties en verantwoordelijkheid voor onderhoud. Er is consensus binnen de commissie dat het Jozefbeeld behouden moet blijven en dat verdere stappen nodig zijn om dit te waarborgen. Besluitvorming over de definitieve status en bescherming van het beeld zal in de volgende vergadering plaatsvinden. ACTIE: • De gemeente gaat onderzoeken welke beschermingsstatus passend zou zijn en wie de officiële eigenaar van het beeld is/wordt. Tevens moeten we bekijken of dit wel de goede plek is om het beeld te behouden.

Bij deze overwegingen nemen we de risico’s die bij de verschillende opties meespelen in acht. (R. van der Plaats). • De definitieve besluitvorming hierover is doorgeschoven naar de volgende vergadering. 6A Nagekomen stuk: Tolhuisweg 6b, archeologische vondsten De heer Kaminski, voorzitter van de stichting 'Achterhoek weer mooi', licht toe dat zijn stichting zich inzet voor het behoud van groene landschapselementen. Hij is enkele jaren geleden in Bredevoort neergestreken en heeft een woning gebouwd op het perceel aan de Tolhuisweg 6b. Aanvankelijk was de focus op de woning zelf, maar later kwam het idee op om het aangrenzende landbouwperceel om te vormen naar natuur. Dit in lijn met het naastgelegen natuurgebied, waar duizenden wilde orchideeën groeien. Met instemming van de provincie en gemeente werd een toplaag van 30 cm verwijderd, waarbij de grond is teruggebracht naar een naastliggende akker. Dit leidde tot een gedeeltelijke reconstructie van het landschap zoals het was vóór de ruilverkaveling. Tijdens deze graafwerkzaamheden werden verkleuringen in de bodem opgemerkt, wat aanleiding gaf tot nader onderzoek met behulp van een drone. Dit onderzoek bracht interessante structuren aan het licht.

Dhr. Doodeheefver vertelt verder. De locatie bevindt zich tegenover de oude ingang van de Aalterpoort in Bredevoort, een strategisch punt in de Tachtigjarige Oorlog. Op 1 oktober 1597 begon Prins Maurits hier met het beleg van Bredevoort om de stad te ontzetten van de Spanjaarden. Door de moerassige ligging was het lastig traditionele aanvalswerken aan te leggen, en Maurits maakte gebruik van loopgraven en aanvalswerken op hooggelegen gebieden. Luchtfoto's en bodemonderzoek tonen parallelle greppels, een indicatie van een militaire structuur. De opgravingen brachten ook musketkogels en ander 17e-eeuws materiaal aan het licht. De aanwezigheid van plaggen in de greppels suggereert dat de troepen van Maurits deze gebruikten om hun wallen te verstevigen. Er is sprake van een vierkante structuur met dubbele greppels, wat kan duiden op een aanvalswerk van Maurits of een boerenveldschans uit de 16e of 17e eeuw. Er is een profiel gegraven om de greppels te analyseren. De vorm van de greppel (V-vorm versus vlakke bodem) geeft inzicht in de functie ervan: verdedigend of voor ontwatering. Het onderzoek bracht een greppel van circa 80 cm diep aan het licht. Er zijn sporen gevonden die erop duiden dat na de militaire activiteit de greppels zijn dichtgestort. Een exacte datering ontbreekt nog, maar er is een muntje uit de 16e eeuw gevonden.

Er wordt gesuggereerd dat meer onderzoek nodig is om vast te stellen of de structuur daadwerkelijk een aanvalswerk van Maurits was. Ook is er discussie over de archeologische waardenkaart, die 15 jaar oud is en mogelijk herzien moet worden. De locatie had een lage archeologische verwachting, maar blijkt historisch significant. Dit roept vragen op over toekomstige aanvragen en hoe zorgvuldig met dergelijke locaties moet worden omgegaan. De commissie kan hiertoe het college adviseren om de archeologische waardenkaart te herzien, dit kan middels een brief. De ontdekking bij de Tolhuisweg 6b is een toevalstreffer die historische inzichten biedt in de belegering van Bredevoort. Er wordt gepleit voor zorgvuldige omgang met archeologisch potentieel belangrijke locaties en een mogelijke herziening van de archeologische waardenkaart. Verdere onderzoeken zouden kunnen bijdragen aan een beter begrip van de militaire geschiedenis van de regio. Adviezen • Er zou standaard bij bouwactiviteiten of graafwerkzaamheden (zoals natuurontwikkeling) rondom de Aalterpoort en Misterpoort extra archeologisch onderzoek moeten plaatsvinden. • De archeologische waardenkaart moet mogelijk herzien worden, omdat deze al ruim 15 jaar oud is en omdat verwachtingen soms niet overeenkomen met de werkelijke vondsten. Daarbij hebben we inmiddels meer kennis.

ACTIE: Verzoek tot actualisatie archeologische waardenkaart bij het college indienen. (Commissie) 7. Transformatorhuisje Prins Mauritsstraat Bredevoort Dhr. Migchelbrink vraagt naar de voortgang van de inventarisatie van transformatorhuisjes. En hij verwijst specifiek naar het transformatorhuisje aan de Prins Mauritsstraat in Bredevoort, omdat deze in 2025 honderd jaar oud is. Het zou leuk zijn als dit huisje dit jaar een beschermde status krijgt. Dhr. Van der Plaats geeft aan dat de inventarisatie met mw. Lammers wordt besproken en dat er een lijst wordt gemaakt van transformatorhuisjes die in aanmerking kunnen komen voor een beschermde status. Deze lijst wordt eerst in de commissie gebracht en voor de transformatorhuisjes die in aanmerking komen zal er door het Gelders Genootschap een advies worden gegeven. Ook moet worden bekeken hoe dit het beste geregeld kan worden in het kader van de omgevingswet. ACTIE: In de volgende vergadering wordt teruggekoppeld of advies is gevraagd en wat de status hiervan is. (dhr. Van der Plaats en mw. Lammers).

8. Vergaderdata 2025 Vraag is of de vergadering van 10 april kan doorgaan in verband met afwezigheid van het gemeentebestuur. Er wordt voorgesteld om deze datum te laten staan. De overige vergaderdata blijven ongewijzigd. 9. Nagekomen stuk: Karakteristieke waarde HBS gebouw uit 1959 Dhr. Van der Plaats licht toe dat er een ingetrokken motie is geweest over onderzoek naar Schaersvoorde. De eigenaar van Schaersvoorde staat open voor onderzoek door het Gelders Genootschap naar de karakteristieke waarde van het pand. De binnenzijde wordt meegenomen in de inventarisatie. Wij hebben een erfgoedverordening opgesteld voor Oost-Gelre, Aalten en Winterwijk, om ook deze gebouwen in deze historie meer aandacht te geven en kijken wat willen we nou met alle wederopbouw gebouwen. Hoe kunnen we dat als erfgoed gaan behandelen en wat voor waarde heeft dat in de gemeente Aalten? Dus daar zijn we ook aan het inventariseren en daar sluit dit heel goed bij aan. De Marianum school in Groenlo wordt als voorbeeld genoemd. Geattendeerd wordt op duurzaamheid en behoud van gebouwen versus nieuwbouw. Er is een stichting actief rondom het behoud van schoolgebouwen. Post 65-gebouwen en de wederopbouwperiode worden meegenomen in dit proces. ACTIE: • Opdracht geven aan het Gelders Genootschap en verzoeken om advies. • Bespreking volgende vergadering. 10A MER ontwerpbesluit Provincie. Dhr.

Migchelbrink licht toe dat de provincie een onderzoek heeft gedaan naar zoekgebieden voor wind, zon, warmte en water. Hierbij zijn diverse gebieden in de provincie in kaart gebracht. Wat de effecten zijn op de ruimtelijke ontwikkeling, op de omgeving en het milieu. Vragen aan de gemeente en het college : - Zijn wij bekend met het rapport en hoe kijkt men hiernaar? - Gezien de potentiële locaties en de impact die dit heeft op de ruimte en inwoners, is het college van voornemens om de provincie van reactie te voorzien? - Voldoet Aalten niet al aan de huidige RES (aantal megawatt aan duurzame energie dat geleverd moet worden) met het windmolenpark Hagenwind? ACTIE: Dhr. Van der Plaats vraagt of de vragen kunnen worden doorgemaild, dan zal hij ervoor zorgen dat het bij de juiste personen terechtkomt. 10. Rondvraag • Symposium Nationaal Museum Tachtigjarige Oorlog: o Symposium in Nationaal Museum Tachtigjarige Oorlog te Groenlo o Vrijdag 11 april van 11.00 uur tot 16.00 uur o Sprekers zijn o.a. Judith Pollmann en James Kennedy. o Kosten: €49,40, mogelijk declarabel voor commissieleden. o Op 13 april vindt de officiële opening plaats. o Iedereen zal een uitnodiging ontvangen. •

Museum Gelderland: o Zutphen wordt mogelijk de locatie voor een museum van Gelderland. o Dit biedt kansen voor samenwerking met lokale musea, hetgeen een goede ontwikkeling is.

11. Sluiting De voorzitter sluit de vergadering en dankt iedereen voor de aanwezigheid. De volgende vergadering vindt plaats op 10 april 2025.