Programmabegroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030
Tekst van het document
Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................................................... 5 Totaal financieel overzicht .................................................................................................................................. 7 Toelichting begroting 2027 ............................................................................................................................... 11 Programma 1 Ruimte ........................................................................................................................................ 14 Programma 2 Sociaal Domein .......................................................................................................................... 20 Programma 3 Bedrijfsvoering ........................................................................................................................... 30 Paragrafen ........................................................................................................................................................ 33 Paragraaf Bedrijfsvoering .................................................................................................................................
34 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................................... 38 Paragraaf Lokale heffingen .............................................................................................................................. 41 Paragraaf Financiering ..................................................................................................................................... 45 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................................... 48 Paragraaf Grondbeleid ..................................................................................................................................... 50 Paragraaf Verbonden partijen .......................................................................................................................... 52 Paragraaf Wet Open Overheid ......................................................................................................................... 57 Bijlagen ............................................................................................................................................................. 59 Geprognosticeerde balans 2025-2030 .............................................................................................................
60 Overzicht meerjarig EMU-saldo ........................................................................................................................ 61 Overzicht van baten en lasten per programma ................................................................................................ 62 Programma 1 Ruimte ........................................................................................................................................ 62 Programma 2 Sociaal Domein .......................................................................................................................... 65 Programma 3 Bedrijfsvoering ........................................................................................................................... 70 Overzicht van baten en lasten, ingedeeld naar taakvelden.............................................................................. 72 Investeringsschema .......................................................................................................................................... 76 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................ 77 Overzicht reserves en voorzieningen ...............................................................................................................
78 Overzicht incidentele baten en lasten, structurele mutaties reserves en structureel begrotingssaldo ............. 80 Verplichte indicatoren waarstaatjegemeente.nl ................................................................................................ 82 Lijst met gebruikte afkortingen .......................................................................................................................... 86 Inleiding 5 Inleiding Met deze begroting presenteren wij het financiële kader voor het jaar 2027. De begroting vormt de vertaling van onze gezamenlijke ambities en verantwoordelijkheden naar de beschikbare middelen. Daarmee werken we samen aan een leefbare, duurzame en toekomstbestendige gemeente. Deze begroting is beleidsarm. Dat betekent dat naast de ontwikkelingen in prijzen en lonen alleen de finan- ciële effecten van eerder vastgesteld beleid en de vastgestelde begrotingen van verbonden partijen en ge- meenschappelijke regelingen zijn verwerkt. De ruimte voor nieuw beleid is daarmee beperkt. Ook houden we in deze begroting rekening met nieuwe, onomkeerbare, onuitstelbare en onvoorziene uitgaven. Eerste begroting nieuwe college Deze begroting is de eerste begroting van het huidige college na de gemeenteraadsverkiezingen. Met het nieuwe college ligt er een gezamenlijke verantwoordelijkheid om de koers voor de komende jaren verder vorm te geven.
Tegelijkertijd vraagt de financiële situatie om een realistische koers en zorgvuldigheid. We willen ambities waarmaken, maar moeten daarbij steeds een goede balans vinden tussen wat we willen be- reiken en wat financieel haalbaar is. Uitvoeringsprogramma In juli 2026 heeft de gemeenteraad het coalitieakkoord ‘Samen sterk’ voor de bestuursperiode 2026 -2030 vastgesteld. Daarbij heeft de raad het college opdracht gegeven de ambities uit het coalitieakkoord nader uit te werken in een uitvoeringsprogramma. Het uitvoeringsprogramma maakt inzichtelijk hoe de bestuurlijke ambities worden vertaald naar concrete acties, maatregelen en projecten, inclusief de beoogde planning en de daarvoor benodigde inzet. Het uitvoeringsprogramma zal in het vierde kwartaal aan de raad worden voorgelegd. Financieel gezond en voorbereid op 2028 Als college streven wij naar een degelijk sluitende begroting voor 2027 en, waar mogelijk, ook voor de jaren daarna. Voor het jaar 2027 is er sprake van een tekort, daarom stellen wij in deze begroting drie ombuigin- gen voor om het tekort voor 2027 op te vangen. De financiële opgave voor de jaren daarna blijft echter aanzienlijk. Het bekende landelijke ‘ravijnjaar’ is doorgeschoven naar 2028. Dat vraagt om scherpe keuzes en een zorgvuldige afweging van onze ambities en verantwoordelijkheden.
Daarom stellen wij een ombuigingstraject voor de begroting van 2028 en verder voor. Bij het vaststellen van de begroting 2027 delen wij het plan van aanpak voor dit traject met de gemeente- raad. Zo werken we gezamenlijk toe naar een helder financieel perspectief en een sluitende begroting voor 2028 en verder. Ook in financieel uitdagende tijden blijven er belangrijke opgaven zich aandienen. Veranderende wet - en regelgeving, economische onzekerheden en een toenemende druk op maatschappelijke voorzieningen vra- gen blijvend onze aandacht. Tegelijkertijd willen we blijven werken aan de kwaliteit van onze gemeente en aan een samenleving waarin inwoners mee kunnen doen en zich thuis voelen. Belangrijke ontwikkelingen in 2027 Binnen Ruimte werken we verder aan woningbouw, gebiedsontwikkeling en een toekomstbestendige leef- omgeving. Belangrijke ontwikkelingen zijn de gebiedsontwikkeling Slingeplas -'t Broock, de herontwikkeling van de voormalige locatie van Schaersvoorde in Dinxperlo, de nieuwbouw van Schaersvoorde in Aalten, uitbreiding van het bedrijventerrein Aalten, opvang van nieuwkomers en de woningbouwontwikkeling Singel 1 en 2. Met de Omgevingsvisie Aalten 2040 leggen we de ruimtelijke koers voor de komende jaren vast. Daarnaast zetten we stappen in de energietransitie, verduurzaming van woningen en het tegengaan van energiearmoede.
Binnen het Sociaal Domein werken we aan een sterke sociale basis en een toekomstbestendig zorg - en ondersteuningsstelsel. We zetten nadrukkelijk in op preventie, vroegsignalering en het versterken van de eigen regie en samenredzaamheid van inwoners. Tegelijkertijd verbeteren we de toegankelijkheid van on- dersteuning en versterken we het lokale team, zodat inwoners zo vroeg mogelijk passende hulp krijgen. Ook blijven we werken aan bestaanszekerheid, schuldhulpverlening en inclusie en aan een goede verbinding tussen zorg, veiligheid en ondersteuning. Binnen Bedrijfsvoering werken we aan een professionele, toegankelijke en toekomstbestendige gemeentelij- ke organisatie. We geven verder uitvoering aan de vernieuwde dienstverleningsvisie en versterken de sa- menwerking en integraliteit binnen de organisatie. Daarnaast zetten we stappen in datagedreven werken en een toekomstbestendige informatievoorziening. Ook versterken we de digitale weerbaarheid en informatie- beveiliging, onder meer in het kader van de nieuwe Cyberbeveiligingswet. Samen sterk Met deze begroting leggen we een solide basis voor 2027 en bereiden we ons tegelijkertijd voor op de finan- ciële opgaven die daarna op ons afkomen. Samen met de gemeenteraad, inwoners, ondernemers en maat- schappelijke organisaties blijven we werken aan een sterke, leefbare en toekomstbestendige gemeente Aal- ten.
Voorstel behandeling begroting - | Woensdag 07 oktober | Begrotingscafé; - | Maandag | 19 oktober | Oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2027; - | Dinsdag | 20 oktober | Oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2027; - | Maandag | 26 oktober | Voor 09.00 (resterende) beleidsvragen indienen bij de griffie; - | Dinsdag | 03 november | Raadsbehandeling. Voorstel We stellen u voor over te gaan tot het vaststellen van de programmabegroting | 2027, inclusief de meerjaren- raming 2028-2030. Burgemeester en wethouders van de gemeente Aalten, De gemeentesecretaris | De burgemeester drs. A.J.M. Gildhuis | mr. A.B. Stapelkamp Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Aalten op 3 november 2026 de voorzitter, | de griffier, mr. A.B. Stapelkamp | E.M. Geldorp Inleiding | 6 Totaal financieel overzicht Hieronder staat het verloop van het begrotingssaldo met als uitgangspunt de door de raad vastgestelde cijfers uit de Voorjaarsnota 2026. Daaronder zijn de mutaties vermeld die zijn meegenomen in deze begroting met op de volgende pagina’s de toelichtingen. De begrotingen van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen zijn geïndexeerd op basis van vooraf gemaakte afspraken. Onderstaand genoemde mutaties bij de verbonden partijen en gemeenschappe- lijke regelingen zijn conform de vastgestelde begrotingen 2027.
bedragen x € 1.000 Omschrijving (min teken houdt een voordeel in) Nr. | I = Incidenteel | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 S = Structureel Saldo voor begroting 2027 - 2030 | 2.067 | 4.348 | 3.893 | 3.893 tekort | tekort | tekort | Tekort Programma 1 Ruimte 01. Afschrijving wegen | S | -210 | 16 | 223 | 320 02. Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) | S | 333 | 258 | 258 | 258 03. Leges omgevingsvergunning | S | -178 | -178 | -178 | -178 04. Uitvoering regionale huisvestingsverordening | S | 50 | 50 | 50 | 50 Programma 2 Sociaal Domein 05. Uitbreiding college | S | 40 | 40 | 40 | 40 06. VNOG | S | 85 | 85 | 86 | 102 07. Herinrichten toegang (Raad besluit 7 juli) | S | 49 | 49 | 49 | 49 08. Laborijn | S | -53 | 38 | 83 | 238 09. Yunio | S | 81 | 81 | 81 | 81 Programma 3 Bedrijfsvoering 10. Verkiezingen | I | 0 | -75 | 0 | 75 11. Verkoop grond | I | -393 | 0 | 0 | 0 12. Aanschaf materieel buitendienst | S | 100 | 100 | 100 | 100 13. Rentebijstelling | S | -119 | 286 | 631 | 925 14. Onvoorzien | S | -18 | -18 | -18 | -18 15. Algemene uitkering, meicirculaire 2026 | S | -2.369 | -2.100 | -1.936 | -2.969 Algemeen 16. Indexaties | S | 2.159 | 2.269 | 2.269 | 2.269 17. Overige mutaties | I/S | -325 | -338 | -249 | -123 Voorstel ombuigingen tot een sluitende begroting 2027 18. Reservering Schaersvoorde terugdraaien in 2027 | S | -1.000 | 0 | 0 | 0 19.
Inzet surplus Algemene reserve | S | -1.182 | 0 | 0 | 0 20. Versterken Algemene reserve | I | 883 | 0 | 0 | 0 Totaal mutaties | -2.067 | 563 | 1.489 | 1.220 Begrotingssaldo na alle mutaties | 0 | 4.911 | 5.382 | 5.113 sluitend | tekort | tekort | tekort > Toelichting op de punten uit het financieel overzicht Programma 1 Ruimte 1. | Afschrijving wegen incidenteel € 210.000 voordeel Voor een aantal reconstructies van wegen is de planning doorgeschoven waardoor de werkzaamheden later worden uitgevoerd. Hierdoor ontstaat er een voordeel op de kapitaallasten. In de jaren daarna staan een aantal grote reconstructies op de planning waardoor de kapitaallasten gaan stijgen | . Totaal financieel overzicht | 7 2. Omgevingsdienst Achterhoek (ODA), structureel € 258.000 en incidenteel € 75.000 nadeel Op basis van de gebruikelijke indexaties, realisatie van de afgelopen jaren en de opmaat naar de fusie heeft de ODA de begroting 2027 opgesteld. Deze begroting is onderdeel van het traject waarin de ODA toewerkt naar een wettelijk verplicht niveau richting de fusie met de Omgevingsdienst Veluwe. De bijdrage is geste- gen met een bedrag van € 333.000 waarin aanvullend ook een bedrag van € 75.000 is opgenomen voor fusiekosten. 3.
Leges omgevingsvergunningen, structureel € 178.000 voordeel Door stijging van het aantal verleende omgevingsvergunning in de afgelopen jaren en de woningbouwprog- nose voor 2027 en verder is de raming bijgesteld met een bedrag van € 178.000. 4. Uitvoering regionale huisvestingsverordening, structureel € 50.000 nadeel Vanuit de Rijksoverheid is bepaald dat gemeenten een regionale Huisvestigingsverordening moet vaststel- len. Dit wordt regionaal met de acht Achterhoekse gemeenten opgepakt. Daarbij worden de landelijk be- paalde urgentiedoelgroepen opgenomen. Een onafhankelijk bureau gaat de urgentiebepaling voor de regio uitvoeren. Op basis van het inwoneraantal bedraagt het aandeel van de gemeente Aalten 10%. Dit leidt tot een structurele stijging van de kosten met € 50.000. Programma 2 Sociaal Domein 5. Uitbreiding college, structureel € 40.000 nadeel In de raadsvergadering van 8 juli 2026 is de raad akkoord gegaan om vier wethouders te benoemen met een tijdsbesteding van 1 fte. Dit betekent een uitbreiding van 0,3 fte ten opzichte van de vorige bestuursperiode. De financiële consequentie betreft structureel € 40.000. 6. VNOG, 2027 en 2028 € 85.000 nadeel, 2029 € 86.000 nadeel en 2030 € 102.000 nadeel De Kadernota 2027 van de VNOG laat ten opzichte van de meerjarenbegroting 2026 | -2029 (jaarschijf 2027) een hogere gemeentelijke bijdrage zien.
Deze stijging wordt met name veroorzaakt door loon | - en prijsont- wikkelingen, autonome kostenstijgingen en investeringen in de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de organisatie. De gemeentelijke bijdrage is verwerkt conform de vastgestelde begroting 2027-2030 van VNOG. Per saldo neemt de bijdrage voor de gemeente Aalten toe met € 85.000 in 2027, oplopend tot € 102.000 in 2030. 7. Herinrichten Toegang, structureel € 49.000 nadeel De raad heeft op 7 juli 2026 akkoord gegeven om structureel € 49.000 beschikbaar te stellen voor de uitvoe- ring van het voorgestelde toegangsmodel en te verwerken in de Begroting 2027 | -2030. 8. Laborijn, 2027 € 53.000 voordeel, 2028 € 38.000 nadeel, 2029 € 83.000 nadeel en 2030 | € 238.000 nadeel De prognose van de uitvoeringskosten uit de meerjarenbegroting 2026 | -2029 voor jaarschijf 2027 van Labo- rijn betrof € 2,86 miljoen. In de vastgestelde begroting 2027-2030 van Laborijn zijn de uitvoeringskosten € 2,81 miljoen. Dit verschil wordt veroorzaakt door verschuivingen in aandeel per gemeente in de verschil- lende klantstromen binnen Laborijn (Participatiewet, Wsw en Inburgering) en leidt tot een voordeel van € 53.000 in 2027. Daarnaast neemt de bijdrage van Aalten aan de uitvoeringskosten van de Wsw | de komende jaren toe. Dit wordt veroorzaakt door een toenemend tekort op de uitvoering van de Wsw binnen Laborijn.
Hoewel het aantal Wsw’ers de komende jaren verder afneemt, daalt de rijksbijdrage Wsw sneller dan de uitvoeringskos- ten. De uitvoeringskosten stijgen hierdoor met € 38.000 in 2028, € 83.000 in 2029 en € 238.000 in 2030. 9. Yunio, structureel € 81.000 nadeel Uit de conceptaanvraag van Yunio voor de uitvoering van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) 0-4 jaar in 2027 blijkt een kostenstijging van € 81.000. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door de cao | -afspraken, waaronder een loonstijging van 3,5% per 1 juli 2026. Daarnaast werken relatief veel in 2025 gestarte Voor- zorg-trajecten door in 2027. Ook is het aantal geraamde trajecten voor de Kindertaalcoach aangepast aan de gerealiseerde inzet in 2025. Deze ontwikkelingen leiden vanaf 2027 tot een structurele kostenstijging van € 81.000. Programma 3 Bedrijfsvoering 10. Verkiezingen, incidenteel in 2028 € 75.000 voordeel en in 2030 € 75.000 nadeel In 2028 valt het budget voor verkiezingen á € 75.000 vrij, aangezien er in dat jaar geen reguliere verkiezin- gen gepland staan. Daar tegenover staat dat in 2030 het budget met € 75.000 wordt verhoogd, omdat in dat jaar twee reguliere verkiezingen worden georganiseerd: de gemeenteraadsverkiezingen (maart 2030) en de Tweede Kamerverkiezingen (mei 2030). Totaal financieel overzicht | 8 11.
Verkoop gronden incidenteel in 2027 € 393.000 voordeel In 2027 vindt er een verkoop plaats van een stuk grond aan de derde Broekdijk in Aalten | . Per saldo levert de verkoop incidenteel een bedrag op van € 393.000. Dit stuk grond is momenteel verhuurd. 12. Aanschaf materieel buitendienst, structureel € 100.000 nadeel Vanaf 2024 worden in lijn met de financiële verordening investeringen (uitgezonderd de aankoop van gron- den) met een verkrijgingsprijs van minder dan € 25.000 niet meer geactiveerd. Dit betekent dat deze lasten niet meer in de balans worden opgenomen en niet meer in meerdere jaren worden afgeschreven | , maar in de exploitatie worden verantwoord. Dit zorgt binnen materieel (auto’s, grasmaaier, containers en ander materi- aal) voor een incidenteel nadeel van € 100.000 | . Het bedrag van € 100.000 is in mindering gebracht op het investeringskrediet aanschaf materieel buitendienst. Bij de kapitaallasten van dit krediet levert dit structurele besparing op van € 11.000. 13. Rentebijstelling, 2027 € 119.000 voordeel en 2028 € 286.000, 2029 € 631.000 en 2030 € 925.000 nadeel De rentelasten lopen vanaf 2028 fors op. Dat heeft enerzijds te maken met een hoger investeringsniveau en anderzijds met een hoger rentepercentage. De rente voor lang geld is de afgelopen maanden opgelopen en staat op moment van schrijven op 3,5%.
Bij investeringen moeten we vooral denken aan diverse projecten voor weg- en rioolbeheer en aan de uitbreiding van de Triangel. Per saldo zijn de rente | -effecten als volgt: voor 2027 een voordeel van € 119.000 en de nadelen zijn vanaf 2028 € 286.000, 2029 € 631.000 en 2030 € 925.000. Verdere toelichting over de rente is te vinden in de paragraaf financiering. 14. Onvoorzien, structureel € 18.000 voordeel De post onvoorzien wordt afgeraamd naar nihil. Gelet op de actuele financiële ontwikkelingen en het uit- gangspunt van reëel begroten zijn bekende risico’s zoveel mogelijk afgedekt binnen bestaande budgetten en reserves. Eventuele resterende of nieuwe risico's worden opgevangen via de Reserve risico's, waardoor het aanhouden van een afzonderlijk budget voor onvoorziene uitgaven niet langer noodzakelijk | wordt geacht. Het resterende budget valt om die reden vrij. De ‘Verordening financieel beleid, beheer en organisatie gemeente Aalten (artikel 212 Gemeentewet) | ’, waarin het kader met betrekking tot de post onvoorzien opgenomen is, gaat hierop aangepast worden. 15. Algemene uitkering, meicirculaire 2026, 2027 € 2.369.000, 2028 € 2.100.000, 2029 € 1.936.000 en 2030 € 2.969.000 voordeel De uitkomsten van de doorrekening van de Meicirculaire 2026 vormt de basis voor de berekening van de algemene uitkering voor 2027 en de jaren daarna.
In 2027 loopt de algemene uitkering op met afgerond € 2,4 miljoen. Dat is een aanpassing van € 200.000 ten opzichte van de eerdere raadsmededeling doordat de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo van 2027 doorgeschoven is naar 2028. Voor het jaar 2028 neemt de algemene uitkering toe met € 2,1 miljoen. In 2029 neemt het toe met € 1,9 mil- joen en in 2030 met afgerond € 3 miljoen. In raadsmededeling 71-2026 Meicirculaire 2026 staat een gedetailleerde verklaring van de cijfers. Algemeen 16. Indexaties, 2027 € 2.159.000 en 2028 en verder € 2.269.0000 nadeel Onderstaand een overzicht dat inzicht geeft in de gebieden en hoogten van de diverse indexaties. Gevolgen van de indexatie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Loonindexatie 4,2% cao-verhoging | 1.246 | 1.356 | 1.356 | 1.356 Zorgbudgetten 3,59% | 708 | 708 | 708 | 708 Externe kosten 2,1% | 255 | 255 | 255 | 255 (Budget)subsidies, diverse percentages | 154 | 154 | 154 | 154 Indexatie reguliere OZB verhoging | -124 | -124 | -124 | -124 Opbrengsten huren leges rechten 2,1% | -80 | -80 | -80 | -80 913 | 913 | 913 | 913 Totale indexatie prijzen | 2.159 | 2.269 | 2.269 | 2.269 Voor de indexatie van de lonen is het index percentage van 4,2% uit de meicirculaire 2026 aangehouden. De huidige cao-gemeenten loopt tot 1 april 2027, vanaf die datum is er een percentage van 2% extra opge- nomen.
Totaal financieel overzicht | 9 Totaal financieel overzicht 10 Totale indexatie prijzen en inkomsten De budgetten voor Jeugdzorg en Wmo worden geïndexeerd met 3,59%. Dit percentage is gebaseerd op de door het ministerie van VWS berekende prijsindex voor de zorg. De index bestaat uit een gewogen combina- tie van de Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA) en de Prijsindex Particuliere Consump- tie (PCC) en wordt gebruikt voor de jaarlijkse aanpassing van zorgtarieven. Met betrekking tot de prijsindex zijn de indexcijfers uit de meicirculaire 2026 aangehouden van 2,1%. Som- mige prijsstijgingen zoals die van afval en riolering worden doorberekend in de tarieven en betekenen geen budgettaire last voor de gemeentebegroting. De subsidies zijn verhoogd op basis van de indexaties volgens de subsidieafspraken. De leges en overige inkomsten zijn, net als de externe kosten, verhoogd met 2,1%. 17. Overige mutaties Er zijn diverse mutaties die in de afzonderlijke programma’s verder worden verklaard. Voorstel ombuigingen tot sluitende begroting Bovenstaande mutaties leiden tot een niet sluitende begroting in 2027. Hierdoor is een ombuiging noodzake- lijk om tot een sluitende begroting te komen. Hieronder worden de verschillende opties voorgelegd. 18.
Reservering Schaersvoorde terugdraaien in 2027 Op 5 november 2025 is de raad akkoord gegaan met de eerste begrotingswijziging 2026 “Ontwikkelingen met financiële consequenties 2026”. Hiermee heeft de raad besloten om incidenteel voor 2026 € 500.000, voor 2027 € 1.000.000 en voor 2028 en verdere jaren structureel € 1.500.000 toe te voegen aan de be- stemmingsreserve onderwijshuisvesting zodat dit bedrag kan worden ingezet voor de nieuwbouw van Schaersvoorde. Omdat de raad nog geen besluit heeft genomen over de nieuwbouw Schaersvoorde wordt voorgesteld om de storting in de reserve voor 2027 terug te draaien. De structurele stortingen vanaf 2028 maken onderdeel uit van de integrale afweging binnen de ombuigingsopgave. 19. Inzet surplus Algemene reserve, in 2027 € 1.182.000 Sinds 1 januari 2024 is het onder voorwaarden toegestaan om het surplus van de Algemene reserve in te zetten ter dekking van structurele lasten. Het surplus betreft dat deel van de Algemene reserve dat niet be- nodigd is voor het afdekken van risico's (de benodigde weerstandscapaciteit). Van dit surplus mag jaarlijks maximaal 10% ingezet worden als structureel dekkingsmiddel. Daarbij geldt dat de solvabiliteit minimaal 20% bedraagt, het weerstandsvermogen op basis van een risico-inventarisatie als voldoende wordt beoor- deeld en wordt voldaan aan de voorwaarden van het provinciaal toezicht.
De inzet van het surplus wordt hierbij aangemerkt als een structurele baat. Om te komen tot een structureel sluitende begroting voor 2027 wordt € 1.182.000 ingezet uit het surplus van de Algemene reserve. Deze inzet voldoet aan de hiervoor geldende voorwaarden. 20. Versterken Algemene reserve, in 2027 € 883.000 Zoals bovenstaand toegelicht wordt er in 2027 € 1.182.000 ingezet uit het surplus van de Algemene reserve om te komen tot een structureel sluitende begroting. Uit het overzicht van incidentele baten en lasten blijkt dat de incidentele baten in 2027 de incidentele lasten met € 883.000 overstijgen. Voorgesteld wordt dit incidentele overschot van € 883.000 toe te voegen aan de Algemene reserve, zodat de omvang van de reserve en daarmee de financiële weerbaarheid zoveel moge- lijk op peil blijven. Deze toevoeging wordt conform het BBV als incidentele last verwerkt. Na verwerking van deze toevoeging zijn de incidentele baten en lasten in 2027 per saldo in evenwicht. Per saldo leidt de inzet van het surplus van de Algemene reserve van € 1.182.000 en het incidenteel ver- sterken van de Algemene reserve van € 883.000 in 2027 tot een netto onttrekking van € 299.000 aan de Algemene reserve. Zie ook het overzicht reserves en voorzieningen.
Toelichting begroting 11 Toelichting begroting 2027 Het college streeft naar een degelijk sluitende begroting voor 2027, zo mogelijk ook voor de jaren daarna maar dat is nogal afhankelijk van externe factoren zoals aangegeven. De volgende uitgangspunten zijn in de Kadernota 2027 overeengekomen: 1. Het jaar 2027 wordt reëel sluitend gemaakt, eventueel indien nodig via ombuigingen. 2. De algemene uitkering wordt zoals gewoonlijk opgenomen op basis van de meicirculaire 2026, eventueel aangevuld met de meest actuele informatie over belangrijke richtlijnen/afspraken rondom het gemeentefonds. 3. In afwachting van duidelijkheid over de genoemde onderdelen van de algemene uitkering wordt voorge- steld indien mogelijk geen verplichtingen aan te gaan met structurele financiële consequenties die het te verwachte begrotingstekort vanaf 2027 verder doen toenemen. 4. De bijdragen aan verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen worden op basis van vooraf gemaakte afspraken geïndexeerd. Ontwikkelingen met (structurele) financiële consequenties voor ver- bonden partijen en gemeenschappelijke regelingen buiten indexaties zullen worden meegenomen in de begroting nadat de begroting van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen door het be- stuur van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen is vastgesteld . 5.
Subsidies en bijdragen aan derden worden geïndexeerd op basis van de prijsindex overheidsconsumptie voor 2027 uit de meicirculaire 2026, tenzij er budgetafspraken zijn gemaakt over de indexering. 6. De budgetten die betrekking hebben op externe kosten worden eveneens volgens de meicirculaire prijs- index geïndexeerd, tenzij er andere afspraken zijn gemaakt met leveranciers. Beoordeeld wordt waar er extra indexatie moet plaatsvinden zoals bij de inkoop zorg, energie en brandstof. 7. Met betrekking tot de loongerelateerde budgetten wordt uitgegaan van de in meicirculaire 2026 opge- nomen ‘loonvoet sector overheid’. 8. Zoals gebruikelijk worden de afvalstoffen- en rioolheffing op een dekkingspercentage van 100% gesteld. 9. De begroting zal zoals gebruikelijk worden opgebouwd met de prijsindex overheidsconsumptie zoals aangegeven in de meicirculaire 2026. Hieronder vallen ook de OZB en de leges. Naast bovenstaande financiële uitgangspunten uit de Kadernota bevat deze Programmabegroting geen nieuwe beleidsvoornemens met financiële gevolgen. Bij het opstellen van de Programmabegroting 2027 - 2030 is uitgegaan van het bestaande beleid. Alleen ontwikkelingen die binnen het bestaande beleid vallen en die onomkeerbaar, onuitstelbaar of onvoorzien zijn, zijn hierin verwerkt. Dit resulteert in een beleidsarme begroting.
De begroting voor 2027 is sluitend gemaakt door een beperkt beroep te doen op de algemene reserve en door de voorgenomen reservering van € 1 miljoen voor Schaarsvoorde in 2027 niet op te nemen. In het boekwerk Ontwikkelingen met financiële consequenties zijn de lopende ontwikkelingen opgenomen waarover de raad nog geen besluit heeft genomen. Deze ontwikkelingen worden, samen met nieuwe voor- stellen uit het nog vast te stellen Uitvoeringsprogramma 2027-2030, betrokken bij het ombuigingstraject. Daarmee werken we toe naar een structureel sluitende begroting vanaf 2028. Toelichting begroting 12 Global Goals in de begroting In 2015 is de agenda met zeventien Global Goals for Sustainable Development aangenomen door alle lid- staten van de Verenigde Naties. Een ambitieuze agenda welke van alle lidstaten de nodige inzet eist. Ook op lokaal niveau is het nodig om ons in te zetten om de gezamenlijke doelen te kunnen bereiken. Er worden meer en meer stappen gezet om de Global Goals in onze organisatie en in de projecten te borgen. Per programma is inzichtelijk gemaakt welke doelen we raken. Programma 1 Ruimte 14 Programma 1 Ruimte 1. Ontwikkelingen binnen dit programma Regionale Energie Strategie (RES) In het landelijke klimaatakkoord zijn afspraken vastgelegd om de CO2-emissie in Nederland fors te verlagen.
In de Regionale Energiestrategie (RES) Achterhoek werken gemeenten, het waterschap, de provincie Gel- derland en netbeheerder Liander samen met diverse partijen uit het maatschappelijk middenveld aan deze doelen. De regio Achterhoek moet voor 2030 zorgen voor in totaal 1,35 TWh aan opgewekte duurzame energie. Netcongestie zorgt voor uitdagingen als het gaat om de uitvoering hiervan. In januari 2026 is de RES 2.0 vastgesteld door de Achterhoekse colleges. Alle gemeenten hebben hierin een iets hogere opgave voor windenergie gekregen. De gemeente Aalten heeft vanuit de RES 2.0 een windopgave gekregen van 0,097 TWh. In de tweede helft van 2026 wordt onderzocht hoe we als gemeente de uitdagingen rond bij- voorbeeld netcongestie, de doelstellingen van de RES 2.0, de combinatie duurzame energieopwek en ener- gieopslag, de verduurzamingsopgave en de warmtetransitie richting aardgasvrij gestructureerder samen kunnen brengen. Hoe werken we toe naar een duurzaam energiesysteem in onze gemeente. In het vierde kwartaal van 2026 komt hiervoor een concreet voorstel. Dit wordt in het eerste kwartaal van 2027 uitgewerkt naar een plan van aanpak. Verduurzaming bebouwde omgeving In het landelijke klimaatakkoord en in het regionale Akkoord van Groenlo is afgesproken om zo snel als mo- gelijk, maar uiterlijk in 2050 energieneutraal te zijn. Isoleren is hierbij de eerste stap.
De Achterhoekse ge- meenten en het Energieloket Achterhoek werken samen bij de uitvoering. Een groot deel van de woning- voorraad moet de komende jaren worden verbeterd richting minimaal schillabel B en uiteindelijk naar een aardgasvrije woning. Dit vraagt om een structurele opgavegerichte aanpak die in 2026 door het Energieloket samen met de gemeenten wordt ontwikkeld. Het eerste conceptplan hiervoor is opgeleverd en in het najaar van 2026 is de definitieve versie gereed. De uitvoering vanuit dit definitieve plan start in 2027. Vanuit het Nationale Isolatieprogramma zijn voor meerdere jaren (t/m 2030) middelen beschikbaar gesteld voor de subsidieregeling Isolatie Subsidie Achterhoek. Inmiddels hebben 563 woningeigenaren uit Aalten een aanvraag gedaan voor deze subsidie. In 2027 zal deze subsidieregeling worden gecontinueerd. De verplichting tot natuurvriendelijk isoleren (NVI) zorgt voor vertraging in de isolatieopgave. Eind 2026 stopt de huidige NVI-methodiek. Een Soortenmanagementplan dient hier een vervolg op te geven. Samen met de andere Achterhoekse gemeenten en de provincie wordt gewerkt aan dit Soortenmanagementplan. Dit moet er in 2027 voor zorgen dat in een aantal gebieden individueel ecologisch onderzoek per woning niet meer nodig is. Iedere gemeente moet vanuit de Omgevingswet verplicht een programma opstellen hoe zij van het aardgas af wil gaan.
Participatie is hierin een belangrijk onderdeel. In het tweede kwartaal van 2026 is er een inwo- nersraadpleging gehouden in de gemeente over aardgasvrij wonen. De uitkomsten hiervan worden meege- nomen in het uiteindelijke Warmte-Koudeprogramma. Deze zal in 2027 worden vastgesteld Klimaatadaptatie In 2026 is de subsidie voor klimaatmaatregelen opengesteld. In 2027 zet de gemeente Aalten deze voort, waarbij wordt onderzocht of gerichte communicatie ingezet kan worden in gebieden met knelpunten op het gebied van klimaatadaptatie. Daarnaast worden afkoppelcoaches ingezet om inwoners actief te ondersteu- nen bij het klimaatadaptief inrichten van hun tuin. Daarnaast doet gemeente Aalten in 2027 opnieuw mee aan het ‘NK Tegelwippen’. De editie van 2026 was wederom zeer succesvol en deze positieve lijn wordt voortgezet. Binnen het regionale programma ‘Aanpak Droogte en Wateroverlast Achterhoek en Liemers’ wordt verder gewerkt aan de projecten die in 2026 zijn geïnventariseerd. Voor de gemeente Aalten betreft dit meerdere projecten in verschillende fasen, waaronder het project rond de drinkwaterwinning in Dinxperlo. Hierbij wordt samengewerkt met LTO Noord, het waterschap, de provincie, de Regio Achterhoek en Vitens, met als doel het gebied klimaatbestendiger te maken en tegelijkertijd aandacht te hebben voor de waterkwaliteit.
Programma 1 Ruimte 15 Aanpak energiearmoede Voor inwoners met een laag besteedbaar inkomen is het lastig om te verduurzamen terwijl juist voor deze groep ondersteuning en een lagere energierekening van groot belang is. In 2026 hadden we net als de an- dere Achterhoekse gemeenten de regelingen Bespaarhulp aan huis, de witgoedregeling en de isolatiesubsi- die voor inwoners met een laag besteedbaar inkomen (ISLI). Deze regelingen werden uitgevoerd door het Energieloket Achterhoek. Voor ISLI is het subsidieplafond inmiddels bereikt, voor inwoners die de isolatie- kosten niet voor kunnen financieren is er nu geen ondersteuning meer mogelijk. In het derde kwartaal 2026 wordt de huidige aanpak energiearmoede geëvalueerd en vindt er een herijking plaats. Het gaat dan met name om het beter bereiken van de doelgroep, met de huidige regelingen willen we sowieso door. Om door te kunnen gaan met de regelingen voor de aanpak van energiearmoede is structure- le financiering noodzakelijk. Deze is er nu niet. Het is nog onduidelijk of het rijk middelen beschikbaar stelt. Indien dit niet het geval is en we inwoners met een laag besteedbaar inkomen wel willen blijven ondersteu- nen dan zal de gemeente vanaf 2027 zelf middelen beschikbaar moeten stellen. Uitbreiding bedrijventerrein Aalten Bij de kern Aalten is behoefte aan uitbreiding van het aantal hectares bedrijventerrein.
Meest kansrijke loca- tie hiervoor is het gebied ten zuidwesten van het bestaande bedrijventerrein en ten noorden van de Keizers- beek. Eind 2024 is er een akkoord gegeven voor het uitvoeren van de verdiepende onderzoeken voor de ontwikkeling van het plangebied als eerste stap in het kader van de planvorming voor het bedrijventerrein. Deze onderzoeken, waaronder een waterhuishoudkundig onderzoek, verkeersonderzoek en onderzoek flora en fauna, worden in 2026 afgerond. Besluitvorming over de haalbaarheid van de locatie is begin 2027 ge- pland. Bij een positief besluit wordt in 2027 het plan definitief uitgewerkt in de vorm van een stedenbouw- kundig plan en de bijbehorende grondexploitatie. Omgevingsvisie Aalten 2040 Op 28 juli 2026 heeft het college van B&W de Ontwerp Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040 vastgesteld en ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. De Ontwerp Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040 bouwt voort op het voorontwerp dat in februari 2026 door de gemeenteraad is vastgesteld. De daarin geko- zen voorkeursrichting is verder uitgewerkt. In 2026 is de onafhankelijke MER-beoordeling (in de nieuwe systematiek Oer genaamd) van de Ontwerp Omgevingsvisie afgerond. De gemeenteraad is voorgesteld in te stemmen met de Ontwerp Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040 en deze visie en bijbehorende stukken ter inzage te leggen.
Parallel aan deze terin- zagelegging wordt de Ontwerp Omgevingsvisie samen met de MER- beoordeling voorgelegd aan de Com- missie MER. De planning is de Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040 vast te stellen in de eerste helft van 2027. Daarna volgt de vertaalslag naar uitvoeringsprogramma's en wordt ook naar de monitoring gekeken. Wonen Het concept Volkhuisvestingsprogramma is goedgekeurd door het college begin 2026 en is ter visie gelegd. Er zijn geen zienswijzen binnengekomen en daarmee is het Volkhuisvestingsprogramma voorgelegd aan de provincie voor een advies. Dit advies wordt elk moment verwacht waarmee het college het besluit kan ne- men om het Volkhuisvestingsprogramma vast te stellen na de zomer van 2026. De regionale – en dus ge- meentelijke – huisvestingsverordening is in ontwikkeling en zal naar verwachting eind 2026 gereed zijn en worden voorgelegd aan de raad voor besluitvorming. In 2027 kan dan verder de implementatie hiervan plaatsvinden. De prestatie overeenkomt voor de komende jaren is vastgelegd tussen De Woonplaats en de gemeente Aalten en wordt zowel ambtelijk als bestuurlijk gemonitord in samenhang met de huurdersorgani- saties.
De doelstelling vanuit de woondeal 1.1 met 900 woningen voor de gemeente Aalten ligt op schema met alle lopende en nieuwe projecten en worden bewaakt in de regiegroep Wonen bestaande uit de porte- feuillehouder, Wonen en Ruimtelijke Ordening. Gebiedsontwikkeling Slingeplas - 't Broock In Bredevoort is het initiatief genomen voor de gebiedsontwikkeling Slingeplas – ’t Broock. Op hoofdlijnen bestaat het plan uit drie onderdelen, namelijk woningbouw op de locatie van het huidige sportpark, verplaat- sing van het sportpark naar de Slingeplas en het vergroten van de recreatieve mogelijkheden van de Slinge- plas. In 2026 wordt het definitieve ontwerp opgesteld en de benodigde onderzoeken afgerond. Besluitvor- ming hierover vindt in het voorjaar van 2027 plaats. Afhankelijk van mogelijke bezwaren, starten de eerste werkzaamheden (het verleggen van de dijk) eind 2027. Het definitieve plan met de daarbij behorende grondexploitatie wordt voorgelegd. Programma 1 Ruimte 16 Herontwikkeling Schaersvoorde Dinxperlo In de zomer van 2025 is door de gemeenteraad ingestemd met een herontwikkeling van de voormalige Schaersvoorde-locatie aan de Europastraat 6 in Dinxperlo, waarbij is uitgegaan van een combinatie van maatschappelijke functies en wonen.
Bij de verdere uitwerking van deze plannen is gebleken dat diverse ontwikkelingen aanleiding geven om meer tijd te nemen voor een integrale en toekomstbestendige invulling van het gebouw. Reden hiervoor is o.a. dat zich meer maatschappelijke initiatieven aand ienen, het nood- steunpunt en de netcongestie (op deze manier kan mogelijk gebruik gemaakt worden van de bestaande stroomaansluiting). Voor het gebouw is daarom een huurovereenkomst van 1 jaar aangegaan met stichting de Kiem. Dit om in de tussentijdse periode een plan te ontwikkelen voor het gehele gebouw. Naar verwachting is er in de zomer van 2027 duidelijkheid. Singel 1 en 2 Aalten Het stedenbouwkundig plan voor de woningbouwontwikkeling (ca. 130 woningen) is in concept met de buurt en belangstellenden begin 2026 besproken. Ondertussen zijn diverse onderzoeken opgestart, zoals flora en fauna, geluid, waterberging maar ook optimalisatie ten behoeve van netbewustbouwen. Zodra de onderzoeken voor de Singel zijn afgerond wordt het stedenbouwkundigplan verder afgerond en samen met de grondexploitatie ter besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden. Daarna kan in de loop van 2027 de ruimtelijke procedure worden opgestart en begonnen worden met de uitvoering van de ontwik- kelstrategie.
Nieuwbouw Schaersvoorde locatie Aalten In 2025 is de gemeenteraad akkoord gegaan met het verder onderzoeken van nieuwbouw voor Schaers- voorde Slingelaan inclusief de mogelijke toevoeging van maatschappelijke functies. In 2026 is gestart met het onderzoek naar geschikte locaties hiervoor. Daarbij werken we vanuit een longlist met potentieel ge- schikte locaties naar een shortlist met de meest kansrijke locaties. Besluitvorming over de definitieve locatie- keuze vindt vervolgens in het voorjaar van 2027 plaats. 2. Welke concrete doelstellingen zijn er? Thema/Doelstelling Actie 2027 1. Herontwikkeling Schaersvoorde Dinxperlo De herinvulling van het pand Schaersvoorde Dinx- perlo wordt definitief bepaald. Totaalplan voor het hele gebouw verder uitwerken. Combinatie van maatschappelijk en (collectief) wonen. 2. Singel 1 en 2 Aalten Stedenbouwkundig ontwerp woningbouw Singel 1 en 2 is afgerond. Stedenbouwkundigplan afronden, afhankelijk van onderzoeken, planning eind 2026/begin 2027. Het stedenbouwkundigplan na afronding samen met de grondexploitatie aanbieden aan de ge- meenteraad ter besluitvorming. Daarna de ontwikkelstrategie uitvoeren en de ruimtelijke procedure doorlopen. 3. Omgevingsvisie Aalten 2040 Afronden en vaststellen nieuwe omgevingsvisie Aalten 2040. Omgevingsvisie vaststellen door de raad in de eerste helft van 2027.
Ook het doorlopen van een MER-beoordeling (in de nieuwe systematiek Oer genaamd) voor de Omgevingsvisie. Tevens door- vertaling naar uitvoeringsprogramma's en monito- ring. 4. Gebiedsontwikkeling Slingeplas - 't Broock Eind 2027 wordt gestart met de realisatie gebieds- ontwikkeling Slingeplas - 't Broock. De planologische procedures zijn afgerond inclu- sief de benodigde besluitvorming en de vaststel- ling van de grondexploitatie. De eerste werk- zaamheden voor realisatie van de plannen zijn gestart. 5. Uitbreiding bedrijventerrein Aalten In 2027 is duidelijk waar en op welke manier uit- breiding van het bedrijventerrein wordt gereali- seerd. Er is een besluit genomen over de haalbaarheid van de locatie. Bij een positief besluit wordt het plan definitief uitgewerkt in de vorm van een ste- denbouwkundig plan en bijbehorende grondex- ploitatie. Programma 1 Ruimte 17 Thema/Doelstelling Actie 2027 6. Nieuwbouw Schaersvoorde locatie Aalten De definitieve locatie voor nieuwbouw van Schaersvoorde is bekend. Het participatietraject ten behoeve van de locatie- keuze is afgerond en er is een besluit genomen over de definitieve locatie voor nieuwbouw van Schaersvoorde Slingelaan. 7. Energietransitie We werken naar een klimaat- en energieneutrale gemeente conform het Akkoord van Groenlo 3.0 en het Landelijke Klimaatakkoord. Opstellen warmte-koudeprogramma.
Hierin staat hoe we gaan werken naar aardgasvrije wijken in 2050. Uitwerken plan van aanpak Energiesysteem (duurzame opwek, opslag en vraag) 8. Verduurzaming woningvoorraad Er wordt een Soortenmanagementplan (SMP) opgesteld om een gebiedsgerichte Omgevings- vergunning te kunnen aanvragen. Er wordt gewerkt aan een oplossing voor de pro- blematiek rondom het isoleren van woningen in relatie tot de wet Natuurbescherming. Samen met de andere Achterhoekse gemeenten en de provincie wordt gewerkt aan het Soortenma- nagementplan. 9.. Aanpak energiearmoede Ondersteuning van huishoudens met een laag besteedbaar inkomen voor het verlagen van hun energierekening. In 2026 zal er een evaluatie plaatsvinden van de huidige aanpak. Deze zal worden voorgelegd aan de Raad. Als het Rijk geen middelen beschikbaar stelt en we inwoners met een laag besteedbaar inkomen willen blijven ondersteunen dan zal de gemeente vanaf 2027 zelf middelen beschikbaar moeten stellen. 10. Huisvestingsverordening In 2027 wordt de (regionale) Huisvestingsverorde- ning vastgesteld. Vanuit de rijksoverheid is vastgesteld dat de re- gio’s vanaf 2027een regionale huisvestigingsver- ordening moeten hebben. Daaraan gekoppeld moet er doelgroepen urgentie bepaling komen. Een onafhankelijk bureau zal de urgentie bepaling gaan uitvoeren voor de 8 Achterhoekse gemeen- ten. 3.
Overzicht middelen per taakveld Dit programma is opgebouwd uit de volgende onderdelen: bedragen x € 1.000 Werkelijk | Raming na | Begroot | Begroot | Begroot | Begroot Programma 1 Ruimte | 2025 | wijziging 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten Verkeer en vervoer | -313 | -105 | -144 | -144 | -144 | -144 Parkeren | 0 | -1 | 0 | 0 | 0 | 0 Openbaar vervoer | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Economische ontwikkeling | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | -120 | -34 | 0 | 0 | 0 | 0 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | -33 | -38 | -39 | -39 | -39 | -39 Economische promotie | -322 | -318 | -324 | -324 | -324 | -324 Sportaccommodaties | -304 | -646 | -245 | -245 | -245 | -245 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | -65 | -321 | -67 | -67 | -67 | -67 Riolering | -2.199 | -2.528 | -3.345 | -3.479 | -3.584 | -3.621 Afval | -2.531 | -2.520 | -2.642 | -2.644 | -2.649 | -2.652 Milieubeheer | -1.078 | -5.690 | -11 | -929 | -929 | -929 Begraafplaatsen en crematoria | -335 | -334 | -341 | -341 | -341 | -341 Ruimte en leefomgeving | -738 | -300 | -141 | -59 | -59 | -59 Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) | -1.250 | -1.406 | -436 | -197 | -95 | -73 Wonen en bouwen | -559 | -581 | -449 | -449 | -449 | -449 Totaal baten | -9.847 | -14.822 | -8.184 | -8.917 | -8.925 | -8.943 Lasten Verkeer en vervoer | 3.486 | 5.121 | 4.275 | 4.598 | 4.867 | 4.987 Parkeren | 33 | 70 | 23 | 23 | 23
| 23 Openbaar vervoer | 18 | 20 | 3 | 3 | 3 | 3 Economische ontwikkeling | 55 | 87 | 91 | 91 | 91 | 91 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 71 | 31 | 0 | 0 | 0 | 0 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 69 | 72 | 50 | 52 | 52 | 52 Economische promotie | 192 | 250 | 241 | 241 | 241 | 241 Sportaccommodaties | 1.774 | 2.271 | 1.998 | 1.940 | 1.939 | 1.938 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | 2.123 | 3.088 | 2.749 | 2.687 | 2.690 | 2.691 Riolering | 1.884 | 2.155 | 2.509 | 2.643 | 2.749 | 2.796 Afval | 2.106 | 2.046 | 2.195 | 2.168 | 2.171 | 2.175 Milieubeheer | 2.571 | 8.351 | 2.612 | 2.537 | 2.537 | 2.537 Begraafplaatsen en crematoria | 325 | 288 | 328 | 311 | 311 | 311 Ruimte en leefomgeving | 1.498 | 1.893 | 600 | 596 | 596 | 596 Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) | 1.509 | 1.375 | 433 | 193 | 91 | 70 Wonen en bouwen | 1.273 | 1.598 | 1.498 | 1.498 | 1.496 | 1.496 Totaal lasten | 18.987 | 28.716 | 19.605 | 19.581 | 19.857 | 20.007 Totaal programma 1 Ruimte | 9.140 | 13.894 | 11.421 | 10.664 | 10.932 | 11.064 De toelichting op de verschillen tussen de jaarschijven 2026 en 2027 en volgende jaren is opgenomen in de bijlagen van dit boekwerk in het overzicht van baten en lasten per programma. Programma 1 Ruimte | 18 Programma 2 Sociaal Domein 20 Programma 2 Sociaal Domein 1.
Ontwikkelingen binnen dit programma Drie hoofdopgaven sociaal domein In het sociaal domein werken we met drie grote opgaven die direct invloed hebben op het dagelijks leven van onze inwoners: • Preventie en Gezondheid; • Bestaanszekerheid en Participatie; • Ondersteuning en Geïndiceerde Hulp. Deze opgaven hangen sterk met elkaar samen. In de volgende paragrafen lichten we per opgave de belang- rijkste ontwikkelingen toe. Ontwikkelingen waarvoor concrete resultaten zijn geformuleerd zijn opgenomen in de doelstellingentabel. Ontwikkelingen waarvoor geen specifieke, meetbare doelstelling is vastgesteld, zijn opgenomen onder Actu- ele ontwikkelingen. Voor de opgave Ondersteuning en Geïndiceerde hulp zijn alle ontwikkelingen met een meetbaar karakter opgenomen in de doelstellingentabel. Binnen deze opgave zijn voor 2027 geen afzonderlijke actuele ontwik- kelingen benoemd. Daarnaast zijn er enkele actuele ontwikkelingen die raakvlakken hebben met het sociaal domein, maar die niet direct onder een van de drie hoofdopgaven vallen. Het betreft het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs, Weerbaarheid en Brede Maatschappelijke Continuïteit en het Integraal Veiligheidsplan. Deze actuele ont- wikkelingen staan beschreven onder Toekomstbestendige voorzieningen en een veilige leefomgeving.
Preventie en Gezondheid AZWA Het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA) loopt tot en met 2028 en wordt financieel ondersteund (lokaal en regionaal) door het Rijk. AZWA versterkt de regionale samenwerking tussen het sociaal domein en de (medische) zorg, met als doel zorg en ondersteuning ook op langere termijn te waarborgen. De werk- agenda AZWA, gebaseerd op de IZA-agenda Gezondste Regio, vormt hiervoor de basis. Vanuit onze lokale verantwoordelijkheid dragen we actief bij aan deze regionale aanpak. Toekomstbestendig sportlandschap In 2026 is het sportvoorzieningenbeleid vastgesteld door de raad en de uitvoeringsagenda vastgesteld door het college. Veel actielijnen die hieruit voortvloeien worden in 2027 opgepakt. In 2026 is een beleidsgestuurde subsidieovereenkomst opgesteld met Sportief Meedoen Achterhoek om effectiever uitvoering te kunnen geven aan een groot deel van de uitvoering van het sportbeleid zoals de inzet van de Beweegmakelaar en sport- en beweeginterventies voor kwetsbare doelgroepen. In 2027 wordt deze overeenkomst geëvalueerd en aangescherpt door steeds scherpere indicatoren voor monitoring van de effectiviteit. Het Beweeg- Sport- en Leefstijlakkoord van de gemeente Aalten kent een oorspronkelijke looptijd van 2022 tot 2026.
Dit geldt ook voor de hieronder vallende micro-impulsenregeling die bestemd is voor het vereni- gingsleven om nieuwe initiatieven en samenwerkingen te ondersteunen. Het streven is om het akkoord sa- men met de stuurgroep te herijken en zo hieraan uitvoering te kunnen blijven geven. De ambitie is om de pijler ‘verenigingsondersteuning’ binnen dit akkoord steviger neer te zetten omdat de andere pijler, ‘verklei- nen gezondheidsverschillen’, al grotendeels gedekt wordt binnen de reguliere beleidsdoelen van het ge- meentelijk sport- en beweegbeleid. Om verenigingen te blijven ondersteunen is continuering van de laag- drempelige en effectieve micro-impulsenregeling een randvoorwaarde. Toekomstvisie zwembaden Het college heeft de visie in oktober 2025 vastgesteld. Tijdens de oordeelsvormende raadsvergadering in november 2025 is met de raad afgesproken dat, alvorens het voorstel in de raad aan de orde komt, het col- lege met een verduidelijking op deze visie komt. De fracties hebben hiervoor vragen in kunnen dienen bij de griffie. Om de vragen te beantwoorden heeft er in de eerste helft van 2026 aanvullend onderzoek plaatsge- vonden. In de tweede helft van 2026 komt het college richting de raad met de gewenste verduidelijking op de visie, zodat verdere behandeling van de toekomstvisie door de raad kan worden opgepakt.
Afhankelijk van de daaropvolgende keuze(s) van de raad kan de financiële consequentie (incidenteel/structureel) bepaald worden. Er is momenteel geen dekking in de meerjarenbegroting. Programma 2 Sociaal Domein 21 Bestaanszekerheid en Participatie Integraal Taalcentrum Laborijn Per 1 januari 2027 start Laborijn met een eigen Taalcentrum voor de uitvoering van het inburgeringstaalon- derwijs binnen de Z-route en de B1-route, in samenwerking met het ROC. Aanleiding hiervoor is het aflopen van de huidige regionale inkoopcontracten eind 2026 en de uitkomsten van een verkenning naar de kwaliteit, continuïteit en organisatie van het taalonderwijs. Met de oprichting van het Taalcentrum versterkt Laborijn de regie op het taalonderwijs en wordt een belangrijke stap gezet in de verdere professionalisering van de uit- voering van de Wet inburgering 2021. Daarnaast biedt het Taalcentrum kansen om taalontwikkeling breder en meer integraal te ondersteunen, waarmee wordt bijgedragen aan duurzame participatie en zelfredzaam- heid van inburgeraars. Wij zetten impulsmiddelen (rijksmiddelen voor sociaal ontwikkelbedrijven) in voor de opstartkosten. Voor de structurele financiering verwachten wij deze kosten te kunnen dekken uit de SPUK - middelen in het kader van de Wet inburgering.
Opvang van Nieuwkomers De gemeente Aalten staat voor een omvangrijke opgave op het gebied van de huisvesting van nieuwko- mers. De huisvestingsopgave heeft betrekking op verschillende groepen nieuwkomers: asielzoekers, status- houders en Oekraïense ontheemden. Statushouders Op het gebied van huisvesting van statushouders vinden veranderingen plaats. Op basis van actuele prog- noses wordt de komende jaren een groter aantal nareizigers verwacht. De gemeente werkt samen met part- ners aan passende en tijdelijke woonvormen om optimaal gebruik te maken van de beschikbare woningvoor- raad en de huisvesting van zowel statushouders als andere urgente doelgroepen mogelijk te maken. Asielzoekers Voor de opvang van asielzoekers geldt momenteel de wettelijke verplichting om 200 opvangplaatsen te rea- liseren. De gemeenteraad heeft hiervoor op 25 februari 2026 de kaders vastgesteld. Inmiddels is voor de tweede wetscyclus (2027-2028) een indicatieve opgave van 143 opvangplaatsen vastgesteld, waarvan 9 voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv'ers). Tegelijkertijd loopt nog een beroepsprocedure tegen de taakstelling uit de eerste cyclus. Een uitspraak hierover wordt verwacht nadat de zaak op 27 okto- ber 2026 ter zitting wordt behandeld. Het is nu nog onduidelijk welke opgave uiteindelijk voor de gemeente Aalten zal gelden.
Oekraïense ontheemden Vluchtelingen uit Oekraïne hebben verblijfsrecht in Nederland op basis van de Richtlijn Tijdelijke Bescher- ming (RTB) die momenteel loopt tot en met 4 maart 2028. Na beëindiging van de RTB komen vluchtelingen uit Oekraïne in aanmerking voor een tijdelijk transitiedocument dat drie jaar geldig is. Bij het transitiedocu- ment horen op termijn rechten, plichten en voorzieningen die vergelijkbaar zijn met andere inwoners van Nederland. Zo kunnen ontheemden uit Oekraïne zoveel mogelijk voor zichzelf zorgen en actief bijdragen aan de Nederlandse samenleving. Door het rijk wordt gewerkt aan een samenhangend pakket van rechten, plich- ten en voorzieningen voor Oekraïense ontheemden. Bijvoorbeeld op het gebied van het verblijfsrecht, on- derwijs, zorg, participeren & inkomen en wonen. Deze verschuivingen zullen impact hebben op verschillende domeinen, maar nog niet alle details en risico’s zijn door het rijk in beeld gebracht. Eind 2026 sluiten enkele opvanglocaties (POO en GOO). Tegelijkertijd wordt rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding van de landelijke opvangopgave. De gemeente bereidt daarom een oplossing voor om de opvangcapaciteit op peil te houden. Daarnaast vervalt per 31 december 2026 de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne.
Het Rijk werkt aan een nieuwe financieringssystematiek, waaronder de flexi- bele opvangregeling, die gemeenten beter in staat moet stellen om de komende vijf jaar opvang voor ver- schillende doelgroepen te realiseren. Hierbij ontvangen gemeenten een vergoeding op basis van de werke- lijk gemaakte kosten voor exploitatie, en een verminderd normbedrag per persoon. Volgens huidige progno- ses kan de opvang in dezelfde vorm worden doorgezet binnen deze vernieuwede bekostigingssystematiek. Toekomstbestendige voorzieningen en een veilige leefomgeving Integraal huisvestingsplan Onderwijs Op 26 september 2023 is het integraal huisvestingsplan Onderwijs (IHP) in samenspraak met de schoolbe- sturen vastgesteld en wordt momenteel uitvoering gegeven aan de uitwerking van de meest urgente huis- vestingsvraagstukken, die in fase 1 (de eerste vier jaren) van het IHP zijn aangegeven. Op dit moment be- treft dat met name de planvorming voor de vervangende nieuwbouw Chr. College Schaersvoorde en in 2026 is na planvorming het bouwkrediet voor de realisatie van IKC De Triangel door de raad beschikbaar gesteld. In 2027 zal de realisatie van IKC DE Triangel afgerond worden en de planning is dat de leerlingen het schooljaar 2027 – 2028 in het nieuwe gebouw kunnen starten. Daarnaast zal in 2027 de vierjaarlijkse herijking van het IHP, die in 2026 is gestart, worden afgerond.
In sa- menspraak met de schoolbesturen en kinderopvangorganisaties zal hierbij aandacht besteed worden aan de verduurzaming en hittebestendig maken van de schoolgebouwen, en circulair bouwen. Programma 2 Sociaal Domein 22 Samen met actuele leerlingenprognoses en nieuwe ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting en actuele financiële kaders zal dit leiden tot een geactualiseerd IHP dat in het tweede kwartaal van 2027 voorgelegd zal worden aan de gemeenteraad. Weerbaarheid en brede maatschappelijke continuïteit De toename van maatschappelijke spanningen, geopolitieke instabiliteit, cyberdreigingen en extreme weers- omstandigheden heeft ook op lokaal niveau impact. Deze dreigingen vragen om een veerkrachtige en goed voorbereide samenleving, waarin inwoners, ondernemers en instellingen in staat zijn om adequaat te reage- ren op incidenten, desinformatie, verstoringen van de openbare orde of digitale aanvallen. In het kader van het versterken van de lokale weerbaarheid en maatschappelijke continuïteit wordt landelijk en regionaal ingezet op de ontwikkeling van noodsteunpunten. Veiligheidsregio’s voeren hiervoor op ver- schillende schaalniveaus pilots uit, gericht op het bieden van ondersteuning aan inwoners tijdens langdurige uitval van vitale voorzieningen, zoals elektriciteit, telecommunicatie of drinkwater.
De gemeente Aalten is een van de vier pilotgemeenten binnen het gebied van de VNOG, als onderdeel van een landelijke aanpak gericht op de inrichting van een noodsteunpunt. Dit noodsteunpunt moet inwoners tijdens een crisis in staat stellen om informatie te verkrijgen, noodmeldingen te doen en, indien noodzakelijk, gebruik te maken van noodstroom voor medische hulpmiddelen. Daarnaast wordt onderzocht welke aanvul- lende functies een noodsteunpunt kan vervullen om de zelfredzaamheid van inwoners en de continuïteit van de samenleving te ondersteunen. Voor de pilot is gekozen om ervaring op te doen in Dinxperlo en daarbij de grensoverschrijdende samenwerking mee te nemen. We werken daarbij samen met de VNOG, de andere pilotgemeenten en onze buurgemeente Bocholt en de Kreis Borken. Parallel hieraan werkt de gemeente Aalten aan de implementatie van de bestuurlijke afspraken die door de VNOG zijn vastgesteld. Deze afspraken sluiten aan bij de landelijke ontwikkelingen rondom weerbaarheid en veerkracht, zoals beschreven in de Handreiking Weerbaarheid en Veerkracht op Lokaal Niveau van de VNG. Hierbij ligt de focus op het versterken van de voorbereiding op crises, het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners en organisaties en het borgen van de continuïteit van gemeentelijke en maatschappelijke pr o- cessen tijdens verstoringen.
Voor de komende jaren wordt ingezet op het verder ontwikkelen van de lokale crisisweerbaarheid, het ver- sterken van maatschappelijke netwerken en het realiseren van een robuuste structuur van noodsteunpunten als onderdeel van een veerkrachtige gemeente. Het Integraal Veiligheidsplan Het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 loopt af. In 2027 gaat het nieuwe Integrale Veiligheidsplan 2027- 2030 in. De analyse laat zien dat veel veiligheidsvraagstukken herkenbaar zijn ten opzichte van de voor- gaande beleidsperiode (2023-2026). Ondermijning, zorg- en veiligheidsvraagstukken, jeugdproblematiek en digitale veiligheid zijn en blijven de belangrijkste thema’s binnen de regio. Tegelijkertijd zijn verschillende ontwikkelingen zichtbaar die invloed hebben op de wijze waarop deze risico’s zich manifesteren. Zo neemt de verwevenheid tussen sociale, fysieke en digitale vraagstukken toe en spelen digitale componenten een steeds grotere rol binnen criminaliteit en slachtofferschap. Daarnaast vragen ontwikkelingen zoals polarisatie en extremisme om aandacht binnen het veiligheidsbeeld van de komende jaren. Op basis van de inventari- satie zijn vijf risicothema’s onderscheiden voor 2027-2030: Ondermijning, Zorg & Veiligheid, Jeugd en Vei- ligheid, Digitale Veiligheid en Maatschappelijke Weerbaarheid.
Het vernieuwde plan geeft richting aan het gemeentelijk veiligheidsbeleid voor de komende jaren en bevat een actualisatie van veiligheidsprioriteiten, doelstellingen en inzet van middelen. Concreet hierin is bijvoor- beeld het interventieteam Achterhoek Oost. Dit betreft een pilotproject waarin de politie en de gemeenten Aalten, Berkelland, Oost Gelre en Winterswijk en de Regisseur Ondermijning Achterhoek intensief samen- werken. Dit heeft als doel het zicht op het nalevingsgedrag van wet- en regelgeving en ondermijning in de betreffende gemeente te verbeteren. Zo wordt er niet alleen gebruik gemaakt van elkaars netwerk, ervaring en expertise, maar politie, gemeentelijke buitengewoon opsporingsambtenaar (boa’s) en toezichthouders voeren in dit verband ook gezamenlijk controles en toezicht met een vaste regelmaat uit. De pilot wordt, bij gebleken effectiviteit, omgezet naar een structurele werkwijze en geborgd binnen de organisatie. Dit vraagt om structurele capaciteit en bijbehorende financiële middelen om continuïteit en uitvoering te waarborgen. 2. Welke concrete doelstellingen zijn er? Thema/Doelstelling Actie 2027 1. Monitoring Sociaal Domein Inzicht hebben in de impact op de opgaven binnen het Sociaal Domein. • Doorontwikkelen impactmonitor met kengetallen en vaste datasets mits voldoende capaciteit.