Raadsmededeling 43-2023 Verkiezingen 15 maart 2023.pdf

Raadsmededeling openbaar Nummer Datum B&W datum Beh. Ambtenaar Portefeuillehouder Onderwerp

: : : : : :

43-2023 22 maart 2023 J. Walvoort mr. A.B. Stapelkamp verkiezingen 15 maart 2023

Aanleiding: Op 15 maart waren er de verkiezingen voor de leden van de Provinciale Staten en het waterschap Rijn en IJssel. Verkiezingen die we als gemeente zorgvuldig hebben voorbereid maar waarbij toch niet alles naar wens verliep. Graag blikken we terug en leggen we verantwoording af over de gemaakte keuzes en de gevolgen daarvan. De verkiezingen van 15 maart waren de eerste verkiezingen na de coronacrisis. De vorige twee verkiezingen waren met tal van beperkingen en de ervaringen van die keren waren dus niet relevant voor de huidige. Het organiseren van verkiezingen is een strak gereguleerd proces waarin zeer veel wettelijk vastligt waarbij de gemeente maar weinig beleidsvrijheid heeft. Een aantal zaken mogen we echter wel zelf bepalen, zoals het aantal stembureaus, de locatie daarvan, de inzet van mobiele stembureaus en stembureaus met beperkte openstelling. De voorbereidingen van de verkiezingen beginnen al meer dan een half jaar van te voren. Bij deze verkiezingen speelde in de voorbereiding dus nog mee dat we met coronabeperkingen rekening moesten houden. Vanuit onderwijs- en zorginstellingen kwam het duidelijke signaal dat zij geen stembureau wilden in hun gebouwen om besmettingsrisico’s te beperken. Ook bibliotheken vielen daardoor af. Ook worden de eisen rond toegankelijkheid van de stembureaus steeds strenger.

Gezien de toen verwachte opkomst, eerder lager dan hoger dan de vorige keer, is het aantal benodigde stembureaus ingeschat. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen liep de opkomst landelijk flink terug, Aalten was met een toename van 0,3% een uitzondering. De hoge opkomst nu heeft ons dus verrast. De landelijke regels die de eerlijkheid en transparantie van het verkiezingsproces moeten garanderen worden de laatste jaren steeds uitgebreider en strenger. Dit is een direct gevolg van een afnemend vertrouwen in de samenleving en in de overheid en het steeds vaker in verzet komen van kiezers(groepen) tegen de uitslagen. Er wordt ook steeds vaker om hertelling gevraagd. De wetgeving is hierop aangepast maar dat maakt het wel steeds ingewikkelder voor ons als gemeente. Mede hierdoor kiezen we er de laatste tijd voor om de stembureaus te bemensen met eigen medewerkers. Per stembureau zijn niet drie, het wettelijke minimumaantal, maar vier personen ingezet als stembureaulid. Op de meeste bureaus was er een ochtendploeg en een avondploeg waarbij rond 14.00 uur de wisseling van de wacht plaatsvond. Alle ochtendploegmedewerkers zijn in de avond ook ingezet als tellers en er zijn nog een aantal extra tellers ingezet. Alles bij elkaar hebben we 175 mensen ingezet op de stembureaus waarvan 74 vrijwilliger waren.

Alle stembureauleden zijn door ons ook verplicht een e-learning te volgen en daarna een test af te leggen. De inzet van zo veel medewerkers vraagt wel om een zekere terughoudendheid bij het bepalen van het aantal stembureaus. Bovendien kregen we de laatste jaren van nogal wat stembureauleden, zowel medewerkers van de gemeente als vrijwilligers, de klacht dat het op sommige stembureaus wel heel erg stil was en dat men soms nauwelijks een paar stemmers per uur Pagina 1 van 3

op bezoek kreeg. Verder bestaat de mogelijkheid om een stembureau slechts gedurende een deel van de dag open te houden. Met een minimum van 8 uur. De stembureaus in Lintelo en De Heurne waren vanaf 13.00 tot 21.00 uur geopend. In de noordwestelijke hoek van de gemeente hebben we dit keer gekozen om niet in Barlo maar in Dale een stembureau te openen. Het Romienendal ligt centraler dan de Markerink. Tenslotte hebben we net als eerdere keren een mobiel stembureau ingezet, nu niet in een StemBus maar in een goedkopere StemTruck van een lokaal transportbedrijf. Dat bureau deed tussen 06.00 uur en 10.00 uur het station aan, tussen 12.00 en 14.00 uur Groot Deunk in Barlo en tussen 16.00 en 21.00 uur Atlantic op de Haart. Helaas hadden we de pech dat door de treinstaking er geen reizigers op het station langskwamen maar desondanks waren er nog een heel aantal mensen die de extra vroege openstelling zeer op prijs stelden en dus in de StemTruck bij het station hun stem uitbrachten. De eersten stonden om 05.55 uur al te wachten om hun stem te kunnen uitbrengen. Voor mensen met verminderde mobiliteit hebben we nog taxivervoer aangeboden. Hiervan is door twee personen gebruik gemaakt. Daarnaast was er in de Hofstraat een stembureau ingericht met voorzieningen voor slechtzienden.

Ook dit jaar zijn er Prokkelduo’s ( twee cliënten van Estinea) geweest op het stembureau aan de Hofstraat en beide hebben ze naast een stembureaulid gezeten en geholpen bij het uitgeven van de stembiljetten. Er werd ook aan de Hofstraat koffie en thee geschonken door de cliënten van Estinea. Dit deden ze voor de inwoners die hier een stem kwamen uitbrengen. Voor de bewoners van Beth San, Stegemanshof, Ambtshuis en Dr. Jenny is er daarnaast gedurende enkele uren een mobiel stembureau geopend geweest. Dit is slechts intern bekend gemaakt. Begin december hebben we contact gehad met de verzorgingstehuizen en zij hebben toen aangegeven geen grote toeloop te willen hebben van inwoners van de gemeente Aalten. Dit in verband met corona. Doordat alles is veranderd qua corona is het wel weer de bedoeling de verzorgingshuizen te benaderen en te vragen of we daar weer een volwaardig stembureau mogen inzetten. We wilden deze keer toch de bewoners en personeel de gelegenheid geven een stem uit te brengen. Vandaar een mobiel stembureau met beperkte openingstijden. Als we terugkijken op de dag dan kunnen we niet anders dan constateren dat het op eigenlijk alle stembureaus druk was en op meerdere ronduit te druk. In de eerste plaats natuurlijk veroorzaakt door de totaal onverwacht hoge opkomst. In het hele land heeft dat tot problemen geleid.

Door de grote drukte hadden stembureauleden nauwelijks tijd voor een maaltijd, een sanitaire stop of een rustmoment en dat zorgde ervoor dat zij meer dan anders al vermoeid begonnen aan het tellen van de stemmen. Dat tellen duurde natuurlijk ook nog eens veel langer door de opkomst en ook nam de accuratesse af met het vorderen van de nacht. Niettemin is het gelukt om rond 03.00 uur alle voorlopige uitslagen op partijniveau te kunnen delen met de buitenwereld. De volgende dag is alles verder verwerkt en bleken meerdere processen-verbaal fouten te bevatten waardoor stembureaus opnieuw geteld moesten worden. Uiteindelijk tegen 22.00 uur waren alle processen-verbaal volledig gecheckt en in orde bevonden. De volgende dag zijn die in Arnhem afgeleverd en via onze website gepubliceerd. Alles bij elkaar een immense operatie waar veel medewerkers maar ook vrijwilligers een enorme inspanning hebben verricht. Het is niet perfect gegaan maar in vergelijking met veel andere gemeenten deden we het niet slecht. Over de gemaakte keuzes rond de locaties en de inzet van het mobiele stembureau zijn we van mening dat we achteraf meer bureaus hadden moeten openen in Aalten en Dinxperlo. Het was veel te druk bij Beele, de Zuiderkerk en het Kulturhus. De keuze voor Dale in plaats van Barlo heeft goed uitgepakt.

Er zijn in Dale duidelijk meer stemmen uitgebracht, namelijk 994 stemmen tegenover 533 stemmen in Barlo in 2019. En daar komen de stemmers in de StemTruck bij Groot Deunk nog bij. De keuze om De Haart te bedienen met de StemTruck heeft eveneens niet slecht uitgepakt. In de StemTruck hebben in vijf uur bijna net zoveel mensen hun stem uitgebracht als vier jaar geleden op een normale stemdag van 7.30-21.00 uur. De StemTruck bleek publicitair erg aantrekkelijk te zijn. De Gelderlander berichtte er twee keer over en verder kwamen WNL/Goedemorgen Nederland, De Telegraaf er voor naar Aalten. De berichtgeving was over het algemeen positief en droeg zo bij aan de door de raad gewenste profilering van de gemeente.

Pagina 2 van 3

De stembureaus van Lintelo en De Heurne waren slechts vanaf 13.00 uur open. Op zich heeft dat redelijk goed gefunctioneerd al was het ook hier soms erg druk. Ontevreden zijn we zelf wel over het feit dat er kiezers al in de ochtend langs kwamen uit macht der gewoonte. Onze communicatie had hen blijkbaar niet bereikt en dat trekken we ons aan. Dat hadden we beter moeten doen. Conclusies: Veel ging goed; Het was te druk; De vroege openstelling bij het station voorziet in een behoefte; De scholen en verzorgingstehuizen benaderen of we weer een volwaardig stembureau op deze locaties kunnen in zetten. We gaan kijken of de openstelling gedurende slechts een halve dag een optie is om zo in meer of zelfs alle kernen toch een stembureau te hebben waar dan wel voldoende kiezers naar toe gaan. Communicatie rond aanpassingen moet volgende keer beter;

Pagina 3 van 3