Raadsmededeling 86-2022 Oekraïne 6.pdf

Raadsmededeling openbaar Nummer Datum B&W datum Beh. Ambtenaar Portefeuillehouder Onderwerp

: : : : : :

86-2022 30 mei 2022 J. van Eldik / W. Knipscheer / F. Siemes mr. A.B. Stapelkamp Oekraïnecrisis nr. 6

Aanleiding: Maandelijkse update stand van zaken opvang en ondersteuning van Oekraïense vluchtelingen in de gemeente Aalten. Inhoud mededeling: Landelijk beeld Net op het moment dat de coronacrisis ten einde leek, volgde er met de Russische invasie in Oekraïne op 24 februari 2022 een volgende crisis van ongekende omvang. In enkele weken tijd ontstond een grote vluchtelingenstroom en de economische consequenties van de oorlog zijn groot en direct voelbaar. Het kabinet gaf op 7 maart 2022 aan de voorzitters veiligheidsregio de opdracht om in totaal 50.000 opvangplekken te creëren. De veiligheidsregio’s gingen met deze opdracht aan de slag. Daarmee zagen vooral de gemeenten zich voor een enorme opgave gesteld. Naast opvangplekken dienen namelijk ook financiële bijstand te worden geregeld en onderwijs en zorg voor de Oekraïense vluchtelingen te worden georganiseerd. Met een enorme inzet is het gelukt om binnen drie maanden ruim 60.000 vluchtelingen uit Oekraïne op te vangen. Ruim 40.000 van hen verblijven op dit moment in een gemeentelijke opvanglocatie. De overige vluchtelingen worden door particulieren opgevangen. Landelijk is op dit moment het beeld dat het aantal vluchtelingen uit Oekraïne stagneert of zelfs afneemt. Er stromen op dit moment evenveel mensen Oekraïne uit als in. De vluchtelingenstroom is moeilijk te sturen door de bewegingsvrijheid van de Oekraïners.

Echter het offensief dat het Russische leger op 19 april inzette in Oost-Oekraïne stemt weinig hoopvol. Daarom heeft de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid zich genoodzaakt gevoeld om bovenop het eerdere verzoek om 50.000 opvangplekken te realiseren, het aanvullende verzoek te doen om 25.000 additionele noodopvangplekken te creëren. De veiligheidsregio’s hebben, via het Veiligheidsberaad, hun bereidheid uitgesproken zich in te zetten om nog eens 25.000 opvangplekken te realiseren. Als streefdatum voor deze 75.000 plekken wordt 23 juni gehanteerd. Particuliere opvang - inmiddels zijn dat er ook duizenden - telt in deze aantallen niet mee. Twee maal per week publiceert het ministerie van Justitie en Veiligheid de cijfers over de capaciteit en bezetting van bedden in de landelijke en gemeentelijke opvang en het totaal aantal registraties van personen met de Oekraïense nationaliteit: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/opvangvluchtelingen-uit-oekraine/cijfers-opvang-vluchtelingen-uit-oekraine-in-nederland CRISISSTRUCTUUR Zoals twee jaar geleden voor de bestrijding van de coronacrisis de nationale crisisstructuur werd geactiveerd, zo gebeurde dat ook nu weer om de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne in goede banen te leiden. De wijze waarop hierover afstemming tussen het Rijk en decentrale overheden Pagina 1 van 3

plaatsvindt, vertoont overeenkomsten met de wijze waarop dat tijdens de coronacrisis ging. Er zijn ook verschillen. Eén van de verschillen is dat bij de bestrijding van infectieziekten de voorzitters veiligheidsregio formeel een rol hebben. Bij de opvang van vluchtelingen is dat niet het geval; die taak ligt primair bij het Rijk en de gemeenten. Al in de aanloop naar deze vluchtelingencrisis bleek onduidelijkheid te bestaan over het instrumentarium aan bevoegdheden om (nood)opvang voor asielzoekers te realiseren. Ook nu lijkt de uitvoering vast te lopen op het ontbreken van een aanwijzingsbevoegdheid. Gemeenten vinden het de hoogste tijd dat het Rijk duidelijkheid geeft over de wijze waarop de opvang van Oekraïense vluchtelingen (én de huisvesting van statushouders) in de komende periode zal plaatsvinden. Gemeenten hebben bij de opvang van de Oekraïense vluchtelingen een cruciale rol te vervullen. Daarmee wordt van de gemeentelijke organisatie, die tijdens de coronacrisis al veel werk verzette, opnieuw een grote inspanning gevraagd. Verzamelbrief aan Tweede Kamer In de brief van 25 mei informeert de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, mede namens de minister voor VRO en de minister en staatssecretaris van VWS.

de Tweede Kamer over de laatste stand van zaken met betrekking tot de meerkostenregeling gemeentelijke zorg en de specifieke uitkering voor de opvang van ontheemden. En daarnaast over de stand van zaken m.b.t. de overgang staatsnoodrecht naar reguliere onderbouwing en huisvesting voor Oekraïense ontheemden en andere aandachtsgroepen. We verwijzen u kortheidshalve naar deze brief die als bijlage is toegevoegd. Beeld in Aalten OPVANG BIJ GASTGEZINNEN (PARTICULIERE OPVANG LOCATIES; POO) Nog altijd komen er zo nu en dan nieuwe vluchtelingen naar de gemeente Aalten, op zoek naar opvang bij gastgezinnen. Soms vertrekken gasten ook weer, bijvoorbeeld omdat ze elders opvang en werk hebben gevonden. Op dit moment worden 104 Oekraïense vluchtelingen in onze gemeente opgevangen. Onder hen zijn 25 kinderen/jongeren t/m 18 jaar. OPVANG IN ‘GEMEENTELIJKE OPVANG LOCATIES’ (GOO) Opvang bij gastgezinnen is in bepaalde gevallen vooralsnog ‘noodopvang’, voor een kortere periode. Gelukkig zijn er een flink aantal van deze plekken voor langere tijd beschikbaar. Dat betekent wel dat er voor de (midden)lange termijn gemeentelijke opvanglocaties nodig zullen zijn. Locaties waar eventueel gedurende langere tijd vluchtelingen kunnen worden gehuisvest, zijn en worden in beeld gebracht. Het gaat om ca.

15 (kleinschalige) locaties die eigendom zijn van de gemeente of De Woonplaats of particulier eigendom zijn. Per locatie is en wordt beoordeeld wat er benodigd is om het in te kunnen zetten voor opvang van vluchtelingen. Ook op het moment dat met gastgezinnen wordt afgesproken dat particuliere opvang langdurig(er) wordt ingezet, blijft deze locatie vanwege de landelijke regels een ‘particuliere opvang locatie’ (POO). REGISTRATIE Registreren in gemeentelijk BRP Nagenoeg alle vluchtelingen die in onze gemeente verblijven, zijn ingeschreven in de BRP. Burgerzaken is nu bezig met de verklaringen onder ede voor de meereizende kinderen. FINANCIËN Leefgeld Inmiddels is de landelijke regeling ‘opvang ontheemden’ vastgesteld. Laborijn voert voor ons, in samenwerking met Figulus Welzijn, de regeling uit. Vluchtelingen die in onze gemeente zijn geregistreerd ontvangen maandelijks leefgeld en daar bovenop, omdat zij niet in een gemeentelijke opvanglocatie verblijven, een vergoeding voor o.a. woonkosten. De vluchtelingen kunnen hiermee, op vrijwillige basis, bijdragen aan de extra kosten van het gastgezin. Het gastgezin ontvangt namelijk geen vergoeding van het Rijk.

Pagina 2 van 3

De Oekraïners verzoeken wij daarom dringend met de wooncomponent bij te dragen in de kosten. Om eenduidigheid te bevorderen, is met de gastgezinnen afgesproken dat zij een vergoeding vragen/ aannemen. Zodra Oekraïners werken, ontvangen zij geen leefgeld/wooncomponent meer. Andere leden van het gezin, die niet werken, ontvangen dit wel. Landelijk is er veel ophef over deze regeling (geen verrekening van inkomen met het totale gezinsleefgeld en wooncomponent) en de verwachting is dat deze regeling op korte termijn wordt aangepast. ZORG en WELZIJN De GGD is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de wettelijke taken bij kinderen tussen 4 en 18 jaar. Dit geldt ook voor de nieuwkomers in Nederland en dus ook voor de kinderen uit Oekraïne. Deze kinderen worden volgens het landelijke protocol op een speciaal ingericht spreekuur gezien. Tijdens dit onderzoek wordt een inschatting gemaakt of acute medische zorg nodig is en of er acute psychosociale problematiek is. Groei, visus en gehoor worden beoordeeld. Op indicatie worden er extra contacten gepland om eventuele verdere zorg in te leiden. De vaccinatiegraad wordt bepaald en er wordt, indien nodig en mogelijk, direct gevaccineerd conform het Rijksvaccinatieprogramma. ONDERWIJS EN KINDEROPVANG Tot de meivakantie volgden de kinderen Oekraïens onderwijs op Nieuw Hessen.

De kinderen gaan nu in hun eigen woonomgeving naar het basisonderwijs. De oudere jeugd gaat naar de Internationale Schakel Klas Oekraïne in Winterswijk (en op maandag en vrijdag in Aalten naar Schaersvoorde). Het idee is dat er een tweede groep ISK gestart wordt, het zoeken is naar onderwijzend personeel. Dit geldt overigens ook voor het Graafschap College, waarvan enkele jongeren hebben aangegeven naartoe te willen gaan voor vervolgonderwijs. Veel volwassen Oekraïners volgen lessen Engels en/of Nederlands, verzorgd door vrijwilligers vanuit Figulus Welzijn. WERK Oekraïense vluchtelingen mogen sinds 1 april ook in Nederland werken. Er zijn al diverse contacten gelegd; Oekraïners willen graag aan het werk en er is grote behoefte aan werknemers in de regio. Laborijn bemiddelt actief in vraag en aanbod, waarbij het ‘werkpotentieel’ van de Oekraïners en ook hun evt. ontwikkelbehoefte in beeld worden gebracht. Er zijn inmiddels al elf Oekraïners aan het werk gegaan. COMMUNICATIE Burgemeester Stapelkamp heeft op verschillende manieren de publiciteit gezocht om de ongelijke behandeling van gemeenten onder de aandacht te brengen; voor opvang van Oekraïense vluchtelingen in een gemeentelijke opvanglocatie (GOO) ontvangen gemeenten een vergoeding van € 100 per dag per persoon, voor opvang bij particulieren (POO) waar, zoals bij ons, ook gemeentelijke coördinatie etc.

benodigd is, ontvangen gemeenten geen vergoeding. De diverse publicaties (zie bijlagen) hebben inmiddels tot contacten in Den Haag geleid. Men herkent en erkent het probleem, al is een oplossing nog niet voorhanden. Er komt een nieuwe specifieke uitkering aan voor de kosten van de gemeentelijke inzet, zo is toegezegd.

De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: -

Verzamelbrief ‘Opvang Oekraïne’ t.b.v. de Tweede Kamer van 25 mei 2022 Opiniestuk ‘Opvangcrisis’ van Anton Stapelkamp, Trouw 7 mei 2022 Drie vragen aan… Anton Stapelkamp - VNG magazine 20 mei 2022

Pagina 3 van 3

1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH D en H aag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Directoraat -Generaal Oekraïense Ontheemden T urfmarkt 147 2 5 11 DP D en H aag P ostbus 20301 2 5 00 EH D en Haag www.rijks overheid.nl/jenv Ons kenmerk 4 0 28617 Bijlagen 1

Datum 25 mei 2022 Onderwerp Verzamelbrief opvang Oekraïne

Bij beantwoording de datum en ons kenmerk vermelden. Wilt u s lechts één zaak iun uw brief behandelen.

Inleiding Door de voortdurende oorlog in Oekraïne zijn volgens de Europese Commissie inmiddels meer dan 6,3 miljoen mensen hun land ontvlucht. Nog steeds worden de meesten van hen opgevangen in de buurlanden, maar sommigen van hen reizen verder door binnen de EU, onder meer naar Nederland. In deze brief informeer ik uw Kamer over de laatste stand van zaken met betrekking tot de meerkostenregeling gemeentelijke zorg en de specifieke uitkering voor de opvang van ontheemden. Daarnaast informeer ik u over de stand van zaken m.b.t. de overgang staatsnoodrecht naar reguliere onderbouwing en huisvesting voor Oekraïense ontheemden en andere aandachtsgroepen. Namens het kabinet ben ik coördinerend bewindspersoon op dit dossier, binnen de bijzondere crisisstructuur van de Ministeriële Commissie Migratie en Samenleving (MCMS). Gezien de onderwerpen stuur ik deze brief mede namens de minister voor VRO en de minister en staatssecretaris van VWS. Realisatie noodopvangplekken De gemeenten in Nederland zijn verantwoordelijk voor de realisatie van noodopvangplekken voor ontheemden uit Oekraine. De veiligheidsregio’s coördineren dit.

Eerder heb ik de gemeenten en veiligheidsregio’s verzocht ernaar te streven op 23 mei 50.000 noodopvangplekken te realiseren en gezien de aanhoudende instroom van mensen die Oekraïne ontvluchten en uitwijken naar Nederland dit aantal te verhogen naar 75.000 uiterlijk 23 juni. Ik heb uw Kamer hierover geïnformeerd op 28 april 2022 (TK 36045, nr. 2886). Op 23 mei was de realisatie 48.454 noodopvangplaatsen met een bezetting van 81%. Dezer dagen bereiken de veiligheidsregio’s het aantal van 50.000 noodopvangplaatsen. Het is een prestatie van formaat die gemeenten en veiligheidsregio’s hier samen met het Rode Kruis, het Leger des Heils en andere organisaties neerzetten. Omdat de realisatie van nog meer opvangplaatsen er niet makkelijker op wordt, ben ik met de gemeenten en veiligheidsregio’s een pakket aan randvoorwaarden overeengekomen die de realisatie moeten vergemakkelijken. Ter informatie treft u een afschrift van deze afspraken in de bijlage bij deze brief.

P agina 1 van 10

Overgang van staatsnoodrecht naar reguliere onderbouwing Op 10 mei jl. is uw Kamer geïnformeerd 1 inzake de overgang van een nationale crisisstructuur naar een bijzondere crisisstructuur van de MCMS en de daaronder ressorterende Ambtelijke Commissie Migratie en Samenleving (ACMS). Zoals ook aan uw Kamer gemeld in het nader rapport bij het wetsvoorstel Voortduringswet, worden verschillende alternatieven nader uitgewerkt waarmee op structurele wijze in de benodigde opvang kan worden voorzien, voor zolang dat nodig is. Gelet op de omvang van deze taak en de zeer grote groep ontheemden uit Oekraïne, is daar enige tijd mee gemoeid. Hierover wordt uw Kamer nader geïnformeerd.

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

Meerkostenregeling Jeugdwet, Wmo, Basistakenpakket Jgz, Rijksvaccinatieprogramma en prenataal huisbezoek De verantwoordelijkheid voor de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo en de Jeugdwet, en de uitvoering van het basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en het prenataal huisbezoek uit de Wet publieke gezondheid ligt óók voor Oekraïense ontheemden bij gemeenten. Als gevolg van de toestroom van Oekraïense ontheemden naar Nederland maken gemeenten extra kosten ten aanzien van de bovenstaande taken. Het aantal Oekraïense ontheemden is dusdanig groot in omvang dat dit niet als een onderdeel van gebruikelijke fluctuaties gezien kan worden. Daarnaast leidt de opvang van Oekraïense ontheemden tot clustering bij specifieke gemeenten, namelijk in die gemeenten waar opvanglocaties zijn gerealiseerd. Het kabinet heeft besloten om gemeenten te compenseren voor de extra kosten in het jaar 2022 die zij t.a.v. bovengenoemde taken maken. De compensatie wordt vastgesteld op basis van (een raming van) daadwerkelijke aantallen opgevangen Oekraïense ontheemden. De komende periode wordt de compensatie en verdeling, in overleg tussen het Rijk en VNG, nader uitgewerkt. Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne Het kabinet heeft besloten de ministeriële regeling opvang ontheemden vast te stellen.

De regeling geldt met terugwerkende kracht vanaf 1/3 met een looptijd van maximaal zes maanden. Op basis van deze regeling vergoedt het Rijk de gemeentelijke kosten voor de opvang van ontheemden. De regeling voorziet in het volgende:  Een normbedrag voor opvang van ontheemden. Het bedrag wordt indien nodig naar boven bijgesteld op basis van een monitoronderzoek  Vergoeding op basis van werkelijke kosten voor transitie, verbouwing en realisatie van gebouwen op basis van – globale – business cases  Een uitzonderingsbepaling om gemeenten die excessieve kosten hebbe n gemaakt voordat de regeling gepubliceerd is te kunnen compenseren op basis van werkelijke kosten.  Een normbedrag voor vergoeding uitvoeringskosten verstrekkingen (leefgeld) in de POO. De regeling heeft een looptijd van maximaal 6 maanden. Daarna wordt deze opgevolgd door een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). De vergoeding gebeurt op basis van een Specifieke Uitkering (SPUK) en wordt door gemeenten verantwoord via hun eigen jaarrekening op basis van de SiSa-systematiek. Hoewel de juridische grondslag wijzigt streeft JenV naar naadloze continuïteit in 1

Kamerstuk 19 637, nr. 2887. P agina 2 van 10

de uitvoering van de regeling en de verantwoordingssystematiek. Met deze regeling is ook de mogelijkheid voor gemeenten om, indien gewenst, een voorschot aan te vragen geborgd. Bekostiging particuliere opvang Om direct acute opvang voor ontheemden uit Oekraïne te kunnen realiseren en het particuliere aanbod zo veilig mogelijk te laten verlopen heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid in maart jl. met het Rode Kruis, Vluchtelingenwerk, TakeCareBNB en het Leger des Heils afgesproken dat deze organisaties de particuliere opvang zouden coördineren en faciliteren. Hier zijn de partijen direct mee aan de slag gegaan en hiervoor hebben z ij direct kosten gemaakt. Vanwege de acute crisis waar wij mee te maken kregen na de inval van Rusland in Oekraïne en de noodzaak van urgente besluitvorming konden de aanbestedingsprocedures niet volledig worden doorlopen. Om huisvesting bij particulieren wel direct mogelijk te maken, zoals o.a. verzocht door het lid Palland tijdens het vragenuur op 15 maart jl., en ontheemden zo snel mogelijk een opvangplek aan te kunnen bieden zijn er op 24 maart jl. door middel van een overeenkomst afspraken vastgelegd o ver de opstart van het project. De kosten die verbonden zijn aan deze overeenkomst komen neer op 822.660 euro. Deze waarde ligt boven de Europese aanbestedingsgrens voor overheidsopdrachten van 140.000 euro.

Door middel van een ‘waiver’ is er, gezie n de urgentie van de situatie. Door middel van een ‘waiver’ is er, gezien de urgentie van de situatie, formeel besloten tot deze afwijking van het inkoopbeleid.

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

Huisvesting ontheemden Oekraïne Er wordt hard gewerkt aan het realiseren van voldoende opvangplekken voor een veilig tijdelijk verblijf met toegang tot de nodige voorzieningen. Voldoende opvang is nodig totdat een veilige terugkeer naar de Oekraïne mogelijk is of bestendigd verblijf in Nederland aan de orde is. Natuurlijk is het de wens is van vrijwel alle Oekraïense ontheemden om op korte termijn terug te kunnen keren naar een veilig Oekraïne. Helaas is dat geen vanzelfsprekendheid waar we zomaar vanuit kunnen gaan. Daarom heeft de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening met het instellen van een commissie voorbereidingen getroffen voor het realiseren van huisvestingsmogelijkheden waarmee een verblijf van Oekraïense ontheemden voor langere tijd mogelijk wordt gemaakt. De huisvestingsvraag van Oekraïense ontheemden 2 is acuut. Momenteel kunnen veel Nederlanders geen woning vinden die past bij hun wensen en portemonnee. De urgentie om snel te komen tot meer woningen is dan ook hoog, in het algemeen, en in het bijzonder voor aandachtsgroepen zoals statushouders, daken thuisloze mensen en starters. Daarbij komt dat de praktijk laat zien dat het voor gemeenten lang niet altijd makkelijk is opvang voor asielzoekers of huisvesting voor statushouders te realiseren. Het snel realiseren van voldoende huisvesting, vergt een breed scala van interventies.

Waarbij processen sneller moeten en procedures soepeler. De meeste effectieve wijze om snel extra woningen te realiseren, is door meer tijdelijke en flexibele woningen te realiseren op plekken waar nu nog geen woningen (mogen) staan. Daarnaast moeten leegstaande (kantoor)gebouwen worden getransformeerd tot woningen. Daarbij wordt opgemerkt dat ontheemden uit Oekraïne, geen statushouders zijn, en daarom niet worden gehuisvest in de zin van de Huisvestingswet 2014. Omdat onduidelijk is hoe lang ontheemden in Nederland verblijven wordt daarom vooralsnog ingezet op tijdelijk onderdak voor deze groep. 2

P agina 3 van 10

Huisvesting voor Oekraïense ontheemden in combinatie met andere aandachtsgroepen De (tijdelijke) huisvesting van Oekraïense ontheemden kent een duidelijke samenhang met de beleidsprogramma’s onder de Nationale Woon- en Bouwagenda (NWBA) Woningbouw en ‘Een thuis voor iedereen’. Op beide programma’s is de urgentie vergroot.

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

De huisvesting wordt primair gerealiseerd voor ontheemden, maar is ook inzetbaar voor andere aandachtsgroepen. De ervaring leert dat de gecombineerde huisvesting van verschillende aandachtsgroepen een positief effect heeft op participatie, integratie, de leefbaarheid en het draagvlak in de wijk. De huisvesting die wordt gerealiseerd heeft een bouwkwaliteit die enkele tientallen jaren kan worden ingezet. Afhankelijk van de behoefte kan de huisvesting flexibelworden inzet voor verblijf of huisvesting van ontheemden, statushouders, andere aandachtgroepen of starters op de woningmarkt. Op deze manier ontstaat via de transformatie van gebouwen en de bouw van flexwoningen een permanente flexibele schil. Flexwoningen zijn binnen die flexibele schil bovendien ook nog flexibel qua locatie. De huisvesting voor ontheemden kan zowel worden ingezet voor ontheemden die beogen langer in Nede rland te blijven, als voor ontheemden die korter blijven en waarvoor het nu gebruikelijk is dat het ministerie van Justitie en Veiligheid verblijfplekken realiseert. Deze flexibiliteit beoogt te verminderen dat tijdelijke verblijfplekken voor ontheemden wo rden gerealiseerd die na afname van het aantal ontheemden weer worden afgebroken.

Commissie en uitvoeringsorganisatie versnelling tijdelijke huisvesting Om zo snel mogelijk huisvesting te realiseren wordt de commissie versnelling tijdelijke huisvesting ingesteld. De commissie wordt ondersteund door een uitvoeringsorganisatie bestaande uit extern ingehuurde deskundigen, experts op woningbouw, vertegenwoordigers van woningmarktpartijen en medeoverheden. De commissie zorgt samen met ondersteuning van het ministerie van Binnenlandse Zaken voor de nodige afstemming met mijn departement. Op die manier blijft de samenhang met programma’s onder de NWBA gewaarborgd alsmede de samenhang met de activiteiten van de Nationale Opvang Organisatie. De werkzaamheden van de commissie moeten leiden tot voldoende extra huisvesting op meerdere locaties.

De commissie hanteert in haar advisering een integrale aanpak, waarbij zij zich onder andere richt op het bestuurlijk aanjagen van huisvestingsprojecten bij gemeenten en provincies zodat meer gebouwen naar woningen worden getransformeerd en de realisatie van tijdelijke en flexwoningen wordt versneld, het doorbreken van impasses door onder meer effecten inzichtelijk te maken aan de hand van financieel, juridische en planologische haalbaarheidsstudies en investeringsvoorstellen, het agenderen van knelpunten in onder andere processen, procedures, wetgeving en voorschriften en het bij elkaar brengen en inzichtelijk houden van vraag naar huisvesting en aanbod van locaties en bouwcapa citeit op lokaal niveau. Er is een quickscan uitgevoerd om de ondersteuningsbehoefte van de meest betrokken partijen bij het zo snel mogelijk realiseren van extra huisvesting in kaart te brengen. Op basis daarvan zijn de werkzaamheden van de uitvoeringsorganisatie tot stand gekomen. De uitvoeringsorganisatie richt zich op het systematisch inzichtelijk maken en houden, het bij elkaar brengen van vraag naar huisvesting en aanbod van locaties en bouwcapaciteit op lokaal niveau, het P agina 4 van 10

maken van investeringsvoorstellen en het uitvoeren van haalbaarheidsstudies voor beoogde projecten (waarbij gekeken wordt naar juridische, financiële en (steden)bouwtechnische aspecten), het faciliteren van het besluitvormingsproces bij gemeenten en direct betrokken organisaties, he t zo nodig agenderen van vastgelopen casussen voor het nemen van een beslissing met doorzettingsmacht en indien nodig het ondersteunen en begeleiden van gemeenten en betrokken partijen bij de uitvoeringsfase.

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

Een van de belangrijkste knelpunten voor het realiseren van flexwoningen is de zoektocht naar locaties. Daar is in de afgelopen periode ook de nodige inzet op gepleegd om de commissie en uitvoeringsorganisatie een vliegende start te kunnen geven en zijn voor de start middelen vrijgemaakt. Op korte te rmijn kunnen zij zich daarom richten op de ontwikkeling van een aantal grotere locaties waar al contact over is met betrokken gemeenten en provincies. Over de inzet voor langere termijn en de precieze vormgeving van de ondersteuning van de commissie vindt momenteel nog besluitvorming plaats en de minister voor VRO uw Kamer zo spoedig mogelijk informeren. De oorlog is onvoorzien en vraagt ook op het volkshuisvestelijk gebied actie van veel partijen. Door goede samenwerking en een effectieve ondersteuning ka n gezorgd worden voor een goede uitvoering van het programma woningbouw en het programma ‘Een thuis voor iedereen’ en daarmee voor huisvesting van Oekraïense ontheemden, statushouders, starters en andere aandachtsgroepen op de woningmarkt. Het kabinet heeft er alle vertrouwen in dat we hier samen succesvol in zullen zijn en uw Kamer zal periodiek worden geïnformeerd over de voortgang.

Spoedwet tijdelijke onderwijsvoorzieningen Afgelopen maandag is het wetsvoorstel Wet tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom van ontheemden voor behandeling naar de Tweede Kamer gezonden. Met dit wetsvoorstel wordt beoogd ruimte en richting te geven aan het opzetten en beheren van tijdelijke onderwijsvoorzieningen waarin, in afwijking van de reguliere onderwijsvoorschriften in het primair en voortgezet onderwijs, onderwijs aan Oekraïense ontheemden wordt gegeven. Budgettaire tabel In onderstaande budgettaire tabel zijn enkel maatregelen opgenomen waar reeds door het kabinet toe besloten is, inclusief een raming van het budgettaire beslag. Dit betekent dat ook maatregelen die reeds in eerdere brieven aan uw Kamer zijn gecommuniceerd in deze tabel zijn opgenomen. Er zijn andere maatregelen in voorbereiding dan wel besluitvorming. Maatregel

Budgettair beslag (mln. euro’s)

Departement

Gemeentelijke en particuliere opvang (GOO en POO) Gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie

1195

JenV

64 1,2

JenV BZK

2

BZK

P agina 5 van 10

Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden

23

VWS

Tolken Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS)

1,6 1,8

JenV VWS

Zorgkosten medische evacuees Transportkosten medische evacuees

24 8

VWS VWS

Extra ondersteuning LOWAN en uitvoering Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten Nieuwkomersonderwijs Ambulante begeleiding Leerlingenvervoer Gelijkstelling voorzieningenniveau ontheemden aan asielzoekers Tijdelijke onderwijshuisvesting

0,6 2,5

OCW OCW

79,3 3 9,2 3,2

OCW OCW OCW JenV

136,3

OCW

Veiligheidsregio’s en GGD´en

119

JenV

Oprichting DG OEK en NOO

6,9

JenV

Subsidies NGO's tbv inzet Oekraïne Convertibiliteit Oekraïense hryvnia

8,1

JenV

0,45

Fin

0,54

BZK

20,5

VWS

Rijkdienst voor Identiteitsgegevens t.b.v. BRP Meerkostenregeling gemeentelijke zorg

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

Toelichting Gemeentelijke en particuliere opvang Deze maatregel betreft de compensatie voor gemeenten voor de realisatie van noodopvangplekken en verstrekkingen aan ontheemden. Dit bedrag is geraamd voor zes maanden, gezien de regeling voorzien wordt voor drie maanden met eventueel verlenging met drie maanden en uitgaande van 75.000 ontheemden. Met deze middelen betalen gemeenten ook de huur voor het Rijksvastgoed (zie post hieronder). Gemeenten mogen opvanglocaties tot 12 maanden vastleggen, de kostenraming hiervoor wordt meegenomen bij de uitwerking van bovenstaande regeling. De raming van andere kosten in deze tabel is nog gebaseerd op 50.000 ontheemden. U wordt in een komende kamerbrief geïnformeerd over de budgettaire effecten van een instroom van meer dan 50.000 ontheemden op deze andere kosten. Toelichting gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang Het Rijksvastgoedbedrijf (RvB) zal in overleg met gemeenten bestaand Rijksvastgoed beschikbaar stellen voor de tijdelijke noodopvang van ontheemden uit Oekraïne. Om hen een waardig onderkomen en noodzakelijke voorzieningen te bieden, moeten aanpassingen worden gedaan aan de gebouwen. Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang Om de extra werkzaamheden van het RVB mogelijk te maken zijn middelen nodig t.b.v. projectleiding en juridische/contractuele werkzaamheden.

Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie Dit betreft een verkenning naar een tijdelijke uitvoeringsorganisatie die kan ondersteunen in het realiseren van tijdige en goede huisvesting voor ontheemden. De bijbehorende kosten worden gedekt binnen de begroting van P agina 6 van 10

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De uitkomsten van deze verkenning worden politiek gewogen alvorens verdergaande stappen richting vormgeving van de tijdelijke organisatie worden ondernomen. Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden (SOV) Ontheemden uit Oekraïne die naar Nederland komen zijn momenteel onverzekerd voor medisch noodzakelijke zorg. Voor onverzekerden bestaat de SOV-regeling, op basis waarvan aanbieders gecompenseerd worden voor medisch noodzakelijke zorg die zij aan hen verlenen. Het kabinet heeft besloten de uitgaven in de SOV voor ontheemden uit Oekraïne generaal te compenseren t/m het tweede kwartaal van 2022 en raamt het budgettaire beslag hiervan op 23 miljoen euro.

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

Tolken De wet verplicht zorgverleners om begrijpelijk te communiceren met patiënten. Dat betekent dat bij een taalbarrière een professionele talentolk moet worden ingezet. Omdat de ontheemden uit Oekraïne niet onder het COA vallen, waar talentolken voor asielzoekers beschikbaar worden gesteld, wordt gebruikt gemaakt van het inkoopcontract van JenV om 1,6 miljoen euro hiervoor beschikbaar te stellen. Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) De Europese Commissie heeft haar lidstaten gevraagd te inventariseren hoeveel capaciteit er in de lidstaat beschikbaar is om medische evacuaties van Oekraïense patiënten uit EU-buurlanden uit te voeren en de betreffende patiënten op te vangen en zorg en ondersteuning te bieden. De coördinatie en organisatie hiervan wordt aan Nederlandse zijde uitgevoerd door het LCPS, onderdeel van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ). Het gaat om een bedrag van 1,8 miljoen euro voor 6 maanden. Zorgkosten medisch evacuees Nederland kan in het tweede kwartaal 2022 maximaal 30 patiënten per dag opvangen en raamt het budgettaire beslag van de zorgkosten voor medische evacuees op 24 miljoen euro. De zorgkosten voor de medische evacuees worden vergoed via de SOV-regeling. Transport medische evacuees Voor de evacuatie van Oekraïense patiënten uit EU-buurlanden wordt gebruik gemaakt van een Europees matchingsysteem.

Na acceptatie door het ontvangende land, wordt het transport vervolgens geregeld door het land waar de patiënt zich bevindt voor overplaatsing. Binnen de EU is afgesproken dat de kosten van transport voor het ontvangende land zijn. Hiervoor is een bedrag van 8 miljoen euro geraamd. Extra ondersteuning LOWAN en uitvoering Via LOWAN (de door OCW gesubsidieerde ondersteuningsorganisatie voor het nieuwkomersonderwijs) worden scholen ondersteund om kinderen uit Oekraïne zo snel mogelijk les te kunnen geven. Het ministerie verhoogt de subsidie aan LOWAN-po (via de PO-Raad) en LOWAN-vo voor extra fte ondersteuning. Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten Dit betreft een compensatie voor zittende Oekraïense studenten in het studiejaar 2021 – 2022 in het ho en mbo. Deze compensatie loopt via instellingen en bedraagt maximaal 1000 euro (betreft de kosten voor leefgeld en studie, bedrag P agina 7 van 10

conform Nibudnorm) per student per maand voor in beginsel drie maanden (maart – mei). Dit wordt via een subsidieregeling aan instellingen uitgekeerd. Toelichting Nieuwkomersonderwijs Nieuwkomers uit Oekraïne in zowel het primair als het voortgezet onderwijs komen in aanmerking voor de nieuwkomersbekostiging (po circa 11.000 euro per jaar, vo circa 12.300 euro per jaar). Op basis van beschikbare cijfers dient naar verwachting voor 18.000 nieuwkomers met leerplichtige leeftijd nieuwkomersonderwijs georganiseerd te worden. Dit budgettaire beslag geldt voor de periode van 1 maart 2022 tot 16 juli 2022 (einde schooljaar).

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

Toelichting Ambulante begeleiding Een aantal van de Oekraïense leerlingen komen nog op reguliere scholen terecht. Deze scholen hebben vaak niet de expertise om een nieuwkomersleerling les te geven zoals een nieuwkomersschool dat wel heeft. Ambulante begeleiding vanuit de nieuwkomersscholen voor deze reguliere scholen zorgt ervoor dat ook reguliere scholen expertise tot hun beschikking hebben. Het gaat hierbij om 2 fte voor 15 van de 25 veiligheidsregio’s. De middelen worden in overleg met de PO en VO raad ingezet en zijn beschikbaar voor een jaar. Toelichting Leerlingenvervoer Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inrichten van leerlingenvervoer. Nieuwkomersonderwijs wordt zo veel als mogelijk centraal georganiseerd, waardoor de afstand tussen opvanglocaties en de onderwijsinstellingen kan toenemen. Daarom worden gemeenten gesteund in het organiseren van leerlingenvervoer voor nieuwkomersonderwijs. Dit betreft een eenmalige decentrale uitkering voor de periode 1 maart 2022 – 16 juli 2022 (exclusief schoolvakanties). Gelijkstelling voorzieningenniveau ontheemden aan asielzoekers Ontheemden hebben recht op hetzelfde voorzieningenniveau als asielzoekers. De Regeling Medische zorg Asielzoekers (RMA) bevat op bepaalde onderdelen een bredere dekking dan het basispakket. Het voorzieningenniveau gelijkstellen leidt naar verwachting tot extra zorgkosten.

Tot en met het tweede kwartaal van 2022 worden deze geraamd op 3,2 miljoen euro. Dit kan budgettair verwerkt worden zodra het uitvoeringscontract gereed is. Toelichting Tijdelijke onderwijshuisvesting Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het regelen van voldoende onderwijshuisvesting. Het plan is om de middelen via een SPUK aan gemeenten te verstrekken. Uitgangspunt is dat gemeenten zelf de kosten voorschieten en achteraf vergoed krijgen op basis van gerealiseerde kosten, hierbij geldt een maximumbedrag per leerling. De maatregel is bedoeld voor het huren van bestaande, soms in de vorm van noodlocaties die op een schoolplein kunnen worden bijgeplaatst, soms in de vorm van een externe locatie zoals tijden s corona ook wel is gedaan. Dit budgettaire beslag geldt voor de periode van 1 maart 2022 tot 16 juli 2022 (einde schooljaar). Onderuitputting op budget vloeit terug naar de schatkist. Toelichting Veiligheidsregio’ s en GGD’ en Voor de bedrijfsvoering en kosten voor GGD en veiligheidsregio’s en gemeenten met een coördinerende taak moet een systeem voor vergoeding worden opgericht. Het gaat om kosten die bij reguliere asielzoekers via COA worden

P agina 8 van 10

gefinancierd. Hieronder vallen in principe de extra kosten vo or regie en coördinatie (een deel van de coördinatie zit in de reguliere bekostiging) en eerste medische zorg en tolken (die niet al via een andere route gefinancierd worden). Om de 25 veiligheidsregio’s in de periode van 9,5 maanden (half maart t/m december) te kunnen ondersteunen is een bedrag van ca. € 500.000 per maand per regio geschat, wat de 119 mln. maakt. Onderuitputting op budget vloeit terug naar de schatkist.

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

Oprichting DG OEK en NOO Het kabinet heeft besloten tot oprichting van DGOek en NOO. DGOek wordt belast met beleidscoördinatie, ondersteuning en planvorming ten behoeve van de opvang van Oekraïense ontheemden. De NOO heeft als taak om bij te dragen aan het realiseren van voldoende opvanglocaties en het beschikbaar stellen van de benodigde basisvoorzieningen. Voor de eerste zes maanden heeft dit een budgettair beslag van 6,9 miljoen euro. Subsidies NGO’s t.b.v. inzet Oekraïne Voor de ondersteuning van de opvang van Oekraïense ontheemden is de hulp ingeroepen van verschillende NGO’s. Vluchtelingenwerk Nederland is door JenV gevraagd om ondersteuning te bieden bij de voorbereiding en bij de opvang van ontheemden. Deze hulpverlening loopt uiteen van het faciliteren en coördineren van het particuliere hulpaanbod, juridische ondersteuning, inzet vrijwilligers en activiteiten op de Gemeentelijke Opvanglocaties voor Oekraïners. De kosten hiervoor worden geraamd op 7,2 miljoen euro. Om particuliere opvang zo veilig mogelijk te laten verlopen heeft JenV met het Rode Kruis, Vluchtelingenwerk, TakeCareBNB en het Leger des Heils afgesproken dat deze organisaties de particuliere opvang coördineren en faciliteren. Voor de opstart en eerste fase van het project is een opdracht verleend met een budgettair beslag van 822.660 euro.

Convertibiliteit Oekraïense hryvnia Conform de raadsaanbeveling van de Europese Commissie wordt er een regeling opgezet voor Oekraïense ontheemden om Oekraïens contant geld (hryvnia's) om te kunnen wisselen voor euro's. Om de regeling in Nederland in werking te kunnen laten treden is naar verwachting een bedrag oplopend tot maximaal € 23,3 mln. nodig om de valuta te kunnen opkopen. Hier staat tegenover dat deze valuta verkocht zullen worden. Hierdoor komt de gesaldeerde reeks voor deze uitgaven op 0. Volgens de raadsaanbeveling dienen geen transactiekosten in rekening te worden gebracht. De uitvoeringskosten, onder andere transactiekosten en verwerkingskosten, worden geschat op € 0,45 mln. Rijksdienst voor Identiteitsgegevens BRP De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens ontvangt een bijdrage voor haar werkzaamheden in verband met het registreren van ontheemden uit Oekraïne in de Basisregistratie Personen (BRP). Meerkostenregeling gemeentelijke zorg Als gevolg van de toestroom van Oekraïense ontheemden naar Nederland make n gemeenten extra kosten ten aanzien van de Wmo, Jeugdwet, het basistakenpakket van de Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en het prenataal huisbezoek. Het kabinet heeft besloten om gemeenten te compenseren voor extra kosten in het jaar 2022 die zij t.a.v. bovengenoemde taken maken.

De compensatie wordt vastgesteld op basis van (een raming van) daadwerkelijke aantallen opgevangen Oekraïense ontheemden. De komende periode wordt de compensatie en verdeling, in overleg tussen het Rijk en VNG, nader uitgewerkt.

P agina 9 van 10

Budgettaire verwerking Uw Kamer ontvangt hiertoe een (Incidentele) Suppletoire Begroting van de betreffende departementen. Internationaal Over de ontwikkelingen op het internationale vlak, informeren we uw Kamer nader in het kader van de Geannoteerde Agenda voor de JBZ-Raad van 9 en 10 juni aanstaande.

Directoraat -Generaal Migratie

Datum 2 5 mei 2022 Ons kenmerk 4 0 28617

Conclusie Tot slot wil ik blijven benoemen dat de ontwikkelingen op het gebied van migratie en aangrenzende werkvelden zich ten gevolge van de oorlog in Oekraïne razendsnel opvolgen, zowel op nationaal, Europees als internationaal niveau. Dat heeft tot gevolg dat het beeld zeer snel verandert en het kabinet zich daar continu op dient aan te passen. Ik blijf mij, samen met mijn collega’s, inspannen om uw Kamer tijdig en adequaat te informeren.

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,

E. van der Burg

P agina 10 van 10

TROUW, 7 mei 2022