Programmabegroting 2023.pdf

Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................................................... 5 Totaal financieel overzicht .................................................................................................................................. 8 Toelichting begroting 2023 ...............................................................................................................................15 Programma 1 Ruimte ........................................................................................................................................18 Programma 2 Sociaal Domein ..........................................................................................................................26 Programma 3 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................38 Paragrafen ........................................................................................................................................................43 Paragraaf Bedrijfsvoering .................................................................................................................................44 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing

.....................................................................................48 Paragraaf Lokale heffingen ..............................................................................................................................51 Paragraaf Financiering .....................................................................................................................................55 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ..........................................................................................................58 Paragraaf Grondbeleid .....................................................................................................................................60 Paragraaf Verbonden partijen ..........................................................................................................................62 Bijlagen .............................................................................................................................................................67 Geprognosticeerde balans 2022-2026 .............................................................................................................68 Overzicht meerjarig EMU-saldo ........................................................................................................................69 Meerjarenoverzicht 2021 – 2026, overzicht van baten, lasten en

resultaat .....................................................70 Overzicht van baten en lasten, ingedeeld naar taakvelden..............................................................................74 Investeringsschema ..........................................................................................................................................79 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................80 Overzicht reserves en voorzieningen ...............................................................................................................81 Overzicht incidentele baten en lasten, structurele mutaties reserves en structureel begrotingssaldo.............83 Verplichte indicatoren waarstaatjegemeente.nl ................................................................................................84 Lijst met gebruikte afkortingen ..........................................................................................................................88

Inleiding ‘Haec tempora aliena sunt, sed tamen aureo acie’ (Het zijn rare tijden, maar nog even met een gouden randje) Deze keer een wat aparte opening bij deze begroting. In Asterix stond het al, maar het is ook het laatste voorwoord met spreuk van ons afdelingshoofd Bedrijfsvoering/financiën namens het college. En zijn laatste begroting. En daarmee verdwijnt dan ook het laatste afdelingshoofd in onze gemeente. Afdelingen bestaan niet meer, alleen nog zes teams en een directeur Bedrijfsvoering. Korte lijnen. Want het gaat allemaal gewoon door. En dat moet ook, want het zijn zoals gezegd rare tijden. We weten dat meerjarenprognoses altijd al moeilijk zijn, maar wat er nu gebeurt: Oekraïne, energiecrisis, een ongekende inflatie, woningnood, asielzoekers, corona en dat is nog niet alles. Nooit verwacht en voorzien enkele jaren geleden. Maar we moeten er wel naar handelen. Gelukkig werden we dit jaar verrast door een fors hogere algemene uitkering uit het gemeentefonds. Daarmee kan de begroting 2023 snel sluitend gemaakt worden. Maar al dat geld krijgen we natuurlijk niet zomaar. We hebben als gemeente ook te maken met prijsstijgingen, opvang, hogere voorschotten energie en een hogere loonsom.

Maar rond de eerste begroting die door de nieuwgekozen raad wordt vastgesteld leven er natuurlijk ook uiteenlopende wensen op gebied van klimaat, zorg en ruimtelijke ontwikkeling om maar eens wat te noemen. Het uitvoeringsprogramma en alles wat daarmee samenhangt komt in december in de raad, vooruitlopend is hiervoor een stelpost van opgenomen. En het sociaal domein baart ons nog steeds zorgen. We merken een toeloop bij de schuldhulpverlening en de jeugdhulp. Daarnaast hebben we weinig woningen voor crisisopvang en statushouders. Om nog maar te zwijgen over de dreiging van een aanzegging van het Rijk voor extra opvang. Zo lijkt een begroting mooi, maar is er veel onzekerheid. Daarom hebben we verschillende buffers gecreeerd. Alles gericht op de continuïteit. Ook als het weer wat minder wordt. Er wordt al veel gesproken over het zogenaamde beruchte ravijn in 2026. Want dan vallen vele extra’s van het Rijk weg. Mogelijk weg, want niemand weet wat er speelt over vier jaar. Daarom maken we ons daar nu nog niet echt druk over. Wat zeker is dat het dan weer anders is. Wel waakzaam, maar geen stress. In 2023 gaat de gewijzigde organisatie van start. Het college is van de platte lijnen en geen overvloedig management. In 2005 begonnen we na de herindeling met drie sectorhoofden en negen afdelingshoofden.

Volgend jaar hebben we alleen nog 6 teams met een secretaris/algemeen directeur en een directeur Bedrijfsvoering. Daarnaast zijn er zes teammanagers, die ook uitvoerende taken hebben. Wij denken dat dit goed kan, omdat verantwoordelijkheden ook echt diep in de organisatie liggen. De medewerkers moeten het doen en daar horen verantwoordelijkheden bij. Dat maakt het ook extra leuk om bij de gemeente Aalten te werken. Gelukkig vervullen we ook nog steeds onze vacatures. Het wordt wel moeilijker, maar het lukt. Aalten is een goede aantrekkelijke werkgever, dat blijkt. De begroting is niet alleen sluitend voor 2023, maar ook voor de jaren daarop. Behalve dan voor het beruchte (financiële) ravijnjaar 2026, maar zoals gesteld dat weet nog niemand. We stoppen daar voorlopig geen energie in. Er zitten wel wat addertjes onder het gras. Positieve en negatieve. Onze gemeente is nu eindelijk eens in het voordeel wat betreft de herverdeling van de algemene uitkering. Het lijkt zo door te gaan, maar de nadeelgemeenten sputteren nog. Dat is te begrijpen. En de grote steden lobbyen ook nog, maar dat is altijd zo. Wij vinden de nieuwe verdeling logisch en rechtvaardig. We snappen het probleem van een nadeelgemeente, maar je kan ook zeggen dat ze de laatste jaren blijkbaar te veel hebben gehad en wij te weinig. Maar het is nog geen gelopen race, hoewel het einde in zicht is.

En we liggen op winst. We hebben tot 2025 dus een sluitende begroting met kleine overschotten. Dat is mooi, zeker in verhouding tot de tekorten uit de najaarsnota. Dat waren nog miljoenen. Maar een snelle blik op de verschillen leert ons al snel dat dit voornamelijk te danken is aan de algemene uitkering. Dank je wel Rijk, maar zo gewonnen zo geronnen. Natuurlijk is het mooi dat we mede gecompenseerd worden voor alle stijgende kosten. Maar het heeft ook alles te maken de huidige brede problematiek. En daar kan het Rijk niet mee bezig blijven om alles financieel glad te strijken. Die rekening komt een keertje bij ons en de burger, links of rechtsom. Alhoewel de staatsschuld nog steeds onder controle is, maar dat komt door de veel hogere inkomsten van het gas en de BTW. Wij houden er bijvoorbeeld al rekening mee dat we een toeloop bij de schuldhulpverlening gaan krijgen. Mensen komen niet meer uit, betalen daardoor rekeningen niet meer en komen in de problemen. Vooral bij de woningbouwcorporaties en energiemaatschappijen. Inleiding

5

Hogere inkomsten stellen ons ook in staat om budgetten te verhogen. En zeker daar op die gebieden waar het extra geld voor bedoeld is. We noemen bijvoorbeeld de jeugdzorg, speelt al jaren en blijft onder druk staan. Maar we gaan ook wat doen met de wens van de raad om de gemeenschapshuizen qua onderhoud bij te staan. En we kunnen wat meer buffers aanleggen voor slechtere tijden. Zo wordt de algemene reserve de komende drie jaar versterkt. Is ook wel mooi: van algemene uitkering naar algemene reserve. Aan het dienstverleningsconcept wordt gewerkt en de verwachting is dat dit voor de zomer van 2023 opgeleverd wordt. In verband hiermee denken we ook na over het hybride werken. De trend van meer thuiswerken speelt ook bij onze gemeente. Maar het is ook de bedoeling om regelmatig op kantoor te verschijnen. En een aantal collega’s wil of kan niet thuiswerken. In ieder geval is zeker dat we moeten kijken naar het aantal werkplekken en de inrichting van ruimtes. En wat te doen met de voormalige Rabobank. Is de één loket gedachte zinvol, of moeten we meer de kernen in. Of wellicht allebei doen? Dit wordt in de eerste helft van volgend jaar duidelijk. Voor het eerst hebben we bij de opstelling van de begroting de Sustainable Development Goals (Duurzame Ontwikkelingsdoelen) meegenomen. Dit in lijn met het opgestelde Raadsprogramma 2022-2026.

De komende jaren gaan wij gestaag verder met de doorwerking van deze SDG’s in onze manier van werken en denken. Stap voor stap, niet overhaasten, langzaam maken we ons het gedachtengoed en de taal eigen. Ook in het Uitvoeringsprogramma krijgen de SDG’s een duidelijk plek. De aanvaarding van de SDG’s als rode draad in ons werk is meer dan alleen het gebruiken van andere begrippen en tekens voor dat wat we grotendeels al deden, het is ook het inzetten op meer integraal werken aan brede welvaart en het stimuleren van innovatie. Daarom gaan we de komende jaren ook de samenleving hierbij betrekken, samen kom je verder tenslotte. Als slot nog iets over de woonlasten. Geen OZB-verhoging, afval zelfde tarief en slechts een geringe verhoging voor het riool. Voor sommige inwoners gaan de lasten zelfs dalen, omdat we in vier gelijke stappen de hondenbelasting afschaffen. Erg plezierig in deze tijd. Het college heeft de laatste jaren altijd de lijn gevolgd van zeker het eerste jaar van een begroting sluitend. En dan verder ook zoveel mogelijk, maar niet dringend. Maar wel tijdig op ontwikkelingen inspelen. Ook dit jaar denken we weer zo. En gelukkig zitten we even goed. Vandaar dat gouden randje. Via de tussentijdse rapportages en de diverse circulaires blijven we waakzaam en iedereen op de hoogte houden.

Behandeling begroting - woensdag 5 oktober Begrotingscafé - maandag 17 oktober Oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2023 programma 1 en 3 - dinsdag 18 oktober Oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2023 programma 2 - maandag 24 oktober Voor 09.00 uur algemene beschouwingen indienen met expliciete vragen - dinsdag 1 november Raadsbehandeling

Inleiding

6

Voorstel We stellen u voor over te gaan tot het vaststellen van de programmabegroting 2023, meerjarenbegroting 2024-2026 en het investeringsschema voor het jaar 2023.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Aalten,

De burgemeester

De gemeentesecretaris

mr. A.B. Stapelkamp

drs. A.J.M. Gildhuis

Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Aalten op 1 november 2022 de voorzitter,

de griffier,

mr. A.B. Stapelkamp

M.A.J.B. Fiering

Inleiding

7

Totaal financieel overzicht Hieronder staat het verloop van het begrotingssaldo met als uitgangspunt de door de raad vastgestelde cijfers uit de Voorjaarsnota 2022. Daaronder zijn de mutaties vermeld die zijn meegenomen in deze begroting met op de volgende pagina’s de toelichtingen. bedragen x € 1.000

Nr.

Omschrijving (min teken houdt een voordeel in)

2023

2024

2025

2026

Tekorten na Voorjaarsnota 2022

2.820

3.264

3.510

3.540

01. 02. 03. 04. 05.

Programma 1 Ruimte SPUK-Sport uitkering Optisport 't Walfort en Het Blauwe Meer Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) Uitvoeringskosten Klimaatakkoord Noodzakelijke investeringen ruimtelijke ordening

-80 140 105 200 250

0 140 105 200 250

0 140 105 200 250

0 140 105 200 250

06. 07. 08. 09. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17.

Programma 2 Sociaal Domein Leader nieuwe periode 2023-2027, dekking AR Uitbreiding college met 0,2 fte Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) Basisbibliotheek Achterhoekse Poort Welzijn op Recept Intensiveren transformatie sociaal domein Gemeenschapshuizen, dekking AR Brede Impuls Combinatiefuncties Laborijn Budgetten jeugdzorg Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD)

484 25 69 14 13 25 400 250 20 -190 300 75

0 25 69 14 13 25 400 0 20 -223 300 68

0 25 69 14 13 25 400 0 20 -324 300 63

0 25 69 14 13 25 400 0 0 -232 300 55

250 132 115 45 -7.432 166 200 400 -484

250 45 224 90 -8.327 150 250 500 0

250 45 321 135 -10.009 150 250 1.800 0

250 45 412 180 -5.634 150 250 0 0

-250

0

0

0

1.870 62 2.826

2.109 13 -3.290

2.109 7 -3.642

2.109 -20 -894

-6

-26

-132

2.646

overschot overschot overschot

tekort

18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27.

28.

Programma 3 Bedrijfsvoering Loonbegroting verhogen in verband met knelpunten Implementatie ICT-pakketten naar de cloud Rente langlopende leningen Afbouwen hondenbelasting in vier jaar Algemene uitkering, Meicirculaire 2022 Onvoorzien ophogen Raadsprogramma 2022-2026 Versterken algemene reserve Dekking algemene reserve 06. Leader nieuwe periode 2023-2027 zie programma 2 Dekking algemene reserve 13. Gemeenschapshuizen zie programma 2 Algemeen Indexaties Overige mutaties Totaal mutaties Begrotingssaldo na alle mutaties

Totaal financieel overzicht

8

> Toelichting op de punten uit het financieel overzicht Programma 1 Ruimte 01. SPUK-Sport uitkering, incidenteel € -80.000 Door een wetswijziging in 2019 is het recht op aftrek van BTW voor gemeenten op het gebied van sport komen te vervallen. Omdat de wetswijziging direct voortvloeit uit Europese regelgeving en dus geen bezuinigingsmaatregel is, heeft de Rijksoverheid toegezegd de opbrengst van deze extra belastingmaatregel terug te laten vloeien naar de benadeelden. Voor het jaar 2023 is € 80.000 aan inkomsten geraamd. Gemeenten kunnen in elk geval tot 2023 jaarlijks aanvragen. Op basis van een tussentijdse evaluatie wordt gekeken of de regeling wordt verlengd. 02. Optisport 't Walfort en Het Blauwe Meer, structureel € 140.000 De exploitatiebijdrage aan Optisport is voor 2023 aangepast conform de vastgelegde afspraken. Omdat de energiekosten deel uitmaken van de indexering en dit indexcijfer momenteel explosief stijgt, is voorlopig rekening gehouden met een stijging van € 140.000 voor ’t Walfort en Het Blauwe Meer samen. 03. Omgevingsdienst Achterhoek (ODA), structureel € 105.000 In de begroting voor het jaar 2023 voorziet de ODA extra werkzaamheden. Grootste verandering komt voort uit de overheveling van de bodemtaken vanuit provincie naar gemeenten. Overigens is (nu) nog niet duidelijk of het budget (circa € 40.000) mee wordt overgeheveld.

Hiermee is in de budgetten vooralsnog geen rekening gehouden. Daarnaast wordt extra inzet verwacht bij de basistaken asbest en de boa-taken, waarbij Aalten van dat laatste naar verwachting niet in die mate gebruik gaat maken. Belangrijke kanttekening is dat er uiteindelijk afgerekend wordt op daadwerkelijke afname. Verder zijn de indexaties verwerkt. Per saldo vraagt dit om een extra bijdrage van € 105.000. 04. Uitvoeringskosten Klimaatakkoord, structureel € 200.000 Vanaf 2023 tot en met 2030 krijgen medeoverheden en planbureaus voor de uitvoeringsmiddelen die voortvloeien uit het Klimaatakkoord en aanvullend klimaatbeleid 800 miljoen per jaar, volgens het coalitieakkoord 5,6 miljard cumulatief. Vooruitlopend hierop is in 2022 om de uitvoering van het bestaande klimaatbeleid te kunnen voortzetten door gemeenten een overbruggingsbudget ontvangen. Dat hield voor Aalten een bedrag in van ongeveer € 200.000. Hoe de 5,6 miljard precies verdeeld wordt, is nog onderwerp van gesprek tussen onder andere VNG, IPO en het Rijk. In afwachting hiervan is om aan de slag te kunnen in deze begroting vanaf 2023 al € 200.000 structureel budget opgenomen voor de kosten van het Klimaatakkoord en -beleid. 05.

Noodzakelijke investeringen ruimtelijke ordening, structureel € 250.000 De komende jaren zijn er op gebied van een goede ruimtelijke ontwikkeling in brede zin binnen de gemeente de nodige projecten te realiseren. Daarvoor moet soms worden geïnvesteerd. Op voorhand kan niet worden aangegeven om welke projecten het gaat en wat de uiteindelijke kosten daarvan zijn. Om slagvaardig te werk te kunnen gaan, wordt met ingang van 2023 structureel een budget in de begroting gereserveerd ter dekking van allerlei kosten (na aftrek van mogelijke opbrengsten) van per saldo € 250.000 per jaar.

Programma 2 Sociaal Domein 06. Leader nieuwe periode 2023-2027, incidenteel € 483.500, dekking algemene reserve Het jaar 2022 is het laatste uitvoeringsjaar van de eerste Leader Achterhoek. Tot en met 2021 zijn 63 projecten gesubsidieerd voor een totaalbedrag van € 5,6 miljoen. Hiervan hebben de gemeenten en het waterschap € 2,8 miljoen bijgedragen. Tijdens evaluatiegesprekken is gebleken dat alle deelnemende gemeenten ook in de nieuwe Leaderperiode 2023-2027 willen deelnemen als co-financier. Hoewel de besluitvorming hierover zowel nationaal als provinciaal nog niet is genomen, nemen we het bedrag van € 483.500 over de jaren 2023-2027 alvast mee in het begrotingsjaar 2023. Dit wordt gedekt uit de algemene reserve. 07. Uitbreiding college met 0,2 fte, structureel € 25.000 Het nieuwe college is ten opzichte van het vorige gegroeid met 0,2 fte. De hiermee gemoeide extra loonkosten bedragen € 25.000 per jaar.

Totaal financieel overzicht

9

08. Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG), structureel € 69.000 De gemeentelijke bijdrage voor de VNOG stijgt in 2023 met € 107.000. Naast de loon- en prijsstijging wordt ingezet op een extra structurele formatieplaats voor vastgoed en hogere kosten voor informatieveiligheid (nieuw beleid). Aanvullend heeft het AB van de VNOG de Regeling Demarcatie vastgesteld. Hierin is de verdeling van de taken en verantwoordelijkheden tussen gemeenten en de VNOG op het gebied van de kazernes en de faciliteiten in de kazernes vastgelegd. Dit betreft dus een nieuwe inrichting van de samenwerking op dit terrein. De raad heeft een zienswijze ingediend, omdat zij vindt dat de extra kosten voor vastgoed uit de bestaande begroting betaald moeten worden en dat de nieuwe inrichting van de samenwerking niet mag leiden tot een toename van de gemeentelijke bijdragen. Het AB heeft het traject voor de behandeling van de begrotingswijziging in verband met de demarcatie verlengd tot november. Vooralsnog is wel deze hogere bijdrage opgenomen. Door de nieuwe inrichting van de samenwerking vallen bepaalde kosten uit onze begroting weg, dat is een bedrag van ongeveer € 38.000. Hierdoor resulteert een toename ten laste van ons begrotingssaldo van € 69.000. 09.

Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL), structureel € 14.000 De gemeentelijke bijdrage voor de ECAL wordt bepaald op basis van het aantal meters papier dat een gemeente in beheer heeft en wordt voor vier jaar vastgelegd. In de begroting 2023-2026 is deze meterprijs opnieuw vastgesteld, dit leidt tot een stijging van onze jaarlijkse bijdrage met € 14.000. 10. Basisbibliotheek Achterhoekse Poort, structureel € 13.000 Basisbibliotheek Achterhoekse Poort heeft in september 2021 in Aalten een nieuw pand betrokken aan het Lage Blik. Vanaf dat moment is een extra subsidie verleend waarmee de bibliotheek op drie ochtenden in de week extra is opengesteld. Dit om de zichtbaarheid te vergroten en de bibliotheek de kans te geven om de maatschappelijke functie verder uit te breiden. Deze subsidies zijn betaald van de coronamiddelen die de gemeente van de landelijke overheid heeft ontvangen voor het in standhouden van de culturele infrastructuur. Het is de bedoeling dat in de nieuwe budgetovereenkomst, die naar verwachting per 1 januari 2023 wordt gesloten tussen de gemeente en de bibliotheek, een definitief besluit wordt genomen over het structureel verruimen van de openingstijden in de toekomst. Gezien de positieve ervaringen tot nu toe is het budget alvast met € 13.000 verruimd. 11.

Welzijn op Recept, structureel € 25.000 Afgelopen jaar is in samenwerking met Figulus Welzijn en drie huisartsenpraktijken in de gemeente Aalten de pilot ‘Welzijn op recept’ uitgevoerd. De resultaten zijn positief. In de eerste negen maanden van de pilot zijn ongeveer 45 inwoners door de huisarts verwezen naar een welzijnscoach. Deze deelnemers krijgen een individueel traject, waarin op basis van positieve gezondheid wordt onderzocht wat het best passend is. Een groot deel van deze inwoners heeft een activiteit gevonden waaraan zij langdurig deelnemen. Voor een klein deel is dit niet gelukt, maar heeft het traject voor meer zelfinzicht en bekendheid met het sociaal domein opgeleverd. Ongeveer de helft van de deelnemers was niet bekend bij Figulus Welzijn. De pilot zorgt er eveneens voor dat welzijn en medisch domein elkaar makkelijker weten te vinden, ook met andere vragen dan welzijn op recept. De drie huisartsenpraktijken die hebben deelgenomen aan de pilot, willen hier graag mee doorgaan. De overige drie huisartsenpraktijken binnen de gemeente Aalten hebben aangegeven ook te willen werken met welzijn op recept als samenwerkingsconcept. Hiervoor is uitbreiding van de formatie van welzijnscoaches van Figulus Welzijn noodzakelijk. Daarom wordt vanaf 2023 in de begroting € 25.000 per jaar extra opgenomen. 12.

Intensiveren transformatie sociaal domein, structureel € 400.000 Bij het opstellen van de begroting 2023 is binnen het sociaal domein een structureel bedrag gereserveerd van vier ton. Dit krijgt in de komende raadsperiode een nadere bestemming. Het is de bedoeling om dit budget op een zodanige manier in te zetten dat het gemeentelijk beleid zo goed mogelijk bijdraagt aan de (verzachting van) diverse sociale uitdagingen op allerlei maatschappelijk gebied, zoals bestaanszekerheid, armoedebestrijding, preventie, participatie, inburgering, sport en zorg. 13. Gemeenschapshuizen, incidenteel € 250.000, dekking algemene reserve Algemene conclusie in het nieuwe beleidskader gemeenschapshuizen is dat er in aantal en omvang voldoende gemeenschapshuizen binnen de grenzen van de gemeente Aalten gerealiseerd zijn. Daarom wordt in principe niet meer financieel bijgedragen aan nieuwbouw of uitbreiding van bestaande gemeenschapshuizen. Voor drie initiatieven (uitbreidingswensen voor de Ringkamp in De Haart en het Kulturhus Lintelo en een burgerinitiatief rond de gemeenschapsvoorziening in De Dinxperlose Heurne) kan op basis van ingekomen inspraakreacties nog een uitzondering worden gemaakt. Deze drie initiatieven kunnen nog financieel ondersteund worden op basis van de nu nog van toepassing zijnde incidentele investeringssubsidieregeling.

Het met deze initiatieven gemoeid gaande subsidiebedrag is nog onbekend, maar schatten wij in op een totaal van € 250.000. Dit wordt gedekt uit de algemene reserve.

Totaal financieel overzicht

10

14. Brede Impuls Combinatiefuncties, 2023 tot en met 2025 € 20.000 Via het plan Talent geven we uitvoering aan de rijksregeling Brede Impuls Combinatiefuncties. Hierdoor worden, met cofinanciering van het Rijk, combinatiefuncties gerealiseerd die sport, bewegen, kunst en cultuur verbinden met het sociaal domein, waardoor een sterke vitale sociale basis ontstaat waarin iedereen kan meedoen. Het plan Talent wordt inmiddels breed gedragen in onze gemeente. De huidige afspraken lopen tot 1 september 2022. Er is besloten om dit plan met drie jaar te verlengen. Uitgangspunt in het nieuwe plan is het structureel maken van de basis van Talent, te weten de inzet van twee fte talentverbinders en hiervoor structureel middelen in de gemeentebegroting op te nemen. Daarnaast wordt de inzet van de talentcoaches uitgebreid en jaarlijks een budget voor de concrete uitvoering van activiteiten vrijgemaakt, omdat de rijksbijdrage hierin niet voorziet. De afspraken over de inzet van de talentcoaches en het activiteitenbudget gelden voor een periode van drie jaar. De huidige samenwerkingspartners conformeren zich hieraan. Om dit nieuwe plan te kunnen realiseren is per saldo voor de komende drie jaar een extra bijdrage nodig van € 20.000 per jaar. 15. Laborijn, € -190.000 / € -223.000 / € -324.000 / € -232.000 In 2022 had Laborijn een begroting ingediend met sterk stijgende uitvoeringslasten.

De gemeenteraad heeft in haar zienswijze gevraagd om een nadere analyse van deze stijging en een plan van aanpak met als insteek dat de uitvoeringskosten moeten worden beperkt. Hoewel wij deze stijging op voorhand niet hadden geaccepteerd, hadden we de budgetten wel op basis van ‘worst case’ scenario opgenomen. Laborijn is hiermee aan de slag gegaan en het is haar gelukt om de stijging van de uitvoeringskosten in totaal vanaf 2023 te beperken (ten opzichte van de begroting 2022). Dit heeft voor Aalten een gunstig financieel effect, per saldo levert dit nu een voordeel op voor onze meerjarenbegroting. 16. Budgetten jeugdzorg, structureel € 300.000 In de Voorjaarsnota 2022 was naar aanleiding van de gestegen kosten voor jeugdzorg een structureel doorgevoerde stijging van de budgetten van € 700.000 verwerkt. Daarnaast werd voor boekjaar 2022 aanvullend € 300.000 opgenomen. Op dit moment is nog moeilijk in te schatten hoe de totale kosten van jeugdzorg in 2022 bedragen. Enerzijds komt dit door de openeinderegeling en de verschuiving naar zwaardere zorg. Anderzijds vallen de financiële gevolgen van de volledig nieuw ingerichte inkoop van de jeugdzorg, waarvan de ingangsdatum op 1 juli 2022 lag, nog niet te overzien. Gezien deze onzekerheid is er bij het opstellen van deze begroting voor gekozen de genoemde € 300.000 structureel aan de jeugdbudgetten toe te voegen.

Hiermee wordt de mutatie van € 1.000.000 uit de Voorjaarsnota 2022 volledig structureel. 17. Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD), € 75.000 / € 68.000 / € 63.000 / € 55.000 Op basis van de loon- en prijsstijging (waarbij rekening is gehouden met het hoge indexcijfer van 5,89%) neemt de gemeentelijke bijdrage voor de GGD vanaf 2023 toe met € 43.000. Het AB van de GGD heeft eind 2021 besloten tot uitvoering van het programma ‘GGD NOG Robuust’ om de GGD robuuster en daarmee toekomstbestendig te maken. Deze uitvoering leidt tot een structurele extra bijdrage van € 12.000, met daarnaast een incidentele bijdrage van € 20.000 in 2023, € 13.000 in 2024 en € 8.000 in 2025. Hiermee zijn onze budgetten opgenomen conform de 3e begrotingswijziging 2023 van de GGD.

Programma 3 Bedrijfsvoering 18. Loonbegroting verhogen in verband met knelpunten, structureel € 250.000 Het personeelsbudget wordt verhoogd met € 250.000. In de Voorjaarsnota 2022 is daar ook al over geschreven. Het betreft onder meer de kosten voor een Ciso, regelanalist, schuldhulpverleningsconsulent en jeugdconsulent. In alle gevallen gaat het om uitbreiding van (parttime) werkzaamheden door wettelijke eisen of de veranderde samenleving. Het huidige hoofd Bedrijfsvoering heeft nu nog de rol van Ciso, maar dat mag en kan niet meer in een managementfunctie. Een Ciso moet onafhankelijk zijn en krijgt om die reden een aparte functie. Maar ook op het gebied van informatieveiligheid en privacy worden steeds meer eisen gesteld door de wet en komt er steeds meer op ons af. We noemen de verplichte datalekkenregistratie, de audit voor handhavers Wet politiegegevens (Wpg), het steeds meer voorkomen van veiligheidsincidenten en ga zo maar door. We hebben hier onvoldoende formatie voor. Voor onder andere de Omgevingswet hebben we een regelanalist nodig. Een regelanalist vertaalt samen met de verantwoordelijke collega’s de juridische regels die in het omgevingsplan staan naar toepasbare regels (vragenbomen) in het omgevingsloket. Maar heeft ook een rol in het informatiebeheer. Helaas zien we het aantal burgers dat in financiële problemen komt toenemen.

Door de energiecrisis en de inflatie. Een heleboel gezinnen komen niet meer uit. Deze mensen moeten zo goed mogelijk bijgestaan worden en dat redden we niet meer met één fte. Ook voor wat betreft de jeugd zijn we niet zonder zorgen. De problematiek wordt groter door allerlei factoren. Vooral de tijd die de zorg en de indicatie kost neemt toe. Er worden hier nu vier functies genoemd. Hoe dit precies ingevuld wordt is nog even de vraag qua omvang en positionering. We houden de raad via de tussentijdse rapportages goed op de hoogte.

Totaal financieel overzicht

11

19. Implementatie ICT pakketten naar de cloud, in 2023 € 132.000 en vanaf 2024 structureel € 45.000 PinkRoccade heeft aangekondigd hun financiële pakket inclusief heffingen over te brengen naar een beveiligde cloud omgeving. Daarnaast bouwen ze de financiële pakketten om, zodat de financiële omgeving (iFinanciën) voldoet aan de laatste moderne technische standaarden. Hierdoor kan PinkRoccade sneller updates uitbrengen en nog sneller security eisen doorvoeren. Deze doorontwikkeling van het pakket betekent dat we Civision Heffen en Middelen moeten migreren naar de cloud. Sinds 2016 werkt de organisatie digitaal en zaakgericht en maakt hierbij gebruik van de applicatie Join Zaak & Document. De applicatie draait op dit moment op onze eigen systemen. Decos werkt op dit moment aan een volledig nieuw platform, waarbij het uitgangspunt is dat alle ontwikkeling via de cloud gaat verlopen en iedereen over moet stappen naar SAAS (Software-as-a-Service). Doordat de nieuwe applicaties in de cloud gaan draaien hebben we wel te maken met onderhoudskosten van deze omgevingen en eenmalige implementatiekosten in 2023. Hiervoor is in 2023 € 132.000 gereserveerd en structureel € 45.000. 20. Rente langlopende leningen, € 115.000 / € 224.000 / € 321.000 / € 412.000 De groei van de wereldeconomie neemt af als gevolg van de oorlog in Oekraïne.

De oorlog leidt tot een sterke stijging van energieprijzen en andere grondstoffen. De verwachting is daarom dat de centrale banken hun monetaire beleid verkrappen. Ook wordt het schuldenopkoopprogramma door de Europese Centrale Bank (ECB) gestopt. In juli 2022 heeft de ECB de belangrijkste rentes met een half procentpunt verhoogd. Hiermee komt een einde aan een lange periode van negatieve rente. De ECB wil hiermee de torenhoge inflatie afremmen. Er worden nog meerdere verhogingen verwacht. Ook de lange rentes zijn inmiddels sterk gestegen. Eind 2023 wordt voor 10 jaar een rente voorzien van ongeveer 2,75%, dit hebben we aangehouden in de voorliggende begroting. 21. Afbouwen hondenbelasting in vier jaar, oplopend € 45.000 per jaar Op 31 mei 2022 is bij de vaststelling van de kaders voor begroting 2023-2026 het amendement aangenomen voor het (gefaseerd) afschaffen van de hondenbelasting in de gemeente Aalten per 1 januari 2023. Afgesproken is om de hondenbelasting in vier jaar af te bouwen. Onze baten nemen met het afbouwen van de hondenbelasting af met € 45.000 per jaar. 22. Algemene uitkering, € -7.432.000 / € -8.327.000 / € -10.009.000 / € -5.634.000 De klapper van deze begroting komt dit keer op naam van de algemene uitkering.

De uitkering van het Rijk op basis van het gemeentefonds zorgt voor de jaren 2023 t/m 2025 voor substantiële financiële toevoegingen die oplopen van 7,4 miljoen euro in 2023 tot 10 miljoen euro in 2025. Dit conform de door de raad vastgestelde begrotingskaders (zoals gebruikelijk) op basis van de Meicirculaire 2022. Het jaar 2026 wordt in de context van de algemene uitkering omschreven als het ravijnjaar en valt terug naar 5,6 miljoen euro. Over het laatste jaar is op dit moment nog geen duidelijkheid te geven, de opschalingskorting staat nog geheel voor dat jaar en met name de systematiek van de groei van de algemene uitkering is door het kabinet vanaf 2026 fors ingeperkt door geen volume deel meer toe te passen. Voor een gedetailleerde verklaring van de cijfers verwijzen we naar de toelichting in raadsmededeling van 15 juni 2022: Raadsmededeling 102-2022 Gevolgen meicirculaire 2022 Beknopt komen de volgende onderdelen daar aan de orde: a. De invoering van het nieuwe verdeelmodel. In theorie zou dit op basis van de huidige stand van zaken een voordeel van ongeveer € 86 euro per inwoner per jaar voor Aalten betekenen. Maar er lopen nog diverse onderzoeken naar het nieuwe model. Mede daarom en om de ‘pijn’ voor nadeelgemeenten te verzachten is een ingroeipad bepaald.

Dit betekent dat in 2023 per inwoner € 7,50 mag worden opgenomen, in 2024 € 22,50 en voor 2025 € 37,50 per inwoner per jaar. Voor 2026 zijn de afspraken nog niet gemaakt, in afwachting van de onderzoeken en daarom is ook hetzelfde aangehouden als in 2025. b. Het accres. Groeien de (verwachte) uitgaven van het Rijk, dan groeit het gemeentefonds mee. Dat is mooi, maar ook blijkt in de praktijk dat het Rijk het niet altijd lukt om alle geplande uitgaven te doen. Dat heet onderuitputting. Daarom is vanaf 2023 een structurele veiligheidsbuffer aangehouden van € 500.000. Daarnaast schieten de ramingen met betrekking tot de prijsontwikkelingen (inflatie) door het denkbeeldige plafond. Hiervoor is een correctie aangebracht van € 525.000. In hoeverre beide buffers toereikend zijn of vrij kunnen vallen valt pas te bezien in de komende jaren, maar gezien het huidige grillige economische klimaat, is enige voorzichtigheid geboden. c. De oploop van de opschalingskorting is voor de duur van de kabinetsperiode geschrapt. Het betreft een reeks die oploopt van landelijk € 400 miljoen in 2023 naar € 675 miljoen in 2025. De reeks eindigt echter wel in een korting van € 975 miljoen in 2026, zoals voorzien. Voor 2023 t/m 2025 betekent dit dat voor die jaren een voordeel ingeboekt is dat oploopt naar ruim € 950.000 in 2025.

Totaal financieel overzicht

12

d. Compensatie tekorten jeugdzorg. Het kabinet stelt voor 2023 incidenteel € 1.445 miljoen extra beschikbaar voor de jeugdzorg. Hierbij gaat het kabinet ervan uit dat gemeenten inzetten op besparingsmaatregelen voor een bedrag van € 374 miljoen op de jeugdzorguitgaven in 2023. Daarnaast gaat het kabinet de komende tijd met gemeenten en andere relevante partijen in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd. Die moet bestaan uit een combinatie van een set van maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. Het kabinet zal bij het afsluiten van de Hervormingsagenda ook besluiten over de extra middelen voor 2024 en verder die aan gemeenten beschikbaar worden gesteld. De compensatie voor 2023 is volledig gegeven (100% ofwel ruim € 2,2 miljoen). Voor de jaren 2024 en verder mag als raming worden opgenomen de netto-reeks van de arbitragecommissie. Ten tijde van de meicirculaire was nog niet bekend of dat voordeel voor 100% ingeboekt mocht worden. Inmiddels is dit wel toegestaan door de toezichthouders van de provincie. Maar omdat er door het kabinet nog niets is toegezegd en de Hervormingsagenda ook nog tot lagere uitkeringen kunnen leiden is 75% van de berekende reeks opgenomen en wel de volgende bedragen: 2024 € 1.500.000, 2025 € 1.382.000 en 2026 € 953.000.

Het nettoeffect op de begroting hiervan is voor de betreffende jaren € 350.000 lager, omdat die buffer al meegenomen was ten tijde van eerdere ramingen. bedragen x € 1.000

Groei algemene uitkering op hoofdlijnen a. Nieuw verdeelmodel b. Accres c. Vervallen opschalingskorting d. Middelen jeugdzorg Totaal netto effect

2023 203 4.769 575 1.885 7.432

2024 610 5.805 762 1.150 8.327

2025 1.017 7.007 953 1.032 10.009

2026 1.017 4.014 0 603 5.634

23. Onvoorzien ophogen, in 2023 € 166.000 en vanaf 2024 structureel € 150.000 De afgelopen jaren was het de gewoonte om jaarlijks € 200.000 voor onvoorziene kosten mee te nemen in de begroting. Met ingang van voorliggende begroting wordt, gezien alle ontwikkelingen die er zijn, voorgesteld om onvoorzien te verhogen naar € 350.000. Daarmee komt de post onvoorzien op circa een half procent van ons begrotingstotaal. Dat houdt in dat er iets meer budgettaire ruimte in de begroting zit om te kunnen anticiperen op ontwikkelingen. Onveranderd blijft dat in de voorjaarsnota van een boekjaar dit budget (of het restant als er al aanspraken op gedaan zijn) automatisch vrijvalt ten gunste van het begrotingssaldo van dat jaar. Voor 2023 is al voor € 16.000 beslag gelegd op de post onvoorzien. Om die reden is de mutatie in 2023 hoger dan in de overige jaren. 24. Raadsprogramma 2022-2026, in 2023 € 200.000 en vanaf 2024 structureel € 250.000 Voor de nieuwe raadsperiode is er net zoals in de raadsperiode 2018-2022 weer een raadsprogramma opgesteld. De financiële invulling vindt in het tweede half jaar van 2022 plaats, op voorhand is hier in 2023 een bedrag van € 200.000 gereserveerd en vanaf 2024 € 250.000. Nadere uitwerking en aanwending volgen bij de behandeling en vaststelling van het Uitvoeringsprogramma door de gemeenteraad in december 2022. 25.

Versterken algemene reserve, € 400.000 / € 500.000 / € 1.800.000 Het jaar dat gemeenten opgezadeld worden met forse kortingen is 2026, omdat het kabinet na 2025 nog geen duidelijkheid wil geven, maar wel forse kortingen heeft ingeboekt op het gemeentefonds. Vooralsnog leidt dat in deze begroting tot een verwacht tekort voor 2026 van bijna 2,7 miljoen euro. Hoe dit af gaat lopen valt op dit moment helaas niet in te schatten. Daarom is ervoor gekozen om de ruimte die er in de jaren 2023 € 400.000, 2024 € 500.000 en in 2025 1,8 miljoen euro in de begroting zit, in afwachting van meer duidelijkheid, veilig te gebruiken ter versterking van de algemene reserve. Opgeteld over de drie jaar levert dit 2,7 miljoen euro op. Een bedrag dat als er niets verandert het tekort over 2026 van bijna 2,7 miljoen euro dekt. 26. Dekking algemene reserve 06. Leader nieuwe periode 2023-2027, incidenteel € 483.500 Zie toelichting in programma 2. 27. Dekking algemene reserve 13. Gemeenschapshuizen, incidenteel € 250.000 Zie toelichting in programma 2.

Totaal financieel overzicht

13

Algemeen 28. Indexaties, in 2023 € 1.870.000 en vanaf 2024 structureel € 2.109.000 Onderstaand een overzicht dat inzicht geeft in de gebieden en hoogten van de diverse indexaties. bedragen x € 1.000

Gevolgen van de indexatie

2023

2024

2025

2026

Loonindexatie 4%

581

581

581

581

Externe kosten 5% en 10% Zorgbudgetten 5,3% Budgetsubsidies 5% Inkoop Zorg 2,65% en 5,3% Opbrengsten huren leges rechten overig 3% Buffer voor nog te verwachten indexaties

433 320 220 239 -53 130 1.289

433 320 220 478 -53 130 1.528

433 320 220 478 -53 130 1.528

433 320 220 478 -53 130 1.528

Totale indexatie prijzen

1.870

2.109

2.109

2.109

Voor wat betreft de loon- en prijsgevoelige onderdelen van de begroting houden we altijd de cijfers aan uit de meest recente meicirculaire. In dit geval dus die uit 2022. Gebruikelijk is om voor het volgende jaar de index toe passen voor het jaar 2023. Dat zou neerkomen op een index van 3,6% voor de loongevoelige en 2,3% voor de prijsgevoelige budgetten. Feitelijk zou dat deze keer tot een te lage indexering leiden, omdat er in het lopende jaar 2022 al behoorlijke stijgingen te zien zijn. Die zijn voor een deel al in de begroting verwerkt, denk maar aan bijvoorbeeld de bijstellingen van de zorgbudgetten in de Najaarsnota 2021 en Voorjaarsnota 2022. Daarom is ervoor gekozen de loongevoelige onderdelen met een geschatte 5,3% te indexeren en de prijsgevoelige onderdelen met 5%. Hieronder vallen de kosten voor inkoop goederen en diensten bij derden. De kosten van energie zijn met 10% geïndexeerd. Omdat een deel van de inkoop zorg nieuw is aanbesteed en de tarieven vastliggen tot en met juni 2023, zijn die zorgbudgetten maar een half jaar geïndexeerd met 2,65%. Naast de toegepaste index is er nog bedrag van € 130.000 opgenomen als buffer voor tegenvallers. Verder is de verwachting dat de aanhoudende inflatie de algemene uitkering verder omhoog zal brengen. Immers wanneer het Rijk meer uitgeeft, groeit het gemeentefonds mee.

Totaal financieel overzicht

14

Toelichting begroting 2023 In lijn met de door de raad vastgestelde Financiële verordening (Gemeentewet artikel 212), legt het college uiterlijk 31 mei de raad de kaders van de komende begroting voor. Deze voorlopige kaders voor de begroting zijn in de raadsvergadering van 31 mei 2022 vastgesteld. Het college streeft naar een sluitende begroting voor 2023 en zo mogelijk ook voor de jaren daarna. Met alle vraagtekens wordt getracht een goed onderbouwde en sluitende begroting voor het jaar 2023 te realiseren. Mocht het zo zijn dat het Rijk onvoldoende helderheid verschaft, behoort een sluitende begroting door een onttrekking aan de algemene reserve tot de mogelijkheden. De volgende uitgangspunten waren vastgesteld (vet gedrukt de aanvullingen hierop): 1. De algemene uitkering wordt opgenomen op basis van de Meicirculaire 2022, eventueel aangevuld met de meest actuele informatie over belangrijke richtlijnen/afspraken rondom het gemeentefonds. De Meicirculaire 2022 is verwerkt en vormt wat betreft de algemene uitkering de basis voor deze begroting zoals afgesproken in de kaders. Latere beschikbaar gekomen informatie, zoals over het mogelijk toestaan van 100% van de jeugdmiddelen vanaf 2024, is niet meegenomen. Gewacht wordt op verwerking van dit soort informatie in de circulaires. 2.

Bij een mogelijk tekort en onvoldoende duidelijkheid vanuit Den Haag, wordt in afwachting daarvan gewacht met het starten van bezuinigingsoperaties. In dat geval wordt duidelijk gemaakt hoe groot het tijdelijke gat in de begroting is en wordt de tijdelijke dekking gezocht door een onttrekking aan de algemene reserve voor 2023. Ook wordt dan in overleg met de provincie als toezichthouder getreden. Bij het opstellen van deze begroting zijn geen bezuinigingen toegevoegd. Voor 2026 is voorlopig dekking gezocht voor het tekort van bijna 2,7 miljoen euro in de algemene reserve. Deze op dit moment voorziene onttrekking in 2026 wordt gedekt door in de jaren 2023 t/m 2025 2,7 miljoen euro toe te voegen aan de algemene reserve. 3. Subsidies en bijdragen aan derden worden geïndexeerd op basis van de prijsindex overheidsconsumptie (zie hieronder als voorbeeld uit de septembercirculaire 2021) uit de Meicirculaire 2022, tenzij er budgetafspraken zijn gemaakt over de indexering. Zie de toelichting op punt 25 op de vorige pagina. 4. De budgetten die betrekking hebben op externe kosten worden eveneens volgens de onder 3 genoemde index geïndexeerd, tenzij er andere afspraken zijn gemaakt met leveranciers. Beoordeeld wordt waar er extra indexatie moet plaatsvinden zoals bij energie en brandstof. Zie de toelichting op punt 25 op de vorige pagina. 5.

Met betrekking tot de loongerelateerde budgetten wordt uitgegaan van de in Meicirculaire 2022 opgenomen ‘loonvoet sector overheid’. Zie de toelichting op punt 25 op de vorige pagina. 6. Zoals gebruikelijk worden de afvalstoffen- en rioolheffing op een dekkingspercentage van 100% gesteld. 7. De overige leges en rechten worden voorlopig met 3% geïndexeerd. 8. Waar nodig en kwantificeerbaar worden covid en of Oekraïne gerelateerde effecten meegenomen.

Toelichting begroting 2023

15

Global Goals in de begroting In 2015 is de agenda met 17 Global Goals for Sustainable Development aangenomen door alle lidstaten van de Verenigde Naties. Een ambitieuze agenda welke van alle lidstaten de nodige inzet eist. Ook op lokaal niveau is het nodig om ons in te zetten om de gezamenlijke doelen te kunnen bereiken. De eerste stappen hebben wij als gemeente al gezet en de komende jaren zetten we meer en meer stappen om de Global Goals in onze organisatie en in de projecten te borgen. In 2021 hebben wij praktische ervaring opgedaan bij het project herinrichting Dijkstraat en Admiraal de Ruyterstraat. De meerwaarde van het werken vanuit de Global Goals heeft zich daar bewezen en daarom heeft de gemeente zich officieel aangemeld als Global Goals-gemeente. De prijs voor de meeste inspirerende Global Goals gemeente 2022 voor het thema ‘Verbinder’ voor dit project, is tevens een bevestiging dat we op de goede weg zijn. De volgende stap is om de doelen duidelijk zichtbaar te maken en het verder intern en extern te verankeren. Dat begint met bewustwording en het in kleine stappen praktisch toepassen. Daarbij stellen we onszelf de vraag: Wat doen we nu eigenlijk allemaal? Welke doelen raken we bijvoorbeeld met onze begroting? Om dit inzichtelijk te maken is het wenselijk om per programma weer te geven welke doelen we raken.

Dit is dan ook de eerste begroting waarin we per programma de betreffende doelen uitlichten. Zo werken we aan de bewustwording van Global Goals in ons dagelijks werk.

Toelichting begroting 2023

16

Programma 1 Ruimte Programmacoördinator:

G. Sikking

1. Ontwikkeling binnen dit programma Omgevingswet Minister De Jonge voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft het ontwerp-Koninklijk Besluit (KB) met de inwerkingtredingsdatum van 1 januari 2023 voor de Omgevingswet aangeboden aan de Eerste en Tweede Kamer. De genoemde datum biedt alle betrokken partijen duidelijkheid en bovenal meer zekerheid om goed te kunnen oefenen met het nieuwe digitale systeem en de nieuwe manier van werken. Het is echter nog onduidelijk of deze datum wordt gehaald omdat deze pas in september/oktober in de Eerste Kamer wordt behandeld. Als gemeente Aalten wachten we niet af en is in 2022 de startnotitie voor het opstellen van onze Omgevingsvisie vastgesteld. Dit is het begin document voor het opstellen van een omgevingsvisie. Deze visie moet 2 jaar na het inwerking treden van de Omgevingswet klaar zijn. Daarnaast is het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet) voor de daadwerkelijke invoering van de Omgevingswet operationeel. Vanuit alle deelprojecten wordt de komende jaren hard gewerkt om de benodigde elementen op tijd klaar en operationeel te hebben. Woningbouw De regiegroep Wonen heeft een koers bepaald om de woningbouw te kunnen versnellen de komende jaren. Concreet betekent dit dat de komende jaren er flink geschakeld moet worden om de woningbouw en/of het ruimtelijk programma van de gemeente te kunnen versnellen.

Denk hierbij aan ambtelijke capaciteit/ ondersteuning op het gebied van exploitatie overeenkomsten, inrichting openbare ruimte, toetsing verkeer en parkeren, stedenbouwkundig advies, enzovoort. Hiervoor is een ambitieuze planning opgesteld waarbij de regiegroep uitgaat van een optimale situatie waar tijdens de planprocedures er niks tegenzit. Concreet resulteert dit in de onderstaande planning voor gehele gemeente Aalten: 2023 120 woningen; 2024 120 woningen; 2025 120 woningen. Om de woningbouw te versnellen is een Woningbouwimpuls in het leven geroepen. Daarvan loopt tot september 2022 de vierde tranche. Om aanspraak te kunnen maken op deze impulsgelden moet er sprake zijn van samenhang tussen de verschillende projecten. Het gaat hierbij om geografische, coördinerende en/of financiële samenhang. Alleen als projecten op twee van deze drie punten scoren, kan een samengestelde aanvraag met minimaal 200 woningen worden ingediend. Dit is in de gemeente Aalten niet het geval. Er zijn signalen dat de regeling van de vijfde tranche wat meer ruimte biedt voor situaties zoals binnen onze gemeente. Daarnaast maken we vanzelfsprekend gebruik van de provinciale en regionale subsidiemogelijkheden.

Regionaal Programma Werklocaties In het Regionale Programma Werklocaties voor de Achterhoek (RPW) 2019-2023 is vastgesteld dat bij de kern Aalten behoefte bestaat aan uitbreiding van bedrijventerrein: 5 hectare op de korte termijn (tot 2023) en 8 à 10 hectare op de langere termijn (2023-2030). Op de bestaande bedrijventerreinen in Aalten is niet/nauwelijks ruimte meer beschikbaar. De lokaal gewortelde en gevestigde bedrijven kunnen niet in hun uitbreidingsvraag worden voorzien, waarmee de kans op verplaatsing naar elders toeneemt. De gemeente is voornemens om de uitbreidingsbehoefte van lokale bedrijfsleven te faciliteren, en hiermee behoud van bestaande en groei van nieuwe werkgelegenheid. Vanuit deze achtergrond wordt een locatiekeuze-onderzoek uitgevoerd voor een nieuw aan te leggen bedrijventerrein(en) voor de kern Aalten. Klimaatstrategie Het klimaat verandert, en daarvan gaan we steeds meer de effecten merken. We waren in Nederland gewend aan een relatief gelijkmatig weerbeeld, met af en toe een extreme weersituatie. Maar door de opwarming van de aarde, krijgen we ook in Nederland steeds vaker te maken met extreme weersbeelden.

Wat is de klimaatopgave voor de gemeente Aalten? Hoe gaan we de Aaltense burgers, bedrijven en instellingen hierbij betrekken en tot actie motiveren? We doen al veel bij herinrichting van straten maar hoe kunnen we de beschikbare middelen nog beter inzetten? Dat zijn vragen die in de Klimaatstrategie Aalten zijn beantwoord. De komende jaren ligt de nadruk op de uitwerking van de maatregelen en wanneer deze uitgevoerd moet worden.

Programma 1 Ruimte

18

Regionale energiestrategie Duurzaamheid is momenteel een groot onderwerp binnen de organisatie. De uitwerking van diverse deelprojecten loopt al enige tijd en ook de komende jaren liggen er nog verschillende uitdagingen waar wij mee aan de slag moeten. Sommige deelprojecten zijn doorlopend en hebben ontwikkelingen welke in 2023 spelen. De RES 2.0 wordt voor juli 2023 door college en raad vastgesteld. Het RES-traject is voor nu vooral het voor 2030 realiseren van het Achterhoekse bod van 1,35 TWh aan hernieuwbare energie door zon en wind in de Achterhoek. Belemmeringen liggen vooral op het gebied van de netcongestie. Er is nauwelijks of geen leveringscapaciteit op het Achterhoekse elektriciteitsnet. Liander en Tennet zijn aan zet voor netverzwaring. De RES kan niet los worden gezien van het ruimtelijk kader voor de gemeente Aalten: het Uitnodigingskader zon en wind. Het Ukzw is in 2021 vastgesteld en we moeten nog een besluit nemen over het uitzetten van een tender voor zon op land. Dit is afhankelijk van de potentie van zon op dak die uit het onderzoek van LTO en AGEM zal blijken. Warmtetransitie In de Transitievisie Warmte is enige richting gegeven aan het warmtealternatief voor aardgas in de verschillende wijken. Dit is nog niet concreet uitgewerkt. In de komende periode worden concrete uitvoeringsplannen en omgevingsplannen gemaakt.

Deze concreetheid is nodig voor woning- en gebouweigenaren. Afhankelijk van welk type warmtevoorziening voor de wijk gekozen wordt, en welke stappen er in de komende jaren gezet gaan worden, kunnen zij bepalen welke verduurzamingsmaatregelen verstandig zijn om te nemen. De gemeente heeft nog geen helderheid over haar wettelijke bevoegdheden. Zo ontbreekt er nog een specifieke bevoegdheid om een gebied aan te wijzen waar niet langer aardgas geleverd kan worden. De insteek van de wijk/buurtuitvoeringsplannen is dat er voor iedereen een betaalbaar aanbod komt. Vanaf 2022 starten we met het opstellen van een wijk/buurtuitvoeringsplan per wijk/buurt. Energiearmoede Energiearmoede is een groeiend probleem in Nederland. Meer en meer gezinnen worstelen met het kunnen (blijven) betalen van hun vaste lasten, waaronder de maandelijkse energiekosten. In de afgelopen periode zagen we een schrikbarende stijging van de energieprijzen, waardoor deze problemen voor nóg meer huishoudens helaas aan de orde van de dag zijn. De energietoeslag voor huishoudens met een laag komen heeft een duidelijke link met het armoedebeleid en wordt om die reden besproken in programma 2. Naast deze energietoeslag hebben we van het Rijk in 2022 twee beschikkingen ontvangen voor de aanpak van de Energiearmoede.

Vanuit deze beschikkingen worden diverse projecten en trajecten ingezet voor de aanpak van energiearmoede. In 2022 is in de gemeente Aalten een pilot uitgevoerd met 11 huishoudens op het gebied van energiearmoede. De resultaten van de pilot waren positief en daarom is het vervolgtraject in gang gezet. Hierbij worden 85 huishoudens voorzien van advies en hulp om energiearmoede tegen te gaan. De gemeente Aalten is tevens ambtelijk afgevaardigd in een regionale werkgroep, waarin wordt nagedacht over een duurzame witgoedregeling, isolatiemaatregelen en andere manieren om energiearmoede tegen te gaan. Ook draagt de gemeente Aalten bij aan een onderzoek naar het opzetten van een Achterhoekse Energiebank. De ervaringen in bijvoorbeeld de regio Arnhem met een dergelijke Energiebank zijn positief en daarom wordt dit nader uitgewerkt voor onze regio. Centrumvisie Dinxperlo Vanuit de centrumvisie Dinxperlo zijn er diverse deelprojecten opgestart om uitvoering te geven aan de vastgestelde visie. Eén van die deelprojecten is de herinrichting van de openbare ruimte van het centrumgebied. Door de combinatie met de grensbeleving goed in het project te borgen en dit in de openbare ruimte ook expliciet zichtbaar te maken, is ervoor gekozen om het centrumgebied als project samen te voegen met de herinrichting van de Heelweg en de Allee.

Dat heeft een direct raakvlak met Duitsland en daarom is voor dit project ook een samenwerking met Stadt Bocholt aangegaan. Zij zitten bij ons aan tafel om de Heelweg als coproductie aan te pakken. Om dit project goed op te kunnen pakken, is een bouwteam gevormd. In 2022 is het participatie- en ontwerpproces doorlopen om te komen tot een gedragen ontwerp. Het definitieve ontwerp wordt in het eerste kwartaal opgeleverd voor de verdere besluitvorming. Het bouwteam koerst op een start uitvoering na de zomervakantie van 2023. Belangrijk uitgangspunt is dat bij dit project wederom vanuit de Global Goals wordt gewerkt. De focus ligt hierbij voornamelijk op de principes circulair bouwen, klimaat adaptieve en natuur inclusieve inrichting en voor iedereen toegankelijk. Vanuit de deelprojecten zijn er nog meerdere activiteiten welke doorlopen in 2023. Het gaat hierbij met name over de verplaatsing van de supermarkt, herontwikkeling Aldi, het bepalen van mogelijke herbestemmingen in het centrumgebied en woningbouw op locatie de Wegwijzer. De inzet van de dorpsmanager werkt als verbindende schakel tussen de verschillende deelprojecten en de directe omgeving.

Programma 1 Ruimte

19

Horecavisie In 2020 is een eerste aanzet gemaakt voor het opstellen van een horecavisie. Deze zou eind 2020 klaar zijn. Mede door corona, waardoor we hebben gezien hoe snel dit effect op onze horeca kan hebben, is er nog geen horecavisie opgesteld. De inzichten die we hebben opgedaan door deze situatie zijn zeer nuttig voor een dergelijke visie. Het opstellen van een horecavisie wordt daarom opnieuw opgepakt waarbij vooraf wordt bekeken en afgestemd wat in deze visie moet worden opgenomen. Dit is in 2022 nader uitgewerkt en vastgesteld en in 2023 wordt de daadwerkelijke horecavisie opgesteld. Toerisme In het proces van uitvoering van zowel de regionale vrijetijdsagenda als de lokale nota vrijetijdseconomie staan in 2023 enkele nieuwe projecten op de planning: • Regionaal wordt het programma vitaliteit verblijfsrecreatie uitgerold. Dit programma is gericht op kwaliteitsverbetering en verdere professionalisering van het bestaande aanbod in de verblijfssector. Via trajecten waarbij experts worden ingezet wordt aan bedrijven advies en ondersteuning geboden in de vorm van bedrijfsreviews, coaching en begeleiding bij het opstellen van meerjarenplannen. • Lokaal wordt in 2023 onderzocht op welke wijze de kernen het onderscheidend aanbod willen profileren en verdiepen.

Samen met de partijen wordt onderzocht of de huidige profilering aanscherping behoeft en hoe hier vanuit de beschikbare middelen het beste uitvoering aan gegeven kan worden. Specifiek wordt hierbij gekeken naar de online marketing en grensoverschrijdende gezamenlijke (evenement)promotie. 2. Welke concrete doelstellingen zijn er? Thema Doelstelling Actie 2023 1 Omgevingswet De deelprojecten welke noodzakelijk Januari 2023 - Het DSO is op 1 januari 2023 zijn voor de invoering van de Omge- ingericht en operationeel. vingswet, zijn gereed en operationeel. 2 Omgevingswet Onze inwoners worden betrokken bij November 2023 - Door middel van een inhet opstellen van de Omgevingsvisie. tensief participatie- en communicatietraject, worden inwoners gevraagd mee te denken met het opstellen van de Omgevingsvisie. 3 Woningbouw In 2023 worden er 120 woningen December 2023 - We doorlopen de benodiggerealiseerd. de procedures en verruimen de ambtelijke capaciteit en/of ondersteuning om de woningbouw te versnellen. 4 Woningbouw Het huidige afwegingskader woning- Juli 2023 - Gelijktijdig met het traject van de bouw wordt herijkt om de mogelijkhe- regionale woonagenda herijken we het huiden voor een flexibel uitnodigingska- dige afwegingskader woningbouw. der te kunnen bepalen.

5 Werklocaties In 2023 vindt besluitvorming plaats Juni 2023 - Het locatieonderzoek voor de ten aanzien van de mogelijke uitbrei- uiteindelijke uitbreidingslocatie(s) wordt uitdingsrichting van bedrijventerrein bij gewerkt en ter besluitvorming aangeboden. de kern Aalten. 6 Werklocaties Het huidige RPW (2019-2023) wordt Oktober 2023 - In 2023 wordt een nieuw geactualiseerd. Regionaal Programma Werklocaties (tussen provincie Gelderland en 7 regiogemeenten) voorbereid. 7 Klimaat Per wijk kennen we de kwetsbaarhe- September 2023 - Als onderdeel van de den als gevolg van het veranderende gebiedsopgave gaan we met de burgers in klimaat. gesprek over de klimaatopgave in hun wijk. 8 Klimaat De actielijnen en maatregelen vanuit November 2023 - Bij het uitwerken van de de klimaatstrategie worden opgenoOmgevingsvisie worden de maatregelen en men in de Omgevingsvisie. actielijnen uit de klimaatstrategie meegenomen. 9 Duurzaamheid De RES 2.0 wordt in 2023 vastgesteld April 2023 - We bepalen de uitgangspunten voor de RES 2.0 op basis van ons uitnodigingskader ‘Zon en Wind’. 10 Duurzaamheid In 2023 starten met een December 2023 - Op basis van de concrete wijk/buurtuitvoeringsplan warmtetran- uitgangspunten wordt bepaald welke maatsitie waarin als uitgangspunt geldt dat regelen er voor de betreffende wijk ingezet er voor iedereen een betaalbaar aan- gaan worden.

bod komt en iedereen mee kan doen. 11 Duurzaamheid Er is een regeling opgesteld om ener- April 2023 - We werken op regionaal niveau giearmoede tegen te gaan. aan duurzame regeling om op verschillende manieren energiearmoede tegen te gaan. Programma 1 Ruimte

20

12

Thema Centrumvisie

13

Centrumvisie

14

Horeca

15

Toerisme

Doelstelling In 2023 wordt het definitieve ontwerp voor het centrumgebied, Heelweg en de Allee vastgesteld.

Actie 2023 Mei 2023 - Er wordt een intensief participatieproces doorlopen om zo te komen tot een gedragen ontwerp en geven hierbij ruimte aan innovatie en natuurinclusief bouwen. De directe omgeving wordt intensief December 2023 - We verlengen het contract betrokken bij het tot stand komen van voor de dorpsmanager in 2023 om de verconcrete maatregelen uit de centrum- bindende schakel te borgen en elk deelprovisie. ject kent een (eigen) participatieproces. De nieuwe horecavisie wordt vastge- Oktober 2023 - Op basis van huidig beleid steld. en uitgangspunten stellen we de horecavisie op. We rollen het regionale programma April 2023 - Experts worden ingezet om bevitaliteit en verblijfsrecreatie uit. drijven te adviseren en te ondersteunen bij het opstellen van meerjarenplannen.

3. Overzicht middelen per taakveld Dit programma is opgebouwd uit de volgende onderdelen: bedragen x € 1.000 Raming na Werkelijk Begroot Begroot Begroot Begroot wijziging 2021 2023 2024 2025 2026 Programma 1 Ruimte 2022 Baten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal baten