Raadsvoorstel kaders begroting 2026

Raadsvoorstel Onderwerp Portefeuillehouder Thema Raadsprogramma

: : :

Kadernota 2026 T.M.M. Kok

Beslispunten -

De gemeenteraad van Aalten besluit om: 1. de kaders voor het opstellen van de begroting 2026 vast te stellen.

Waarom dit besluit nemen -

In de door de raad vastgestelde Financiële Verordening (artikel 212 Gemeentewet) is opgenomen, dat het college uiterlijk 1 mei de raad de kaders voor de komende programmabegroting 2026-2029 voorlegt. Dit past in de planning & control cyclus die uit de volgende documenten bestaat: • kaders begroting volgend jaar (raadsbehandeling eind mei) • voorjaarsnota (behandeling eind juni/begin juli) • jaarrekening vorig jaar (behandeling eind juni/begin juli) • programmabegroting volgend jaar (behandeling begin november) • najaarsnota (behandeling in december) In deze kaderbrief schetsen wij de huidige financiële situatie en de ontwikkelingen die mogelijk invloed hebben op de meerjarenbegroting 2026-2029. Ook worden de financiële kaders vastgelegd die gehanteerd worden bij het opstellen van deze begroting.

Wat is het bestaand beleid c.q. kader? Het financieel toezicht op de gemeenten Aalten is in de Gemeentewet opgedragen aan Gedeputeerde Staten van Gelderland. Een belangrijke eis die Gelderland stelt is dat de gemeentebegroting structureel en reëel sluitend is. Op het moment dat Aalten een structureel en reëel sluitende begroting vast stelt (naar het oordeel van GS) komen wij in aanmerking voor het repressieve toezicht (lichtste toezichtsvorm). Wanneer dit niet het geval is komt Aalten in aanmerking voor preventief toezicht (zwaarste toezichtsvorm). Net als in voorgaande jaren stellen wij voor om ons te richten op het reëel en structureel sluitend maken van de begroting voor het jaar 2026. Aangezien we ons voorbereiden op het zogenaamde ‘ravijnjaar’, zijn we al gestart met een intensief traject om te onderzoeken of er nog mogelijkheden zijn om het begrotingstekort te beperken. Tegelijkertijd voeren we een budgetanalyse uit om te beoordelen of we met minder middelen dezelfde resultaten kunnen behalen. Bij de presentatie van de begroting 2026 zullen wij middels een bijlage bij de begroting voorstellen aanleveren waaruit u, indien nodig, een keuze kunt maken om tot een sluitende begroting te komen dit is identiek aan de werkwijze bij de begroting 2025. In deze bijlage worden niet alleen de financiële consequenties opgenomen, maar ook de mogelijke impact op onze inwoners.

Pagina 1 van 4

Wij geloven dat door een zorgvuldige afweging van onze uitgaven en inkomsten, en door samen met u de juiste keuzes te maken, we een verantwoorde en duurzame begroting kunnen realiseren.

Argumenten Visie op de begroting 2026 – 2029 Op het moment van schrijven zijn er nog te veel onzekerheden die een structurele invloed kunnen hebben op de begroting 2026-2029. Er wordt goed voorbereid voor de begroting. Op het moment dat wij dit behandelen is de meicirculaire er mogelijk net wel, net niet. In de huidige berichtgeving van het moment van schrijven wordt aangegeven dat de gemeenten er 800 miljoen extra bij gaan krijgen waar we niet meer op gerekend hadden. Wat dit voor Aalten betekend weten wij pas nadat de meicirculaire berekend is. Zoals gebruikelijk indexeren we ook deze de begroting op basis van de prijsindex overheidsconsumptie voor 2026 uit de meicirculaire 2025. Bij de loongerelateerde budgetten wordt uitgegaan van de ‘loonvoet sector overheid’ zoals in de meicirculaire 2025 opgenomen. Zodra de meicirculaire bekend en berekend is zullen wij dit via een raadsmededeling aan u bekent maken daarna kunnen we met zekerheid zeggen wat het tekort op het begrotingssaldo 2026 en verder zal worden. Uitgangspunten begroting 2026 Het college streeft naar een structureel sluitende begroting voor 2026, zo mogelijk ook voor de jaren daarna maar dat is nogal afhankelijk van externe factoren zoals aangegeven. De volgende uitgangspunten worden voorgesteld: -

1. Het jaar 2026 wordt reëel sluitend gemaakt, eventueel via ombuigingen. 2. De algemene uitkering wordt zoals gewoonlijk opgenomen op basis van de meicirculaire 2025, eventueel aangevuld met de meest actuele informatie over belangrijke richtlijnen/afspraken rondom het gemeentefonds. 3. In afwachting van duidelijkheid over de genoemde onderdelen van de algemene uitkering zijn we gestart met een budgetanalyse. 4. In afwachting van duidelijkheid over de genoemde onderdelen van de algemene uitkering wordt voorgesteld indien mogelijk geen verplichtingen aan te gaan met structurele financiële consequenties die het te verwachte begrotingstekort vanaf 2026 verder doen toenemen. 5. De bijdragen aan verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen worden op basis van vooraf gemaakte afspraken geïndexeerd. Ontwikkelingen met structurele financiële consequenties voor verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen buiten indexaties zullen worden meegenomen in de begroting nadat de begroting van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen door het bestuur van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen is vastgesteld. 6. Subsidies en bijdragen aan derden worden geïndexeerd op basis van de prijsindex overheidsconsumptie voor 2026 uit de meicirculaire 2025, tenzij er budgetafspraken zijn gemaakt over de indexering. 7.

De budgetten die betrekking hebben op externe kosten worden eveneens volgens de meicirculaire prijsindex geïndexeerd, tenzij er andere afspraken zijn gemaakt met leveranciers. Beoordeeld wordt waar er extra indexatie moet plaatsvinden zoals bij de inkoop zorg, energie en brandstof. 8. Met betrekking tot de loongerelateerde budgetten wordt uitgegaan van de in meicirculaire 2025 opgenomen ‘loonvoet sector overheid’. 9. Zoals gebruikelijk worden de afvalstoffen- en rioolheffing op een dekkingspercentage van 100% gesteld.

Pagina 2 van 4

10. De begroting zal zoals gebruikelijk worden opgebouwd met de prijsindex overheidsconsumptie zoals aangegeven in de meicirculaire 2025. Hieronder vallen ook de OZB en de leges.

Kanttekeningen Voor wat betreft het gemeentefonds lopen er nog onderzoeken naar diverse onderwerpen die van belang kunnen zijn. De belangrijkste zijn: - Ravijnjaar - Hervormingsagenda Jeugd - Herijking Ravijnjaar Voor 2026 en de meerjarenraming wordt een sterke daling van de rijksinkomsten voorzien. Dit komt onder meer door de gewijzigde normeringssystematiek. Het gaat landelijk om ongeveer € 2,5 miljard. Dit is een gegeven en daar gaat waarschijnlijk niet veel aan veranderd worden.

-

Hervormingsagenda Jeugd De tekorten in de Jeugdzorg zijn de afgelopen jaren fors gestegen, € 628 miljoen in 2023 en € 828 miljoen in 2024. De deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd (Commissie-van Ark) adviseert het Rijk om de gemeenten de helft van deze tekorten te compenseren. Voor 2025 adviseert de commissie de helft van het tekort over 2024 te compenseren. Vanaf 2026 geldt dat het niet wenselijk en niet haalbaar is om de beoogde besparingen vanaf 2026 te handhaven. Het advies is dat het volume van het budget voor de jeugdzorg moet gaan meegroeien met het landelijke zorgbudget. Let wel dit zijn allemaal adviezen. Bij voorjaarsnota 2025 van het Rijk wordt pas duidelijk of een en ander wordt verwezenlijkt. Bij de meicirculaire wordt dit dan kenbaar gemaakt. Eventueel gecompenseerde bedragen tot en met 2025 zijn incidenteel. Herijking Het nieuwe verdeelmodel van het gemeentefonds is per 1 januari 2023 ingevoerd. Een dergelijk ingrijpende wijziging kan een behoorlijke financiële impact hebben op een afzonderlijke gemeente. Daarom is er een ingroeipad ingesteld van drie jaar (2023, 2024, 2025). Aalten is een voordeelgemeente, waarbij destijds in 2022 een bedrag van € 85 per inwoner is berekend. Dit model is geen eindstation en zal continu onderhoud vragen. De afgelopen periode is er in dit kader dan ook al nader onderzoek gedaan naar een aantal onderwerpen.

Zoals: - Regionale centrumfunctie - OEM (Overige Eigen Middelen) - Grootstedelijkheid De conclusie is dat de onderzoeksresultaten naar deze onderwerpen geen aanleiding geven tot concrete aanpassing van het verdeelmodel. Tegelijkertijd is er behoefte voor nader onderzoek. Dit vindt plaats in 2025. Pas per 1 januari 2027 (en dus niet 1-1-2026) zal een volgende stap worden gezet met betrekking tot het ingroeipad ten aanzien van de actualisatie van een mogelijke nieuwe verdeling. Uiterlijk in het voorjaar 2026 volgt uitsluitsel. Conclusie: voor de meicirculaire 2025 kan in dit kader (nog) niet gerekend worden op extra geld voor 2026 en verder.

Is er draagvlak voor dit besluit? -

N.v.t.

Wat zijn de financiële consequenties van dit besluit? Om inzichtelijk te maken waar de gemeente Aalten momenteel begrotingstechnisch staat, wordt eerst aansluiting gezocht bij de meest actuele raming. Dat is het begrotingssaldo na de vastgestelde najaarsnota 2024 voor de komende jaren:

Pagina 3 van 4

Voor het jaar Begrotingssaldo

2025 -319.000 Overschot

2026 1.912.000 Te kort

2027 1.800.000 Te kort

2028 1.779.000 Te kort

Het wordt steeds meer duidelijk dat op begrotingsbasis vanaf 2026 jaarlijks tekorten zijn die oplopen tot meer dan 1.7 miljoen euro in 2028. In de tijd dat deze kaders door de raad behandeld worden wordt de voorjaarsnota 2025 opgesteld, deze gaat eind mei richting de gemeenteraad ter behandeling. In deze nota komen zoals gebruikelijk de nog voorgestelde bijstellingen op de begroting, die het begrotingssaldo nog gaan beïnvloeden. Het boekjaar 2024 sluiten wij af met een positief resultaat. Tijdens het opstellen van deze kadernota is het definitieve saldo echter nog niet bekent.

Hoe en met wie wordt er gecommuniceerd over dit besluit? -

N.v.t.

Wat gaat er gebeuren na dit besluit? mei begin juni juni /begin juli jul/aug 18-sep 19-sep 8-okt 20/21 okt 27-okt 4-nov

Starten ambtelijke voorbereiding Na bekend worden circulaire vaststellen stand van zaken B&W maakt keuzes met betrekking tot de begroting 2026 Opstellen begroting 2026-2029 ambtelijk B&W stelt conceptbegroting vast Verzending conceptbegroting naar raad Begrotingscafé/inloopavond raad (woensdagavond) Oordeelsvormende raad Raad indienen eventuele beleidsvragen door fracties Raadsbehandeling

Bijlagen -

n.v.t.

Aalten, 24 april 2025 Burgemeester en wethouders van de gemeente Aalten,

drs. A.J.M. Gildhuis secretaris/algemeen directeur

Pagina 4 van 4

mr. A.B. Stapelkamp burgemeester