Rapport klimaatadaptatiestrategie.pdf
Tekst van het document
Programma water en riolering Het huidige gemeentelijke rioleringsplan is sinds 2018 verlopen en moet worden vernieuwd. Het GRP is een wettelijk verplicht document waarin de gemeentelijke zorgplichten rondom hemelwater, afvalwater en grondwater staan beschreven. Het GRP beschrijft ook de activiteiten en de bekostiging van de rioleringszorg, bepalend voor de rioolheffing. Doelstellingen voor het afkoppelen, ontharden, realiseren van nieuw beleid rondom het doelmatig verwerken van afvalwater, hemelwater en grondwater en andere instrumenten die zorgen voor de reductie van wateroverlast worden in dit programma geborgd en gefinancierd. Op korte termijn zal de gemeente dan ook starten met het schrijven van een
36
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
water en rioleringsprogramma dat aansluit bij de omgevingsvisie. Bij het vormgeven van het programma water en riolering kan nagedacht worden over:
• • • •
duurzame rioolheffing; beleidsregels hemelwateroverlast en verwerking; beleidsregels hemelwater in relatie tot nieuwbouw; stimulering en reguleringsmiddelen voor het afkoppelen en ontharden van particulier terrein;
•
het toeschrijven van de beheertaken en de financiering daarvan aan de rioleringstaak.
Het opstellen van het nieuwe programma water en riolering wordt gezien als urgent. Het programma is de financiële aanjager voor klimaatadaptatiemaatregelen. Hemelwaterverordening Naast het stimuleren en samenwerken is voor het afkoppelen van hemelwater ook regulering nodig. Dit doen we door het instellen van de hemelwaterverordening. Deze verordening is de juridische basis onder ons voornemen om zoveel mogelijk hemelwater in privaat en publiek domein af te koppelen. De hemelwaterverordening is geen dwangmiddel om bewoners te verplichten tot het afkoppelen van hun hemelwater. Herstructurering De gemeente onderzoekt of specifieke afspraken gemaakt kunnen worden rondom het verduurzamen van woningen, bedrijventerreinen en het vergroenen van de directe leefomgeving. Daar waar de gemeente zelf aan zet is, wordt geprobeerd om de tritsen voor wateroverlast, hitte en droogte op te nemen in de planvorming. Herijking uitgiftekaders openbaar groen. De druk op de publieke buitenruimte neemt toe. Steeds meer partijen leggen een claim op openbaar groen. Groen dat we hard nodig hebben om onze gemeente klimaatbestendig in te richten. Een herijking van de uitgiftekaders voor openbaar groen is noodzakelijk om het groen dat we hebben verstandig te gebruiken voor de klimaatadaptatiedoelen. 5.1.6
Uitvoeren
Centrumplan Dinxperlo De gemeente gaat de komende jaren aan de gang met de herstructurering van het centrum in Dinxperlo. Binnen het plan komt meer ruimte voor het bergen en hergebruiken van water, groen om hittestress te beperken en de belevingswaarde van het centrum te vergroten.
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
37
Figuur 5.4. Ontwerpschets centrumplan Dinxperlo
38
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
6
Financiering
Het uitvoeren van maatregelen kan niet zonder financiering. Het financieren van klimaatadaptatie kan op verschillende manieren, waaronder:
• • • •
vast jaarlijks budget opnemen in de begroting; financieringsmogelijkheden via andere beleidsvelden zoals riolering, wegenbeheer, groen etc. met nationale, provinciale en waterschapssubsidies; crowd-funding/co-financiering;
6.1
Gemeentelijke opgave
In het onderstaande overzicht zijn de maatregelen opgenomen. De tabel is aangevuld met inschattingen in tijd en geld om een maatregel te realiseren. Los van de maatregelen wordt geadviseerd om een adviseur klimaatadaptatie aan te stellen. De adviseur krijgt de taak om onder andere de in de onderstaande tabel vermelde initiatieven aan te jagen en de samenhang tussen alle initiatieven bij verschillende partijen en beleidsvelden te borgen. Type opgave
Opgave
Werken aan bewustwording Opstellen communicatiestrategie met online platform
Koelteplekken realiseren
Samenwerken
Kostenindicatie [€] 10.000
Vormgeven onderwijsmateriaal
5.000
Adviseur klimaatadaptatie
0,5 fte of 110.000 euro per jaar
Onderzoek en start realisatie groen/blauw netwerk gemeente Aalten
15.000 – 20.000
Onderzoek beleid schoolpleinen
n.v.t.
Prestatieafspraken woningbouwcoöperaties
n.v.t.
Prestatieafspraken bedrijventerrein
n.v.t.
Risicodialogen
n.v.t.
Meekoppelkansen concretiseren
n.v.t.
Werven externe personele ondersteuning
n.v.t.
Meedoen aan regionale aanvraag impulsgelden DPRA 2023
n.v.t.
Nadere uitwerking uitvoeringsagenda 2023 - 2030 Stimuleren
Opstellen subsidieverordening -afkoppelen, groene daken en ontharden
n.t.b
Reguleren
Onderzoek reguleren nieuwbouw
n.v.t.
Onderzoek klimaatadaptief beleid/planvorming
15.000
Opstellen programma water en riolering
25.000
Opstellen klimaattoets Aalten
Uitvoeren
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
Opstellen Hemelwaterverordening
5.000
Onderzoek afspraken herstructurering
n.v.t.
Herijken van de uitgiftekaders voor openbaar groen, met inachtneming van het gestelde in de klimaatadaptatiestrategie.
n.v.t.
Integrale verbetering centrum Dinxperlo
n.v.t.
39
6.2
Stimuleringsmaatregelen
6.2.1
Impulsgelden
De impulsregeling heeft als doel klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte te versnellen. Gemeenten kunnen via de impulsregeling een bijdrage aanvragen voor de projecten die zij willen uitrollen. Dit kan tot uiterlijk 2023. Het bedrag kan worden ingezet om:
• • •
adaptatiemaatregelen versneld uit te voeren; geplande ruimtelijke maatregelen uit te breiden met adaptatiemaatregelen; nieuwe adaptatiemaatregelen op te pakken.
Impulsregeling klimaatadaptatie - Klimaatadaptatie (klimaatadaptatienederland.nl) Om hier gebruik van te maken wordt geadviseerd om zo snel mogelijk de meekoppelkansen verder uit te diepen en te concretiseren tot integrale projecten.
40
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
6.2.2
Werklandschappen van de toekomst
De overheid heeft op 22 oktober wederom 26 miljoen euro beschikbaar gesteld om bedrijventerreinen te verduurzamen. Bedrijventerreinen zijn, zo ook in de gemeente Aalten, locaties met veel hittestress. Uit onderzoek blijkt dat de productiviteit en ziekteverzuim van medewerkers sterk afhangt van hun fysieke leefomgeving. Werklandschappen van de toekomst zijn:
•
plekken waar mensen graag werken, die gezondheid bevorderen en die klimaatbestendig en biodivers zijn;
•
buffers tussen stad en buitengebied met functies voor de stad in het kader van recreatie, wateropvang, verkoeling en smog;
•
werklandschappen vervullen een (inter)nationale ambassadeursrol en zetten een nieuwe standaard voor de toekomst.
Aanvraag Groeifonds: Werklandschappen van de Toekomst | IVN 6.2.3
Provinciale subsidies ter ondersteuning
De provincie heeft verschillende subsidies beschikbaar die kunnen ondersteunen bij het klimaatadaptief inrichten van de gemeente Aalten. In onderstaand overzicht zijn de belangrijkste thema’s te vinden waarvoor subsidies verkrijgbaar zijn. Thema
onderwerpen
Voor o.a.
Agri-food
Natuurinclusieve kringlooplandbouw Modernisering landbouw Biodiversiteit Co-financiering Europese subsidies Groene Icoonprojecten
Doelen van de subsidie is het transformeren van het landschap met veel aandacht voor het versterken van lokale agrarische sector, de natuur en de biodiversiteit; met aandacht voor het behoud van culturele waarden.
Actieplan Wonen
SteenGoed benutten procesondersteuning
het versterken en professionaliseren van de organisatiegraad in een centrumgebied; het opstellen van een integrale toekomstvisie en uitvoeringsplan voor een toekomstbestendig centrumgebied, of; transformatiemanagement in een centrumgebied, gericht op het uitvoeren van een gemeentelijke toekomstvisie voor het centrumgebied.
Bereikbaar Gelderland
Slimme mobiliteit, Complexe fietsroutes Duurzaam transport
Verbreden fietspaden Gedragsverandering en slimme mobiliteit Duurzaam transport Co-financiering voor Europese subsidies
Duurzaamheid
Energietransitie Bedrijventerreinen Icoonprojecten
Focus op procesondersteuning en maatregelen bij de transitie van bedrijventerreinen, het ontwikkelen van de energieneutrale wijk van de toekomst, biodiversiteit (soortenplannen), en het stimuleren van groene icoonprojecten.
Natuur in Gelderland
Biodiversiteit; Transformatie naar bos
Gericht op het verrijken en in stand houden van soorten in Gelderse landschap. Het areaal bos vergroten.
Wonen en leven in Gelderland
Cultuur en erfpacht
Inwoners te betrekken bij cultuur en erfgoed, de culturele infrastructuur toekomstbestendiger te maken en de regionale identiteit te versterken.
Meer informatie is te vinden via: Subsidies (gelderland.nl)
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
41
6.3
Waterschapssubsidies
Waterschap Rijn en IJssel kent een aantal subsidies. Een deel van de subsidies is ondergebracht bij het Prins Bernhard Cultuurfonds. De subsidie die het waterschap zelf verstrekt is gericht op het verbeteren van de waterhuishouding en kwaliteit van het oppervlaktewater. Subsidie kan worden verkregen als:
•
de maatregel duidelijk te maken heeft met het beheer en het beschermen van rivieren, beken en sloten en dijken EN
•
als de maatregelen helemaal of grotendeels gerealiseerd worden binnen het gebied van Waterschap Rijn en IJssel. Of belangrijk zijn voor dit gebied. EN
•
maatregelen passen binnen het beleid van het waterschap.
Het subsidiegedeelte dat is ondergebracht bij het Prins Bernard Cultuurfonds hebben een specifieke focus op projecten met:
• • • •
grote betrokkenheid van inwoners; een aantoonbare relatie met de kerntaken van de Gelderse Waterschappen; aandacht voor duurzaam waterbeheer, watereducatie en ‘waterbewustzijn’; een bijdrage leveren aan de positionering van de Gelderse waterschappen als maatschappelijke partner.
Deze subsidies zijn aan te vragen via: www.cultuurfonds.nl/gelderland
42
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
7
Bijlagen
Bijlage 1: Overzicht van alle meekoppelkansen per thema. stedelijk water
verkeer
wegen
leefbaarheid
vastgoed
gemeentelijke opgave
Grondwaterprobleem
Hoofdstructuur auto
Beeldkwaliteit
Gemiddelde energielabel
Inbreiding
Energietransitie
Falen dwa riolering
Hoofdstructuur fiets
Weginspecties
Type klachten uit buurt
Uitbreiding
Biodiversiteit
Vervangingsopgave
Inrichting onderliggende wegen/ woonstraten
Toelichting / analyse
Hoeveelheid klachten uit de buurt
Herstructurering/ transformatie
Ontwikkelopgave voorzieningen toerisme
Waterkwaliteit issues
Parkeren
Betrokkenheid bij de buurt/samenleven
Aanpassing publieke gebouwen
Sport, cultuur en evenementen
Waterkwantiteit issues
Snelheid
% Groenvoorzieningen openbare ruimte
Scholen/ Schoolpleinen
Ondergrondse infrastructuur (overig)
Waterkwantiteit locatie specifiek
Ongevallenbeeld
% Groenvoorzieningen totaal (ook privaat)
Realisatie huuwoningen
Sociaal Domein
Ecologische doelstellingen
Elektrische laadpalen
Speelvoorzieningen
Groot beheer en onderhoud huurwoningen
Bomen %kwetsbaar voor weerextremen Leefstijlinterventie Gevoel van veiligheid eenzaamheid voorzieningen niveau zorg en welzijn
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
43
Bijlage 2: Klimaatstraatwensen in Aalten
44
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
INLEIDING Om erachter te komen wat de straatwensen omtrent klimaatadaptatie zijn onder de bewoners van Aalten, zijn er 20 interviews gedaan. Hierin werden vragen gesteld over de tevredenheid omtrent groenvoorziening, overlast wegens extreme weersomstandigheden, ideeën over ondernemingen om Aalten klimaatbestendiger te maken en ervaringen rondom de nieuwe Admiraal de Ruijterstraat en Dijkstraat. Er was een algemene tevreden toon over de groenvoorziening en klimaatbestendigheid in Aalten, maar toch werden er een paar punten benoemd onder de geïnterviewden die ze graag anders zouden willen zien. Deze punten zullen onder de thema's groenvoorziening, waterbestendigheid, communicatie en warmtevisie verder beschreven worden. Aan het einde van dit rapport worden ook een paar aanbevelingen vanuit de Waterhandjes genoemd.
KLIMAATSTRAATWENSEN GROENVOORZIENING De groenvoorziening kon volgens een aantal geïnterviewden bevorderd worden. Zo werd er benoemd dat de verscheidenheid in groene bosjes en planten aan het afnemen was in Aalten. Een straatwens was om meer en ook meer verschillende beplanting te zien in de straten en in parkjes. Aalten zou volgens deze geïnterviewden aan het verstenen zijn. De parkeerplaats van de Jumbo werd ook als voorbeeld genoemd, hier zouden meer grastegels gelegd kunnen worden. Verder bleek er een voorkeur voor rustigere wegen in combinatie met meer beplanting. Admiraal de Ruyterstraat is hier een goed voorbeeld van. Er werden suggesties gedaan dat bomen en drempels als hindernissen in de straat geplaatst konden worden, om het verkeer zo te doen vertragen. Niet alleen zou dit fijn zijn voor het straatbeeld en de groenvoorziening, maar ook voor de veiligheid van kinderen. Er was een aanwezige wens naar veranderingen zoals deze in de Pelstraat, wat als een ‘racebaan’ beschreven werd. Overigens waren de meningen over de toenemende of afnemende groenvoorzieningen verdeeld onder de mensen. De meerderheid heeft gezegd dat de groenvoorziening nu goed is of is toegenomen, terwijl de minderheid aangaf dat de groenvoorziening is afgenomen. Toch bleek er over het algemeen een open houding naar meer beplanting in de gemeente.
WATERVEILIGHEID De verantwoordelijkheden van de Gemeente op het gebied van water gaan vooral over het effectief opvangen en afvoeren van regenwater op straat. Eén van de geïnterviewden uit de nieuwbouwwijk Kobus beweert dat de wadi’s die in haar wijk zijn aangelegd tegen wateroverlast vooralsnog niet goed genoeg werken. Hierdoor komen straten nog steeds blank te staan. Het regelmatig schoonmaken van de putten is maar een kortetermijnmaatregel en bovendien erg kostbaar. Het verlichten van de druk op het riool kan ook worden bereikt met het subsidiëren van regentonnen of sedumdaken. Dit trekt veel mensen aan omdat ze hiermee gratis water hebben voor de tuin en een mooier (schuur) dak krijgen. Zo bereik je de inwoners en zorg je ervoor dat eigen terreinen beter bestand zijn tegen hevige regenbuien. De tuinbranche heeft hier een goed programma voor, een samenwerking met Intratuin Bredevoort of tuincentrum De Bree Tuinen zou hiermee kunnen helpen. Klimaatstraatwensen die hieruit op te maken kunnen worden zijn: het verbeteren van de waterhuishouding op straat en een subsidieprogramma (ook eventueel in samenwerking met Waterschap Rijn en IJssel) voor regentonnen en groene daken. Een andere geïnterviewde heeft vanuit haar huis aan de Prinsenstraat de afgelopen jaren meerdere maatregelen tegen wateroverlast gerealiseerd zien worden.
Zij was hier zeer tevreden over en ziet dit graag ook in andere wijken binnen de Gemeente toegepast worden. Daarnaast was ze niet te spreken over de verstening van private terreinen.
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
45
COMMUNICATIE Een ander thema dat vaak naar voren kwam tijdens de interviews was het gebrek aan communicatie op het gebied van klimaatadaptatie tussen de gemeente en haar bewoners. Ondanks het feit dat dit aspect moeilijk ruimtelijk kan worden uitgedrukt, is het een belangrijk onderdeel van klimaat-adaptief beleid en wordt hierdoor meegenomen in dit rapport. Een opvallend groot aantal mensen had geen beeld bij het brede begrip van ‘klimaatadaptatie’. Volgens de geïnterviewden is er weinig aandacht voor dit thema onder de bewoners, omdat er onvoldoende informatie over wordt verschaft en omdat de gemeente niet voldoende bewoners bereikt met de huidige communicatiemiddelen. Het overgrote deel van de geïnterviewden is op de hoogte van de lokale krant maar geeft toe dat er weinig aandacht wordt geschonken aan klimaat en klimaatadaptatie in het algemeen. Daarnaast hebben de jongere geïnterviewden aangegeven dat ze de lokale krant überhaupt niet lezen. De sociale media van de gemeente Aalten zijn ook benoemd, echter was de populariteit ervan als even ontoereikend beschreven. De meerderheid van de geïnterviewden gaf echter wel aan dat ze graag informatie over het klimaat en klimaatadaptatie zouden willen krijgen, omdat ze die thema’s belangrijk vinden.
Het verschaffen van tips over klimaat adaptieve maatregelen die de bewoners zelf kunnen nemen om hun directe leefomgeving meer waterbestendig te maken werd voorgesteld. Daarnaast pleitte een van de geïnterviewden voor een fysiek informatiepunt/loket, waar informatie over klimaat en klimaatbestendigheid zou kunnen worden gedeeld. Als voorbeeld gaf de geïnterviewde een winkel in Winterswijk aan, waar soortgelijke voorlichting zou worden gegeven. WARMTEVISIE Het onderwerp van de door de gemeente onlangs aangenomen warmtevisie werd slechts door één van de geïnterviewden aangekaart. De bewoonster uitte haar zorgen over het ambitieniveau van deze visie en beweerde dat het onbevredigend was. Volgens de geïnterviewde zouden de warmtetransitie doelen sneller moeten worden behaald. Dit onderwerp sluit zich goed aan bij de algehele verduurzaming van de gemeente en wordt hierdoor in dit rapport opgenomen als een klimaatwens.
AANBEVELINGEN Vanuit onze eigen ervaringen hebben we een aantal aanbevelingen die de gemeente ook nog zou kunnen toepassen.
•
• • •
46
Een samenwerking met welwillende tuincentra zou hier natuurlijk ook uitstekend van pas kunnen komen. Hier is vaak ook veel kennis te vinden waar bewoners zelf natuurlijk terecht kunnen voor persoonlijk advies. Het landelijke programma “Het NK tegelwippen” zou een mooie manier zijn om bewoners aan te sporen om tegels uit de tuin te wippen en deze in te wisselen bij het tuincentrum. Zo laat de gemeente ook gelijk zien dat ze dit probleem aanpakken en tegelijkertijd worden de bewoners er zelf ook bij betrokken! Het in gebruik nemen van QR-codes die op informatie borden verwijzingen naar websites voor meer informatie over werkzaamheden en uitgevoerde maatregelen. Bijvoorbeeld over de aanleg van een wadi of andere maatregelen in de openbare ruimte. Met een aantal informatieborden kan een wandelroute worden gecreëerd die mensen kunnen afleggen en op die manier meer te weten kunnen komen over wat de gemeente gedaan heeft in de stad. In samenwerking met basisscholen een educatief programma ontwikkelen over natuur en water in de stad. Zo leren de toekomstige generaties gelijk ook meer over wat de gemeente is en doet.
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
Bijlage 3: Overzicht riolering- en wegwerkzaamheden. Waar
Jaar
Welinkweg (D) Allee-Dijks
2022
Reehorsterstraat (Terborgseweg - Gielinklaan)
2022
Reehorsterlaan (Gielinklaan - Beggelderveldweg)
2022
Dalweg (bij school)
2022
Europastraat, tussen roseveldstr/aaltenseweg
2022
Lichtenvoordsestraatweg (bibeko)
2023
Saksenstraat
2023
Frankenstraat
2023
Batavenstraat
2023
Ganzenpoelendijk
2023
Aaltenseweg
2023
Allee
2023
Heelweg
2023
Anholtseweg (tussen Heelweg en Weversstraat)
2023
Prunusstraat
2024
Acaciastraat
2024
Bredevoortsestraatweg
2024
Ludgerstraat Bonef-Polstr
2025
Tubantenstraat
2025
Hoge Veld
2025
Bleekwal
2025
Spinkatstraat
2026
Magnoliaplein
2026
Goudenregenplein
2026
Meidoornstraat
2026
Staringstraat
2027
Vondelstraat JCats-Staring
2027
Jacob Catsstraat
2027
Roelvinkstraat
2027
Helmkamp menisstr/nr 25
2027
Kerkpad
2029
Klimaatadaptatie-strategie Aalten
47
Grebbeberglaan 15 3527VX Utrecht | info@waterprof.nl | www. waterprof.nl