Programmabegroting 2022.pdf

Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................................................... 5 Totaal financieel overzicht .................................................................................................................................. 7 Kerngegevens van de gemeente ......................................................................................................................12 Toelichting begroting 2022 ...............................................................................................................................13 Programma 1 Ruimte ........................................................................................................................................16 Programma 2 Sociaal Domein ..........................................................................................................................24 Programma 3 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................36 Paragrafen ........................................................................................................................................................43 Paragraaf Bedrijfsvoering

.................................................................................................................................44 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................................................................48 Paragraaf Lokale heffingen ..............................................................................................................................51 Paragraaf Financiering .....................................................................................................................................55 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ..........................................................................................................58 Paragraaf Grondbeleid .....................................................................................................................................60 Paragraaf Verbonden partijen ..........................................................................................................................62 Bijlagen ............................................................................................................................................................67 Geprognosticeerde balans 2020-2025 .............................................................................................................68 Overzicht meerjarig EMU-saldo

........................................................................................................................69 Meerjarenoverzicht 2020 – 2025, overzicht van baten, lasten en resultaat .....................................................70 Overzicht van baten en lasten, ingedeeld naar taakvelden..............................................................................73 Investeringsschema ..........................................................................................................................................77 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................78 Overzicht reserves en voorzieningen ...............................................................................................................79 Overzicht incidentele baten en lasten, structurele mutaties reserves en structureel begrotingssaldo.............81 Overzicht inkomensoverdrachten .....................................................................................................................82 Lijst met gebruikte afkortingen ..........................................................................................................................83

Inleiding Meer armslag na jarenlange krapte?!

Het schiet niet altijd even hard op in de politieke arena van Den Haag. En dat levert soms grote onduidelijkheid voor de lagere overheden op. Zo is het besluit over de herijking van het gemeentefonds doorgeschoven naar een nieuw kabinet. Waar oorspronkelijk de invoering voorzien was in 2021 is dit inmiddels twee jaar opgeschoven naar 2023. Toch zit ook daar een positieve kant aan. Op basis van de laatst bekende cijfers beloven de doorrekeningen een voordeel dat oploopt naar 50 euro per inwoner, wat een voordelig effect op de begroting zou inhouden van 1,4 miljoen euro. In de begroting 2021 werd op basis van de toen beschikbare gegevens nog een nadeel van 33 euro geraamd, ofwel ongeveer 9 ton. Dat zou nog eens prettig aantikken. Maar niet te vroeg gejuicht: het is op basis van gegevens uit 2019, er wordt nog volop gelobbyd en er zijn forse nadeel gemeenten. Duidelijk lijkt wel dat de nieuwe verdeling in tranches van maximaal 15 euro voor- of nadeel per jaar beschikbaar komt. Ook de uitspraak van de arbitragecommissie van wijzen over de rijksvergoeding voor jeugdzorg speelt nog. Deze maakte een eind aan jarenlang soebatten tussen gemeenten en Rijk over een meer realistische vergoeding voor de uitvoering van de naar gemeenten gedecentraliseerde taken.

Het kabinet werd in het ongelijk gesteld en in de septembercirculaire 2021 komt er voor het jaar 2022 extra geld naar Aalten, ook hier besluit het nieuwe kabinet over de jaren daarna. Naar eerste voorlopige inschatting gaat dit structureel ook om ongeveer een verruiming van 1,4 miljoen euro. Daarnaast staat een mogelijke afschaffing van de opschalingskorting opnieuw op de politieke agenda. Waar Aalten dus jarenlang financieel weinig vet op de botten had en de tekorten opliepen, gloort een fikse compensatie. Die het waarschijnlijk maakt om ook in de toekomstige jaren weer een sluitende begroting op te stellen. Omdat de gemeentelijke begrotingen altijd op de meicirculaire zijn gebaseerd, blijven beide ‘groot geld’ issues nog buiten de cijfers van de voorliggende begroting 2022. In opdracht van de door de raad gestelde kaders heeft het college zich met name gericht op jaarschijf 2022. Het is gelukt deze reëel sluitend te krijgen. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart 2022 verwachten wij dat een volgend college en raad voldoende armslag krijgt om de nu nog aanwezige tekorten vanaf 2023 weg te werken. Betekent een en ander dan een pas op de plaats? Absoluut niet! Er is meer dan voldoende werk aan de winkel en er zijn volop uitdagingen.

De omslag in het sociaal domein binnen de financiële kaders van het transformatieplan vraagt alle aandacht, net als de met ingang van 2022 gewijzigde opzet van de regionale zorginkoop, waarin het beter bereiken van resultaten bij cliënten een centrale rol gaat spelen. Ook de doordecentralisatie van beschermd wonen van centrumgemeenten naar alle gemeenten start stapsgewijs in 2022. En het dichter bij huis organiseren van de schulddienstverlening krijgt in 2022 verder zijn beloop, waarbij waarschijnlijk afscheid genomen wordt van de Stadsbank Oost Nederland. Op sportief gebied wordt sport met al haar maatschappelijke effecten integraler bezien en wordt een proces gestart om te komen tot een nieuwe sportnota. De invoering van de Omgevingswet is uitgesteld naar juli 2022 en de uitvoering van het brede programmaplan ’Droogte’ komt in 2022 tot uitvoering. Verder worden in het kader van duurzaamheid allerlei klimaatprojecten in 2022 gestart of wordt een vervolg gegeven aan in 2021 opgestarte trajecten. Ook is het in 2022 tijd voor de concretisering van de centrumvisie Dinxperlo, met onder andere een mogelijke supermarktverplaatsing, woningbouw op de plek van De Wegwijzer en het opfrissen van de openbare ruimte. Daarnaast maken we ons de komende jaren hard om de toenemende vraag naar woningen zoveel mogelijk te beantwoorden.

Waarbij we ons maximaal inspannen om de woonmogelijkheden voor starters, doorstromers en ouderen in onze gemeente te faciliteren. En zo worden nog veel meer ontwikkelingen benoemd, waarbij uiteraard ook allerlei bedrijfsvoeringsaangelegenheden de revue passeren, zoals een nieuwe website, de wet Open Overheid, het uitbreiden van de e-dienstverlening en het invoeren van een zeer brede samenhangende objectadministratie. De stijging van de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden beperkt zich tot 2,17% voor eigenaren van woningen en 0,85% voor huurders ten opzichte van de tarieven uit 2021. Kortom, er gloort niet alleen klinkende munt, maar ook ontwikkeling op allerlei gebied. Precies zoals wij graag werken: daadkrachtig, duurzaam en dichtbij. Samen met u zetten wij daar graag de schouders weer onder. Deze laatste voor-verkiezingsbegroting vormt daarvoor een solide basis.

Inleiding

5

Foto’s fotowedstrijd Ode aan het Landschap In het voorjaar van 2021 heeft de gemeente samen met Achterhoek Toerisme een oproep gedaan aan alle inwoners om hun ode aan het Aaltense landschap in beeld te brengen. Het landelijke thema van het Nederlands Bureau voor Toerisme is in 2021 ‘Ode aan het landschap’. Vooral omdat er maar weinig plekken ter wereld zijn waar het landschap zo divers is als in Nederland. In de gemeente Aalten wilden we hier graag aandacht aan besteden door ons landschap in de schijnwerpers te zetten. De jury ontving maar liefst meer dan 150 foto’s. De mooiste ingezonden foto’s vindt u terug in deze begroting. Op de voorzijde staan de 3 winnende foto’s. De eerste prijs ging naar Ben Lammers met zijn foto van havezate Walfort. Een heel oud stuk landschap met een zeer rijke historie. De tweede prijs ging naar Gerjo te Linde. Hij legde op sprookjesachtige wijze het Kleuverspad op de Haart vast. Een herkenbaar stuk landschap waar vele fietsers en wandelaars graag komen. Sander Klein Hesselink ontving de derde prijs. Hij fotografeerde een fietser op een vroege ochtend op de Romienendiek dat een prachtig, mysterieus beeld oplevert. De namen van de overige fotografen staan vermeld bij de foto’s.

Behandeling begroting - woensdag 6 oktober Begrotingscafé, nadere info volgt. - dinsdag 19 oktober oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2022 - maandag 25 oktober voor 09.00 uur indienen algemene beschouwingen per fractie met expliciete vragen - dinsdag 2 november raadsbehandeling

Voorstel We stellen u voor over te gaan tot het vaststellen van de programmabegroting 2022, meerjarenbegroting 2023-2025 en het investeringsschema voor het jaar 2022. Burgemeester en wethouders van de gemeente Aalten,

De burgemeester

De gemeentesecretaris

mr. A.B. Stapelkamp

drs. A.J.M. Gildhuis

Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Aalten op 2 november 2021 de voorzitter,

de griffier,

mr. A.B. Stapelkamp

M.A.J.B. Fiering

Inleiding

6

Totaal financieel overzicht Hieronder staat het verloop van het begrotingssaldo met als uitgangspunt de door de raad vastgestelde cijfers uit de voorjaarsnota 2021. Daaronder zijn de mutaties vermeld die zijn meegenomen in deze begroting met op de volgende pagina’s de toelichtingen. bedragen x € 1.000

Nr.

Omschrijving (- teken houdt een voordeel in)

Prog.

Tekorten na voorjaarsnota 2021

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15-1 15-2 15-3 16 17 18 19 20

Mutaties: Toeristenbelasting hele jaar gaan heffen P1 Bouwleges uitstel invoering Omgevingswet P1 Budget extra verkeersmaatregelen aframen P1 Buurtrenovatie P1 SPUK uitkering P1 Gemeenteraadsverkiezingen 2022 P2 Stemwijzer verkiezingen gemeenteraad 2022 P2 Drugsproblematiek structurele lasten P2 Werkbudget sociaal domein P2 Uitbreiding griffie P2 Gevolgen begroting 2022-2025 Laborijn P2 Doorwerking extra lasten GGU P2 Accountantskosten P2 Lager dividend ROVA P3 Loonindexatie 1,5% P3 Loonbegroting verhogen in verband met knelpunten P3 Totale indexatie prijzen Div Algemene uitkering, verwerking meicirculaire 2021 P3 Wegvallen verhuur Rabobank Hofstraat P3 Verhogen voeding reserve onderwijshuisvesting P3 Besparing op representatie en communicatie P3 Diverse besparingen op bedrijfsvoeringskosten P3 Overige bijstellingen Totaal mutaties Begrotingssaldo na alle mutaties (x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

583

739

733

733

-5 -210 -40 -25 -80 25 10 8 27 40 -32 16 10 43 225 190 414 -1.138 26 40 -16 -49 -63 -584

-5 0 -40 -25 0 0 0 8 27 40 207 16 10 43 225 190 414 -811 26 60 -16 -52 30 347

-5 0 -40 -25 0 0 0 8 27 40 390 16 10 43 225 190 414 -549 26 80 -16 -55 73 852

-5 0 -40 -25 0 0 0 8 27 40 546 16 10 43 225 190 414 -406 26 100 -16 -55 66 1.164

-1

1.086

1.585

1.897

overschot

tekort

tekort

tekort

In bovenstaande cijfers zijn de positieve ontwikkelingen rondom de budgetten voor de Jeugd en de herijking van het gemeentefonds niet meegenomen (zie uitleg onder punt 16). > Toelichting op de punten uit het financieel overzicht Programma 1 Ruimte 1. Toeristenbelasting hele jaar gaan heffen € 5.000 De heffingsperiode voor de toeristenbelasting loopt nu van 1 april tot 1 oktober en is nog gebaseerd op het traditionele zomervakantie seizoen. Met de komst van de vele B&B’s en een hotel in Bredevoort verblijven meer toeristen in het ‘winterseizoen’ in de gemeente. Het is daarom rendabel om het hele jaar toeristenbelasting te heffen. De uitbreiding van het seizoen levert naar verwachting € 5.000 meer toeristenbelasting op. 2. Bouwleges uitstel invoering Omgevingswet € 210.000 Ook in 2021 is de invoering van de Omgevingswet weer opgeschoven. Naar verwachting wordt dit nu 1 juli 2022. Dat houdt in dat er tot de ingangsdatum, voor een half jaar dus, nog opbrengsten vanwege bouwleges geraamd moeten worden. Deze zijn geschat op € 210.000.

Totaal financieel overzicht

7

3. Budget extra verkeersmaatregelen aframen € 40.000 Om de begroting 2022 reëel sluitend te krijgen is er door de hele begroting gezocht waar sprake is van onderuitputting. Ook in 2020 was deze post al eenmalig met € 40.000 afgeraamd. Daarom wordt voorgesteld deze post nu structureel met € 40.000 af te ramen. Het resterend budget verkeersmaatregelen wordt dan € 52.000. De werkwijze is dat meerdere maatregelen gecombineerd worden en ondergebracht worden in bestaande posten of projecten. Hierdoor kunnen de maatregelen alsnog worden uitgevoerd zonder dat er extra budget nodig is. Daarnaast is de aard van het merendeel van de klachten ook niet zodanig dat er grote aanpassingen nodig zijn. Het betreffen momenteel vaker kleinere aanpassingen en verwacht wordt dat de genoemde € 52.000 voldoende is om uitvoering te geven aan de opgaven. 4. Buurtrenovatie € 25.000 Buurtrenovatie is voornamelijk bedoeld voor initiatieven uit de buurt. De afgelopen jaren zijn niet of nauwelijks initiatieven ingediend waar een dergelijk budget voor nodig was. De aanpassingen worden voornamelijk gefinancierd vanuit het wegenbudget voor onderhoud. Daarom is dit budget vanaf 2022 niet meer opgenomen. 5. SPUK uitkering € 80.000 Door een wetswijziging in 2019 is het recht op aftrek van BTW voor gemeenten op het gebied van sport komen te vervallen.

Omdat de wetswijziging direct voortvloeit uit Europese regelgeving en dus geen bezuinigingsmaatregel is, heeft de Rijksoverheid toegezegd de opbrengst van deze extra belastingmaatregel terug te laten vloeien naar de benadeelden. In 2019 en 2020 werd respectievelijk € 87.000 en € 85.000 ontvangen. Voor het jaar 2022 is € 80.000 aan inkomsten geraamd.

Programma 2 Sociaal Domein 6. Gemeenteraadsverkiezingen 2022 € 25.000 Samenhangend met de gemeenteraadsverkiezingen 2022 komen er naast de reguliere kosten voor verkiezingen ook incidentele kosten op de gemeente af. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de kosten die gemaakt moeten worden voor het screenen van nieuwe collegeleden (integriteit). 7. Stemwijzer verkiezingen gemeenteraad 2022 € 10.000 Tijdens de vorige gemeenteraadsverkiezingen van 2018 heeft Aalten, als opkomst bevorderende hulpmiddel, gebruik gemaakt van de stemhulp Stemwijzer. Het presidium heeft besloten om hier voor de gemeenteraadsverkiezingen 2022 wederom gebruik van te maken. In het bedrag van € 10.000 zijn alle kosten voor projectleiding, redactie, landelijke publiciteit, programmering, vormgeving en hosting verdisconteerd. 8. Drugsproblematiek structurele lasten € 8.000 Er wordt structureel € 8.000 opgenomen ter bestrijding van drugsproblematiek. Deze middelen worden ingezet op programma’s gericht op denormaliseren van middelengebruik en programma’s gericht op informatievoorziening/bewustwording. Voorbeelden hiervan zijn het lespakket Helder op school en extra voorlichting en spreekuren vanuit HALT binnen het voortgezet onderwijs. 9.

Werkbudget sociaal domein € 27.000 In de praktijk blijkt er elk jaar behoefte te zijn aan een algemeen inzetbaar budget voor het brede sociale domein om in tijd van een crisis of calamiteit direct in te kunnen zetten. Soms moet er worden ingehuurd of is er een specifiek project. Per inwoner is dit budget op 1 euro gesteld, zo ontstaat een budget van € 27.000. 10. Uitbreiding griffie € 40.000 Binnen de kring van fractievoorzitters is de werkdruk bij de griffie ter sprake gekomen. Het takenpakket van de gemeente en dus ook van de raad is de laatste fors uitgebreid. In deze periode is ook de raad zelf duidelijker actiever geworden, bijvoorbeeld door meer aandacht voor de eigen werkwijze. Tal van commissies en klankbord/werkgroepen zijn in het leven geroepen. Er is meer behoefte en aandacht voor scholing en training en het presidium is ook vaker bijeen gekomen. De raad wil meer aandacht en inzet op het gebied van raadscommunicatie en participatie. Ook de verbrede en verdiepte regionale samenwerking via de 8RHK Ambassadeurs met ook de nieuwe Achterhoek Raad zorgt voor extra werkdruk. De griffier moet daardoor extra aandacht en dus tijd geven aan meer inhoudelijke en strategische ondersteuning van de raad. De raadscommunicatie moet verder uitgebouwd worden ter verbetering van de zichtbaarheid van de raad. En er moet meer aandacht komen voor contact met de ambtelijke organisatie.

Met ingang van 2022 wordt de griffie uitgebreid met een halve formatieplaats (€ 40.000). De nieuwe raad wordt gevraagd om na de verkiezingen een visie op te stellen over haar eigen positie en functioneren en op een daarbij passende griffie.

Totaal financieel overzicht

8

11. Gevolgen begroting 2022-2025 Laborijn € -32.000/€ 207.000/€ 390.000/€ 546.000 Vanaf 2022 stijgen de uitvoeringskosten van Laborijn. Vanaf 2023 vallen de uitvoeringslasten niet meer binnen het budget dat de gemeente Aalten hiervoor geraamd heeft in de gemeentelijke meerjarenbegroting. De stijging van 2022 tot 2025 is het gevolg van loon- en prijsstijgingen en niet beïnvloedbare ontwikkelingen. Laborijn geeft aan dat dit enerzijds betrekking heeft op de afname van de positieve bijdrage die de Wsw levert aan de dekking van uitvoeringskosten en anderzijds doordat de beschikbare re-integratiemiddelen voor de participatiewet onder druk staat. De gemeenteraad heeft in haar zienswijze op de meerjarenbegroting 2023-2025 van Laborijn aangegeven een nadere analyse van de stijging van deze uitvoeringskosten te willen zien. Op basis van de uitkomsten hiervan dient Laborijn een plan van aanpak op te stellen met als insteek dat de uitvoeringskosten moeten worden beperkt. We hebben de budgetten nu op basis van het ‘worst case’ scenario opgenomen, maar accepteren deze stijging op voorhand niet. 12. Doorwerking extra lasten GGU € 16.000 Om in de uitvoeringspraktijk zoveel mogelijk gezamenlijk als gemeenten met elkaar op te trekken en dit financieel mogelijk te maken is het Fonds Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) enkele jaren geleden ingesteld.

Het College van Dienstverleningszaken heeft in samenspraak met verschillende VNGcommissies drie nieuwe proposities geformuleerd die door uitbreiding van de scope van de GGU kunnen worden gerealiseerd. Het gaat om Kwaliteit en rechtmatigheid zorg en jeugd (1), Publieke Gezondheid (2) en Fysieke Leefomgeving (3). De bijdrage voor de gemeente Aalten neemt op basis van inwonersaantal door deze uitbreiding met € 16.000 toe. 13. Accountantskosten € 10.000 Het vorige contract met de accountant liep tot en met het boekjaar 2020. De Europese aanbesteding heeft geleid tot een nieuw contract dat € 10.000 hoger uitvalt dan we tot nu toe in de begroting hadden staan. Dit nadeel nemen we mee in de Najaarsnota 2021 en in de voorliggende Meerjarenraming 2022-2025.

Programma 3 Bedrijfsvoering 14. Lager dividend ROVA € 43.000 In de begroting was een verwachte dividendopbrengst voor ROVA opgenomen van € 149.000. Werkelijk werd er over 2020 in boekjaar 2021 € 106.000 ontvangen. Verwacht wordt dat de uitkering de komende jaren ook in die orde van grootte ligt en daarom is de opbrengst met € 43.000 neerwaarts bijgesteld. 15. Indexeringen: • 1: Conform de door de raad vastgestelde kaders voor de begroting 2022 is voor de loongerelateerde budgetten uitgegaan van de in de meicirculaire 2021 opgenomen ‘loonvoet sector overheid’. Deze komt uit op 1,5 % en vertaalt zich naar een verhoging van de loonsom met € 225.000. • 2: Verhoging loonbudget in verband met organisatorische knelpunten per saldo € 190.000 In opdracht van het MT heeft Berenschot een formatiescan uitgevoerd binnen de organisatie. Uit deze formatiescan blijkt dat de formatie van de gemeente Aalten 11% (13,5 fte) lager is dan het gemiddelde van de landelijke benchmark. De uitkomsten van de formatiescan sluiten aan bij de binnen diverse taakvelden ervaren hoge werkdruk. We hebben vervolgens onderzocht welke formatieve maatregelen noodzakelijk zijn om de grootste knelpunten op te lossen, waarbij rekening is gehouden met de groeiende ambities van college en raad. Dit betreft een vijftal vacatures (4,8 fte) met een gezamenlijke loonsom van ruim € 330.000.

Door een te verwachten meevaller binnen de stelpost in de loonbegroting voor de cao verhoging in 2021 en enkele andere mutaties kan een deel van de loonkosten van deze vacatures naar verwachting opgevangen worden binnen de meerjaren loonbegroting/schommelfonds. Voor een bedrag van structureel € 190.000 is een aanvulling van de loonbegroting noodzakelijk vanaf 1 juli 2021 (voor 2021 dus € 95.000: dit wordt opgenomen in de Najaarsnota 2021). • 3: Totale indexatie prijzen en inkomsten Met betrekking tot de prijsindex zijn zoals gewoonlijk ook de indexcijfers uit de kaderstelling aangehouden. Sommige prijsstijgingen zoals die van afval en riolering worden doorberekend in de tarieven en betekenen geen budgettaire last voor de gemeentebegroting. De leges en overige inkomsten zijn verhoogd met 2,5%.

Totaal financieel overzicht

9

Hierna volgt een staatje dat inzicht geeft in de gebieden en hoogten van de diverse indexaties. Gevolgen van de prijsindex 2022 2023 2024 2025 Externe kosten 1,4% 130.000 130.000 130.000 130.000 Kosten ROVA 2,62% 41.000 41.000 41.000 41.000 - Dekking uit het afval tarief -41.000 -41.000 -41.000 -41.000 Kosten riolering 1,4% 7.800 7.800 7.800 7.800 - Dekking uit het riooltarief -7.800 -7.800 -7.800 -7.800 Zorgbudgetten 1,5% 209.000 209.000 209.000 209.000 Budgetsubsidies 1,4% 142.000 142.000 142.000 142.000 Opbrengst huren en pachten 2,5% -55.000 -55.000 -55.000 -55.000 Opbrengst leges en rechten 2,5% -12.000 -12.000 -12.000 -12.000 Totale indexatie prijzen 414.000 414.000 414.000 414.000 16. Algemene uitkering € 1.138.000/€ 811.000/€ 549.000/€ 406.000 Zoals gebruikelijk en in overeenstemming met de door de raad gestelde kaders vormt de meicirculaire 2021 de basis voor de berekening van de algemene uitkering voor 2022 en de jaren daarna. Voor 2022 resulteert dit in een verruiming van de inkomsten met ruim 1,1 miljoen euro, voor 2023 van ruim 8 ton en voor 2024 van circa 5,5 ton. Normaal gesproken worden gemeenten gecompenseerd bij taakmutaties (vastgelegd in de Financiële VerhoudingsWet). Met name bij de 3D-operatie in 2015 gaf dat problemen bij gemeenten omdat ook een efficiencywinst van ± 20% werd ingeboekt door het Rijk.

Op het dossier Jeugdzorg liep dit uit de hand waarna AEF in opdracht van het Rijk en de VNG heeft onderzocht en vastgesteld dat gemeenten in 2019 ± 1,7 miljard meer hadden uitgegeven dan werd gecompenseerd door het Rijk. De uitkomst van een arbitragezaak hierover is op 2 juni jongstleden door het kabinet en de VNG besproken waarbij is afgesproken dat in de Miljoenennota 2022 per saldo ruim € 1,3 miljard wordt verwerkt en via de septembercirculaire 2021 aan gemeenten beschikbaar wordt gesteld. Voor de gemeente Aalten gaat dit voor 2022 ± € 1,9 miljoen aan extra middelen betekenen. Voor de jaren na 2022 lijkt het er momenteel op dat de aanvullende afspraken tussen VNG en Rijk ertoe leiden dat het bedrag voor Aalten van 1,9 miljoen in 2022 af gaat nemen naar ongeveer 1,4 miljoen euro in 2025. Dit bedrag komt bovenop de in deze begroting vanaf 2023 reeds opgenomen bestaande stelpost van € 350.000. Over de uitkering vanaf 2023 ligt besluitvorming bij het nieuwe kabinet. → In deze voorliggende begroting is voor geen enkele jaarschijf rekening gehouden met deze extra inkomsten. Ook is nog geen rekening gehouden met de gevolgen van de herijking van het gemeentefonds. Waar eerst verwacht werd dat Aalten een nadeel gemeente zou worden, lijkt het er nu op dat Aalten er positief uitspringt. Het zou gaan om circa 50 euro per inwoner ofwel circa 1,4 miljoen euro.

Maar er is nog geen enkele besluitvorming. Wel is duidelijk dat voor- en nadeelgemeenten in stappen van maximaal 15 euro per inwoner per jaar (een gedempt ingroeitraject) de financiële gevolgen ondervinden. Ook hier is het aan het nieuwe kabinet om hierover te besluiten. Pas dan wordt bekend wat de gevolgen voor Aalten zijn. → Voor de duidelijkheid; ook deze ontwikkeling is niet meegenomen in voorliggende begroting. 17. Wegvallen verhuur Rabobank Hofstraat € 26.000 De Rabobank heeft per 31-12-2021 de huur opgezegd voor de bedrijfsruimte gelegen aan de Hofstraat 6 te Aalten. In afwachting van verdere ontwikkelingen betekent dit door het wegvallen van de huuropbrengst een nadeel van jaarlijks € 26.000. Onderdeel van deze afspraak is dat de gemeente wordt gecompenseerd in de destijds gedane investering. Als gevolg hiervan dient de Rabobank een afkoopsom te betalen van circa € 75.000, dit wordt in de Najaarsnota 2021 verwerkt. 18. Verhogen voeding reserve onderwijshuisvesting € 40.000/€ 60.000/€ 80.000/€ 100.000 Het Rijk bereidt nieuwe wetgeving voor rond de huisvesting van het onderwijs. Als gevolg hiervan ontstaat de wettelijke verplichting voor gemeenten om in overleg met schoolbesturen een visie op de toekomst van de huisvesting van het onderwijs te ontwikkelen: een zogenaamd Integraal Huisvestings Plan (IHP).

Het betreffende wetsvoorstel wordt naar verwachting ingediend in het najaar van 2021.

Totaal financieel overzicht

10

De gemeente Aalten is, vooruitlopend op die wetgeving in overleg met de betrokken schoolbesturen reeds gestart met het opstellen van een IHP. Naar verwachting wordt dit einde 2021 ter besluitvorming aangeboden aan de raad. Uit dit IHP kunnen de komende jaren investeringen in de huisvesting van het onderwijs voortvloeien, zoals: • de mogelijke vorming van een IKC+ voor de Triangels (integraal kindcentrum samenwerkend met lichte en preventieve vormen van jeugdzorg); • op wat langere termijn de mogelijke vervangende nieuwbouw Schaersvoorde Slingelaan en andere mogelijke IKC’s. Vooruitlopend op alle plannen wordt in de begroting met ingang van 2022 de voeding van de reserve onderwijshuisvesting verhoogd met € 40.000 naar € 130.000. Vanaf 2023 wordt deze voeding stapsgewijs aanvullend met € 20.000 per jaar verder verhoogd naar € 190.000 in 2025. 19. Besparing op representatie en communicatie € 16.000 Om de begroting 2022 reëel sluitend te krijgen is er door de hele begroting gezocht waar sprake is van onderuitputting. Gezien het feit dat het jaar 2020 een bijzonder jaar was en er onder meer veel evenementen geen doorgang konden vinden, is besloten het jaar 2019 als representatief jaar te nemen. Daarom wordt voorgesteld de budgetten voor representatie structureel met € 10.000 af te ramen. Het resterend budget representatie wordt dan € 43.000.

Naast deze besparing wordt ook voorgesteld om € 6.000 af te ramen op het gebied van burgerparticipatie. De kosten voor burgerparticipatie worden zoveel mogelijk meegenomen bij projecten. Het resterend budget voor niet projectmatige burgerparticipatie is voor 2022 € 24.000 en voor 2023 en verder € 34.000. 20. Diverse besparingen op bedrijfsvoeringskosten Hoewel de laatste landelijke ontwikkelingen rondom herijking en jeugdbudget een eind lijken te maken aan jarenlang ombuigen, moest de begroting voor 2022 zonder die wetenschap realistisch sluitend zijn. En we moeten altijd alert zijn op de kosten en zuinig blijven waar het kan, daarom is gezocht naar mogelijkheden binnen de bedrijfsvoering om te besparen. In totaliteit wordt er op de bedrijfsvoering een bedrag omgebogen van ongeveer € 50.000 structureel.

Totaal financieel overzicht

11

Kerngegevens van de gemeente A. Sociale structuur Aantal inwoners

2022 27.042

2021 27.120

Waarvan:

5.128 15.642 6.322

5.529 15.394 6.197

274 202

278 210

B. Fysieke structuur Oppervlakte van de gemeente (hectare)

2022 9.708

2021 9.708

Aantal woningen

12.112

12.027

Lengte aan wegen (km)

420

420

Waarvan:

291 129

291 129

Lengte van recreatieve fiets-, ruiter- en wandelpaden (km) (exclusief zandwegen)

46

46

Aantal miljoen vierkante meter openbaar groen (inclusief bos)

1,8

1,8

0 -18 jaar 19 - 64 jaar 65 jaar en ouder

Gemiddeld aantal huishoudens in de bijstand Gemiddeld aantal fte SW-medewerkers werkzaam via Laborijn

Wegen buiten de bebouwde kom Wegen binnen de bebouwde kom

Kerngegevens van de gemeente

12

Toelichting begroting 2022 In lijn met de door de raad vastgestelde Financiële verordening (Gemeentewet artikel 212), legt het college uiterlijk 31 mei de raad de kaders van de komende begroting voor. Deze voorlopige kaders voor de begroting zijn in de raadsvergadering van 1 juni 2021 vastgesteld. Het college streeft gewoonlijk naar een sluitende begroting over alle jaarschijven. Voor de komende begroting met alle vraagtekens wordt het vizier vooral gericht op een goed onderbouwde en sluitende begroting voor het jaar 2022. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: 1. De algemene uitkering wordt opgenomen op basis van de meicirculaire 2021. 2. Subsidies en bijdragen aan derden worden geïndexeerd op basis van de prijsindex overheidsconsumptie uit de meicirculaire 2021, tenzij er budgetafspraken zijn gemaakt over de indexering. 3. De budgetten die betrekking hebben op externe kosten worden eveneens geïndexeerd op basis van de prijsindex overheidsconsumptie uit de meicirculaire 2021 Prijs overheidsconsumptie, netto materieel 1,4% Zorg 1,5% 4. Met betrekking tot de loongerelateerde budgetten wordt uitgegaan van de in meicirculaire 2021 opgenomen ‘loonvoet sector overheid’. Loonvoet sector overheid 1,5% 5. Zoals gebruikelijk worden de afvalstoffen- en rioolheffing op een dekkingspercentage van 100% gesteld. 6. De overige leges en rechten worden met 2,5% geïndexeerd. 7.

Waar nodig en kwantificeerbaar worden covid gerelateerde effecten meegenomen. 8. Terughoudend zijn met nieuw beleid.

Toelichting begroting 2022

13

Programma 1 Ruimte Afdelingshoofd: Programmamanager:

G.J. van Vliet G. Sikking

1. Ontwikkeling binnen dit programma Er is veel te doen binnen de fysieke leefomgeving. Denk onder andere aan duurzaamheid, klimaat adaptieve maatregelen, risico gestuurd verkeersveiligheidsbeleid, behoefte aan woningen en economische potentie vrijetijdssector vergroten. Allemaal grote uitdagingen waar de gemeente Aalten mee aan de slag gaat. Hoewel veel van die opgaven al een plaats hebben in ons huidige beleid of projecten, zijn er ook zaken en activiteiten die extra aandacht moeten krijgen om zo daadkrachtig en duurzaam te werk te gaan. Bij een deel van die opgaven is gedragsverandering nodig om de nodige stappen te kunnen zetten. Dat kan de overheid niet alleen en daarom zetten wij verschillende activiteiten in om zo de bewustwording te vergroten. Door dichtbij de inwoners te staan, zorgen we ervoor dat wij niet ver van de opgaven af komen te staan. Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet is uitgesteld tot 1 juli 2022. Van uitstel komt geen afstel en daarom wordt onverminderd gewerkt aan de succesvolle implementatie van de Omgevingswet. Waar noodzakelijk is de planning per deelproject verruimd of zijn werkzaamheden verschoven. In de basis heeft het verruimen van de invoeringsdatum niet geleidt tot grote wijzigingen in het proces of planning.

Hierbij is een belangrijk aandachtspunt dat het deelproject Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en Vergunningen, Toezicht en Handhaving, voor de invoeringsdatum gereed zijn. Duurzaamheid Het Plan van Aanpak Duurzaamheid heeft in 2021 een update gekregen. De verschillende deelprojecten/acties die in dit plan beschreven staan, zijn op dit moment in voorbereiding of in uitvoering. Lopende projecten zijn de RES, Transitievisie Warmte, Uitvoeringskader Zon en Wind, Laadvisie, Klimaatadaptatie, de RREW (Regeling Reductie Energiegebruik Woningen), Beleidsnota Circulaire Economie en de Global Goals. Aan deze projecten wordt in 2022 verder vervolg gegeven en tussentijds geactualiseerd. Klimaat Droogte is een urgent probleem in de Achterhoek en binnen onze gemeente. Het is een direct effect van klimaatverandering. Om te komen tot een adequate en effectieve aanpak zijn fundamentele keuzes nodig en op termijn ongebruikelijk gebiedsoplossingen. Waterschap, gemeenten en provincie trekken samen op in de aanpak van droogte. Hiervoor is een programmaplan ‘Droogte’ vastgesteld door het college. Aan de hand van vier thema`s worden de plannen in 2021 uitgewerkt en in 2022 concreet uitgevoerd. Dit wordt zichtbaar door de proefopstellingen (fieldlabs) welke worden ingezet.

Maar ook de bewustwording en uiteindelijke gedragsbeïnvloeding van inwoners en bedrijven is nodig om daadwerkelijk resultaat te boeken. Droogte, hittestress, wateroverlast en biodiversiteit zijn allemaal onderwerpen waar we steeds meer aandacht aan moeten schenken. Buiten de specifieke projecten zoals bijvoorbeeld het opstellen van het biodiversiteitsplan en het programmaplan ‘Droogte’, worden veel onderwerpen al meegenomen in de reguliere werkzaamheden. Zo worden bijvoorbeeld bij reconstructies voorzieningen getroffen om flinke buien op te kunnen vangen en vertraagd af te voeren. Daarbij doen we ook een beroep op de inwoners door te vragen of men de regenpijp wil afkoppelen. De afgelopen tijd zijn ook diverse groenstroken omgevormd tot bloeiende velden en reserveren we zoveel mogelijk ruimte voor groen bij herinrichtingen. Het zijn wellicht kleine stappen richting een volledig klimaatbestendig systeem, maar ook hier geldt: alle kleine beetjes helpen. De maatregelen welke nodig zijn om de openbare ruimte op het veranderende klimaat in te richten, hebben wel gevolgen voor het gebruik van de beschikbare ruimte. Het zo optimaal mogelijk inrichten van de buitenruimte is dan ook één van de grootste uitdagingen waar wij de komende jaren mee te maken krijgen en waar met het opstellen van de Omgevingsvisie ook extra aandacht voor is.

In 2021 is de pilot Basiskwaliteit Natuur & Landschap Oost Achterhoek uitgevoerd. Op basis van de resultaten van deze pilot wordt besloten of en op welke wijze de rest van de gemeente Aalten in 2022 in kaart wordt gebracht. Vitale centra In 2020 is de centrumvisie Dinxperlo vastgesteld. Een visie om van het centrum een aantrekkelijk en levendig centrum te maken. Om de ambities en doelstellingen uit het concrete uitvoeringsplan te realiseren, is een projectgroep gevormd welke zich de komende tijd bezig gaat houden met de daadwerkelijke uitvoering van de visie. De deelprojecten zijn inmiddels opgestart en in 2022 worden de plannen verder geconcretiseerd.

Programma 1 Ruimte

16

Zo wordt er momenteel hard gewerkt aan de planvorming voor de eventuele verplaatsing van de supermarkt, wordt er een bouwteam gevormd welke zich bezig gaat houden met de openbare ruimte in en rondom het centrum, krijgt de locatie Wegwijzer een concrete invulling voor woningbouw en zorgen we voor korte lijnen met de omgeving door de inzet van de dorpsmanager. De versterking van de grensbeleving is hierin een belangrijk uitgangspunt. Buiten de genoemde fysieke projecten richten we ons in 2022 ook op de toekomst van retail management van de centrumondernemers in Aalten en Dinxperlo. Het centrumplan van Aalten wordt eind 2021 met de belanghebbende partijen geëvalueerd. Eventuele concrete zaken welke bijstelling of aanvulling vragen ten opzichte van het oorspronkelijke centrumplan, worden in 2022 verder geconcretiseerd en geprogrammeerd. Verkeersveiligheid Steeds meer provincies en gemeenten kiezen voor een proactieve aanpak om ongevallen te voorkomen door de belangrijkste risico`s in het verkeerssysteem aan te pakken. De provincie Gelderland is in 2020/2021 gestart met een risicoanalyse op het gebied van verkeersveiligheid voor provinciale, regionale en gemeentelijke wegen. Uit de provinciale analyse in combinatie met de gemeentelijke analyses vloeit een voorzet voor de provinciale inzet voor de toekomst voort.

Daarbij wordt vooral gekeken naar de aanpak van de provinciale wegen (hoogste risico), voor de ondersteuning van de aanpak van gemeentelijke wegen en voor de extra inzet op fiets- en gedragsverandering. Wonen In februari 2021 is de woonvisie 2021-2026 door de gemeenteraad vastgesteld. Een visie met verschillende doelstellingen en uitdagingen waar we op woongebied voor staan. De oplossingen zijn in vier verschillende thema’s beschreven in de woonvisie. Daarin is veel aandacht voor flexibiliteit en creativiteit. De komende vijf jaar zet de gemeente zich in om minimaal 200 tot 250 nieuwe woningen te realiseren. Daarbij geldt het uitgangspunt dat de woningen betaalbaar zijn en geschikt voor jong en oud. Vooral nieuwbouwprojecten moeten gericht zijn op starterswoningen en levensloopbestendig voor ouderen. Naast flexibel moeten we ook creatief zijn. De komende jaren starten we verschillende projecten om de doelstellingen en uitdagingen uit de woonvisie te halen. Ook in 2022 gaan we aan de slag met concrete projecten. Een voorbeeld hiervan is de aanpak Heerlijk Thuis in Huis. Hiermee stimuleren we inwoners om actief bij te dragen aan een comfortabel, duurzame en veilige woning en leefomgeving.

Voor de gemeente Aalten brengen we in dit regionale project accenten aan door te starten in kansrijke wijken (warmtetransitie plan) en inwoners ondersteuning te bieden bij het uitvoeren van de woningverbeteringen. Ook starten we met het opstellen van een woningbouwstrategie om de opgaven op het gebied van woningbouw concreet in beeld te brengen voor de middellange en lange termijn. Waar mogelijk starten we tevens met planvoorbereiding van woningbouwlocaties. Recreatie en toerisme De economische potentie van onze vrijetijdssector willen we verder benutten en vergroten. De eerste stappen hiertoe zijn gezet door het vaststellen van de regionale Vrijetijdsagenda en de lokale beleidsnota op het gebied van vrijetijdseconomie. Het uitvoeringsprogramma met verschillende actiepunten vormt de basis voor verdere concretisering in 2022. Bedrijventerreinen In de gemeente Aalten is in Dinxperlo circa 5 hectare bedrijventerrein voor uitgifte beschikbaar. Dit zijn bedrijventerreinen die niet door de gemeente worden uitgegeven, maar door Dinxperlose bouwbedrijven. Bij de kern Aalten zijn geen uitgeefbare bedrijventerreinen meer beschikbaar. In het Regionaal Programma Werklocaties (RPW) 2019-2023 is behoefte aangetoond aan de ontwikkeling van circa tien hectare bedrijventerrein bij de kern Aalten.

Op dit moment onderzoekt de gemeente de ruimtelijke aspecten waar deze bedrijventerreinen gesitueerd kunnen worden. In het jaar 2022 wordt dit onderzoek afgerond.

2. Welke concrete doelstellingen zijn er? *: betreffen onderwerpen uit het uitvoeringsprogramma 2018 – 2022 Daadkrachtig, Duurzaam en Dichtbij.

1

Thema Omgevingswet *10

Programma 1 Ruimte

Doelstelling De deelprojecten, welke noodzakelijk zijn voor de invoering van de Omgevingswet op 1 juli 2022, zijn gereed en operationeel.

Actie 2022 Juli 2022 - De deelprojecten, welke noodzakelijk zijn voor de invoering van de Omgevingswet, zijn operationeel.

17

2

Thema Duurzaamheid *9

3

Duurzaamheid *9

4

Klimaat

5

Klimaat

6

Klimaat

7

Vitale centra *11

8

Vitale centra *11

9

Vitale centra *11

10

Verkeersveiligheid

11

Wonen

12

Wonen *9, 20, 21

13

Wonen *21

14

Recreatie en Toerisme

15

Recreatie en Toerisme

Programma 1 Ruimte

Doelstelling In 2022 is de laadvisie omgevormd naar concreet plaatsingsbeleid voor oplaadinfrastructuur.

Actie 2022 Juli 2022 - Er is een plankaart opgesteld waar laadinfrastructuur geplaatst kan worden. Plaatsing volgt na vaststelling van het plaatsingsbeleid. In 2022 worden de projecten verder December 2022 - In 2022 wordt het plan van geconcretiseerd en doorgezet om de aanpak Duurzaamheid weer ge-updatet. doelstellingen uit het plan van aanpak Hieruit volgt een mogelijke bijstelling van de Duurzaamheid te halen. planning. We vergroten de bewustwording April 2022 - We sluiten ons aan bij Stichting rondom klimaatverandering door aan Steenbreek en zetten diverse activiteiten uit te sluiten bij acties welke gericht zijn binnen de gemeente op het gebied van beop gedragsverandering. wustwording. De realisatie van een toekomstvisie April 2022 - Op basis van de uitgevoerde voor de verdere uitvoering van maat- pilot bepalen we welke maatregelen er worregelen uit de pilot Basiskwaliteit Na- den doorgezet op het gebied van basiskwalituur & Landschap Oost Achterhoek. teit Natuur & Landschap Oost Achterhoek. Het realiseren van een biodiversiApril 2022 - Een plan vaststellen welke geteitsplan voor binnen en buiten de richt is op biodiversiteit binnen en buiten de kom. Dit plan is één van de bouwste- kern. nen voor de Omgevingsvisie.

We versterken het lokale onderneJuni 2022 - We starten met een leergang merschap en werken aan een toe‘Toekomstig retailmanagement’ voor lokale komstbestendig ondernemersklimaat. centrumondernemers. In 2022 is een bouwteam gevormd Maart 2022 - De uitvraag voor het vormen voor de herinrichting en vergroening van een bouwteam is uitgezet en de ontvan het centrumgebied in Dinxperlo. werpfase wordt opgestart. We versterken onderlinge contacten December 2022 - Het gehele jaar door wordt tussen centrumondernemers in Dinx- de dorpsmanager ingezet om onderlinge perlo en werken samen aan de reali- contacten te versterken en partijen met elsatie van de centrumvisie. kaar te verbinden. We realiseren op regionaal niveau September 2022 - We werken op provinciaal een planopzet welke de basis vormt en regionaal niveau samen met de betrefvoor een lokaal risico gestuurde aan- fende partners naar een concreet plan van pak verkeersveiligheid. aanpak op het gebied van een risico gestuurde aanpak ten behoeve van verkeersveiligheid. Het concreet in beeld brengen van de Februari 2022 - We stellen een woningwoningbouwopgave voor middellange bouwstrategie op basis van de nieuwe monien lange termijn. tor en AWLO. We hebben als doelstelling om de April 2022 - We stellen een plan van aanpak kwaliteit van de bestaande woningop voor de bestaande woonvoorraad met voorraad te verbeteren.

daarin de implementatie van de aanpak Heerlijk Thuis in Huis. We geven invulling aan de behoefte Mei 2022 - De gemeente begeleidt een onder ouderen om meer samen te vraag gestuurd project rondom het initiatief doen of meer contacten met elkaar te Aaltens hofje. onderhouden. In 2021 zijn verkenningen uitgevoerd Mei 2022 - We beoordelen de verschillende naar een MTB routenetwerk binnen routes op basis van verschillende beleidsonze gemeente. In het voorjaar van velden waardoor er een variant met de 2022 moet dit verder geconcretiseerd hoogste potentie naar voren komt. zijn en moet er een route bekend zijn. Om de grensbeleving in Dinxperlo te December 2022 - In de deelprojecten wordt versterken, maken we de grens in en de grensbeleving als uitgangspunt opgenorondom het centrum van Dinxperlo men voor de verdere uitvoering. Dit dient als beter zichtbaar. specifieke projectdoelstelling in het bouwteam te worden opgenomen.

18

3. Overzicht middelen per taakveld Dit programma is opgebouwd uit de volgende onderdelen:

Programma 1 Ruimte

Werkelijk 2020

Raming na Begroot Begroot Begroot Begroot wijziging 2022 2023 2024 2025 2021

Baten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal baten

-276 0 -267 0 -593 -29 -211 -236 -128 -2.114 -1.900 -105 -311 -120 -985 -683 -7.958

-62 0 -225 0 -7 -31 -205 -226 -133 -1.938 -2.003 -264 -275 -554 -888 -485 -7.296

-63 -9 0 0 0 -36 -223 -292 -76 -2.007 -2.058 -4 -307 -43 -330 -398 -5.846

-63 -9 0 0 0 -36 -223 -212 -76 -2.007 -2.058 -4 -307 -43 0 -188 -5.226

-63 -9 0 0 0 -36 -223 -212 -76 -2.007 -2.058 -4 -307 -43 0 -188 -5.226

-63 -9 0 0 0 -36 -223 -212 -76 -2.007 -2.058 -4 -307 -43 0 -188 -5.226

Lasten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal lasten

2.237 0 559 36 782 42 201 1.532 1.809 1.625 1.604 1.014 359 807 996 903 14.506

2.859 0 308 92 5 47 232 2.014 1.874 1.535 1.680 1.566 404 1.777 963 1.383 16.739

2.564 13 28 42 5 48 192 1.557 1.722 1.582 1.660 1.042 376 563 309 986 12.689

2.530 13 28 42 0 45 192 1.489 1.722 1.582 1.660 1.042 376 563 0 976 12.260

2.661 13 28 42 0 45 192 1.496 1.722 1.582 1.660 1.029 375 563 0 976 12.384

2.679 13 28 42 0 45 192 1.776 1.722 1.582 1.660 1.029 371 563 0 976 12.678

Totaal programma 1 Ruimte

6.548

9.443

6.843

7.034

7.158

7.452

Toelichting op de verschillen tussen de jaarschijven 2021 en 2022 en volgende jaren Verkeer en vervoer De geraamde lasten groot onderhoud wegen zijn in 2021 hoger doordat een groot gedeelte van 2020 doorgeschoven is. Deze lasten worden gedekt door de reserve onderhoud wegen. Openbaar vervoer In 2022 bestaan de kosten voornamelijk uit toegerekende loonkosten. In 2021 zijn de lasten en baten met betrekking tot de maatregelen rondom de niet actief beveiligde overweg Kleuverspad (zie raadsmededeling 16 mei 2018) opgenomen. Programma 1 Ruimte

19

Economische ontwikkeling In 2021 zijn hier de lasten van het fonds talentonwikkeling van € 50.000 opgenomen. Deze kosten worden gedekt uit de algemene reserve met de gelden van de Regiodeal. Het fonds voor talentontwikkeling is bedoeld voor mensen met MBO niveau 1 t/m 4 om geschoold te worden voor kansrijke beroepen op de arbeidsmarkt. Economische promotie Het opstellen van de economische visie en een tweetal Leader projecten (Boeren 2.0 en Horecatalenten) zijn hier in 2021 op verantwoord. De baten zijn in 2021 lager door gederfde inkomsten als gevolg van corona. Sportaccommodaties De hogere lasten in 2021 komen door de afboeking van € 230.000 op de atletiekbaan AVA’70 en het uitvoeren van veel groot onderhoud in 2021. Deze kosten van het planmatig onderhoud voor sportgebouwen fluctueren door de jaren en worden gedekt door de reserve onderhoud gemeentelijke gebouwen. Openbaar groen en (openlucht) recreatie Het project landschapsregeling loopt van 2019 tot en met 2022 en wordt deels gesubsidieerd door de provincie. Het resterende saldo wordt jaarlijks doorgeschoven. Dit verklaart bij de baten volledig en bij de lasten gedeeltelijk de daling vanaf 2022. Verder is de daling van de lasten te verklaren door de budgetten vanuit het uitvoeringsprogramma in 2020 voor de pilot basiskwaliteit landschap (€ 20.000) en vergroening kernwinkelgebieden (€ 25.000) in 2021.

Riolering De totale kosten voor riolering verlopen budgettair neutraal. Eventuele tekorten en overschotten worden verrekend met de voorziening riolering. In de kostenberekening nemen we hiervoor meer componenten mee dan uit dit taakveld blijkt (bijvoorbeeld BTW). Hierdoor laten de lasten fluctuaties in de jaren zien. In 2022 voegen we weer toe aan de voorziening (zie ook paragraaf Lokale Heffingen). Afval Het saldo van de baten en lasten blijft jaarlijks gelijk. Eventuele tekorten en overschotten worden verrekend met de voorziening afval. Net als bij riolering nemen we bij de kostenberekening meer componenten mee dan uit dit taakveld blijkt (zoals overhead kosten en BTW). In 2022 wordt € 271.000 uit de voorziening gehaald. Deze is daarmee leeg. Hierdoor is het tarief voor zowel vast recht als de ledigingen voor 2022 gelijk gebleven. Voor de tarieven afvalstoffenheffing, zie de paragraaf Lokale Heffingen. Milieubeheer, onder dit taakveld valt onder andere: Voormalige stort Ringweg, project 2016-2022 Conform afspraak uit 2016 moet het project van de voormalige stort (VOS Ringweg) in zijn geheel budgettair neutraal verlopen. In 2022 is het laatste jaar met de afwerking van de stortlocatie. Energie In het kader van de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) heeft de gemeente Aalten een eenmalige specifieke uitkering (RVO) ontvangen van € 212.500 in 2021.

Met dit bedrag gaat de gemeente huurders en eigenaar-bewoners stimuleren energie te besparen in hun woning. Het zijn relatief kleinschalige energiebesparingsmaatregelen. Het Agem energieloket gaat dit project voor de gemeente inhoudelijk uitvoeren. De uitkering wordt dan ook overgemaakt naar het Agem Energieloket. Duurzaamheid Vanuit de decembercirculaire 2019 is een bestemmingsuitkering toegekend van in totaal € 316.000 in 2020. Deze wordt ingezet voor de gemeentelijke taken duurzaamheid en klimaatadaptatie. Deze budgetten staan begroot voor 2021. Begraafplaatsen en crematoria De dienstverlening op onze begraafplaatsen is van hoog niveau en dit willen we zo houden. Door de opbrengsten van de begraafplaatsen te verhogen en aanpassingen in het beheer wordt het dienstverleningsniveau voortgezet tegen per saldo lagere lasten. Vanaf 2022 bedraagt het positieve effect op de begroting € 25.000. De schommelingen in de lasten hebben te maken met groot onderhoud dat wordt gedekt door de reserve onderhoud gebouwen.

Programma 1 Ruimte

20

Ruimtelijke ordening Centrumplan Dinxperlo Voor de uitvoering centrumplan Dinxperlo is het niet benutte budget van € 404.000 in 2020 doorgeschoven naar 2021. De dekking hiervan vindt plaats uit het budget structuurversterking kernen. Vanaf 2022 is structureel € 70.000 opgenomen voor kapitaallasten of eenmalige kosten. Project supermarkt Albert Heijn aan de Hoven en verplaatsing bibliotheek aan het Lage Blik Voor het project uitbreiding supermarkt Albert Heijn aan de Hoven en verplaatsing bibliotheek naar het Lage Blik is in 2021 € 500.000 aan de batenkant en € 834.000 aan de lastenkant opgenomen. In 2020 is het pand Lage Blik 28-30-32 aangekocht. Deze aankoop maakt verplaatsing van de bibliotheek vanuit het centrum mogelijk. De bibliotheek zit op de begane grond en er bevinden zich een tweetal woningen boven. Nadat de noodzakelijke verbouwingen aan het pand zijn uitgevoerd, worden zowel de woningen als de bibliotheek weer verkocht. Dit verschil is gedekt uit het budget structuurversterking kernen. Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Elk jaar ten tijde van het jaarwerk wordt voor de bouwgronden in exploitatie een hercalculatie uitgevoerd en vastgesteld. Deze geactualiseerde cijfers zijn in deze begroting meegenomen. Fluctuaties in de jaren worden veroorzaakt door de verwachte realisatie van de verkopen en de te maken kosten (inclusief overhead) in de jaren.

Wonen en bouwen De bouwleges zijn grotendeels uit de begroting gehaald in verband met de inwerkingtreding van de Omgevingswet, waardoor een verandering van het heffen van leges optreedt. In 2022 zijn ze eenmalig met € 175.000 verhoogd, doordat de invoering van de wet is uitgesteld. Aan de lastenkant zijn in 2021 de budgetten opgenomen voor de implementatie van de omgevingswet per 1 juli 2022. 4. Eigen indicatoren Verkeersongevallen 7

2018 6

6

6 5

4,2

Aanbod koopwoningen

2018-2021

250 200

4,7

150

4

100

3

2

50

1

0

0 Aalten

Regio

Gelderland Nederland

Een verkeersongeval is een gebeurtenis op de openbare weg, die verband houdt met verkeer en waardoor er schade ontstaat aan objecten of letsel bij personen en waarbij tenminste één rijdend voertuig betrokken is. (Bron: waarstaatjegemeente.nl)

Programma 1 Ruimte

1e h.j. 2e h.j. 1e h.j. 2e h.j. 1e h.j. 2e h.j. 1e h.j. 2018 2018 2019 2019 2020 2020 2021

Het aantal woonhuizen en appartementen waarvan de vraagprijs tussen de € 50.000 en € 5.000.000 ligt en de woonoppervlakte ligt tussen 50m² en 1.500m² in de betreffende periode. (Bron: waarstaatjegemeente.nl)

21

5. Verplichte indicatoren waarstaatjegemeente.nl Functiemenging 2020

Vestigingen van bedrijven 200 175

100% 80%

60%

51,70%

48,10%

53,50%

53,20%

150 150 125 125

40%

100 100 75 75

20%

50 50 25 25

0% Aalten

Regio

Gelderland

NL

00

2020

134,0

158,4

150,1

146,7

100

110

100 80

Aalten Aalten

Regio Regio

Gelderland Gelderland

NL NL

De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. (Bron: LISA)

Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar. (Bron: LISA)

Omvang huishoudelijk restafval

Hernieuwbare electriciteit

2019

200

16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%

161

150 100

111

100 50

46

0 Aalten

Regio

Gelderland

NL

Demografische druk

13,60% 12,10% 8,50%

7,10%

Aalten

Het niet gescheiden ingezameld huishoudelijk restafval, aantal kilo per inwoner. (Bron: CBS)

2018

Regio

Gelderland

NL

Het % hernieuwbare elektriciteit, opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa, ten opzichte van het totaal aan elektriciteit. (Bron: RWS)

2021

100%

Faillissementen van bedrijven en instellingen 2,5

79,70%

79,60%

80%

73,70%

70,10%

1,5

60%

1,9

2

2

1,6

1,4 0,9

1 0,5

40% 0,5 20%

0 2018

0% Aalten

Regio

Gelderland

NL

De som van het aantal personen van 0-20 jaar en ≥ 65 jaar in verhouding tot de personen van 20-65 jaar. (Bron: CBS)

Programma 1 Ruimte

Aalten

2019 2020 Nederland

Het aantal failliet verklaarde bedrijven en instellingen inclusief eenmanszaken per 1.000 vestigingen (Bron: waarstaatjegemeente.nl)

22

Programma 2 Sociaal Domein Afdelingshoofd: Programmamanager:

G.J. van Vliet & J.J. Storm van ’s Gravesande H.J. ter Beest

1. Ontwikkeling binnen dit programma Transformatie Sociaal Domein De gemeente Aalten transformeert het sociaal domein. In de Visie Sociaal Domein Achterhoek, de Nota Sociaal Domein “Zo persoonlijk mogelijk blijven meedoen in Aalten” en het Transformatieplan Sociaal Domein Aalten zijn kaders, uitgangspunten en maatregelen vastgelegd. De transformatie waar volop invulling aan gegeven wordt, heeft een tweeledige doelstelling: 1. Het realiseren van een andere rolverdeling tussen inwoners, maatschappelijke instellingen en de overheid waarbij de gemeente Aalten hulp en ondersteuning blijft bieden aan inwoners die dat écht nodig hebben; 2. Het uitvoeren van deze taken binnen de gestelde financiële kaders en de stijging van de kosten waar mogelijk een halt toe roepen. De Nota Sociaal Domein schept kaders voor uitvoeringsplannen op de verschillende thema’s. De verschillende opgaven die beschreven zijn vormen de richting waar we naar toe willen werken. Bij de uitwerking van de opgaven kiezen we opnieuw voor een participatieve aanpak. In samenwerking met gemeenteraad, sociale raad, inwoners en maatschappelijke partners wordt in het najaar van 2021 een uitvoeringsplan Nota Sociaal Domein opgezet. In dit uitvoeringsplan maken we afspraken over de uitvoering en prioritering van de opgaven.

Herijking Sociale Basis In het najaar van 2021 is in samenspraak met partners uit de sociale basis (voorliggende veld) het huidige aanbod in beeld gebracht en onderzocht of dit aanbod voldoende aansluit bij de doelgroepen binnen de gemeente. Gezamenlijk komen we met een visie op en aanbevelingen over hoe de sociale basis nog sterker kan inspelen op de behoefte vanuit de samenleving. We onderzoeken of de bestaande initiatieven beter op elkaar aan kunnen sluiten. In 2022 gaan we hier met maatschappelijke partners uitvoering aan geven. We bekijken in welke mate inwoners gebruik maken van voorzieningen en om welke doelgroepen dit gaat. Daarnaast implementeren we de aanbevelingen uit de herijking en doen dit volgens de principes van actieonderzoek: plannen, uitvoeren, reflecteren en verbeteren. Nieuwe werkwijze inkoop geïndiceerde zorg In 2020 is de gemeente Aalten met de Achterhoekse gemeenten gestart met de aanpak om te komen tot een nieuwe inkoopstrategie sociaal domein met ingang van 1 januari 2022. Het doel hiervan is dat er een dekkend zorglandschap komt voor ondersteuning en hulp voor inwoners op basis van de Jeugdwet en de Wmo (inclusief beschermd wonen). Met de nieuwe inkoopstrategie wordt de benodigde transformatie van de zorg voor het deel inkoop vormgegeven.

Hierbij wordt afgestapt van het open-house model en worden meerjarige contracten afgesloten met een beperkt aantal aanbieders, aangevuld met mogelijkheden voor specifieke kortdurende afspraken en lokale ruimte voor verdere innovatie. Daarbij wordt de contractering ingericht op resultaten, uitgaande van wat inwoners nodig hebben om mee te doen in de samenleving. Met de inkoop wordt daarnaast beoogd meer grip op financiën te realiseren. Nieuw subsidiebeleid In de programmabegroting 2021 werd binnen het programma Sociaal Domein een vernieuwing van het algemene gemeentelijke subsidiebeleidskader en de daarop gebaseerde subsidiebeleidsregels aangekondigd. Op dat moment werden nadere voorstellen hiervoor nog in de loop van 2021 verwacht. Destijds werd al aangegeven dat twee in voorbereiding zijnde nieuwe ontwikkelingen hierop expliciet van invloed zijn. Daarbij gaat het om het opstellen en vaststellen van de Nota Sociaal Domein en de herijking van de sociale basis. Beide ontwikkelingen worden echter niet eerder dan in het laatste kwartaal van 2021 concreet vormgegeven. Vertaling van de beoogde beleidsdoelstellingen en -effecten in nieuw subsidiebeleid kan daarom niet eerder dan in 2022 worden uitgewerkt. Beschermd wonen Vanaf 1 januari 2022 start de doordecentralisatie voor beschermd wonen (mensen met ggz-problematiek).

Hiermee verandert stapsgewijs de rol van centrumgemeente Doetinchem op dit dossier. In 2022 gaan in plaats van alleen de centrumgemeenten, alle gemeenten zich inzetten voor inwoners die in aanmerking komen voor beschermd wonen. Vanaf 1 januari 2023 volgt (waarschijnlijk) de invoering van een nieuw objectief financieel verdeelmodel en het woonplaatsbeginsel. Met de invoering hiervan krijgen gemeenten de daadwerkelijke verantwoordelijkheid voor inwoners die in aanmerking komen voor beschermd wonen. Belangrijke uitgangspunten voor beschermd wonen zijn ambulantisering (beschermd thuis in de wijk), uitstroom (kort en tijdelijk wonen in een intramurale setting) en innovatie (woonvormen, vernieuwende aanpak). Programma 2 Sociaal Domein

24

In 2022 bereiden we ons voor op deze aankomende verantwoordelijkheid. We onderzoeken hoe de lokale invulling van de toegang beschermd wonen eruit moet zien en we investeren in het ontwikkelen van kennis en expertise om de taken rondom beschermd wonen goed uit te kunnen voeren. Daarnaast zetten we in op het (her)ontwikkelen van de sociale basis waarin we extra oog hebben voor (laagdrempelige) voorzieningen ten behoeve van inwoners met ggz-problematiek. Laborijn Ook in 2022 blijft Laborijn inzetten op het bevorderen van de regie op het eigen leven door inwoners te helpen aan betaald werk. Bij wie dat (nog) niet mogelijk is richt Laborijn zich op ondersteuning van ontwikkeling van inwoners naar zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. Om dit te bereiken wordt nadrukkelijk samenwerking gezocht op lokaal niveau in het brede sociaal domein en op regionaal niveau met ondernemers en het Werkgeversservicepunt Achterhoek. Vanaf 2022 gaat Laborijn voor de gemeenten Aalten en Doetinchem uitvoering geven aan de nieuwe wet inburgering en ook in de schulddienstverlening voor ondernemers krijgt Laborijn een belangrijke rol. In de tweede helft van 2021 wordt een nadere analyse uitgevoerd naar de stijging van de uitvoeringskosten. Op basis daarvan wordt een plan van aanpak gemaakt met als doel de uitvoeringskosten te beperken. Uitvoering van dit plan gaat in 2022 plaatsvinden.