Rapport woningbehoefteonderzoek Aalten - bijlage bij raadsmededeling 27-2026
Tekst van het document
2 Opdrachtgever: Gemeente Aalten Rapport versie: 1.1 Datum: 19-09-2025 Namen auteurs: L. Schmid, J. Buschenhenke, N. Broekhuis Mark-Demod versie: 2024.6 Sensub versie: 2025.1 BedrijfsgegevensBedrijfsgegevens Tellers & Benoemers vof Twentepoort Oost 16a 7609RG Almelo Contactgegevens 06-4290668 info@tellersenbenoemers.nl www.tellersenbenoemers.nl Woningbehoefteonderzoek Gemeente Aalten
3 Hoofdstuk 1 Inleiding 4 1.1 Aanleiding 4 1.2 Werkwijze 4 Hoofdstuk 2 Demografische analyse en prognose 8 2.1 Demografische analyse 8 2.2 Inwoners- en huishoudensprognose 11 2.3 Conclusie 12 Hoofdstuk 3 Woningmarktanalyse 13 3.1 Toestand van de woningmarkt (marktkrapte/prijsdruk) 13 3.2 Doorstroming en verhuisbereidheid 14 3.3 (Intergemeentelijke) verhuismobiliteit 15 3.4 Starters 18 3.5 Acute tekorten koopwoningen 20 3.6 Acute tekorten sociale huur 21 3.7 Conclusie 23 Hoofdstuk 4 Sociaaleconomische buurtanalyse 25 4.1 Sociaaleconomische indeling van de buurten 25 4.2 Sociaaleconomisch spectrum 25 4.3 Conclusie 27 Hoofdstuk 5 Woningbouwprognose 28 5.1 Realistische scenario 28 5.2 Toekomstige demografie op basis van programma 31 Hoofdstuk 6 Afstemmen bouwopgave met bestaande planvoorraad 38 6.1 Plancapaciteit 38 Hoofdstuk 7 Conclusie 41 Bijlage 1. Uitleg modellen (MARK-DEMOD & Sensub) 44 Bijlage 2. Figuren acute tekorten sociale huursector 46 Bijlage 3. Toelichting SES-groepen 48 Bijlage 4. SES-buurten 52 Bijlage 5. Sensub behoefte en bouwoplevering jaar-op-jaar realistisch 54 Bijlage 6. Sensub behoefte en bouwoplevering jaar-op-jaar programma 57 Bijlage 7.
Bronnen 60 Inhoudsopgave 4 1.1 Aanleiding De gemeente Aalten heeft Tellers & Benoemers gevraagd een woningbehoefteon- derzoek uit te voeren om de verwachte ontwikkeling van de woningbehoefte tot en met 2035 in kaart te brengen. Voorliggend onderzoek geeft inzicht in zowel de acute tekorten als de toekomstige behoefte aan woningen, gespecificeerd naar locatie (kern), woningtype, prijsklasse en diverse woningkenmerken (o.a. levensloopbestendigheid). Daarnaast wil de ge- meente inzicht krijgen in de toekomstige demografische opbouw, mede in relatie tot het huidige woningbouwprogramma. 1.2 Werkwijze Wij hanteren een werkwijze die bestaat uit vijf opvolgende stappen, waarbij gebruik wordt gemaakt van onze eigen ontwikkelde prognose-modellen; MarkDemod die de toekomstige demografie berekent en het Sensub-model dat de woningbehoefte prognosticeert. In de hieropvolgende paragrafen volgt een beknopte toelichting op de toegepaste werkwijze in dit rapport. Bijlage 1 bij dit rapport bevat een gedetail- leerde uitwerking van de werkwijze, die de methodiek van de gebruikte modellen op detailniveau toelicht. Figuur 1 Stappen werkwijze woningbehoefteonderzoek Hoofdstuk 1 Inleiding 1.2.1 Stap 1: Demografische analyse Het vertrekpunt voor het onderzoek is een demografische analyse op basis van ons eigen prognosemodel MarkDemod.
Dit model, dat wij zelf hebben ontwikkeld en onderhouden, heeft zich de afgelopen jaren bewezen als een stabiele en betrouwba- re voorspeller van demografische ontwikkelingen. Om een prognose te kunnen maken wordt de lokale demografische structuur ver- werkt, waaronder historische gegevens over verhuizingen, immigratie en emigratie over een langere periode (10 jaar). Op basis daarvan analyseren we of er sprake is van structurele trends waarmee bij de prognoses rekening moet worden gehouden. In de hieropvolgende analyses hanteren we standaard drie scenario’s: een realistisch scenario (het meest waarschijnlijk), een optimistisch scenario (het 95%-boven inter- val), en een pessimistisch scenario (het 95%-beneden interval). Dit stelt ons in staat om te laten zien binnen welke bandbreedte de ontwikkeling zich naar verwachting zal bewegen. Met MarkDemod kunnen we bovendien eenvoudig de effecten van beleidsmaatre- gelen of alternatieve demografische ontwikkelingen doorrekenen. 1.2.2 Stap 2: Woningmarktanalyse Acute tekorten Voordat wij de woningbouwopgave voor de komende jaren berekenen, onderzoe- ken we eerst de actuele situatie op de woningmarkt. Het is van belang om te weten waar nu tekorten of overschotten bestaan, voordat we vooruitkijken.
Daarom starten wij met een analyse van de huidige woningmarkt op gemeenteniveau. In de meeste Nederlandse gemeenten constateren wij op dit moment een acuut tekort aan wonin- gen, specifiek binnen bepaalde woningtypen en prijsklassen. De acute tekorten op de koopmarkt brengen wij in beeld per woningtype en prijs- klasse. We berekenen hoeveel woningen nodig zijn om de koopmarkt weer in balans te brengen. Onder een evenwichtige woningmarkt verstaan wij een situatie waarin geen sprake is van structurele tekorten (verkopersmarkt) of overschotten (kopersmarkt). De uitkomsten van deze analyse vormen een overzicht van de actuele tekorten en overschotten, en dienen als basis voor de verdere bepaling van de totale woningbouwopgave. Indien gewenst en de juiste data beschikbaar is voeren wij een vergelijkbare analyse 5 uit voor de sociale huursector. Hiervoor hebben wij (beperkte) data van de woning- corporatie(s) nodig over de sociale huurmarkt. Doorstroming op de woningmarkt Naast het in kaart brengen van acute tekorten en overschotten is het minstens zo belangrijk om te begrijpen hoe de woningmarkt als geheel functioneert. Daarom richten we ons ook op de doorstroming binnen de markt. Voor thuiswonende jongeren is het bijvoorbeeld cruciaal dat er voldoende betaal- bare koop- of huurwoningen beschikbaar zijn, zodat zij kunnen instromen op de woningmarkt.
Die instroom is vaak afhankelijk van de doorstroming van bestaande bewoners. Zo speelt de woonsituatie van huidige woningbezitters – vaak mensen van middelba- re leeftijd – een sleutelrol (de doorstromers). Wanneer zij hun woonwensen kunnen realiseren, bijvoorbeeld door te verhuizen naar een ruimere of comfortabelere wo- ning, laten zij hun huidige woning achter. Die vrijgekomen woning biedt vervolgens ruimte aan een starter of een jong gezin. Ook senioren vormen een belangrijke groep in deze keten van doorstroming. Hun huidige woning – vaak ruim en onderhoudsintensief – sluit niet altijd meer aan bij hun levensfase. Om te kunnen verhuizen naar een kleinere, meer toegankelijke of le- vensloopbestendige woning is passend woningaanbod noodzakelijk maar speelt ook de veelal lage verhuisgeneigdheid onder deze doelgroep een belangrijke rol. Deze groep noemen we ook wel de ‘terugstromers’. Voor de koopmarkt brengen we niet alleen in beeld of mensen een andere woning kunnen kopen, maar ook of zij hun huidige woning kunnen verkopen. Beide aspec- ten zijn essentieel om de gewenste doorstroming op de woningmarkt mogelijk te maken.
1.2.3 Stap 3: Sociaaleconomische buurtanalyse Met behulp van onze sociaaleconomische analyse brengen we op buurtniveau de sociale en economische structuur van een gemeente in kaart en benoemen we de karakteristieke identiteit van de verschillende buurten. Hiervoor classificeren we de buurten naar de meest dominante bewonersgroep, op basis van twaalf bewonersca- tegorieën. Deze categorieën bepalen we met negen indicatoren: 1. vier sociale (gemiddelde leeftijd, percentage gescheiden huishoudens, aandeel eenpersoonshuishoudens, aandeel inwoners met een migratieachtergrond), 2. vier economische (gemiddelde WOZ-waarde, inkomen per inkomensontvanger, inkomensverdeling, aandeel WW- en bijstandsuitkeringen); en 3. één gezondheidsindicator (arbeidsongeschiktheidsuitkeringen). De analyse laat zien hoe buurten zich sociaaleconomisch tot elkaar verhouden en hoe dit zich in de tijd ontwikkelt. Zo kan de impact van herstructurering worden ge- volgd en kan worden vastgesteld of beleidsdoelen worden bereikt. Als een bepaald type buurt binnen de gemeente ontbreekt, kan dit reden zijn om bij een (grootschali- ge) (her)ontwikkeling juist voor die doelgroep een passende buurt te ontwikkelen om daarmee die doelgroep voor de gemeente te behouden of aan te trekken.
Door de “score economisch” voor alle buurten af te zetten tegen de “score sociaal” wordt het sociaaleconomisch spectrum verkregen dat inzicht geeft in de mogelijk- heden voor huishoudens om door te stromen binnen de gemeente zelf. Tevens kan aan de hand van het sociaaleconomisch spectrum worden geïdentificeerd welke type buurten/woonomgeving in de gemeente ontbreekt om de doorstroming beter te laten functioneren en de interne verhuismobiliteit te verhogen. 1.2.4 Stap 4: Woningbehoefteprognose Traditionele woonbehoefteonderzoeken baseren zich vaak op woonwensen die zijn opgehaald met behulp van enquêtes. In de praktijk blijkt geregeld dat de woonwen- sen uit dergelijke onderzoeken niet overeenkomen met de daadwerkelijke verhuis- bewegingen. Omdat de opgegeven woonwensen niet altijd passen bij de financiële draagkracht van huishoudens, kan een woonwensenonderzoek resulteren in een vertekend beeld van de daadwerkelijke behoefte. Voor het bepalen van de woning- behoefte maken wij daarom gebruik van het dynamische prognosemodel Sensub, waarin demografische ontwikkeling wordt gekoppeld aan feitelijk woon- en verhuis- gedrag van huishoudens uit het recente verleden. Omdat we ons daarmee baseren op feitelijk gedrag geeft onze woningbehoefteprognose doorgaans een betrouw- baarder beeld van de woningbehoefte. Eventueel kan deze prognose worden aange- vuld met een woonwensenonderzoek.
Sensub is een datagedreven model dat de langetermijnbehoefte (> 10 jaar) aan verschillende woonvormen inzichtelijk maakt. Het combineert uitkomsten van het demografische model MarkDemod met actuele gegevens over opname en afgifte van woningen binnen zowel de koop- als huursector. Alle benodigde gegevens voor het model zijn afkomstig uit open en betrouwbare databronnen (o.a. het CBS). Er is in principe geen aanvullende informatie vanuit bijvoorbeeld de gemeente benodigd. 6 Het model maakt onderscheid naar prijssegmenten (goedkoop, midden, duur) en naar huur- en koopwoningen. Daarnaast wordt de behoefte bepaald aan levens- loopbestendige woningen, intramurale zorgwoningen (Wlz Zorgprofielen VV05 t/m VV08) en de woonvorm ‘thuiswonend’. Deze laatste groep – ongewild thuiswonende jongeren – functioneert als een buffer binnen de woningmarkt. Wanneer deze groep toeneemt, of wanneer blijkt dat veel jongeren de gemeente verlaten vanwege een gebrek aan passend woningaanbod, wijst dat op een disbalans in de woningmarkt. De woonvormen die in het model worden onderscheiden zijn weergegeven in Tabel 1. Voor iedere prijsklasse wordt onderscheid gemaakt tussen levensloopbestendig en niet-levensloopbestendig.
Hierna is aangeven wat onder een levensloopbestendi- ge woning wordt verstaan: “Bij levensloopbestendige (nultreden) woningen gaan we uit van woningen waarbij woonkamer, keuken, badkamer, toilet en ten minste één slaapkamer zich gelijkvloers bevinden, dus op hetzelfde niveau als de voordeur. Ook van buitenaf is een nultre- denwoning zonder traplopen bereikbaar. De Omgevingswet schrijft voor dat alle appartementen gelijkvloers moeten zijn en dat appartementencomplexen van vier woonlagen of meer een lift moeten hebben. Deze complexen voldoen daarmee au- tomatisch aan de criteria voor nultredenwoningen, evenals alle appartementen op de begane grond. Voor de businesscase van alle ouderenwoningen is regulier financieel instrumentarium vanuit het Rijk van toepassing.” Hiermee biedt het prognose overzicht duidelijke handvatten om woningbouw voor verschillende doelgroepen te realiseren. Bijvoorbeeld voor de minder kapitaalkrach- tige starter, maar ook voor de ouder wordende bevolking die wellicht op termijn met een toenemende eigen zorgvraag te maken krijgt. Tabel 1. woonvormen Sensub-prognose Woonvorm Levensloopbestendigheid Thuiswonend Huur goedkoop sociale huur niet-levensloopbestendig levensloopbestendig Huur midden niet-levensloopbestendig levensloopbestendig Tabel 1.
woonvormen Sensub-prognose Woonvorm Levensloopbestendigheid Huur duur (> liberalisatiegrens) vrije sector niet-levensloopbestendig levensloopbestendig Koop goedkoop prijstraject afhankelijk van gemeente* niet-levensloopbestendig levensloopbestendig Koop midden prijstraject afhankelijk van gemeente* niet-levensloopbestendig levensloopbestendig Koop duur prijstraject afhankelijk van gemeente* niet-levensloopbestendig levensloopbestendig (intramuraal) wonen met zorg (VV05-VV08) levensloopbestendig * prijstrajecten voor goedkoop, midden duur en duur worden tijdens de programmering bepaald Het Sensub-model maakt het mogelijk om verschillende scenario’s door te rekenen. Denk aan het stimuleren van doorstroming van huur naar koop, of het faciliteren van instroom van ongewild thuiswonende jongeren. Ook beleidsmaatregelen kunnen worden meegenomen, zodat het effect op de toekomstige woningbehoefte inzichte- lijk wordt. De resultaten van de Sensub-prognose vormen de input voor de kwantitatieve en kwalitatieve verdeling van de woningbouwopgave over de verschillende kernen binnen de gemeente. Hiervoor gebruiken wij een verdelingsalgoritme dat wordt ingesteld op basis van beleidsmatige en ruimtelijke uitgangspunten in samenspraak met de opdrachtgever.
Het model maakt het daarmee mogelijk om op transparante en reproduceerbare wijze het benodigde aantal woningen per kern vast te stellen, afgestemd op lokale behoeften en beleidsdoelstellingen en rekening houdend met de demografische ontwikkelingen en verhuisbewegingen. 1.2.5 Stap 5: Afstemming behoefte met bestaande planvoorraad Om vast te stellen of er behoefte is aan specifieke woonvormen, zetten we de ge- combineerde acute en geprognosticeerde woningbehoefte af tegen het bestaande woningaanbod en de nieuwbouwplannen. Daarbij betrekken we de beschikbare planvoorraad – bij voorkeur uitgesplitst in harde en zachte plancapaciteit – op basis van gegevens van de gemeente. Deze planvoorraad vergelijken we met de uitkomsten van het Sensub-model, waarin 7 zowel de acute als langetermijnbehoefte per woonvorm en prijsklasse is berekend. Op basis van deze vergelijking ontstaat inzicht in de mate waarin de huidige plannen aansluiten op de feitelijke woningbehoefte. De resterende vraag, bovenop de reeds aanwezige plancapaciteit, vormt de uiteindelijke woningbouwopgave. 1.2.6 Stap 6: Conclusie Op basis van het doorlopen woningbehoefteonderzoek stellen we vast wat de ac- tuele en toekomstige tekorten zijn binnen de woningmarkt, uitgesplitst naar locatie (kern), woningtype, prijsklasse en diverse woningkenmerken (o.a. levensloopbe- stendigheid).
Daarbij signaleren we eventuele bijzonderheden, zoals sterke druk op specifieke doelgroepen (bijvoorbeeld jongeren of ouderen), een disbalans in prijs- segmenten, of structurele tekorten in bepaalde kernen. Door deze behoefte af te zetten tegen de bestaande woningvoorraad en plancapa- citeit, op basis van gemeentelijke gegevens over harde en zachte plannen, ontstaat een scherp beeld van de mate waarin het huidige woningaanbod voorziet in de vraag. De resterende opgave, oftewel het deel van de vraag dat niet wordt ingevuld door de bestaande plannen, vormt de uiteindelijke woningbouwopgave. Deze opga- ve vormt de basis voor verdere beleidskeuzes en ruimtelijke programmering, waarbij aanbevolen wordt om deze jaarlijks te monitoren om zodoende over een actuele opgave te beschikken. Dit vanwege het feit dat het onderdeel verhuizingen een gro- te rol kan spelen in de prognose, maar jaarlijks qua aantallen (sterk) fluctuerend van aard kan zijn (bijv. perioden met veel of weinig migratie). 1.2.7 Stap 7: Verwerken specifieke wensen De gemeente Aalten maakt onderdeel uit van de regio Achterhoek en levert een ac- tieve bijdrage aan de Achterhoekse Woondeal. Dit betreft een samenwerking tussen de regio, de provincie Gelderland en het Rijk en heeft als doel de woningbouwopga- ve in de Achterhoek te versnellen en te vergroten.
De gemeente Aalten heeft deze regiodeal mede ondertekend en committeert zich daarmee aan de gezamenlijke regionale ambities. In de meest recente afspraken is vastgelegd dat in de periode 2025 tot 2034 in totaal 15.110 woningen worden gerealiseerd binnen de regio. Daarnaast is een aanvullende tranche van 1.361 woningen voorzien na afloop van de looptijd van de deal. Een deel van deze woningbouwopgave zal binnen de gemeente Aalten wor- den ingevuld. Om goed te kunnen sturen op deze opgave, wil de gemeente Aalten inzicht krijgen in de toekomstige demografische opbouw van de gemeente, rekening houdend met de geplande woningbouw binnen het kader van de regiodeal. In hoofdstuk 5 van dit rapport wordt het woningbouwprogramma van de gemeente Aalten beschreven en onderzocht wat dit te betekenen heeft voor de toekomstige demografische opbouw/ontwikkeling van de gemeente. Tot slot wordt opgemerkt dat wat betreft de huurwoningen aangesloten is bij de huurgrenzen van Aedes (2025).
Hoofdstuk2 Demografischeanalyseenprognose In de volgende paragrafen worden de belangrijkste demografische kenmerken van | Figuur 2 Leeftijdsopbouw in gemeente Aalten in 2025 en 2035; realistische scenario de gemeente en haar kernen stapsgewijs geanalyseerd. We starten met een be | - | Neutrale demografische prognose - leeftijdsopbouw 2025 & 2035 schrijving van de huidige situatie, gevolgd door een prognose op basis van de drie | Gemeente Aalten scenario’s: pessimistisch, realistisch en optimistisch. 2.1 Demografischeanalyse Deze paragraaf omvat de analyse van de huidige demografie van gemeente Aalten. | 1 Achtereenvolgens wordt ingegaan op de leeftijdsopbouw, de samenstelling van de huishoudens en de relevante demografische kengetallen. Deze analyse vormt de basis voor het inzicht in de bevolkings- en huishoudensstructuur en de onderliggen- | 2 de ontwikkelingen. Per 1 januari 2025 telde de gemeente Aalten 27.466 inwoners, verdeeld over 11.740 huishoudens. De volgende sub paragrafen geven verdieping in deze demo- grafische statistieken. 2.1.1Leeftijdsopbouw | Bron: CBS Statline (2025), bewerkt Invisor KvR Het inzichtelijk maken van de ontwikkeling van de leeftijdsopbouw is van wezenlijk belang, omdat het zicht geeft op de huidige bevolkingssamenstelling en de te ver- | 2.1.2Huishoudensopbouw wachten ontwikkelingen op langere termijn.
Op basis hiervan kan worden bepaald met welke demografische trends de gemeente te maken heeft of zal krijgen, zoals | Inzicht in de huidige huishoudensopbouw is van belang om de acute en toekomstige vergrijzing, ontgroening en verschuivingen in de omvang van specifieke leeftijds | - | woonbehoefte binnen de gemeente goed te begrijpen. Verschillende typen huishou | - groepen. Deze inzichten vormen een belangrijke basis voor het verdere onderzoek. | dens, zoals alleenstaanden, gezinnen of ouderen, vragen om uiteenlopende wensen en behoeften met betrekking tot de woningprijzen, -typen en -kenmerken (levens | - In Figuur 2 is de leeftijdsopbouw in gemeente Aalten in 2025 (geel) en in 2035 | loopbestendigheid). (blauwe lijn) weergegeven. Het zwaartepunt van de bevolking ligt momenteel in de leeftijdsgroep van 53 tot en met 67 jaar, met een piek rond de 61 jaar. Er is dui- | In Figuur 3 is de huishoudensopbouw naar huishoudenstype en leeftijd weergege | - delijk sprake van een vergrijzingsgolf (aangeduid met nummer 1), aangezien deze | ven. piek in de komende jaren verder opschuift richting hogere leeftijden (71 jaar in 2034). Naarmate de gemiddelde leeftijd stijgt, zal deze groep op termijn geleidelijk afnemen als gevolg van toenemende sterfte.
Na een korte opleving, zichtbaar in de blauwe lijn ten opzichte van de situatie in 2025), zal trendmatig weer sprake zijn van een afname van het aantal geboorten. Deze ontwikkeling duidt op een proces van ontgroening (aangeduid met nummer 2), een trend die net als vergrijzing op landelijk niveau zichtbaar is. 8 9 Figuur 3 Huishoudensopbouw Aalten, naar leeftijd en huishoudenstype 0 tot 5 jaar 5 tot 10 jaar 10 tot 15 jaar 15 tot 20 jaar 20 tot 25 jaar 25 tot 30 jaar 30 tot 35 jaar 35 tot 40 jaar 40 tot 45 jaar 45 tot 50 jaar 50 tot 55 jaar 55 tot 60 jaar 60 tot 65 jaar 65 tot 70 jaar 70 tot 75 jaar 75 tot 80 jaar 80 tot 85 jaar 85 tot 90 jaar 90 tot 95 jaar 95 jaar of ouder 0 250 500 750 1000 1250 1500 1750 2000 2250 Huishoudenssamenstelling Gemeente Aalten, 2024 Legenda Thuiswonend kind Paren met kinderen Paren zonder kinderen Alleenstaand Ouder in eenouderhuishouden Overig lid huishouden Pers. in institutionele huishoudens Bron: CBS Statline (2025), bewerkt Invisor KvR Ook in dit figuur zijn de vergrijzing (aangeduid met nummer 1) en de ontgroening (aangeduid met nummer 2) duidelijk zichtbaar. Zoals te verwachten, is er sprake van een relatief groot aantal huishoudens bestaande uit paren 60+ zonder kinderen. Te- gelijkertijd neemt over een langere periode het aantal kinderen af, wat duidt op een overwegend structureel dalend geboortecijfer.
Hierdoor zal het geboorte-/sterftesal- do op termijn steeds negatiever worden. 2.1.3 Demografische kengetallen Voor een volledige interpretatie van de bevolkings- en huishoudensprognoses is het van belang om ook inzicht te hebben in de demografische kengetallen. Deze cijfers geven aan welke onderliggende factoren de toekomstige groei of krimp van de bevolking beïnvloeden, en bieden daarmee aanknopingspunten voor beleidsmatige keuzes. In Figuur 4 zijn de belangrijkste demografische ontwikkelingen weergegeven, waar- onder de totale bevolkingsgroei of -krimp en het vestigingssaldo. Hierbij is een drie- jarig gemiddelde gehanteerd om jaarlijkse pieken en dalen in schommelingen wat af te vlakken, wat bijdraagt aan een meer stabiel beeld van de trends. Het saldo omvat zowel binnenlandse verhuizingen (tussen gemeenten) als internationale migratie (immigratie en emigratie). Daarnaast wordt het geboorteoverschot weergegeven: het verschil tussen het aantal geboorten en sterfgevallen in absolute aantallen.
Figuur 4 Demografische kengetallen 2015-2017 2016-2018 2017-2019 2018-2020 2019-2021 2020-2022 2021-2023 19 63 87 41 -41 84 -26 -62 Neutraal saldo Ontwikkeling demografische balans Gemeente Aalten Legenda Geboorte-sterfte saldo Migratiesaldo binnenland Migratiesaldo buitenland Totale Groei/Krimp Bron: CBS Statline (2025), bewerkt Invisor KvR 1 2 Het figuur laat duidelijk zien dat er jaarlijks sprake is van een positief buitenlands | gemiddelde gehanteerd om jaarlijkse pieken en dalen in schommelingen wat af te migratiesaldo (immigratie en emigratie). Hoewel dit positieve saldo (2021/2023;+41) | vlakken. sinds het driejaarsgemiddelde over de periode 2015–2017 iets is afgenomen, blijft het onverminderd positief. Met andere woorden: ieder jaar vestigen zich meer per- | Figuur 5 Demografische ontwikkeling 2021-2023 (3-jaars gemiddelde) op leeftijdscategorie sonen vanuit het buitenland in de gemeente Aalten dan dat er naar het buitenland | Demografische kengetallen vertrekken. Dit levert een positieve bijdrage aan de bevolkingsontwikkeling. Opge- | Gemeente Aalten, gemiddeld 2021-2023 merkt wordt dat statushouders niet in deze cijfers zijn meegenomen aangezien deze doelgroep tot degroep ‘binnenlandse verhuizers’ worden gerekend. Dit is over | - eenkomstig op de wijze waarop deze groep in de binnenlandse statistieken worden meegenomen.
Wat daarnaast opvalt, is de duidelijke verbetering van het binnenlands migratiesaldo in de afgelopen jaren. In het driejaarsgemiddelde over de periode 2015–2017 was nog sprake van bevolkingskrimp, grotendeels veroorzaakt door een negatief binnen- lands migratiesaldo: meer inwoners vertrokken naar omliggende gemeenten dan dat er vanuit andere gemeenten naar Aalten verhuisden. In de jaren daarna is het tij ech- ter duidelijk gekeerd en sloeg het saldo om naar positief. In het driejaarsgemiddelde van 2019–2021 was nog sprake van een afnemende groei en stabilisatie, maar in de daaropvolgende jaren zette de opwaartse trend zich overtuigend voort (2021/2023; +84). Deze ontwikkeling vormt een belangrijke verklaring voor de recente bevol- kingsgroei in de gemeente Aalten. Zoals reeds opgemerkt worden statushouders in deze analyse zijn meegerekend onder de groep ‘binnenlandse verhuizers’. De toena | - me van binnenlandse verhuizingen de afgelopen jaren is waarschijnlijk dan ook voor een deel aan deze groep toe te schrijven. Bron: CBS Statline (2025) bewerkt Invisor KvRA Het geboorteoverschot is al geruime tijd negatief, wat inhoudt dat er meer mensen overlijden dan er geboren worden.
Gezien het zwaartepunt in de oudere leeftijds- | Uit de demografische kengetallen blijkt dat er sprake is van verlies door het vertrek groepen en de voortschrijdende vergrijzing binnen de gemeente is dit een verklaar- | van jongeren, met name in de leeftijdscategorie 15–25 jaar. Dit zijn vermoedelijk bare ontwikkeling, en speelt in het merendeel van de Nederlandse gemeenten. | jongvolwassenen die elders gaan studeren wegens het niet aanwezig zijn van be- De hierboven beschreven ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat de gemeente Aal- | paalde onderwijsinstellingen binnen de gemeente (HBO/WO-instellingen). ten in de afgelopen tien jaar jaarlijks een (beperkte) bevolkingsgroei heeft doorge- | Tegelijkertijd kent de gemeente een structureel positief verhuissaldo, onder meer in maakt. Het negatieve natuurlijke saldo, als gevolg van een hoger aantal sterfgevallen | de doelgroep 25 tot 45 jaar. Dit is voor een deel migratie, maar waarschijnlijk ook dan geboorten, wordt ruimschoots gecompenseerd door de positieve migratiesal- | personen die in de leeftijdscategorie 15 tot 25 jaar elders hebben gestudeerd en te- do’s, zowel binnenlands als buitenlands. De gemeente is in de afgelopen periode, | rugkeren naar de gemeente. Wel lijken er naar rato minder personen terug te keren 2021–2023, met gemiddeld 63 inwoners per jaar gegroeid. | dan er zijn vertrokken.
Om deze doelgroep te blijven aantrekken, is het van belang In Figuur 5 zijn de belangrijkste demografische kengetallen weergegeven als gemid | - | dat de gemeente actief inzet op het bieden van passend aanbod (starters- en gezins- delde waarden over de periode 2021–2023. Hierbij is net als in Figuur 4 een driejarig | woningen), aantrekkelijke woonmilieus (groen, rust en ruimte) en het verbeteren van de leefbaarheid in buurten en wijken. 10 11 Ook in de bredere doelgroep van 45 tot 70 jaar vestigen zich jaarlijks meer mensen in de gemeente dan dat er vertrekken. Deze doelgroepen zijn veelal op zoek naar woningen in een aantrekkelijke en leefbare omgeving, vaak in het hogere segment. Om deze doelgroep te blijven aantrekken, zijn naast passend woningaanbod (gezins- woningen en levensloopbestendige woningen), leefbaarheid en (sociaal-maatschap- pelijke) voorzieningen van belang. Gelet op het vorenstaande staat de gemeente Aalten voor belangrijke demografi- sche uitdagingen. Er is sprake van vergrijzing en ontgroening door het structurele vertrek van jongeren, terwijl ook de eerste tekenen van bevolkingskrimp zichtbaar worden door een negatief geboorte-sterftecijfer. Voorlopig wordt dit natuurlijke verlies nog gecompenseerd door migratie, waardoor de bevolking per saldo licht groeit.
Toch versterkt het aanhoudende vertrek van jongeren en jongvolwassenen, in combinatie met de instroom van oudere huishoudens zonder kinderen, het proces van vergrijzing. Om dit tegen te gaan en te zorgen voor een evenwichtiger bevol- kingsopbouw, is het van strategisch belang dat de gemeente inzet op het vasthou- den, aantrekken en, na studie elders, terughalen van jongeren. Zij vormen de sleutel tot een vitale en duurzame bevolkingsstructuur op de lange termijn. Deze opgave beperkt zich overigens niet tot Aalten, maar geldt voor veel Nederlandse gemeenten die te maken hebben met dezelfde landelijke trends van dalende geboortecijfers en een toenemende vergrijzing. 2.2 Inwoners- en huishoudensprognose In Tabel 2 zijn de bevolkings- en huishoudensprognoses voor de gemeente Aalten weergegeven conform ons prognosemodel MarkDemod. We hebben een drietal scenario’s uitgewerkt, pessimistisch, realistisch en optimistisch. Deze scenario’s zijn ambitie- en beleidsneutraal. Dat betekent dat er geen rekening is gehouden met eventueel beleid of ambities die van invloed kunnen zijn op de demografische ont- wikkeling, zoals beleid gericht op het aantrekken en/of behouden van jongeren, of de ambities uit de woondeal. Bij het realistische scenario zijn de gemiddelde verhuis- en migratiesaldo’s over de laatste 10 jaar gemeten en naar de toekomst geprognosticeerd.
Deze uitkomst representeert het meest waarschijnlijke scenario. Bij het pessimistische en optimisti- sche scenario is het uitgangspunt dat de laagste c.q. hoogste verhuis- en migratie- saldo’s over de afgelopen 10 jaar zwaarder meewegen in de prognose (voor nadere uitleg wordt verwezen naar Bijlage 1). Ter vergelijk hebben we eveneens de Pri- mos-online prognose in de tabel opgenomen. Tabel 2. Inwoners- en huishoudensprognose Aalten volgens drie scenario’s Bron: CBS Statline (2025) en Primos, bewerkt met MarkDemod De drie demografische scenario’s (realistisch, pessimistisch en optimistisch) liggen op de lange termijn ver uit elkaar. Dit heeft te maken met de relatief grote spreiding van de verhuis- en migratiecijfers, ook in historisch opzicht. De huishoudensprognose van Primos-online ligt net iets onder het realistische scenario en valt daarmee dus binnen de bandbreedte die we met MarkDemod hebben berekend (de bandbreedte ligt tussen het optimistische en pessimistische scenario). Hierbij wordt opgemerkt dat het verstandig is om de prognose regelmatig (jaarlijks) te actualiseren, omdat externe factoren als migratie, economie, etc. (sterk) van invloed kunnen zijn op de demografie en daarmee de woningmarkt. In Figuur 6 is de netto jaarlijkse huishoudensgroei van de gemeente Aalten tot 2040 weergegeven voor elk van de drie scenario’s.
12 Figuur 6 Jaarlijkse huishoudensgroei 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 39 -24 109 82 18 154 63 -3 137 63 -3 138 48 -19 123 39 -29 116 23 -46 100 18 -52 96 1 -69 80 3 -68 82 3 -69 84 0 -74 81 -21 -95 60 -29 -102 52 Demografische prognose - jaarlijkse ontwikkeling aantal huishoudens Gemeente Aalten, peiling mei 2025 Scenario Optimistisch Pessimistisch Realistisch Bron: CBS Statline (2025), bewerkt met MarkDemod Alle groeiscenario’s voor de ontwikkeling van het aantal huishoudens laten op de langere termijn een relatief stabiel beeld zien. Een dergelijke stabiele situatie, ook wel aangeduid als steady state, houdt in dat er geen sprake meer is van sterke groei of krimp. De bouwopgave verschuift in die fase dan ook vooral naar een kwalitatieve invulling, gericht op geschiktheid, doorstroming en veranderende woonbehoeften. In het realistische scenario wordt deze stabiele situatie bereikt rond 2034. In het opti- mistische scenario verschuift dit moment naar circa 2040. Voor de periode tot en met 2035 wordt in het realistische scenario een toename van 379 huishoudens verwacht, terwijl het optimistische scenario uitgaat van een groei van 1.136 huishoudens. In het pessimistische scenario blijft de situatie in de eerste jaren nog stabiel, maar zet vanaf 2028 een jaarlijkse daling van het aantal huishoudens in.
2.3 Conclusie De gemeente zal onder het realistische en optimistische scenario van het MarkDe- mod-model de komende jaren nog een toename van het aantal huishoudens laten zien. In het realistische scenario groeit het aantal huishoudens tot en met 2035 met 379. Daarna zet een daling in en neemt het aantal huishoudens vanaf 2036 af. In het optimistische scenario groeit de gemeente sterker, met 1.136 huishoudens tot 2035. Ook op de langere termijn (meer dan 12 jaar) blijft in dit scenario huishoudenskrimp uit. De verwachte huishoudenskrimp in zowel het pessimistische scenario als op termijn in het realistische scenario hangt vooral samen met de combinatie van vergrijzing en ontgroening. Deze ontwikkeling komt voort uit een steeds negatiever geboorte- en sterftecijfer in combinatie met de huidige verhuisdynamiek. Over langere tijd worden er steeds minder kinderen geboren en daarnaast verlaten jongeren de gemeente, terwijl juist oudere huishoudens met (weinig) kinderen instromen. Op dit moment wordt dit nog gecompenseerd door een positief verhuissaldo en een positief migra- tiesaldo. Op de langere termijn zal deze compensatie echter moeilijk vol te houden zijn, mede omdat ook economische omstandigheden en conjunctuur de verhuisstro- men beïnvloeden.
De drie scenario’s zijn beleids- en ambitieneutraal opgesteld. Dit betekent dat er geen rekening is gehouden met de mogelijke invloed van nieuw beleid of bestuurlij- ke ambities op de demografische ontwikkeling, zoals beleid gericht op het aantrek- ken of vasthouden van jongeren. Beleidsmatig bestaan er echter wél mogelijkheden om de prognoses bij te sturen. Door gericht in te grijpen in het woningaanbod en barrières voor bepaalde doelgroepen (bijvoorbeeld starters) weg te nemen, kan de gemeente invloed uitoefenen op het toekomstige demografische beeld en sturen op een meer evenwichtige en duurzame ontwikkeling. 13 Voordat we vooruitkijken naar de geprognosticeerde woningbehoefte op langere termijn (Hoofdstuk 5), staan we in dit hoofdstuk eerst stil bij de huidige situatie op de woningmarkt. De analyse richt zich op de mate van marktkrapte en prijsdruk, gevolgd door een verkenning van de doorstroming en verhuisgeneigdheid. Vervol- gens wordt ingegaan op de (intergemeentelijke) verhuismobiliteit en de positie van starters op de woningmarkt. Tot slot worden de acute tekorten in de koopsector in beeld gebracht en ingegaan op de sociale huursector. 3.1 T oestand van de woningmarkt (marktkrapte/prijsdruk) Allereerst kijken we naar de krapte-indicator.
Deze indicator geeft aan hoeveel keuze een woningzoekende heeft op de koopwoningmarkt en wordt berekend als de verhouding tussen het aantal te koop staande woningen en het aantal verkochte woningen binnen een jaar. Een hogere waarde betekent meer aanbod en dus meer keuze voor de koper; een lagere waarde duidt op schaarste. In het algemeen wordt een krapte-indicator tussen de 5 en 10 als een evenwichtige markt beschouwd: wo- ningzoekenden hebben dan gemiddeld de keuze uit 5 tot 10 woningen. Figuur 7 toont de ontwikkeling van de krapte-indicator per kwartaal over de periode 2014 tot en met juni 2025. Uit dit figuur blijkt dat er in 2014 geen sprake was van krapte en waren de verkooptijden lang. Deze verkooptijden zijn echter in de kwar- talen daarna hard afgenomen. Rond 2017 was de woningmarkt optimaal met een krapte tussen 5 en 10. Echter werd de markt daarna steeds krapper en kwam de indicator buiten het optimale bereik terecht. Het dieptepunt was in 2021 met een krapte-indicator van rond de 1. De afgelopen jaren heeft de indicator zich gestabili- seerd, deze bevindt zich op dit moment rond de 1,8. Daarbij wordt opgemerkt dat veel gemeenten met deze vorm van krapte kampen en het dan ook een overwegend landelijk fenomeen betreft. Een krapte-indicator van rond de 2 geeft aan dat een woningzoekende gemiddeld twee woningen heeft om uit te kiezen.
Dit wijst op een sterk overspannen woning- markt met te weinig aanbod, waarin kopers nauwelijks keuzemogelijkheden hebben en de concurrentie groot is. Hoofdstuk 3 Woningmarktanalyse Figuur 7 Ontwikkeling krapte indicator woningmarkt tussen 2014 en 2025 2015 2017 2019 2021 2023 2025 0 5 10 15 20 25 30 35 40 38,04 1,78 Optimale bereik Ontwikkeling woningmarktindicatoren: Krapte-indicator Gemeente Aalten Bron: CBS (2025) en Funda bewerkt door Invisor KvRA Naast de krapte-indicator geeft de ontwikkeling van de vraagprijs ook een beeld van het functioneren van de woningmarkt. De vraagprijs daalt in de regel wanneer woningen minder gewild zijn en stijgt als de vraag harder stijgt dan het aanbod van woningen. Dit geeft dus een goede indicatie van de ontwikkeling van de kwaliteit van de koopwoningmarkt op de wat langere termijn. In Figuur 8 is de ontwikkeling van de woningvraagprijs binnen de gemeente Aalten voor de periode 2014 tot en met 2025 weergegeven. Daarbij wordt opgemerkt dat het figuur een lopend gemiddelde over vier kwartalen weergeeft. Hierdoor toont het figuur beter de trend in plaats van de soms sterke fluctuaties (pieken en dalen) die horen bij perioden van een grillige woningmarkt. Figuur 8 Ontwikkeling woningvraagprijs Aalten tussen 2014 en 2025 | instromers midden inkomen), door te stromen (45-65 jaar; o.a.
gezinnen) of terug te Vraagprijs per m² ontwikkeling | stromen (65+; senioren) naar een passende woning. De mate waarin dit op de koop | - Gemeente Aalten | markt in de gemeente Aalten mogelijk is, wordt inzichtelijk gemaakt met behulp van zogeheten doorstroomindicatoren. Deze indicatoren geven per inkomensgroep aan in hoeverre het beschikbare woningaanbod aansluit bij de financiële draagkracht van verschillende typen woningzoekenden. De indicatoren worden berekend door per inkomenscategorie te bepalen welk deel van het woningaanbod financieel bereikbaar is. Dit aanbod wordt vervolgens afgezet tegen de bijbehorende vraag, waardoor per doelgroep inzicht ontstaat in de mate van evenwicht of disbalans op de markt. Een waarde van 1,0 geeft een optimale situatie weer: voor elke woningzoekende is dan gemiddeld precies één passende woning beschikbaar. Een waarde onder de 1,0 duidt op een tekort aan passend aanbod voor de betreffende groep. Hoe lager de waarde, hoe groter de mismatch. Een waarde boven de 1,0 wijst juist op een relatief ruim aanbod ten opzichte van de vraag. In Figuur 9 zijn de | doorstroomindicatoren weergegeven voor de gemeente Aalten, met peildatum juli 2025. Dit figuur laat zien dat het voor instromers met zowel een laag als midden inkomen moeilijk is om in te stappen in de koopwoningmarkt (de indicator ligt op 0,29 en 0,33).
Dat betekent dat er voor elke drie potentiële kopers slechts één woning beschikbaar is. Voor doorstromers is de situatie weliswaar gun | - stiger, maar nog steeds niet optimaal. In deze groep is gemiddeld bijna één woning beschikbaar per woningzoekende in de betreffende prijsklasse (indicator bedraagt Bron: CBS (2025), de Huizenzoeker.nl en Funda bewerkt door Invisor KvRA | 0,87). De terugstromers hebben de meeste keuze op de woningmarkt, met een indi | - cator van 1,78 ligt het aantal beschikbare woningen hoger dan de behoefte. De gemiddelde woningvraagprijs bedroeg in het eerste kwartaal van 2014 circa | Daarbij willen we opmerken dat het om een kwantitatieve en prijs gestuurde indica | - €1.825 per vierkante meter. Na een aantal jaren van relatieve stabiliteit is deze prijs | tor gaat. Dit betekent dat uitsluitend is gekeken naar de betaalbaarheid van wonin | - vanaf 2018 sterk gestegen tot €2.528 per vierkante meter in 2025. De scherpe stij | - | gen, en niet naar de vraag of deze kwalitatief aansluiten bij de wensen en behoeften ging vanaf 2018 valt samen met een daling van de krapte-indicator rond dat jaar, wat | van de betreffende woningzoekenden. Dit betekent dat er nog steeds sprake kan wijst op een toenemende schaarste op de woningmarkt. Op momenten dat de markt | zijn van een kwalitatieve mismatch (bijv.
het ontbreken van levensloopbestendige iets ruimer werd en de krapte-indicator licht steeg, was ook een (beperkte) daling | woningen). Daarnaast geldt dat veel oudere huishoudens de wens uitspreken om van de woningprijzen zichtbaar. | kleiner, goedkoper of levensloopbestendig te gaan wonen. In de praktijk blijkt dat de verhuisbereidheid onder deze zogenoemde terugstromers relatief laag is. Deze 3.2 | Doorstromingenverhuisbereidheid | doelgroep kán (financieel gezien) veelal wel verhuizen, maar kiest er vaak ook bewust voor om op de huidige woonplek te blijven. Oudere huishoudens maken veelal an | - Een goed functionerende woningmarkt vereist voldoende mogelijkheden voor | dere (risico)afwegingen en zijn geregeld terughoudend om te verhuizen uit angst om woningzoekenden om in te stromen (20-25 jaar; instromers laag inkomen & 25-45 | meer te verliezen dan te winnen (Golant, 2011; Clarke & Lisowski, 2017). 14 Figuur 9 Doorstroomindicatoren voor verschillende groepen woningzoekenden Doorstroomindicatoren met succeskans koop/verkoop | Figuur 10 Verhuismobiliteit 5 leeftijdscohorten Gemeente Aalten, juli 2025 | Verhuismobiliteit naar leeftijdsklasse Gemeente Aalten Bron: Funda (2025), CBS (2025) modelmatig bewerkt door Invisor KvRA Deze terughoudendheid van de senior vertaalt zich in de cijfers.
Zoals te zien is in | Bron: CBS Statline (2025), bewerkt Invisor KvRA Figuur 10, neemt de verhuisgeneigdheid sterk af naarmate de leeftijd toeneemt. Waar de geneigdheid in 2024 onder de leeftijdsgroep 20–25 jaar nog op 16% ligt, | De verhuismobiliteit (het aantal mensen binnen deze doelgroepen die daadwerkelijk bedraagt deze bij de groep 65–80 jaar nog slechts circa 4%, een factor vier lager. | verhuist) van zowel de doorstromers (45-65 jaar) als de terugstromers (65-80 jaar) Deze lage verhuismobiliteit onder ouderen hangt deels samen met het ontbreken | is laag te noemen. Het vorenstaande maakt dat er weinig woningen vrijkomen die van voldoende passend woningaanbod op de juiste locatie en tegen een betaalbare | geschikt zijn voor de instromers, oftewel de groepen die meer verhuisgeneigd zijn prijs, maar ook met de afnemende bereidheid om te verhuizen naarmate mensen | (20-25 jaar & 25-45 jaar). ouder worden en langer op één plek wonen. De hogere verhuisgeneigdheid onder de groep 80-plussers is te verklaren door een toenemende zorgbehoefte. Hierdoor | 3.3 | (Intergemeentelijke)verhuismobiliteit neemt de noodzaak tot verhuizing naar een meer geschikte, levensloopbestendige woning of een zorginstelling in deze levensfase aanzienlijk toe en daarmee dus ook | Naast inzicht in de leeftijdsgroepen die liever niet verhuizen of moeite daarmee de bereidheid.
| hebben, is het ook van belang te weten hoeveel mensen daadwerkelijk verhuizen en waarheen zij verhuizen. Dit kan gaan om verhuizingen binnen de eigen gemeente of juist naar andere gemeenten 15 16 In Figuur 11 is weergegeven wat de interne verhuismobiliteit is, oftewel hoeveel procent van de personen die verhuizen vinden een passende woning binnen de gemeente Aalten. Er is een driejarig gemiddelde gehanteerd om jaarlijkse pieken en dalen wat af te vlakken, wat bijdraagt aan een meer stabiel beeld van de trends. Figuur 11 Interne verhuismobiliteit 2015-2017 2016-2018 2017-2019 2018-2020 2019-2021 2020-2022 2021-2023 50% 55% 60% 65% 59,5% Streef waarde 60% Ontwikkeling interne verhuismobiliteit Gemeente Aalten Bron: CBS (2025), bewerkt Invisor KvRA De interne verhuismobiliteit was gedurende een lange periode redelijk positief en in balans. De afgelopen jaren is echter een dalende trend ingezet. Aangezien we de interne verhuismobiliteit voor alle gemeenten in Nederland in kaart hebben gebracht, hebben we een norm kunnen bepalen waar een gemeente idea- liter naar zou moeten streven. Deze norm is vastgesteld op 60%, wat betekent dat 60% van de verhuizers binnen de eigen gemeente een andere woning vindt, terwijl 40% naar een andere gemeente verhuist.
Met een score van 59,5% blijft de gemeen- te Aalten net onder de gestelde norm, wat erop wijst dat inwoners net onvoldoende slagen in het vinden van een passende woning binnen de eigen gemeentegrenzen. Hoewel de score slechts beperkt onder de norm ligt, is er sprake van een dalende trend in de afgelopen jaren. Dit maakt het tot een ontwikkeling die nauwlettend gevolgd moet worden. Figuur 12 toont de verhuisrelaties van de gemeente Aalten met andere gemeenten in Nederland. In deze figuur zijn zowel de instroom (personen die naar Aalten zijn verhuisd) als de uitstroom (personen die uit Aalten zijn vertrokken) weergegeven. De gegevens zijn gebaseerd op het totaal aantal geregistreerde verhuizingen in het jaar 2023, en geven daarmee inzicht in het volume en de richting van de verhuizers van en naar de gemeente Aalten. Om met name de kortere verhuisbewegingen naar omliggende gemeenten inzichte- lijk te maken, is ervoor gekozen om de COROP-regio Achterhoek als aparte eenheid op te nemen. Dit betreft dan ook een samenvoeging van alle gemeenten binnen de Achterhoek, die ook apart in de figuren zijn opgenomen. Dit geeft daarmee een overzicht van de regionale verhuisstromen.
Figuur 12 Totaal aantal verhuisbewegingen met Aalten Doel gemeente -500 -400 -300 -200 -100 0 100 200 300 400 500 Achterhoek (CR) Oost Gelre Oude IJsselstreek Winterswijk Doetinchem Twente (CR) Nijmegen Arnhem Enschede Berkelland Amsterdam Montferland Zutphen Bronckhorst Eindhoven 395 104 80 89 61 48 45 22 24 19 14 10 16 7 8 360 (755) 104 (184) 80 (184) 71 (160) 48 (109) 46 (94) 23 (68) 30 (52) 28 (52) 20 (39) 19 (33) 12 (22) 13 (20) 5 (21) 9 (17) Intergemeentelijke verhuisbalans, gesorteerd op totaal aantal verhuisbewegingen Gemeente Aalten, 2023 Bron: CBS Statline (2025), bewerkt door Invisor KvRA Op basis van Figuur 12 blijkt dat de gemeente Aalten in 2023 meer inwoners heeft | Figuur 14 Negatieve verhuissaldo met andere gemeenten verloren (blauwe staven) dan aangetrokken (gele staven) aan andere gemeenten bin- | Intergemeentelijke verhuisbalans, gesorteerd op negatief verhuissaldo nen de COROP-regio Achterhoek. Dit wijst in 2023 op een negatief binnenregionaal | Gemeente Aalten, 2023 vestigingssaldo. Ten aanzien van de COROP-regio Twente is sprake van een even- wichtige verhuisbalans: het aantal inkomende en uitgaande verhuizingen is ongeveer gelijk.
Wat betreft verhuisbewegingen tussen gemeenten vinden deze het meest plaats met de directe buurgemeenten: Oost-Gelre (184), Oude IJsselstreek (184) en Winterswijk (160). Figuur 13 en figuur 14 tonen respectievelijk de gemeenten met de meest posi | - tieve en meest negatieve verhuisbalans ten opzichte van Aalten. Figuur 13 Positieve verhuissaldo met andere gemeenten Intergemeentelijke verhuisbalans, gesorteerd op positief verhuissaldo Gemeente Aalten, 2023 Bron: CBS Statline (2025), bewerkt door Invisor KvRA Wat opvalt, is dat het aantal verhuisbewegingen, zowel positief als negatief, relatief beperkt is. De gemeente Aalten kent enige aantrekkingskracht op inwoners uit Oost Gelre, met een positief migratiesaldo van +24. De overige gemeenten dragen met een relatief bescheiden instroom bij aan het positieve totale saldo, omdat er sprake is van een klein positief saldo, verdeeld over een groot aantal gemeenten. Opval | - lend is daarbij het relatief grote aandeel van gemeenten buiten de regio Achterhoek. Inwoners vestigen zich in de gemeente Aalten onder andere vanuit de regio Arnhem en vanuit gemeenten in Midden-, West- en Noord-Nederland. Dat zouden voor een deel studenten kunnen zijn die na de studie weer terugkomen.
Aan de zijde van de negatieve verhuissaldi valt op dat met name Oude IJsselstreek (-24), Nijmegen (-22), Winterswijk (-18), Doetinchem (-13) en Zutphen (-11) naar Bron: CBS Statline (2025), bewerkt door Invisor KvRA | verhouding meer inwoners weten aan te trekken van Aalten dan omgekeerd. Dit kan samenhangen met specifieke woon- of leefomgevingsvoorkeuren (bijv. wonen in de 17 18 stad) of het beschikbare woningaanbod in deze buurgemeenten. Dat ook Nijmegen voorkomt op deze lijst is niet onverwacht, gelet op de aanwezigheid van een hoge- school/universiteit en het geconstateerde vertrek van de doelgroepen (15 tot 25 jaar) uit de gemeente. Aalten trekt jaarlijks ook inwoners uit deze gemeente aan, maar per saldo betreft dit slechts de helft van het aantal inwoners dat vertrekt. Naar verwach- ting gaat het bij een deel van de inwoners die zich vanuit Nijmegen in Aalten vesti- gen om afgestudeerden die na hun studie terugkeren naar de gemeente. Het negatieve verhuissaldo suggereert ook dat naar verwachting een aanzienlijk deel van de afgestudeerden niet terugkeert naar hun herkomstgemeente, wat van belang kan zijn bij het formuleren van beleid gericht op het binden van jongeren/jonge ge- zinnen en hoger opgeleiden aan de gemeente.
Mensen die vanuit Aalten verhuizen naar steden als Nijmegen, Groningen of Utrecht, zullen waarschijnlijk niet behouden kunnen worden door het aanbieden van passend woningaanbod. In dergelijke geval- len spelen factoren als studie, werk of een relatie vermoedelijk een grotere rol in de verhuisbeslissing. Bij verhuisbewegingen naar vergelijkbare nabijgelegen gemeenten ligt dat mogelijk anders. Deze bewoners zouden wellicht behouden kunnen blijven als het juiste woningaanbod binnen Aalten beschikbaar was. Het negatieve verhuis- saldo met gemeenten als Oude IJsselstreek en Winterswijk kan hiervan een indicatie zijn. Het is daarom interessant om te onderzoeken wat deze verhuizers ertoe heeft bewogen om de stap naar een (vergelijkbare) buurgemeente te maken. 3.4 Starters Zoals eerder in deze rapportage beschreven, is het behouden en aantrekken van jon- geren van groot belang voor het realiseren van een evenwichtige en vitale huishou- densopbouw op de lange termijn. Jongeren vormen immers een essentiële schakel in de dynamiek van de woningmarkt en de toekomstbestendigheid van de gemeen- te. Om deze reden wordt er met behulp van het beleid vaak gekozen om juist voor deze doelgroep gerichte interventies door te voeren, bijvoorbeeld op het gebied van woningaanbod, betaalbaarheid (bijv. starterslening) en leefomgeving.
In deze paragraaf wordt daarom expliciet ingegaan op de verhuisgeneigdheid van starters, hun succeskansen op de woningmarkt, en wordt inzicht gegeven in: • de mate waarin zij zich binnen of buiten de gemeente vestigen; • de woonvorm waarin zij terechtkomen (koop, particuliere huur of corporatiehuur). Allereerst is het relevant om in kaart te brengen hoeveel jongvolwassenen de inten- tie hebben om een start te maken op de woningmarkt, hoe dit aandeel zich in de tijd ontwikkelt en hoe dit zich verhoudt tot hun daadwerkelijke succes bij het vinden van een woning. Figuur 15 laat zien dat in de gemeente Aalten circa 59% van de starters (thuiswo- nend en 18+) verhuisgeneigd is. Dat wil zeggen: zij overwegen actief om binnen afzienbare tijd een andere woning te betrekken. De daadwerkelijke succeskans om deze verhuiswens te realiseren bedraagt echter gemiddeld slechts 18% over de afgelopen jaren. Dit ligt aanzienlijk onder het lande- lijk gemiddelde, dat doorgaans (ver) boven de 25% uitkomt. Opvallend is dat de verhuisgeneigdheid onder starters trendmatig toeneemt, zij het in beperkte mate, terwijl de succeskans een grillig maar dalende ontwikkeling laat zien. Met andere woorden: steeds meer starters willen verhuizen, maar voor steeds minder starters lukt dat ook daadwerkelijk. Dit wijst op een toenemende mismatch tussen vraag en beschikbaar woningaanbod voor deze doelgroep.
Figuur 15 Verhuisgeneigdheid en succeskans van starters verhuisgeneigd 2018 2019 2020 2021 2022 succeskans 2018 2019 2020 2021 2022 58,3% 58,0% 58,5% 58,7% 58,9% 19,3% 19,9% 16,9% 19,2% 14,2% Starters: verhuisgeneigd en succeskans Gemeente Aalten Bron: Lokale monitor wonen (2025), bewerkt door Invisor KvRA Gelet op de eerdergenoemde hogere verhuisgeneigdheid en lage succeskans onder de verhuisgeneigde starters, is het van belang te weten wat deze groep vervolgens doet: blijven zij afwachtend binnen de gemeente, of verhuizen zij naar elders? 19 Figuur 16 toont aan waar starters naartoe verhuizen, binnen de gemeente of binnen de woningwetregio (werkgebied corporatie; COROP-regio Achterhoek). Het reste- rende deel betreft hoofdzakelijk personen die de woningwetregio helemaal verlaten. Het figuur biedt dan ook inzicht in de afwachtendheid van de starter en de bestem- mingsrichting bij vertrek. Figuur 16 Waar vestigen starters zich? binnen gemeente 2018 2019 2020 2021 2022 binnen woningwetregio 2018 2019 2020 2021 2022 76,0% 77,4% 73,9% 73,6% 76,9% 16,0% 17,0% 17,4% 17,0% 17,9% Starters: waar vestigen starters zich? Gemeente Aalten Bron: Lokale monitor wonen (2025), bewerkt door Invisor KvRA Uit het figuur blijkt dat circa 76% van de starters zich vestigt binnen de eigen ge- meente Aalten.
Dit is een positieve ontwikkeling en dit aandeel is de afgelopen jaren relatief stabiel gebleven. Tegelijkertijd wijst deze uitkomst, in combinatie met de lage succeskans, erop dat het voor starters steeds moeilijker wordt om daadwerkelijk een woning te vinden binnen de gemeentegrenzen. Het ligt dan ook voor de hand dat veel starters, mede door de toenemende verhuisgeneigdheid, langer dan gewenst thuis blijven wonen in afwachting van een geschikte woning in de eigen gemeente. Deze ontwikkeling sluit aan bij de signalen uit de krapte-indicator en de vraagprijs- ontwikkeling de afgelopen jaren, overeenkomstig het beeld in de meeste gemeen- ten in Nederland. Daarnaast laat het figuur zien dat een toenemend aantal starters uitwijkt naar omlig- gende gemeenten binnen dezelfde woningwetregio – in dit geval de COROP-regio Achterhoek. Vermoedelijk gaat het dan met name om gemeenten als Oost-Gelre, Winterswijk en Doetinchem. Tot slot is het belangrijk om te kijken in welke woonvorm starters terechtkomen. Hier- bij kijken we naar de voornaamste woonvormen, namelijk koopwoningen, particulie- re huur of corporatiewoningen. Deze verdeling geeft inzicht in eventuele trends op de woningmarkt. Wanneer starters bijvoorbeeld steeds minder vaak in een koopwo- ning terechtkomen, kan dat wijzen op een acuut tekort aan betaalbare koopwonin- gen binnen deze doelgroep.
Het vorenstaande wordt in Figuur 17 weergegeven. Figuur 17 Woonvormen betrokken door starters in koop 2018 2019 2020 2021 2022 in corporatiehuur 2018 2019 2020 2021 2022 in particuliere huur 2018 2019 2020 2021 2022 50,0% 56,6% 56,5% 45,3% 41,0% 16,0% 13,2% 18,9% 15,4% 6,5% 24,0% 22,6% 26,1% 30,2% 23,1% Starters: in welke woonsectoren vestigen starters zich? Gemeente Aalten Bron: Lokale monitor wonen (2025), bewerkt door Invisor KvRA Uit het figuur blijkt dat het aandeel starters dat in een koopwoning terecht komt sinds 2020 fors is gedaald, van circa 56,5% naar 41%. Ongeveer 14% van de starters betrekt een corporatiewoning, terwijl circa 25% een vrije sector huurwoning vindt. | Figuur 18 Acute tekorten en overschotten per prijsklasse Deze ontwikkeling bevestigt het beeld dat veel jongeren hun verhuizing uitstellen | Acute tekorten overschotten, aantallen woningen totdat zij een koopwoning kunnen bemachtigen. In een meer suburbane gemeente | Gemeente Aalten, juli 2025 als Aalten is het ouderlijk huis vaak ruim en comfortabel genoeg om dit uitstel mo- gelijk te maken. Hoewel het aandeel dat in een corporatie- en particuliere huurwo- ning terecht komt wat lijkt te stijgen (met weer een lichte afname in 2022), com- penseert dit niet het wegvallende aandeel dat in een koopwoningen terecht kwam.
Daar komt bij dat ook in de corporatie- en particuliere huur de krapte lijkt toe te nemen, nu steeds meer jongeren hierop zijn aangewezen vanwege de toenemende druk op de koopmarkt. Voor een nadere toelichting hierop wordt verwezen naar paragraaf 3.6.1. 3.5 Acutetekortenkoopwoningen Om inzicht te krijgen in de acute tekorten op de koopwoningmarkt, analyseren we de huidige verhouding tussen vraag en aanbod. Met behulp van data over de beschikbare voorraad koopwoningen, het aantal verkooptransacties en de omloop- snelheid (verkoopsnelheid), brengen we in beeld of, en zo ja, waar de koopwoning- markt uit balans is. Door per woningtype en prijsklasse te bepalen hoeveel extra woningen er nodig zijn om vraag en aanbod weer in balans te brengen, kunnen we concreet vaststellen waar de knelpunten zitten en welke segmenten het meest onder druk staan. Bij deze analyse wordt uitgegaan van een optimale gemiddelde verkooptijd van zes | Bron: Funda (2025), CBS (2025) bewerkt door Invisor KvRA maanden, een marktsituatie waarin vraag en aanbod met elkaar in evenwicht zijn. Een kortere verkooptijd duidt op een oververhitte markt, terwijl een langere juist | Naast de prijsklassen zijn ook de woningtypen waarin een acuut tekort bestaat van wijst op een té ontspannen markt. Deze benadering maakt het mogelijk om nauw- | belang. In Figuur 19 is dit inzichtelijk gemaakt.
Hieruit blijkt dat de grootste behoefte keurig te bepalen hoeveel woningen er direct nodig zijn om het evenwicht te her- | ligt bij hoek- en tussenwoningen, twee-onder-een-kapwoningen en vrijstaande wo- stellen. Daarbij wordt tevens rekening gehouden met het effect dat extra aanbod | ningen. Dit sluit goed aan bij de signalen uit de doorstroomindicatoren, waaruit blijkt ook extra vraag kan uitlokken. Het aantal woningen dat nodig is voor de opvang | dat zowel instromers als doorstromers moeite hebben om een passende woning te van de groei van het aantal huishoudens in de toekomst wordt in deze analyse | vinden. Een belangrijke oorzaak hiervan is, zoals eerder beschreven, de beperkte buiten beschouwing gelaten en komt in hoofdstuk 5 aan bod. | verhuisgeneigdheid onder ouderen. Zij wonen vaak in ruimere woningen, maar ver- In de gemeente Aalten is op dit moment sprake van een totaal acuut tekort van | huizen relatief weinig. Hierdoor komen naar verhouding minder twee-onder-een-kap- 102 koopwoningen. Figuur 18 toont in welke prijsklassen deze tekorten zich bevin- | woningen en vrijstaande woningen beschikbaar voor doorstromers. Deze doorstro- den. Opvallend is dat de tekorten redelijk evenwichtig verdeeld zijn over het prijs- | mers laten op hun beurt minder hoek- en tussenwoningen achter voor instromers, segment van €250.000 tot €400.000.
Dit segment wordt momenteel beschouwd als | wat ertoe leidt dat de doorstroming op de woningmarkt enigszins stagneert. het segment “betaalbare koopwoningen”, waarvoor het acute tekort uitkomt op 58 woningen. 20 21 Figuur 19 Acute tekorten en overschotten per woningtype Subgroep 0 5 10 15 20 25 30 35 Aantal woningen Beneden/bovenwoning Galerijflat Geschakelde woning Hoek/eindwoning Maisonette Overige appartementen Portiekflat/woning Tussenwoning Twee-kapper Vrijstaande woning 18 19 22 35 0 1 4 1 1 3 Acute tekorten overschotten, aantallen woningen Gemeente Aalten, juli 2025 Bron: Funda (2025), CBS (2025), bewerkt door Invisor KvRA 3.6 Acute tekorten sociale huur Het vaststellen van acute tekorten op de sociale huurmarkt is aanzienlijk complexer dan op de koopwoningmarkt. Dit komt doordat er in de sociale huursector meerdere indicatoren worden gehanteerd, die ieder afzonderlijk geen volledig beeld geven. Voorbeelden hiervan zijn de gemiddelde wachttijd, het aantal reacties per aangebo- den woning en de mutatiegraad. Daarnaast speelt de rol van woningcorporaties een belangrijke factor. Corporaties beheren hun eigen woningvoorraad en bepalen daarmee in grote mate zelf welke beleidsdoelen zij willen realiseren. Dit verschilt van de koopwoningmarkt, waarin naast gemeenten ook marktpartijen zoals projectontwikkelaar en bouwers een sterke rol vertegenwoordigen.
Om te kunnen vaststellen in hoeverre sprake is van tekorten of overschotten, zou een corporatie heldere beleidskaders moeten hanteren bij het interpreteren van deze indicatoren. Hierbij kun je denken aan het vaststellen van een norm voor verkooptijd, zoals die bij koopwoningen wordt gebruikt. De gemiddelde inschrijfduur zou in dit verband een bruikbare indicator kunnen zijn. De wachttijd daarentegen is minder eenduidig, omdat inschrijfgedrag strategisch kan zijn: sommige woningzoekenden schrijven zich bewust vroeg in om pas op een later moment sneller aan de beurt te komen. Desondanks kunnen veranderingen in wachttijd wel degelijk een signaal zijn. Een toename wijst op toenemende tekorten; een afname kan wijzen op een afnemende vraag of toenemend aanbod. De mutatiegraad is hierbij een belangrijke aanvullen- de maatstaf. Een lagere mutatiegraad betekent dat er minder woningen vrijkomen, waardoor de wachttijden oplopen, zelfs bij een gelijkblijvende vraag. In dit geval ontbreekt de benodigde data om de analyse volledig uit te voeren. Wel wordt hierna de situatie in de sociale huursector beschreven, zodat de algemene context wordt geschetst en enkele bevindingen kunnen worden gedeeld. 3.6.1 Situatie sociale huursector gemeente Aalten Allereerst is het van belang om te bekijken hoe de woningvoorraad aan sociale huur- woningen zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld.
Een tekort kan immers niet alleen ontstaan door een toename van de vraag, maar ook door een afname van het aanbod, bijvoorbeeld wanneer er onvoldoende nieuwe sociale huurwoningen wor- den bijgebouwd of wanneer bestaande woningen uit deze sector verdwijnen door verkoop. In Figuur 20 is de ontwikkeling van het aanbod van verschillende vormen van huurwoningen weergegeven. 22 Figuur 20 Woningvoorraad in de sociale huursector 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 0 250 500 750 1000 1250 1500 260 367 242 259 1.255 1.336 205 80 Sociale huur: Huur woningvoorraad Gemeente Aalten Legenda t/m Kwaliteitskortingsgrens: € 477,20 Kwaliteitskortingsgrens - Lage aftoppingsgrens: € 682,96 Lage aftoppingsgrens: € 682,96 - Hoge aftoppingsgrens € 731,93 Hoge aftoppingsgrens € 731,93 - DAEB-huurgrens: € 900,07 Bron: De Woonplaats (2025), CBS (2025), bewerkt door Invisor KvRA Uit bovenstaand figuur blijkt duidelijk dat het overgrote deel van de sociale woning- voorraad zich bevindt in het huursegment tussen de kwaliteitskortingsgrens en de lage aftoppingsgrens. Na een korte opleving in 2022 is het aantal woningen binnen dit segment weer gaan dalen. Dit lijkt vooral het gevolg te zijn van prijsontwikkelin- gen, waarbij met name sociale huurwoningen in het segment tussen de lage en hoge aftoppingsgrens duurder zijn geworden en daarmee verschuiven binnen het systeem.