Raadsmededeling 185-2021 beantwoording vragen CU - Kinderopvang toeslagen affaire.pdf

Raadsmededeling openbaar Nummer Datum B&W datum Beh. Ambtenaar Portefeuillehouder Onderwerp

: : : : : :

185-2021 25 oktober 2021 Felix Siemes J.C. Wikkerink Beantwoording vragen CU - Kinderopvangtoeslagaffaire

Aanleiding: Naar aanleiding van schriftelijke vragen van de ChristenUniefractie en de recente ontwikkelingen rondom de kinderopvangtoeslagaffaire wordt u via deze raadsmededeling geïnformeerd. Inhoud mededeling: Tienduizenden ouders zijn getroffen door de problemen met de kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst (via de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen) compenseert hen daar financieel voor. Maar voor wie in de problemen is geraakt, is dat niet altijd voldoende. Er kunnen bijvoorbeeld problemen zijn ontstaan rondom huisvesting, schulden, inkomen, gezondheid, zorg en de opvoeding van kinderen. Gemeenten zijn door hun specialistische kennis en ervaringen bij uitstek in staat om contact te zoeken met de gedupeerde ouders, een goed gesprek te voeren, vertrouwen te winnen en op gemeentelijke hulp te wijzen wanneer de inwoner in de problemen is gekomen door het handelen van de Belastingdienst. Eind 2020 is er, in samenwerking met de VNG, gewerkt aan een zorgvuldige gegevensuitwisseling tussen de Belastingdienst en gemeenten. Dit heeft geresulteerd in een machtiging aan gemeenten om namens de Belastingdienst contact op te nemen met de gedupeerden woonachtig in de gemeente Aalten. Dit om hen (op vrijwillige basis) hulp aan te bieden op het gebied van voornoemde (leef)domeinen.

Om gedupeerde ouders een financieel schone lei te bieden, is voor hen op 25 mei 2021 het Besluit compensatie schuldentrajecten genomen. De staatssecretaris van Financiën stelt zich garant voor de betaling van de openstaande vorderingen voor gedupeerde ouders in een lopende wettelijk (Wet schuldsanering natuurlijke personen) of buitengerechtelijk schuldentraject (Minnelijke schuldsanering natuurlijke personen). Voor gedupeerden met schulden zonder een lopend schuldentraject is een afzonderlijke regeling in de maak. Wsnp Het genoemde besluit regelt dat de Wsnp bewindvoerder voor gedupeerde ouders in de Wsnp op aanvraag een bedrag gelijk aan de vorderingen van schuldeisers van de gedupeerde ouder krijgt uitbetaald. Daarmee kunnen de schuldeisers worden afbetaald. Aangezien de afhandeling via de rechtbank en de Wsnp bewindvoerder gaat, heeft de gemeente geen actieve rol in de afhandeling van deze schuldendossiers.

Msnp Voor gedupeerde ouders en hun partners in een buitengerechtelijke schuldregeling regelt dit besluit, dat op aanvraag van de schulphulpverlener, een bedrag wordt betaald gelijk aan de openstaande vorderingen waarop de schuldregeling ziet. Met dit bedrag kan de Stadsbank Oost Nederland de schuldeisers afbetalen. Voor bijvoorbeeld fraudevorderingen, een andere strafrechtelijke veroordeling of schulden die zijn ontstaan door ernstig misbruik of nalatigheid wordt geen kwijtschelding verleend.

Pagina 1 van 5

Voordat we ingaan op de huidige stand van zaken binnen de gemeente Aalten en beantwoording van de gestelde vragen, delen we onderstaand de volgende informatie uit de 8e voortgangsrapportage (VGR) Kinderopvangtoeslagaffaire van 30 september 2021 van de staatssecretaris van Financiën: Bereikte resultaten voor gedupeerden (uit de 8e VGR) Het onrecht dat ouders en kinderen is aangedaan door de problemen met toeslagen is voor velen onbeschrijfelijk. Het niet vertrouwd worden door de overheid, het gebrek aan mogelijkheden om recht te krijgen en de onoverzienbare terugvorderingen hebben voor veel ouders en hun kinderen geleid tot verschrikkelijk leed. Wat hen is aangedaan, had nooit mogen gebeuren. Het demissionair kabinet zet alles op alles om de gedupeerden recht te doen en te ondersteunen bij een nieuwe start, conform de motie Van Raan c.s. 1 Actuele berichtgeving, waaronder de zeer indringende documentaire Alleen tegen de staat maar ook mijn wekelijkse gesprekken met gedupeerde ouders, onderstrepen het enorme belang hiervan. Het afgelopen jaar is het gelukt om een grote groep ouders een eerste stap in hun herstel te bieden: •

•

•

•

•

Ruim 47.000 ouders hebben zich bij UHT gemeld. Ca. 75% van hen heeft inmiddels een eerste zorgvuldige toets gehad. Daaruit blijkt dat tot nu toe ca. 60% van hen tot de doelgroep van de hersteloperatie behoort. 90% van hen, ca. 20.000 ouders, heeft inmiddels minimaal € 30.000 overgemaakt gekregen. Tezamen met de pauzering van hun schulden en ondersteuning vanuit hun gemeente is de ergste materiële nood voor deze groep daarmee verlicht. UHT is bij bijna 4.200 ouders tot afronding van de beoordeling gekomen. Hiervan hebben ca. 3.650 ouders een volledige integrale beoordeling gehad. In dit intensieve proces hebben ouders samen met een persoonlijk zaakbehandelaar, en afhankelijk van de behoefte van de ouder, in kaart gebracht wat in het verleden gebeurd is. Meer dan 1.700 ouders hebben naar aanleiding hiervan een aanvullende uitbetaling gekregen volgens de geldende compensatieregeling. De resterende ca. 550 ouders hebben na toekenning van € 30.000 aangegeven af te zien van verdere beoordeling. Alle schulden van gedupeerden – bij de overheid en private partijen – zijn gepauzeerd en worden opgelost. Alle rijksorganisaties en veel gemeenten zijn gestart met de kwijtschelding van publieke schulden.2 Voor de afhandeling van private schulden is in korte tijd een nieuwe uitvoeringsorganisatie ingericht die in de startblokken staat voor dit najaar.

Met deze stappen geven we prioriteit aan de oplossing voor schulden, conform de motie Inge van Dijk. 3 Ouders en hun gezin kunnen gebruikmaken van brede ondersteuning vanuit hun gemeente. Gemeenten nemen actief contact op met gedupeerden. Gemeenten krijgen vanuit het rijk alle financiële middelen die nodig zijn voor deze brede ondersteuning. Gemeenten hebben inmiddels met 73% van de (mogelijk) gedupeerde ouders contact gezocht, en in 75% van deze situaties ook succesvol contact gelegd. 33% van deze ouders met wie succesvol contact is gelegd geeft aan een ondersteuningsvraag te hebben. Ouders krijgen erkenning van de door ons gemaakte fouten en een persoonlijk excuus. Een excuusbrief is opgesteld in samenwerking met het ouderpanel. Een eerste groep ouders ontvangt begin oktober deze excuusbrief namens het demissionair kabinet, ondertekend door de ministerpresident en mijzelf, en een verklaring dat zij geen fraudeur zijn in het kader van de kinderopvangtoeslag. De komende maanden ontvangen alle ouders waarvoor is vast komen te staan dat zij gedupeerd zijn deze brief. Er is meer ondernomen. De bijgevoegde 8e VGR beschrijft bijvoorbeeld het werk dat gedaan is om ouders toegang te geven tot slachtofferhulp en tot gratis juridische bijstand; het werk om de

Kamerstukken II, 2020/21, 35510, nr. 71. Alleen publieke schulden die zijn ontstaan vóór 1 januari 2021 worden kwijtgescholden. Schulden die zijn ontstaan door ernstig misbruik of nalatigheid schelden we niet kwijt. 3 Kamerstukken II, 2020/21, 31066, nr. 829. 1 2

Pagina 2 van 5

onafhankelijke commissies in het hersteltraject te versterken; en alle contacten met ouders om hun vragen te beantwoorden en hulpbehoeften in kaart te brengen. Dit alles wordt mogelijk gemaakt door een samenwerking van uitvoeringspartijen, UHT en de gemeenten voorop, die onder hoge druk het uiterste doen voor gedupeerde ouders. Er moet evenwel nog veel gebeuren. Ouders die nog geen eerste toets hebben gehad, krijgen binnen 6 maanden na aanmelding duidelijkheid over de uitkomst hiervan. UHT werkt door aan het verder versterken van haar organisatie. In de herijking onderzoek ik samen met alle betrokken partijen welke mogelijkheden er zijn om het herstelproces te versnellen en te verbeteren voor ouders. Daarnaast moeten de oplossingen voor aanvullende groepen gedupeerden uitgewerkt en daarna uitgevoerd worden; niet alleen voor kinderen, ex-partners en gedupeerden bij andere toeslagen, maar ook voor ouders in het buitenland zoals verzocht via de moties Kat en Azarkan. 4 Bij deze vervolgacties, en alle andere acties beschreven in de 8e VGR, wil ik waken voor onrealistische verwachtingen. Dagelijkse contacten met ouders leren ons veel over wat nodig is, maar ook over wat wel en niet mogelijk is. Leed dat in meer dan tien jaar is veroorzaakt kan niet in korte tijd worden weggenomen. Echte hulp aan ouders vraagt om een intensief proces, met veel persoonlijke aandacht.

Voor wie zwaar gedupeerd is, zal het leed nooit volledig goed te maken zijn. Ook legt de hersteloperatie bredere sociale problematiek bloot, waarvoor niet altijd op korte termijn een oplossing is. Situatie in de gemeente Aalten: Half december 2020 hebben wij een advertentie geplaatst in de lokale huis-aan-huisbladen met de oproep aan (mogelijke) gedupeerden om zich bij de gemeente te melden. Wij hebben geen specifiek meldpunt ingericht, maar de regie belegd bij het team Zorg. Deze eerste oproep heeft geresulteerd in 4 meldingen. Met deze gedupeerden hebben één of meerdere gesprekken plaatsgevonden en is in een aantal situaties (eenmalig of tijdelijk) ondersteuning geboden (zie verderop bij beantwoording van de vragen). Het vorenstaande hebben we op eigen initiatief gedaan en op dat moment was er ook nog geen sprake van een landelijke regeling. Eind maart 2021 hebben we van UHT een eerste lijst met contactgegevens ontvangen van (mogelijk erkende) gedupeerde ouders. Gedurende de periode april tot en met september 2021 is deze lijst geactualiseerd. Per 1 oktober 2021 gaat het voor onze gemeente om 32 huishoudens die we allemaal persoonlijk via een brief hebben benaderd. Naast bovengenoemde 4 huishoudens hebben nog eens 2 andere gezinnen aangegeven ondersteuning van de gemeente te willen ontvangen.

Het grootste gedeelte van de bij ons bekende gezinnen heeft niet gereageerd en lijkt zich te redden of te hebben gered? Een aantal heeft gebeld en aangegeven geen behoefte aan ondersteuning te hebben. Wel werd de persoonlijke brief gewaardeerd. Bij ons is bekend dat, van voornoemd aantal van 32, er 12 gezinnen zijn die een compensatie van € 30.000 (zogenaamde Catshuisregeling) hebben ontvangen. Als zij van mening zijn dat hun werkelijke (materiële en immateriële) schade groter is dan voornoemd bedrag, dan kunnen zij een claim indienen bij de Commissie werkelijke schade (een volledige integrale beoordeling). Uit de informatie van UHT is (nog) niet duidelijk, of alle genoemde 32 gezinnen ook daadwerkelijk erkend zijn als gedupeerde en compensatie hebben ontvangen. Het aantal van 12, dat compensatie heeft ontvangen, kan dus groter zijn. Wij (en landelijk) ervaren hierbij de informatievoorziening vanuit UHT als niet actueel, soms onvolledig en gefragmenteerd. Andere (potentiële) gedupeerden die zich nog niet hebben gemeld, kunnen zich overigens alsnog (blijven) aanmelden. Gemeenten ontvangen voor de te bieden ondersteuning een specifieke uitkering. Voor onze gemeente gaat het vooralsnog om een bedrag van € 12.873.

Gemeenten zijn van mening dat de financiële verantwoording van deze regeling complex en arbeidsintensief is en de hoogte van de (huidige) bijdrage niet in verhouding staat tot de daadwerkelijke uitvoeringskosten en de inhoudelijke uitgaven. 4

Kamerstukken II, 2020/21, 31066, nrs. 830 en 842.

Pagina 3 van 5

Op dit moment vindt, op aandringen van de VNG, een onafhankelijk onderzoek plaats naar het bedrag dat nodig is om alle gedupeerden die hulp vragen te ondersteunen. De uitkomsten van dit onderzoek worden binnenkort verwacht en een tweede specifieke uitkering is in de maak. Hieronder treft u de beantwoording aan van de door de fractie van de ChristenUnie gestelde vragen.

Vraag ChristenUniefractie De afhandeling van de toeslagenaffaire is in de afgelopen periode weer erg actueel. Zo heeft de Nationale Ombudsman onlangs een rapport gepubliceerd waarin hij onder meer ingaat op de wijze waarop de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen aan het werk is. De Ombudsman concludeert dat de operatie om ouders te compenseren die zijn gedupeerd door de toeslagenaffaire "in zwaar weer" zit en dat ouders nog steeds vastlopen, het herstel traag verloopt en het systeem te ingewikkeld is. Daarnaast bleek afgelopen week dat zeker 1.115 kinderen van ouders die gedupeerd raakten in de toeslagenaffaire, tussen 2015 en 2020 uit huis zijn geplaatst. Naar aanleiding van deze berichtgeving heeft de ChristenUnie de volgende vragen aan het college: 1. Kan de portefeuillehouder een toelichting geven op hoe de afhandeling van de toeslagenaffaire (lees compensatie) voor inwoners uit de gemeente Aalten momenteel verloopt? Loopt dit in Aalten wel naar wens, of zijn er ook knelpunten? En zo ja, welke? Antwoord: zie ook boven onder ‘situatie in de gemeente Aalten’. We vragen ons nog wel af of de gezinnen, die (erkend) gedupeerd zijn maar zich niet hebben gemeld, ook daadwerkelijk ‘uit de problemen’ zijn. Onze consulenten sociaal domein blijven hier alert op (bijvoorbeeld bij nieuwe meldingen schuldhulpverlening, Wmo of Jeugdwet).

Een ander knelpunt heeft te maken met het beëindigen van een (verondersteld) lopend Msnp-traject. Een gedupeerde (via een rechtstreekse brief aan de Stadsbank) kreeg in mei 2021 een garantstellingsbrief van UHT waarin o.a. werd aangegeven: “Middels deze brief verzoek ik u de minnelijke regeling op te schorten. Ik geef u de garantie dat Toeslagen de openstaande schulden in de minnelijke schuldregeling van deze gedupeerde volledig zal compenseren.” Deze gedupeerde hebben wij in november 2020 bij de Stadsbank aangemeld voor een schuldregeling. Een dergelijke regeling is (om onduidelijke redenen) niet tot stand gekomen en de Stadsbank heeft in mei 2021 (na ontvangst van de garantstellingsbrief) ‘het dossier’ on hold gezet. Er was dus geen sprake van een lopend (dus actief) Msnp-traject en UHT had deze brief dus niet mogen versturen. De gedupeerde was vervolgens (terecht) in alle staten. Via onze bemiddeling en in samenspraak met de Stadsbank hebben wij bij UHT kunnen afdwingen dat deze gedupeerde alsnog onder deze Msnp-beëindigingsregeling is gebracht. Inmiddels ligt deze zaak bij UHT en hopelijk volgt er een goede afloop! Het vorenstaande schijnt landelijk vaker te zijn voorgekomen. De Stadsbank heeft aangegeven dat er geen (andere) gedupeerden uit onze gemeente zijn die in een lopend Msnp-traject zitten.

Met betrekking tot de Wsnp hebben we hier geen zicht op maar ook geen signalen van ontvangen. 2. Is bekend of ook kinderen van gedupeerde ouders uit de gemeente Aalten uit huis zijn geplaatst. Indien dat het geval is, kan dan aangegeven worden om hoeveel mensen dit gaat? Antwoord: daar hebben wij (nu nog) geen zicht op. De Tweede Kamer wil ook hier de onderste steen boven krijgen, dus we wachten nu eerst deze ontwikkelingen af. Mochten wij Pagina 4 van 5

als gemeente een rol krijgen (en hiervoor worden gefaciliteerd), dan nemen wij hierin onze verantwoordelijkheid. 3. Is vanuit de gemeente Aalten specifieke aandacht voor deze doelgroep (zowel ouders als kinderen), bijvoorbeeld door hen extra ondersteuning/hulp aan te bieden? Antwoord: zie beantwoording onder 2. 4. Ziet het college (andere/aanvullende) mogelijkheden om deze getroffen mensen te kunnen helpen/ondersteunen, bijvoorbeeld op financieel gebied of anderszins? Antwoord: zoals hierboven aangegeven hebben wij 6 gezinnen ondersteuning geboden. Het gaat om: bijzondere bijstand (verschillende kostensoorten) en om ondersteuning vanuit de Wmo (huishoudelijke en/of individuele ondersteuning). Ook bieden we ondersteuning bij het (verder) inventariseren van de schulden aan gedupeerden die niet in een schuldentraject zitten. Daarnaast hebben wij met 1 gedupeerde een mediationtraject doorlopen. Hierbij ging het om (complexe) bredere sociale- en gezondheidsproblematiek niet direct verband houdend met de gevolgen van de kinderopvangtoeslagaffaire. Daarnaast zijn wij verplicht om de gemeentelijke openstaande vorderingen kwijt te schelden (schulden ontstaan vóór 1 januari 2021). Hiervoor worden gemeenten gecompenseerd.

Dit heeft betrekking op vorderingen vanuit de Participatiewet (bijvoorbeeld een leenbijstand om een huisuitzetting of afsluiting van energie/water te voorkomen), een vordering bij Laborijn of gemeentelijke belastingen. Uit een inventarisatie is gebleken dat de bij ons bekend zijnde gezinnen geen vorderingen hebben openstaan op grond van de Participatiewet. Dit geldt wel bij de gemeentelijke belastingen (indicatief een bedrag van rond de € 4.000). De komende tijd gaan we aan de slag met het kwijtschelden van deze vorderingen.

De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: n.v.t.

Pagina 5 van 5

17-2021 Vragen vragenuurtje raadsvergadering 26 oktober 2021

Namens de fractie van de ChristenUnie wil ik a.s. dinsdag graag gebruik maken van het vragenuur. Concreet wil ik aan het college een vraag stellen over de afhandeling van de toeslagenaffaire in de gemeente Aalten. Vraag De afhandeling van de toeslagenaffaire is in de afgelopen periode weer erg actueel. Zo heeft de Nationale Ombudsman onlangs een rapport gepubliceerd waarin hij onder meer in gaat op de wijze waarop de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen aan het werk is. De Ombudsman concludeert dat de operatie om ouders te compenseren die zijn gedupeerd door de toeslagenaffaire "in zwaar weer" zit” en dat ouders nog steeds vastlopen, het herstel traag verloopt en het systeem te ingewikkeld is. Daarnaast bleek afgelopen week dat zeker 1.115 kinderen van ouders die gedupeerd raakten in de toeslagenaffaire, tussen 2015 en 2020 uit huis zijn geplaatst. Naar aanleiding van deze berichtgeving heeft de ChristenUnie de volgende vragen aan het college: 1. Kan de portefeuillehouder een toelichting geven op hoe de afhandeling van de toeslagenaffaire (lees compensatie) voor inwoners uit de gemeente Aalten momenteel verloopt? Loopt dit in Aalten wel naar wens, of zijn er ook knelpunten? En zo ja, welke? 2. Is bekend of ook kinderen van gedupeerde ouders uit de gemeente Aalten uit huis zijn geplaatst. Indien dat het geval, kan dan aangegeven worden om hoeveel mensen dit gaat? 3.

Is vanuit de gemeente Aalten specifieke aandacht voor deze doelgroep (zowel ouders als kinderen), bijvoorbeeld door hen extra ondersteuning/hulp aan te bieden? 4. Ziet het college (andere/aanvullende) mogelijkheden om deze getroffen mensen te kunnen helpen/ondersteunen, bijvoorbeeld op financieel gebied of anderszins? Namens de ChristenUnie-fractie, Tobias Holtman