Document · PDF

Rapportage Energiemonitor 2020 incl bijlagen.pdf

Gemeenteraad 26 januari 2021, gemeente AaltenBij agendapunt: Voorstel tot vaststellen van de update van het Plan van Aanpak Duurzaamheid.10.953 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Rapportage regionale energiemonitor Achterhoek 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Maroeska Boots Albert Jonathans

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

Voorwoord

Samenvatting

Inleiding en leeswijzer

1.1 1.2 1.3

Update van de monitor in 2020 Werkwijze en verantwoording Samenvatting uitvoeringsagenda 2016

8 8 9

Energieverbruik en -besparing

2.1 2.2 2.3 2.4

Algemeen Verbruik en besparing elektriciteit Verbruik en besparing aardgas Conclusies en aanbevelingen verbruik en besparing

10 10 13 14

Productie van duurzame energie

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Resultaat ten opzichte van doelstelling 2030 Energiemix duurzame elektriciteit opwek Opwek zonne-energie Opwek windenergie Productie bio-energie Conclusies duurzame productie

Nieuwe inzichten en RES

4.1 4.2

Relatie met regionale energiestrategie RES Conclusies en aanbevelingen

Conclusies en aanbevelingen

5.1 5.2

Conclusies Aanbevelingen

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

16 17 19 20 21 22

24 24 25

26 26 27

Pagina 2

Voorwoord De Achterhoekse gemeenten hebben een ambitieuze doelstelling gekozen. Ze willen in 2030 energieneutraal zijn. Dat vereist enorme inspanningen. Begin 2016 is dit vertaald in een concreet programma met projecten en activiteiten die daarvoor nodig zijn: de Uitvoeringsagenda duurzame energie Achterhoek (UA2016). Als Agem hebben we dit in samenwerking met de acht deelnemende gemeenten opgesteld. Op hun beurt hebben de deelnemers dit verder uitgewerkt voor hun gemeente. De afgelopen jaren zijn hiervoor ook budgetten vrijgemaakt en eerste stappen gezet. In 2018 is voor het eerst gemeten hoever de doelstellingen per gemeenten zijn gevorderd. Nu, twee jaar later, wordt opnieuw gemeten. Het resultaat hiervan vindt u in dit rapport. Dit rapport is opgesteld in opdracht van de duurzaamheidscoördinatoren en primair bedoeld voor gemeenten. In 2020 heeft de Achterhoek een concept RES-bod neergelegd van 1,35 TWh aan duurzame opwek in 2030. Dit bod komt overeen met de doelstelling die in de UA2016 is genoemd voor opwek van duurzame energie.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 3

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 4

Uit bovenstaande blijkt dat enkele gemeenten voor een aantal doelstellingen redelijk op weg zijn, maar op meerdere subdoelstellingen moeten nog (zeer) grote stappen worden gemaakt. Ten aanzien van de productie van duurzame elektriciteit zijn met name Aalten en Oude IJsselstreek goed op weg. Vooral Oude IJsselstreek en Berkelland lijken een goed gevulde projectpijplijn te hebben. Bij de vervanging van aardgas springen Berkelland en, rekening houdend met de pijplijn, Oude IJsselstreek eruit. Aalten, Montferland, Oude IJsselstreek en Winterswijk lijken goed op weg met elektriciteitsbesparing. Het valt op dat het elektriciteitsverbruik in Doetinchem juist is toegenomen (ten opzichte van 2012). Hiervoor kunnen verschillende redenen zijn zoals een toename in de woningvoorraad en het aantal bedrijven. We hebben dit niet onderzocht in dit rapport. In de helft van de Achterhoekse gemeenten is het aardgasgebruik behoorlijk afgenomen, waardoor bij een voortzetting van de trend de bespaardoelstelling voor 2030 in zicht komt. Samenvatting

Achterhoek

totaal

Onderstaande figuren geven de stand in 2019 c.q. 2018 van de vier subdoelstellingen voor de totale Achterhoek. Hieruit blijkt dat we met de elektriciteitsopwekking van 9% in de Achterhoek fors achterblijven, maar ook dat er heel wat opwek in de pijplijn zit die op redelijk overzichtelijke termijn wordt gerealiseerd. Met het vervangen van aardgas door duurzame warmte is er met 23% meer gerealiseerd dan de opwek van elektriciteit, maar er zit weer minder in de pijplijn. Qua besparen op elektriciteit met 15% loopt de Achterhoek achter, als de trend zicht doorzet, zal minder dan de helft van de doelstelling in 2030 gehaald worden. Het valt op dat de Achterhoek met het besparen van aardgas goed op weg is, het is echter de vraag of de trend van de afgelopen jaren rechtlijnig doorgetrokken kan worden. We weten uit de huidige staat van de bestaande woningbouw dat er nog steeds een enorme bespaaropgave ligt.

Opwek elektriciteit

Aardgas vervanging

9% 23% 28% 10% 63%

Stand 2019

67%

Pijplijn

Rest tot 2030

Stand 2019

Besparing elektriciteit

Rest tot 2030

Besparing aardgas

15%

55%

Pijplijn

18%

27%

30% 55%

Stand 2018

Als trend doorzet

Rest tot 2030

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Stand 2018

Als trend doorzet

Rest tot 2030

Pagina 5

Het is belangrijk te melden dat de getallen uit de klimaatmonitor met betrekking tot besparing wel zijn gecorrigeerd voor temperatuurinvloeden, maar bijvoorbeeld niet voor economische ontwikkelingen. Grote bedrijven die sluiten of wegtrekken uit de gemeente of de Achterhoek veroorzaken ook een ‘besparing’. Omgekeerd: de uitbreiding van bedrijven zorgen voor verhoging van het verbruik. In de doorkijk naar 2030 is de verwachte stand van de elektriciteitsopwekking voor de totale Achterhoek 36% van de doelstelling en voor het vervangen van het aardgas 33%. De Achterhoek loopt gemiddeld genomen achter op de doelen die zijn gesteld in de uitvoeringsagenda. Als we in dit tempo en deze wijze doorgaan zullen we het doel om volledig energieneutraal te zijn in 2030 niet gaan halen. Snellere en grotere stappen zijn nodig. Samenvattingen nieuwe inzichten RES De voorbereidingen voor de concept Regionale Energiestrategie (RES) heeft nieuwe inzichten opgeleverd in de regionale energie-opgave. De Achterhoekse RES-bijdrage komt overeen met de ambitie die in de UA2016 gezamenlijk is geformuleerd. Deze doelstelling is exclusief mobiliteit. Modelmatige berekeningen wijzen uit dat voor het behalen van energieneutraliteit de opgave veel groter is dan 1,35 TWh aan grootschalige zon op land, grootschalig zon op dak en grootschalig wind.

In het algemeen geaccepteerde ETMmodel wordt rekening gehouden met omzet- en transportverliezen van energie en de economisch rendabele benutting van (natte) biomassa. Ook betekent de warmtetransitie dat het elektriciteitsverbruik (als alternatief voor verwarming met aardgas) flink zal toenemen, en daarom ook de opgave voor duurzame opwek van deze elektriciteit. Het verschil heeft dus te maken met de definitie van energieneutraliteit, verschillen in uitgangspunten en aannames en met de gehanteerde rekenmethode. Het lijkt logisch om dit ETM-model ook in de Achterhoek als leidend te gaan gebruiken. Hierdoor verandert wel de opgave voor de Achterhoek. Het lijkt dan ook logisch om een en ander met elkaar af te stemmen en in een nieuwe (herijkte) uitvoeringsagenda te verwerken.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 6

1 Inleiding en leeswijzer Deze tweede monitor beschrijft de voortgang van de energietransitie in de Achterhoek vier jaar nadat de regionale uitvoeringsagenda Achterhoek (UA2016) voor het eerst is opgesteld. Deze monitor geeft de voortgang ten opzichte van de doelstellingen in 2030.

H2. Verbruiken en besparing • •

Elektriciteit Gas

Bijlage 1 •

H3. Duurzame opwek Samenvatting • •

Benchmark Totalen Achterhoek

H1. Inleiding • •

Verantwoording UA 2016

• • •

Zon Wind Bio

H4. Nieuwe inzichten en RES • •

Belangrijkste cijfers UA 2016

Bijlage 2 Bijlage 2 Bijlage 2 Bijlage • Factsheets per 2 2 • geFactsheets per Bijlage meente • Factsheets per

gemeente • gemeente Factsheets per • gemeente Factsheets per gemeente

Relatie RES Nieuwe inzichten

Bijlage 3 H5. Conclusies en aanbevelngen • •

Conclusies Aanbevelingen

•

Detail verbruiken elektriciteit en gas per gemeente

Hoofdstuk 1 beschrijft de opdracht voor de monitor en de verantwoording van de verzamelde data. Hoofdstuk 2 beschrijft de voortgang op het gebied van verbruik en besparing van elektriciteit en gas. Hoofdstuk 3 gaat in op de productie van duurzame energie. Hoofdstuk 4 beschrijft de nieuwste inzichten die er zijn opgedaan in het RES-traject en de relatie hiervan het de uitvoeringsagenda. Hoofdstuk 5 sluit af met de belangrijkste conclusies en aanbevelingen. In de bijlagen zijn de belangrijkste cijfers van de uitvoeringsagenda samengevat (bijlage 1), worden de factsheets per gemeente (bijlage 2) en de detail verbruiken per gemeente (bijlage 3) gegeven. Voor de stand van zaken is gebruik gemaakt van de meeste recente, beschikbare gegevens. Voor verbruik en besparing zijn dat de cijfers uit de klimaatmonitor van 2018 (waarin voor sommige gemeenten voor het gasverbruik van bedrijven de cijfers uit 2017 zijn opgenomen). Voor de opwek van duurzame energie zijn gegevens over SDE-beschikkingen van RVO tot en met de voorjaarsronde van 2019 gebruikt, aangevuld met informatie over (grootschalige) projecten van de gemeenten en Agem. Per gemeente is een factsheet gemaakt met hierin samengevat de vier subdoelstellingen voor energieneutraliteit en de resultaten tot nu toe. Deels wordt ook vooruitgekeken naar 2030. In bijlage 2 zijn de factsheets per gemeente verzameld.

De benchmark van de factsheets geeft inzicht in de vergelijking tussen de individuele gemeenten en de Achterhoek in zijn geheel (zie ook de samenvatting). De resultaten en conceptconclusies van onze werkzaamheden zijn gepresenteerd en besproken met de duurzaamheidscoördinatoren van de acht Achterhoekse gemeenten.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 7

1.1 Update van de monitor in 2020 Begin 2020 hebben de acht Achterhoekse gemeenten aan Agem opdracht gegeven om een eenvoudige voortgangsrapportage van de energietransitie op te stellen. In de uitvraag van de gemeenten staan de volgende punten genoemd, met als aandachtspunt dat er gezocht moet worden naar een eenvoudige methode van onderzoek. • • • • • • •

Breng de voortgang van de uitvoeringsagenda per gemeente en voor de regio totaal in beeld, met cijfers apart in factsheets per gemeente Geef een lijst met projecten en activiteiten die de gemeente heeft opgepakt Maak onderscheid tussen projecten in uitvoering en in voorbereiding Geef van deze lijst de harde baten aan Geef per gemeente het jaarlijkse budget van inzet in uren aan Wat is de verwachte bijdrage per gemeente aan de doelstelling van de regio Houd rekening met toekomstige periodieke monitoring

1.2 Werkwijze en verantwoording Voor deze monitor is er per gemeente een factsheet opgesteld, zie bijlage 2, als voortgangsrapportage ten opzichte van de doelstellingen voor 2030 die genoemd zijn in de regionale uitvoeringsagenda van maart 2016. Daarnaast wordt voor de 2019 opwek in deze monitor de voortgang bekeken ten opzichte van de in de uitvoeringsagenda genoemde tussenstand van de doelstelling in 2020. Voor verbruik en besparing wordt de voortgang ten opzichte van de vorige monitor, uitgevoerd in 2018 (met cijfers die veelal betrekking hebben op 2016) bekeken. Verbruiken en besparingen De cijfers voor verbruik en besparing komen uit de klimaatmonitor (www.klimaatmonitor.nl). Hierbij gaat het om gegevens van 2018 (waarin voor sommige gemeenten voor het gasverbruik van bedrijven de cijfers uit 2017 zijn opgenomen)1. Bij bedrijven heeft het gasverbruik zowel betrekking op ruimteverwarming als op proceswarmte. Duurzame opwek in de Achterhoek Specifiek voor de productie van duurzame energie is vooral gebruik gemaakt van de lijst met afgegeven SDE en SDE+ beschikkingen tot en met 2019 zoals gepubliceerd door RVO (https://www.rvo.nl/subsidie-enfinancieringswijzer/sde/feiten-en-cijfers/stand-van-zaken-aanvragen). Daarnaast zijn gegevens en berekeningen uit de projectlijst van Agem gebruikt, aangevuld met de opgave van de betreffende gemeentelijke duurzaamheidscoördinatoren.

In de projectlijst onder 3a en 3b op de factsheets per gemeente wordt rekening gehouden met de slagingskans van de projecten in de pijplijn. De toegekende slagingskans per project zijn gebaseerd op een gezamenlijke inschatting door de betreffende duurzaamheidscoördinator en Agem volgens onderstaande methodiek. 10%

Bij initiatief met twijfel

20%

Bij initiatief met goed gevoel (bijv. na eerste positieve check door gemeente)

30%

Na intentieovereenkomst tussen initiatiefnemers (en gemeente)

50%

Bij positieve haalbaarheidsanalyse (als vergunning is/wordt aangevraagd)

75%

Na vergunningverlening bij zon en wind op land en bij voldoende deelnemers bij een PCR-project

100%

Bij financial close (zodra opdracht tot uitvoering wordt getekend) en/of toegekende SDE-beschikking

Dit neemt niet weg dat er natuurlijk altijd een subjectief element in de toekenning van de slagingskans blijft zitten. In de projectlijst staan ook een aantal projecten met een kans van 0%. Het gaat dan om bekende initiatieven waarop bijvoorbeeld nog een moratorium rust vanuit de gemeente, of waarvan details ontbreken. Op basis van de lijst gerealiseerde productie is gekeken naar de voortgang ten opzichte van de doelstelling in 2030. Deze gegevens, aangevuld met de lijst uit de pijplijn (maal slagingskans), geven de verwachte stand van duurzame opwek in de komende jaren.

1 De getallen in de UA2016 zijn destijds gebaseerd op verbruiksgegevens uit de klimaatmonitor over het jaar 2012. Deze gegevens zijn

het uitgangspunt in dit rapport hoewel in de tussentijd 2012 verbruiksdata voor sommige gemeenten is aangepast in de klimaatmonitor.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 8

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 9

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 10

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 11

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 12

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 13

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 14

Gas Voor aardgas geldt dat de Achterhoek als geheel met 27% redelijk goed op weg is. Als de trend zich doorzet, zal meer dan 80% de bespaardoelstelling in 2030 gehaald worden. Meer in detail zijn er sterk afwijkende ontwikkelingen: • •

Er is een groot verschil tussen woningen en bedrijven. De daling van het verbruik van woningen stagneert. Het verbruik van bedrijven daalt verder. Er is een groot verschil tussen gemeenten. Vier van de acht gemeenten zit op schema, een tweetal absoluut niet.

Aanbevelingen gas: • • • •

Focus: geef aandacht aan het stagneren van het verbruik bij woningen en aandacht voor gemeenten die sterk achterlopen op de doelstelling Focus: zorg dat de ingezette positieve trends zich voortzetten Meetmethode: maak expliciet onderscheid tussen woningen en bedrijven Meetmethode: specificeer de factor “besparing” door andere factoren die het verbruik beïnvloeden ook te gaan meten of te schatten. Factoren die mogelijk (en waarschijnlijk) effect hebben zijn: economische ontwikkelingen, wijziging in productieprocessen van (grote) bedrijven, bijvoorbeeld van gasgestookt naar duurzame alternatieven, genomen isolerende maatregelen, efficiëntere installaties, nul op de meter woningontwerpen, stookgedrag van bewoners, penetratie van gasvervangers.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 15

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 16

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 17

Gerealiseerd + pijplijn (GWh) Winterswijk Oude IJsselstreek Oost Gelre Montferland Doetinchem Bronckhorst Berkelland Aalten 0

Zon op dak

100

Zonnevelden

120

140

160

180

Wind

Mix elektriciteit Achterhoek Gerealiseerd

Mix elektriciteit Achterhoek Gerealiseerd+pijplijn

31%

33%

36% 54% 10% Zon op dak

Zonnevelden

36% Wind

Zon op dak

Zonnevelden

Wind

In de UA2016 zijn ook aparte indicatieve doelstellingen voor zon op dak, zonnevelden en wind geformuleerd, hoewel de totale opwekdoelstelling leidend is (er kan worden geschoven in de mix tussen zon en wind). Deze doelstellingen worden in onderstaande figuur weergegeven voor de gehele Achterhoek met de getallen bij de staafjes. Hieruit blijkt dat, rekening houdend met de projecten in de pijplijn, zon op dak het goed doet en dat windenergie nog ver achterblijft bij de indicatieve doelstelling.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 18

Grootschalige opwek Achterhoek 353

200

880

180 160 140 120

118

100 80 60 40 20 0 Zon op dak

Zonneveld Huidige opwek

3.3

Wind

Pijplijn

Opwek z onne -energie

De productie van zonnestroom is de laatste jaren aanzienlijk gegroeid. In de factsheets per gemeente hebben we alleen gekeken naar de productie (opwek) van zon-pv op daken bij bedrijven en bij postcoderoos (PCR) projecten, en naar veldopstellingen van zon-pv (zonneparken). Productie van zon-pv door woningen (veelal op daken) is in deze monitor geen onderdeel van de opwek, maar wordt beschouwd als verbruik achter de meter, welke tot uitdrukking komt in de hoofdstukken over verbruik en besparing. In 2019 werd ongeveer 54 GWh aan zonnestroom opgewekt in de Achterhoek2. Hiervan is 42 GWh afkomstig van pvpanelen op daken en 12 GWh van veldopstellingen. De verdeling tussen zon op dak en veldopstellingen is in de individuele gemeenten ongeveer hetzelfde. Alleen in Doetinchem en Winterswijk vindt productie bijna uitsluitend plaats op daken. Van de ca. 279 GWh aan zon-pv projecten die nog in de pijplijn zitten (rekening houdend met een slagingskans) maar die nog niet zijn gerealiseerd betreft het 112 GWh aan zon op dak projecten en 167 GWh aan veldopstellingen. Zoals te verwachten zal de productie uit grootschalige zonnevelden dus toenemen. In Aalten, Doetinchem, Bronckhorst en Montferland is nog geen of nauwelijks uitzicht op productie uit zonneparken. De doelstelling in de UA2016 is 471 GWh aan zon-pv in 2030, met een tussendoelstelling van 160 GWh in 2020. In 2019 is ca.

11% van de doelstelling voor opwek van zon-pv in 2030 gehaald (of ca. 33% van hetgeen we in 2020 bereikt zouden moeten hebben). De conclusie is daarom dat de Achterhoek op het gebied van duurzame opwek middels zon-pv nog een inhaalslag moet maken. Zoals gezegd zijn in de UA2016 ook aparte doelstellingen voor zon op dak, zonnevelden en wind geformuleerd, ook per gemeente. Voor zon op dak (grootschalig) is de doelstelling voor 2030 op 118 GWh gezet. Hiervan is op dit moment 40 GWh gerealiseerd, maar inclusief de pijplijn wordt de komende jaren al 154 GWh per jaar geproduceerd. Dit is dus al meer dan de doelstelling in de uitvoeringsagenda.3 We brengen in de Achterhoek dus de zonneladder in praktijk!

Opwek van zonnestroom in de Achterhoek is 82 GWh als we de schatting van productie achter de meter voor 2018 uit de Klimaatmonitor toevoegen. Overigens was de productie van zonnestroom in de gezamenlijke acht Achterhoekse gemeenten in 2018 volgens het CBS 98 GWh. Hieruit blijkt maar weer hoe lastig cijfers en statistieken kunnen zijn. 3 De concept RES gaat uit van 350 GWh aan grootschalig zon op dak in 2030, waarvoor potentieel dakoppervlak beschikbaar is in de Achterhoek. Hierbij zijn de GEA-uitgangspunten aangehouden. Van de dakpotentie (rekening houdend met de grootte van het dak, schaduwval etc.) wordt 40 procent benut, waarvan 50 procent voor grote zonnedaken.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 19

Zon op dak t.o.v. doelstelling in 2030 Gerealiseerd

Incl pijplijn

Achterhoek Winterswijk Oude IJsselstreek Oost Gelre Montferland Doetinchem Bronckhorst Berkelland Aalten 0%

20%

40%

60%

80%

100% 120% 140% 160% 180% 200%

Zonnevelden t.o.v. doelstelling in 2030 Gerealiseerd

Incl pijplijn

40%

80%

Achterhoek Winterswijk Oude IJsselstreek Oost Gelre Montferland Doetinchem Bronckhorst Berkelland Aalten 0%

3.4

20%

60%

100%

120%

140%

160%

Opwek w indenergie

De ontwikkeling van windenergie in de Achterhoek verloopt nog steeds moeizaam, hoewel een aantal projecten is gerealiseerd. Naast windpark Hagenwind in Aalten (16 MW), zijn de 6 turbines in Azewijn/Netterden (Montferland 4,6 MW en Oude IJsselstreek 9,2 MW) en een aantal kleine turbines operationeel. Voor het project van 9 turbines (33 MW) van Den Tol in Netterden staan alle seinen op groen. SDE+ beschikkingen zijn afgegeven (najaar 2017). Ook drie kleinere projecten in de gemeente Bronckhorst hebben een SDE+ beschikking ontvangen voor in totaal 0.047 MW. Deze zijn deels al gerealiseerd. Daarna zijn geen SDE-subsidieaanvragen meer gedaan voor wind in de Achterhoek. Er zijn momenteel wel een beperkt aantal initiatieven voor de ontwikkeling van grote windturbines in de Achterhoek. In een aantal gevallen gaat het om externe ontwikkelaars die grondposities proberen te verwerven bij agrariërs en in andere gevallen zijn dat grondeigenaren die zich oriënteren op de mogelijkheid voor het beschikbaar stellen van hun grond dan wel de mogelijkheden onderzoeken om zelf of met anderen windenergie te ontwikkelen. Het is duidelijk dat kleine windmolens geen groot aandeel in de opwekking van elektriciteit uit wind zullen gaan uitmaken.

Wel wordt door een aantal partijen geëxperimenteerd met kleine windmolens en zal er mogelijk een markt kunnen ontstaan voor kleine windmolens voor eigen gebruik. De doelstelling voor windenergie wordt niet gehaald. Met de 9 turbines van Den Tol erbij is het opgestelde vermogen ca. 61 MW met een mogelijke productie van ca. 160 GWh, dat is 18% van de winddoelstelling voor 2030 zoals deze genoemd is in de UA2016 (881 GWh). Omdat het ontwikkelen van windturbines in het algemeen minimaal vier jaar duurt

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 20

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 21

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 22

•

Er is een groot verschil tussen gemeenten. Twee gemeenten koersen aan op realisatie van de opwekdoelstellingen. De overige blijven achter.

Aanbevelingen • • •

Focus: blijf doorgaan met zon op daken Focus: geef aandacht aan zonnevelden bij de achterblijvende gemeenten Focus: geef aandacht aan windprojecten

Aardgasvervangers Met het vervangen van aardgas door duurzame warmte is er met 23% meer gerealiseerd dan de opwek van elektriciteit, maar er zit weer minder in de pijplijn. Het valt op dat er ten opzichte van twee jaar geleden (de vorige monitor) niet of nauwelijks vooruitgang is geboekt op het gebied van productie van groen gas en duurzame warmte. En ook het aantal projecten dat in de pijplijn zit is beperkt. Met de hele discussie rondom biomassa en de beperkte beschikbaarheid van biomassa in de Achterhoek, in combinatie met de warmtetransitie, zou een herijking van deze doelstelling op zijn plaats zijn

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 23

4 Nieuwe inzichten en RES 4.1 Relatie met regionale energiestrategie RES In de UA2016 is een mogelijke verdeling (mix) van verschillende vormen van opwek van duurzame energie opgenomen. Sommige gemeenten hebben deze verdeling aangehouden, terwijl andere gemeenten een eigen mix hebben vastgesteld. In deze monitor wordt uitgegaan van de taakstelling zoals is voorgesteld in de UA2016. Het eindresultaat moet hetzelfde zijn, of elektriciteit van zon of wind komt maakt voor de doelstelling immers niet uit. Inmiddels is het proces van de RES gaande. Hierin is het de bedoeling om per regio de in 2030 beoogde hoeveelheid opwek middels wind (op land) en zon (daken, velden) vast te stellen. Het totaal van alle regio’s in Nederland zal minimaal 35 TWh moeten bedragen. De Achterhoek heeft een concept RES-bod uitgebracht van 1,35 TWh, waarvan 0,35 TWh voor grootschalig zon op daken. Het RES-bod van 1,35 TWh komt overeen met de beoogde opwek door grootschalige zon op land, grootschalig zon op dak en grootschalig wind in de UA2016. De 0,35 TWh zon op dak uit het RES bod is meer dan twee keer zo veel als de in het UA2016 beoogde 118 GWh aan zon op dak. De Achterhoek heeft in de UA2016 de ambitie (energieneutraal in 2030) gekwalificeerd en gekwantificeerd. Tijdens het opstellen van de RES is regelmatig teruggegrepen naar de uitvoeringsagenda en hoe deze destijds tot stand is gekomen.

Er is nu geconstateerd dat de rekenmodellen ondertussen verbeterd zijn en dat er voortschrijdende inzichten zijn op verschillende onderdelen (bijvoorbeeld maximale besparingscijfers, beschikbaarheid en toepasbaarheid van biomassa, de gehanteerde definities en afbakening). De ambitie en cijfers uit de UA2016 zijn daarmee aan een herijking toe. Nieuw rekenmodel: het Energie Transitie Model (ETM) Landelijk wordt het Energie Transitie Model (ETM) gebruikt voor de berekeningen van het RES-bod. ETM is een geavanceerd energiemodel, dat de energievraag van de verschillende sectoren matcht met diverse duurzame bronnen. Het model bevat de meest recente inzichten op het gebied van energiestromen, is gekoppeld aan de verbruiksgegevens in de Klimaatmonitor en houdt rekening met talloze factoren, waaronder met een toename van de stroomvraag door de toepassing van elektrische warmtepompen. Een belangrijke feature van ETM is de doorrekening naar CO2-reductie. Nieuwe inzichten De UA2016 is in het RES-traject in ETM gemodelleerd. Dit geldt zowel voor de doelstelling Achterhoek energieneutraal in 2030 (met uitgangspunten uit het Gelders Energieakkoord) als de destijds gebruikte aannames, uitgangspunten en subdoelstellingen. Op basis van deze exercities zijn de volgende voorlopige opmerkingen geplaatst ten aanzien van de UA2016: • • •

•

Het gehanteerde besparingstraject lijkt achteraf te ambitieus (o.a. de implementatie van besparende maatregelen valt in de praktijk tegen); De hoeveelheid efficiënt uit lokale biomassa op te wekken energie in de regio is lager dan geraamd, Door minder beschikbaar groengas zal meer elektrificatie van de warmtevoorziening moeten plaatsvinden (b.v. middels warmtepompen) waardoor de elektriciteitsvraag stijgt. Door elektrificatie van de warmtevoorziening zoals warmtepompen komt de energievraag veel hoger uit; De productie van duurzame energie zal hoger moeten zijn dan de vraag omdat er sprake is van omzet- en transportverliezen.

Deze nieuwe inzichten resulteren in een energiemix waarin minder wordt bespaard bij woningen (onderbouwing van aannames en reëel maatregelpakket.), minder energie wordt opgewekt uit biomassa, en (significant) meer via wind en zon moet worden opgewekt. Onderstaande figuur illustreert de nieuwe inzichten. Onderdeel A geeft de oorspronkelijke vertaling van de UA2016, de vraag uit 2012 (1), de vraag in 2030 (2) en de bijbehorende energiemix (3). Onderdeel B geeft bij gelijkblijvende doelstelling op basis van de nieuwste inzichten een nieuwe verwachte vraag in 2030 (4) en een gecorrigeerde energiemix (5) op basis van minder biomassa en de ETM-berekening van omzet- en transportverliezen.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 24

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 25

5 Conclusies en aanbevelingen In de afzonderlijke hoofdstukken zijn voor de verschillende onderdelen al conclusies getrokken en aanbevelingen geformuleerd. Hieronder worden deze nogmaals samengevat.

5.1

Conclusies

Elektriciteitsverbruik en besparing Voor elektriciteit geldt dat de Achterhoek als geheel met 15% achterloopt op schema. Als de trend zich doorzet, zal minder dan de helft van de bespaardoelstelling in 2030 gehaald worden. Meer in detail zijn er sterk afwijkende ontwikkelingen: • •

Er is een groot verschil tussen woningen en bedrijven. De daling van het verbruik van woningen zet gestaag door. Het verbruik van bedrijven daalt niet, maar neemt zelfs licht toe. Er is een groot verschil tussen gemeenten. Een viertal gemeenten zit op schema, twee gemeenten absoluut niet.

Gasverbruik en besparing Voor aardgas geldt dat de Achterhoek als geheel met 27% redelijk goed op weg is. Als de trend zich doorzet, zal meer dan 80% de bespaardoelstelling in 2030 gehaald worden. Meer in detail zijn er sterk afwijkende ontwikkelingen: • •

Opwekken elektriciteit Met de realisatie van 9% van de doelstelling voor 2030 blijft de Achterhoek fors achter. Hierbij geldt wel dat er heel wat opwek in de pijplijn zit (extra 27%) die op redelijk overzichtelijke termijn wordt gerealiseerd. Meer in detail zijn er afwijkende ontwikkelingen: •

•

Er is een groot verschil in de verschillende type ontwikkeling. Zon op dak gaat erg goed, met de pijplijn erbij wordt de 2030 doelstelling nu al gehaald. Zonnevelden gaan redelijk tot goed bij de helft van de gemeenten, Bij de restende helft blijft de ontwikkeling sterk achter. Wind blijft sterk achter. Vanuit de doelstellingen zou juist uit deze bron de meeste opwek moeten komen. Er is een groot verschil tussen gemeenten. Twee gemeenten koersen aan op realisatie van de opwekdoelstellingen. De overige blijven achter.

Het RES-bod van de Achterhoek voor elektriciteit komt overeen met de UA2016. De voortgang hierop geeft dus een goed beeld op de voortgang ten opzichte van het RES-bod. De besparingsdoelstellingen uit de UA2016 lijken volgens het meest recente landelijk inzichten te ambitieus. NB. Dit lijkt bevestigd te worden in deze monitor. De voorlopige berekeningen middels de nieuwste modellen (ETM) resulteren in een veel hogere opwek doelstelling dan destijds bij het opstellen van de UA2016.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 26

5.2

Aanbevelingen

Elektriciteitsverbruik en besparing • • • • •

Focus: geef aandacht aan het verlagen van het verbruik bij bedrijven en aandacht voor gemeenten die sterk achterlopen op de doelstelling. Focus: zorg dat de ingezette positieve trends zich voortzetten. Meetmethode: maak expliciet onderscheid tussen woningen en bedrijven. Meetmethode: specificeer en analyseer het verbruik en besparing van bedrijven, Maak indien mogelijk onderscheid in verschillende industrieën (vergelijkbaar met ETM). Meetmethode: specificeer de factor “besparing” door andere factoren die het verbruik beïnvloeden ook te gaan meten of te schatten. Voor zonnestroom achter de meter is dit inmiddels gedaan. Factoren die mogelijk (en waarschijnlijk) effect hebben zijn: economische ontwikkelingen, wijziging in productieprocessen van (grote) bedrijven, bijvoorbeeld van gasgestookt naar duurzame alternatieven, genomen isolerende maatregelen, efficiëntere installaties, nul op de meter woningontwerpen, stookgedrag van bewoners, penetratie van gasvervangers en extra elektriciteitsverbruik door elektrische voertuigen.

Gasverbruik en besparing • • • •

Focus: geef aandacht aan het stagneren van het verbruik bij woningen en aandacht voor gemeenten die sterk achterlopen op de doelstelling. Focus: zorg dat de ingezette positieve trends zich voortzetten. Meetmethode: maak expliciet onderscheid tussen woningen en bedrijven. Meetmethode: specificeer de factor “besparing” door andere factoren die het verbruik beïnvloeden ook te gaan meten of te schatten. Factoren die mogelijk (en waarschijnlijk) effect hebben zijn: economische ontwikkelingen, wijziging in productieprocessen van (grote) bedrijven, bijvoorbeeld van gasgestookt naar duurzame alternatieven, genomen isolerende maatregelen, efficiëntere installaties, nul op de meter woningontwerpen, stookgedrag van bewoners, penetratie van gasvervangers.

Opwekke n elektriciteit • • •

Focus: blijf doorgaan met zon op daken. Focus: geef aandacht aan zonnevelden, met name bij de achterblijvende gemeenten. Focus: geef aandacht aan windprojecten.

Aardgasvervangers • •

Herijk de doelstelling, gezien de discussie rondom biomassa en de beperkte beschikbaarheid van biomassa in de Achterhoek. De warmtetransitie is nu beter in beeld door de Regionale Structuur Warmte (RSW, als onderdeel van de RES) en de Transitie Visie Warmte (TVW, die in 2021 gemaakt gaan worden door gemeenten).

Relatie tot RES • •

Herijk de uitgangspunten en de definities van de UA2016 en sluit hierbij aan bij de landelijke methodiek met ETM. Neem bij deze herijking duurzame mobiliteit mee.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek, 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 27

Samenvatting belangrijkste cijfers UitvoeringsAgenda 2016 A) totale energieverbruik

2012

aardgas

totaal

mlj m3

GWh

electriciteit aardgas

1499 th.

472

Totaal

B) totale besparing

2030

besparing gasverbruik woningen

65%

-145

besparing gasverbruik bedrijven

43%

-110

totale besparing gas

54%

-255

besparing electriciteit woningen

20%

-85

21%

-221

-255

incl. zonnepanelen op woningen besparing electriciteit bedrijven totale besparing electriciteit

-306

C) verbruik na besparing

D) totale opwekking

217

-306

1193

2030

wind

881

zon

471

bio

125

totaal opwek

25 -125

-1377

E)saldo verbruik

-184

F) Extra electriciteit tgv besparing gas

-92

184

G) Saldo totaal

Specificaties F) Gasvebruik Achterhoek

2012

472

besparing

woningen

65%

-145

besparing

bedrijven

43%

-110

54%

-255

besparing

2030 2030

verbruik

-255 217

gasvervangers

-125 factor

resteert

extra electriciteit ipv gas

-92 factor

Saldo

2030

Opm : Gerekend is in aardgasequivalent. Biogas heeft ca 75 % energie inhoud van Nederlands aardgas. factor Biogas/aardgas

1.36

vervanging gas dmv electriciteit : uitgangspunt is dmv warmtepompen met omrekenfactor factor m3 aardgas/kWh

G) Electriciteitsverbruik Achterhoek in 2012

1499

besparing electriciteit woningen

20%

-85

21%

-221

incl. zonnepanelen op woningen besparing electriciteit bedrijven totale besparing electriciteit

-306

verbruik na besparing

1193

Opwekking totaal

2030

-1377

saldo

-184

extra electriciteit tgv vervanging gas

184

Saldo

2030

E) specificatie van opwekking in Achterhoek

2030

wind op land zon op daken bedrijven

18 % dakopp

zon op veldopstelling biomassa tbv electriciteit opwek biomassa als gasvervanger biogas als gasvervanger

68 st

13 25

37 st

100

137 st

881

958 st.

118

355 st

353 25

totaal

138

Omrekening aardgas>biogas

188

1377

Uitgangspunten kwh

1 Aardgas

31.7 (Ned laag calorisch)

2 Biogas

23.3 ( biogas : 65 % energie methaan 35,8 MJ)

3 thermisch

4 electr.

3.6 9 primaire energie, 40 % rendement centrale.

5 biogas Th

6.5

7 aardgas th

8.8

8 aardgas el

3.5

(40% x 9 =3,6)

Biogas heeft energieinhoud van 73,6 % van Ned. Aardgas Omrekenfactor Biogas gebruiken voor opwekking KWh electriciteit levert veel minder op dan voor warmte Berekeningen zijn in aardgasequivalent Kilo

mega

giga

tera

1 KWh

3.6 MJ

1 GWh

3.6 TJ

Aantal inwoners Achterhoek

peta

298,000 gem.

1.36

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 1

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 2

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 3

4 Voortgang subdoelstellingen Gerealiseerd in monitor 2018

Nu gerealiseerd

In 2030, als trend doorzet

In % van de doelstelling voor 2030 a

Elektriciteit opwekking

39%

48%

58%

Aardgas vervanging

15%

17%

Elektriciteit besparing

35%

50%

151%

Aardgas besparing

36%

40%

119%

5.1 Duurzame elektriciteit opwekken (m.n. wind- en zonne-energie) Vooral dankzij windpark Hagenwind is 48% van de opgave reeds gerealiseerd. Er zijn een aantal zon op dak projecten in verschillende fasen van voorbereiding die een bijdrage aan de opwekking kunnen leveren, waardoor 58% van de doelstelling kan worden gerealiseerd. Er zijn echter geen andere (grootschalige) initiatieven bekend waardoor deze positieve trend mogelijk zal stagneren.

5.2 Vervanging van aardgas Ten opzichte van de monitor uitvoeringsagenda die twee jaar geleden is gemaakt is geen voortgang geboekt op de productie van biogas. Met de realisatie van het Jumpstart project aan de Hoeninkdijk in Aalten kan 17% van de opgave voor 2030 worden gerealiseerd. Er resteert dus nog een grote opgave waarvoor extra inspanningen geleverd moeten worden.

5.3 Elektriciteit besparen (bedrijven en woningen) In Aalten is het gebruik van elektriciteit gedaald met 10% ten opzichte van 2012 bij zowel woningen (18%) als bedrijven (6%). In totaal is 50% van de bespaardoelstelling gerealiseerd, daarmee is Aalten goed op weg. Het is zaak deze trend voort te zetten zodat de volledige doelstelling in 2030 gehaald kan worden.

5.4 Aardgas besparen (bedrijven en woningen) Ook de besparing van aardgas zet goed door, zowel bij woningen als bij bedrijven met een daling van 13% respectievelijk 36%. Op dit moment is ca. 40% van de doelstelling gerealiseerd. Ook hier is het van belang om deze goed trend voort te blijven zetten zodat de einddoelstelling in zicht blijft.

5.5 Uitdagingen Aalten produceert op dit moment al relatief veel duurzame elektriciteit, met name vanwege het windpark. Er zitten echter maar weinig opwek projecten in de pijnlijn. De uitdaging is om meer werk te maken van additionele (grootschalige) opwek van energie op bedrijfsdaken, zonnevelden en met windmolens. Aalten heeft de mogelijkheid om met windpark Hagenwind aan cable pooling te doen en zou dit verder aandacht kunnen geven. Door haar beleid ruimtelijke ordening en duurzame energieopwekking verder uit te werken kan Aalten de realisatie van zonnevelden en windparken versnellen. Het is belangrijk na te denken over spreiding, dan wel clustering van zonne- en windparken. Locaties voor grootschalige opwek in de nabijheid van een onderstation zijn populair. De gemeente zou zich moeten afvragen of de inwoners op deze plekken niet onevenredig worden geconfronteerd met zonne- en windparken. Het vervangen van aardgas is ook een grote uitdaging voor Aalten (en de meeste Achterhoekse gemeenten). In de Transitievisie Warmte die iedere gemeente moet opstellen zou duidelijk moeten worden op welke duurzame warmtebronnen de gemeente inzet: restwarmte, omgevingswarmte of biomassa (zie ook Regionale Structuur Warmte in

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 4

de Concept RES Achterhoek). Een deel van de warmte zal waarschijnlijk door de inzet van elektriciteit moeten worden verkregen. Dit betekent een grotere opgave voor de opwek van duurzame elektriciteit.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 5

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 6

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 7

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 8

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 9

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 10

In combinatie met de Transitievisie Warmte is energiebesparing en -gebruik een belangrijk aandachtspunt. Energiebesparing bij bedrijven is voor een groot deel afhankelijk van economische ontwikkelingen (vestiging, vertrek en productieomvang van bedrijven in de gemeente). Berkelland zou kunnen onderzoeken waarom elektriciteitsbesparing niet van de grond komt bij bedrijven (terwijl besparing van gas juist wel goed gaat) en hierop acties formuleren.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 11

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 12

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 13

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 14

4 Voortgang subdoelstellingen Gerealiseerd in monitor 2018

Nu gerealiseerd

In 2030, als trend doorzet

In % van de doelstelling voor 2030 a

Elektriciteit opwekking

18%

Aardgas vervanging

13%

21%

Elektriciteit besparing

30%

24%

73%

Aardgas besparing

11%

13%

40%

5 Samenvatting en analyse De energietransitie gaat over de overgang van energie uit fossiele brandstof naar energie uit hernieuwbare bronnen. Het doel is om in 2030 deze overgang gerealiseerd te hebben. Dit doel is op te delen in 4 subdoelen. In de gemeente zien we het volgende per subdoel. 5.1 Duurzame elektriciteit opwekken (m.n. wind- en zonne-energie) Van deze opgave is heden 5% gerealiseerd. Er zijn een aantal grote projecten in verschillende fasen van voorbereiding welke een bijdrage aan de opwekking kunnen leveren, waardoor 18% kan worden gerealiseerd. De kaders en beleidsregels voor grote windmolens (>25 meter) zijn opgeschort tot 2022. Grondeigenaren en energiecoöperaties oriënteren zich wel op wind. Verder zijn er met name kansen voor grote zonneprojecten om aan de opgave te kunnen voldoen. Van het zon op erf project bij Timmermans in Zelhem loopt de vergunningsaanvraag maar er zijn nog geen productiedetails bekend. 5.2 Vervanging van aardgas Hiervan is op dit moment 21% van de opgave voor 2030 gerealiseerd. Er zijn geen concrete nieuwe projecten voor de productie van biogas of groengas in voorbereiding. Er resteert dus een grote opgave waarvoor extra inspanningen geleverd moeten worden. Versnelling op deze subdoelstelling is nodig. De pilot van FrieslandCampina voor het project Jumpstart heeft in de Achterhoek nauwelijks resultaat opgeleverd.

5.3 Elektriciteit besparen (bedrijven en woningen) Er is een groot verschil in de besparingen tussen bedrijven en woningen. Voor woningen zet de daling van het verbruik zich door (2016 11%, 2018 17%). Als deze tendens zich doorzet wordt deze deelopgave gehaald. De daling in het verbruik is voor een belangrijk deel toe te schrijven aan zonnestroom achter de meter. Van de 10 GWh besparing wordt 3,8 GWh hierdoor veroorzaakt. Voor bedrijven zien we geen daling in het verbruik. Was er in 2016 een daling van 3,5% t.o.v. 2012, is er in 2018 een stijging van 1% t.o.v. 2012 zichtbaar. Bijzondere aandacht is nodig voor het elektriciteitsgebruik van bedrijven omdat die gemiddeld in de Achterhoek niet gedaald is. Inzetten op besparen en monitoren blijft daarom belangrijk. 5.4 Aardgas besparen (bedrijven en woningen) De in 2016 geconstateerde daling in het aardgasverbruik van zowel woningen als bedrijven vlakt af. Met een besparing van ca. 7% over een periode van 6 jaar gaan we de opgave van 54% in dit tempo niet halen, temeer omdat in dit segment bijna geen projecten in de initiatieffase aanwezig zijn. Omdat voor een groot deel van de bedrijven, en voor de woningen in het buitengebied, de warmtevraag in Bronckhorst elektrisch zal moeten worden ingevuld is het belangrijk om daar de nadruk op te leggen.

5.5 Uitdagingen De grootste uitdaging in Bronckhorst is de politieke discussie rondom grootschalige zonneparken en windenergie en de omgang met verschillende belangengroepen vanuit de bevolking. De gemeente vindt procesparticipatie, lokale duurzame energie-initiatieven en burgerinitiatieven belangrijk, maar geeft niet duidelijk aan wat de opties zijn als door lokale weerstand of gebrek aan initiatieven, de duurzame energiedoelstelling niet wordt gehaald. De rol van de gemeente is

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 15

ook om de noodzaak van de energietransitie uit te leggen, en als onderdeel daarvan de bouw van zonne- en windparken.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 16

Daarnaast is het belangrijk na te denken over spreiding, dan wel clustering van zonne- en windparken. De komende jaren moeten we ook in RES verband werken aan de infrastructuur zodat de opwekking door zonneparken voldoende benut wordt. Het vervangen van aardgas is ook een grote uitdaging voor Bronckhorst (en de meeste Achterhoekse gemeenten). In de Transitievisie Warmte die iedere gemeente moet opstellen zou duidelijk moeten worden op welke duurzame warmtebronnen de gemeente inzet: restwarmte, omgevingswarmte of biomassa (zie ook Regionale Structuur Warmte in de Concept RES Achterhoek). Een deel van de warmte zal waarschijnlijk door de inzet van elektriciteit moeten worden verkregen. Dit betekent een grotere opgave voor de opwek van duurzame elektriciteit. In combinatie met de Transitievisie Warmte is energiebesparing en -gebruik een belangrijk aandachtspunt. Energiebesparing bij bedrijven is voor een groot deel afhankelijk van economische ontwikkelingen (vestiging, vertrek en productieomvang van bedrijven in de gemeente).

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 17

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 18

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 19

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 20

4 Voortgang subdoelstellingen Gerealiseerd in monitor 2018

Nu gerealiseerd

In 2030, als trend doorzet

In % van de doelstelling voor 2030 a

Elektriciteit opwekking

11%

Aardgas vervanging

Elektriciteit besparing

-17%

-51%

Aardgas besparing

33%

99%

5.1 Duurzame elektriciteit opwekken (m.n. wind- en zonne-energie) Van deze opgave is op dit moment ca. 2% gerealiseerd en met de projecten die in voorbereiding zijn kan in 2030 ongeveer 11% van de opwekdoelstelling worden gerealiseerd. Er is duidelijk een behoorlijke achterstand in de opgave voor het opwekken van duurzame elektriciteit. Om aan de doelstelling te voldoen zou Doetinchem fors moeten inzetten op grootschalige zon- en windprojecten en reeds genoemde initiatieven tot realisatie te laten komen.

5.2 Vervanging van aardgas Het beeld bij vervanging van aardgas is niet anders. Op dit moment is nog steeds 2% van de opgave voor 2030 gerealiseerd en het vooruitzicht is dat dit niet veel zal groeien.

5.3 Elektriciteit besparen (bedrijven en woningen) Er is in Doetinchem in peiljaar 2018 fors meer elektriciteit verbruikt dan in 2012. Hoewel het gebruik in woningen met 16% afnam, gebruikten de bedrijven gezamenlijk ca. 11% meer.

5.4 Aardgas besparen (bedrijven en woningen) In de periode van 2012 tot 2018 is er een daling in het aardgasgebruik geweest van zowel woningen (13%) als bedrijven (22%). Als de tendens zich doorzet wordt deze deelopgave gehaald, hoewel de daling de laatste twee jaar tot stilstand is gekomen.

5.5 Uitdagingen Voor het relatief dichtbevolkte Doetinchem is het realiseren van de energietransitie lastiger dan voor gemeenten met minder inwoners en meer ruimte. Hoewel het ruimtelijk en maatschappelijk kader voor duurzame energieopwekking in Doetinchem is vastgesteld, komt dit nog niet tot concreet gerealiseerde zonne- en windparken. De gemeente zou proactief met initiatiefnemers aan de slag kunnen gaan met de grootschalige projecten. Daarnaast is het belangrijk na te denken over spreiding, dan wel clustering van zonne- en windparken. Locaties voor grootschalige opwek in de nabijheid van een onderstation zijn populair. De gemeente zou zich moeten afvragen of de inwoners op deze plekken niet onevenredig worden geconfronteerd met zonne- en windparken. Het is duidelijk dat Doetinchem het meest van alle Achterhoekse gemeenten baat heeft bij samenwerking tussen gemeenten waarbij voor de opwek van elektriciteit de gemeentegrenzen niet meer leidend zullen zijn. Het vervangen van aardgas is ook een grote uitdaging voor Doetinchem (en de meeste Achterhoekse gemeenten). In de Transitievisie Warmte die iedere gemeente moet opstellen zou duidelijk moeten worden op welke duurzame warmtebronnen de gemeente inzet: restwarmte, omgevingswarmte of biomassa (zie ook Regionale Structuur Warmte in de Concept RES Achterhoek).

Een deel van de warmte zal waarschijnlijk door de inzet van elektriciteit moeten worden verkregen. Dit betekent een grotere opgave voor de opwek van duurzame elektriciteit. In combinatie met de Transitievisie Warmte is energiebesparing en -gebruik een belangrijk aandachtspunt.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 21

Energiebesparing bij bedrijven is voor een groot deel afhankelijk van economische ontwikkelingen (vestiging, vertrek en

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 22

productieomvang van bedrijven in de gemeente). Vooral Doetinchemse bedrijven zijn meer elektriciteit gaan verbruiken en realiseren dus een negatieve besparing. Welke redenen liggen hieraan ten grondslag?

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 23

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 24

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 25

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 26

4 Voortgang subdoelstellingen Gerealiseerd in monitor 2018

Nu gerealiseerd

In 2030, als trend doorzet

In % van de doelstelling voor 2030 a

Elektriciteit opwekking

10%

21%

Aardgas vervanging

Elektriciteit besparing

17%

29%

88%

Aardgas besparing

10%

26%

5.1 Duurzame elektriciteit opwekken (m.n. wind- en zonne-energie) Van deze opgave is tot op heden ca. 10% gerealiseerd. Door de upgrade en uitbreiding van windpark Azewijn/Netterden en een groot aantal zonnedaken op (grote) bedrijfspanden, kan de komende jaren ca. 21% van de doelstelling worden gerealiseerd. Er zal echter meer gedaan moeten worden aan projecten voor (grootschalige) opwek van elektriciteit.

5.2 Vervanging van aardgas Jumpstart van FrieslandCampina heeft niets opgeleverd; er is geen productie van biogas ter vervanging van aardgas in Montferland. Voor zover bekend zijn er ook geen projecten in voorbereiding, Er resteert dus een maximale opgave.

5.3 Elektriciteit besparen (bedrijven en woningen) In de periode 2012-2018 is het elektriciteitsverbruik gedaald met ca. 6%. Deze daling is vooral het gevolg van elektriciteitsbesparing en opwek van zonnestroom achter de meter bij woningen waardoor een daling van 16% plaats vond. Zo’n 29% van de besparingsdoelstelling is gerealiseerd en als de trend zich doorzet kan 88% van de doelstelling worden gerealiseerd.

5.4 Aardgas besparen (bedrijven en woningen) De in 2016 geconstateerde daling in het aardgasverbruik van zowel woningen als bedrijven vlakt af. Er is een besparing van 5% gerealiseerd ten opzichte van 2012, met name door de woningen. Hiermee is 9% van doelstelling gerealiseerd, met de mogelijkheid om in 2030 26% te realiseren.

5.5 Uitdagingen Het ruimtelijk kader voor duurzame energie (zon en wind) is vastgesteld en moet nu door de gemeente Montferland worden gepromoot en toegepast op initiatieven die zich melden. Gezien de opgave is een resultaatgerichte aanpak noodzakelijk om de initiatieven tot realisatie te laten komen. Daarnaast is het belangrijk na te denken over spreiding, dan wel clustering van zonne- en windparken. Locaties voor grootschalige opwek in de nabijheid van een onderstation zijn populair. De gemeente zou zich moeten afvragen of de inwoners op deze plekken niet onevenredig worden geconfronteerd met zonne- en windparken. Het vervangen van aardgas is ook een grote uitdaging voor Montferland (en de meeste Achterhoekse gemeenten). Waarom is op aardgasvervanging (productie biogas en duurzame warmte) geen voortgang geboekt? In de Transitievisie Warmte die iedere gemeente moet opstellen zou duidelijk moeten worden op welke duurzame warmtebronnen de gemeente inzet: restwarmte, omgevingswarmte of biomassa (zie ook Regionale Structuur Warmte in de Concept RES Achterhoek). Een deel van de warmte zal waarschijnlijk door de inzet van elektriciteit moeten worden verkregen. Dit betekent een grotere opgave voor de opwek van duurzame elektriciteit. De Bloemenbuurt in Didam is nu al bezig met het concretiseren van het aardgasvrij maken van de buurt op termijn.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 27

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 28

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 29

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 30

4 Voortgang subdoelstellingen Gerealiseerd in monitor 2018

Nu gerealiseerd

In 2030, als trend doorzet

In % van de doelstelling voor 2030 a

Elektriciteit opwekking

11%

Aardgas vervanging

17%

20%

26%

Elektriciteit besparing

18%

17%

Aardgas besparing

25%

21%

63%

5.1 Duurzame elektriciteit opwekken (m.n. wind- en zonne-energie) Van deze opgave is heden 4% van de doelstelling gerealiseerd, merendeels door postcoderoosprojecten en andere kleinschalige zon op dak projecten. Het valt op dat dit wat lager is dan gemeld in de vorige monitor. De reden is dat in de vorige monitor de mestvergisting bij Bomers Kraanswijk in Groenlo toegerekend was aan opwek van elektriciteit, maar in de huidige monitor aan vervanging van aardgas. Er zijn een aantal zonneparken in voorbereiding, waarvan drie naar aanleiding van de gemeentelijke tender voor de aanleg van zonneparken. Mede hierdoor kan 11% van de doelstelling worden gerealiseerd. De gemeente heeft het aantal zonneparken gemaximeerd op 50 ha.

5.2 Vervanging van aardgas Hiervan is op dit moment 20% van de opgave voor 2030 gerealiseerd. Het betreft vooral vergistingsprojecten voor de productie van biogas. Met de realisatie van nog een aantal projecten, waaronder een tweetal kleine voor zonnewarmte, kan 26% van de doelstelling worden bereikt. We veronderstellen dat het biogas project van RMS op de Laarberg in Groenlo niet wordt gerealiseerd. Zou dit wel het geval zijn, dan zou Oost Gelre aan de opgave voor 2030 voldoen.

5.3 Elektriciteit besparen (bedrijven en woningen) In de periode tot 2018 is een kleine besparing van 1% gerealiseerd. Dit kwam volledig voor rekening van de woningen met een besparing van 20%, terwijl bedrijven juist 5% meer elektriciteit zijn gaan gebruiken. Hiermee wordt op dit moment voor 6% van de besparingsdoelstelling voldaan en als deze trend zich doorzet zal in 2030 17% van de doelstelling worden bereikt.

5.4 Aardgas besparen (bedrijven en woningen) Er is de afgelopen jaren met 12% fors bespaard op het gebruik van aardgas van zowel woningen (10%) als bedrijven (13%). Hiermee is op dit moment 21% van de doelstelling gerealiseerd en als de trend doorzet zal in 2030 63% van de bespaardoelstelling worden bereikt.

5.5 Uitdagingen Met het tenderproces voor zonneparken heeft Oost Gelre de versnelling van grootschalige duurzame opwek in gang gezet. Naast het organiseren van de tweede tranche moet de gemeente zich richten op het daadwerkelijk realiseren van de initiatieven. Ondanks de ‘witte vlekken’ kaart voor windenergie zijn in de gemeente nog geen concrete initiatieven naar voren gekomen. Om voldoende draagvlak voor grootschalige projecten te creëren zou de gemeente zou proactief de buurten kunnen benaderen. Daarnaast is het belangrijk na te denken over spreiding, dan wel clustering van zonne- en windparken. Locaties voor grootschalige opwek in de nabijheid van een onderstation zijn populair. De gemeente zou zich moeten afvragen of de inwoners op deze plekken niet onevenredig worden geconfronteerd met zonne- en windparken.

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 31

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 32

Een belangrijke uitdaging is om op grote schaal, projectmatig de bestaande woningvoorraad te verduurzamen. Het vervangen van aardgas blijft ook voor Oost Gelre een grote uitdaging (net als voor de meeste Achterhoekse gemeenten). In de Transitievisie Warmte die iedere gemeente moet opstellen zou duidelijk moeten worden op welke duurzame warmtebronnen de gemeente inzet: restwarmte, omgevingswarmte of biomassa (zie ook Regionale Structuur Warmte in de Concept RES Achterhoek). Een deel van de warmte zal waarschijnlijk door de inzet van elektriciteit moeten worden verkregen. Dit betekent een grotere opgave voor de opwek van duurzame elektriciteit. In combinatie met de Transitievisie Warmte is energiebesparing en -gebruik een belangrijk aandachtspunt. Energiebesparing bij bedrijven is voor een groot deel afhankelijk van economische ontwikkelingen (vestiging, vertrek en productieomvang van bedrijven in de gemeente).

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 33

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 34

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 35

Rapportage Regionale Energiemonitor Achterhoek BIJLAGE 2 Verzamelde factsheets gemeenten 13 augustus 2020 DEFINITIEF

Pagina 36

4 Voortgang subdoelstellingen Gerealiseerd in monitor 2018

Nu gerealiseerd

In 2030, als trend doorzet

In % van de doelstelling voor 2030 a

Elektriciteit opwekking

12%

13%

89%

Aardgas vervanging

14%

94%

Elektriciteit besparing

37%

36%

107%

Aardgas besparing

31%

35%

105%

5.1 Duurzame elektriciteit opwekken (m.n. wind- en zonne-energie) Van deze opgave is 13% gerealiseerd, met name vanwege windpark Azewijn/Netterden. Er zitten echter een heel aantal grootschalige projecten in de pijplijn, waaronder windpark Den Tol en zonneparken uit de eerste tranche van de gemeentelijke uitvraag, waardoor Oude IJsselstreek bijna 90% van de doelstelling voor 2030 haalt. In de Uitvoeringsagenda is geen rekening gehouden met waterkracht. Dit komt in de Achterhoek nauwelijks voor, maar bij enkel stuwen in de gemeente Oude IJsselstreek spelen een aantal kleine initiatieven door Waterschap Rijn en IJssel en burgers.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Aalten&id=0b42f99e-d170-41aa-af82-c2ed8f745e3a