Ontwikkelingen met financiële consequenties 2027
Tekst van het document
Na beëindiging van de RTB komen vluchtelingen (ontheemden) uit Oekraïne in aanmerking voor een tijdelijk transitiedocument dat drie jaar geldig is. Bij het transitiedocument horen op termijn rechten, plichten en voorzieningen die vergelijkbaar zijn met andere inwoners van Nederland. Zo kunnen ontheemden uit Oekraïne zoveel mogelijk voor zichzelf zorgen en actief bijdragen aan de Nederlandse samenleving. Door het rijk wordt er gewerkt aan een samen- hangend pakket van rechten, plichten en voorzieningen voor Oekraïense ontheemden. Bijvoorbeeld op het gebied van het verblijfsrecht, onderwijs, zorg, participeren & inkomen en wonen. Deze verschuivingen zullen impact hebben op verschillende domeinen, maar nog niet alle details en risico’s zijn door het rijk in beeld gebracht. Dit is deels ontstaan door de recente publicatie van de contouren (november 2025), de verschui- vingen in de nationale politiek en de keuze om de allocatie van middelen en financiële besluitvorming mee te laten lopen in het reguliere proces van de voorjaarsbesluitvorming Wat willen we met deze ontwikkeling bereiken? Met deze ontwikkeling wil de gemeente Aalten toewerken naar een samenhangende en toekomstbestendige aanpak voor de opvang en huisvesting van nieuwkomers.
De opgave is structureel en wordt bepaald door wettelijke verplichtingen, landelijke capaciteitsramingen en de veranderende positie van Oekraïense ont- heemden. Door tijdig te bepalen hoe opvanglocaties worden georganiseerd en hoe we inspelen op de over- gang van tijdelijke bescherming naar een transitiedocument, creëren we duidelijkheid voor inwoners, part- ners en uitvoeringsorganisaties. We streven naar een aanpak waarin opvang, huisvesting en ondersteuning goed op elkaar aansluiten, risi- co’s beheersbaar blijven en nieuwkomers zo snel mogelijk kunnen deelnemen aan de samenleving. Deze ontwikkeling vraagt mogelijk om aanvullende formatie, omdat de uitvoering van de nieuwe taken en verant- woordelijkheden structureel zwaarder wordt. Op dit moment wordt onderzocht welke personele inzet hiervoor nodig is. Hiermee leggen we een stabiele basis voor het uitvoeren van onze wettelijke taken. Wat is de financiële consequentie? De omvangrijke en structurele opgave voor de opvang en huisvesting van nieuwkomers kan leiden tot aan- zienlijke financiële gevolgen voor de gemeente Aalten. Deze liggen vooral op het vlak van investeringen in opvanglocaties, hogere uitvoeringskosten binnen het sociaal domein door o.a. veranderende rechten en voorzieningen voor Oekraïense ontheemden, en mogelijke extra formatiekosten, waarvan de benodigde inzet momenteel wordt onderzocht.
Tot op heden verschilde de bekostigingsmethodiek per doelgroep. Recent heeft het rijk deze vervangen door de doelgroep flexibele opvangregeling. Deze regeling vervangt onder andere de Bekostigingsregeling op- vang ontheemden Oekraïne. Via deze regeling kunnen transitie- en exploitatiekosten op basis van werkelijke kosten gedeclareerd worden, en worden overige uitvoeringskosten uit een verlaagd normgedrag gedekt. De impact van deze wijziging voor de beoogde en lopende initiatieven wordt op dit moment verder uitgewerkt. Welke mogelijke dekkingsmiddelen kunnen worden aangedragen? Gezien de huidige onzekerheden over de financiële gevolgen, is nog geen concrete dekking aan te wijzen. Zodra meer duidelijkheid bestaat over de vorm van opvang, kan een concretere uitwerking van de dekking worden opgesteld. Ontwikkelingen met financiële consequenties 25 P2.11 Kracht in Crisis Wat is de aanleiding van deze ontwikkeling? De internationale veiligheidssituatie is de afgelopen jaren instabieler geworden door geopolitieke spannin- gen, klimaatverandering en toenemende digitale kwetsbaarheid. Hierdoor is een grootschalige crisis met ontwrichtende effecten realistischer dan voorheen. Naast fysieke en maatschappelijke risico’s spelen ook digitale dreigingen zoals cyberaanvallen op vitale infrastructuur, datalekken en verstoringen van communica- tiesystemen een steeds grotere rol.
Landelijke en regionale overheden benadrukken daarom het belang van een weerbare en samenredzame samenleving, waarin zowel fysieke als digitale veerkracht centraal staan. Gemeenten moeten voorbereid zijn op situaties waarin basisvoorzieningen tijdelijk uitvallen, óók wanneer deze uitval wordt veroorzaakt of verergerd door cyberincidenten. Voor de gemeente Aalten betekent dit dat zowel de organisatie als inwoners beter toegerust moeten worden op de eerste 72 uur van een crisis. Dat geldt niet alleen voor het omgaan met uitval van elektriciteit, water of communicatie, maar ook voor het herkennen en beperken van digitale risico’s die de crisis kunnen verster- ken. In dit kader is het project Weerbaarheid & Veerkracht gestart en is Aalten geselecteerd als pilotgemeen- te voor het ontwikkelen en testen van noodsteunpunten, waar inwoners tijdens langdurige verstoringen te- recht kunnen voor informatie en basisvoorzieningen. Deze noodsteunpunten spelen tevens een rol in het vergroten van digitale weerbaarheid, door betrouwbare informatievoorziening te garanderen wanneer digitale systemen onder druk staan of tijdelijk niet beschikbaar zijn. Wat willen we met deze ontwikkeling bereiken? Met deze ontwikkeling willen we de paraatheid van inwoners en de gemeentelijke organisatie vergroten, zodat Aalten beter is voorbereid op langdurige verstoringen van vitale voorzieningen.
Dit doen we door in- woners bewust en zelfredzaam te maken, de organisatie crisisbestendig te maken en de digitale weerbaar- heid te vergroten bijvoorbeeld door aandacht te besteden aan cybersecurity -maatregelen die essentieel zijn om verstoringen door cyberincidenten te voorkomen of te beperken. Daarnaast realiseren we goed ingerich- te noodsteunpunten die functioneren als betrouwbare fysieke informatie- en ondersteuningslocaties wanneer digitale systemen uitvallen of onder druk staan. Wat is de financiële consequentie? De financiële gevolgen zijn nog niet volledig te overzien, maar het is duidelijk dat deze ontwikkeling structu- rele kosten met zich mee zal brengen. Denk aan investeringen in de inrichting van noodsteunpunten, beno- digde technische voorzieningen, samenwerking met partners en extra structurele personele inzet. Voor de pilot is € 80.000 beschikbaar, maar voor de verdere uitrol van meer noodsteunpunten en het verder toerus- ten van de organisatie en inwoners op (digitale) crisissituaties zijn aanvullende middelen nodig. Welke mogelijke dekkingsmiddelen kunnen worden aangedragen? De financiering van het noodsteunpunt in Dinxperlo kan in de pilotfase deels worden gedekt uit het door de VNOG beschikbaar gestelde budget van € 80.000.
Voor de verdere uitwerking en toekomstige inrichting van meerdere noodsteunpunten is het wachten op structurele middelen vanuit het Rijk, maar hierover bestaat tot op heden nog veel onduidelijkheid. Enige terughoudendheid bij de uitbreiding van noodsteunpunten is dan ook gewenst. Daarnaast zijn er middelen nodig voor voorzieningen, structurele samenwerkingen en structu- rele inzet van personeel voor het (digitaal) crisisbestendig maken en houden van onze gemeente. Binnen de huidige (meerjaren)begroting is geen budget beschikbaar. De financiële consequentie wordt ten laste gebracht van het begrotingssaldo. Als het begrotingssaldo niet toereikend is dan zal er dekking binnen de (meerjaren) begroting gezocht moeten worden. Ontwikkelingen met financiële consequenties 26 P2.12 Cultuureducatie Wat is de aanleiding van deze ontwikkeling? De aanleiding voor deze ontwikkeling is de opheffing van Stichting Cultuur Educatie Dinxperlo & Aalten (SCEDA), waarna de functie en taken op het gebied van cultuureducatie opnieuw zijn belegd. Met ingang van 1 augustus 2025 wordt de Basisbibliotheek Achterhoekse Poort het Cultuurpunt Aalten en verantwoor- delijk voor de inzet van een cultuurcoach. De gemeente wil hiermee cultuureducatie structureel borgen en niet langer projectmatig organiseren.
Tege- lijkertijd sluit deze ontwikkeling aan bij de ambitie uit het cultuurbeleid (Een warm bad voor cultuur) om door te groeien van een cultuurpunt naar een breder cultuurplatform. Dit platform moet bijdragen aan een sterkere verbinding tussen onderwijs, culturele organisaties, verenigingen en (amateur)kunstbeoefenaars. Het betreft geen wettelijke verplichting, wel draagt het bij aan gemeentelijke doelen op het gebied van ontwikkeling van kinderen, kansengelijkheid, participatie en cultuurbeleid. Wat willen we met deze ontwikkeling bereiken? Met deze ontwikkeling wil de gemeente Aalten zorgen voor een structurele en duurzame verankering van cultuureducatie in het basisonderwijs, met een stabiele basis voor de lange termijn. Daarnaast zorgen we ervoor dat cultuur voor bereikbaar is voor de jeugd. Kunst en cultuur zorgen voor verbinding wat bijdraagt aan een inclusieve en toekomstbestendige culturele infrastructuur. Door de inzet van een cultuurcoach (0,6 fte) binnen de Basisbibliotheek Achterhoekse Poort wordt gewerkt aan samenhang, kwaliteit en continuïteit. De cultuurcoach coördineert het jaarlijkse cultuureducatiepro- gramma, ondersteunt scholen bij hun cultuurbeleid en verzorgt de uitvoering van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK). Daarnaast wordt ingezet op intensieve samenwerking met lokale en regionale kunstenaars en culturele or- ganisaties.
Dit moet leiden tot sterkere verbindingen en een gezamenlijk gedragen cultuuraanbod. Uiteindelijk is het doel om het Cultuurpunt door te ontwikkelen tot een volwaardig cultuurplatform waarin onderwijs en cultureel veld structureel samenwerken aan een rijk en toegankelijk cultureel aanbod voor alle inwoners. Wanneer deze ontwikkeling niet wordt gerealiseerd, bestaat het risico dat de continu ïteit van cultuureducatie binnen de gemeente Aalten onvoldoende wordt geborgd na het wegvallen van SCEDA. Hierdoor kan de samenhangende coördinatie van cultuureducatie in het basisonderwijs verdwijnen en ontstaat het risico dat scholen minder of niet op een uniforme wijze worden ondersteund bij de uitvoering van hun cultuuronderwijs. Verder wordt de ambitie uit het gemeentelijke cultuurbeleid om door te groeien van een cultuurpunt naar een breder cultuurplatform vertraagd of niet gerealiseerd. Op langere termijn kan dit leiden tot een minder toe- gankelijk en minder samenhangend cultureel aanbod voor inwoners, minder mogelijkheden voor talentont- wikkeling en participatie en een verzwakking van de culturele infrastructuur binnen de gemeente. Wat is de financiële consequentie? De financiële consequentie betreft structureel € 43.000 vanaf 2027. Welke mogelijke dekkingsmiddelen kunnen worden aangedragen? Binnen de huidige (meerjaren)begroting is geen budget beschikbaar.
De financiële consequentie wordt ten laste gebracht van het begrotingssaldo. Als het begrotingssaldo niet toereikend is dan zal er dekking binnen de (meerjaren) begroting gezocht moeten worden. Ontwikkelingen met financiële consequenties 27 P2.13 Innovatiebudget gecontracteerde zorgaanbieders Wmo en Jeugdhulp Wat is de aanleiding van deze ontwikkeling? Uit juridisch advies is gebleken dat uitlatingen die tijdens de regionale inkoopprocedure voor Wmo - en Jeugdhulpvoorzieningen zijn gedaan over de beschikbaarstelling van een innovatiebudget voor gecontrac- teerde zorgaanbieders, mogelijk als regionaal bestuurlijke toezegging kunnen worden geïnterpreteerd. Hier- door kan voor gemeenten een verplichting zijn ontstaan om invulling te geven aan een dergelijk innovatie- budget. Bij de implementatie van de huidige contracten voor Wmo en Jeugdhulp is geen innovatiebudget opgeno- men. Evenmin zijn hiervoor middelen gereserveerd binnen de gemeentelijke begrotingen. Wat willen we met deze ontwikkeling bereiken? Beoogd wordt te komen tot een zorgvuldig uitgewerkt en bestuurlijk verdedigbaar voorstel voor een innova- tiebudget voor gecontracteerde zorgaanbieders. Hierbij wordt rekening gehouden met de juridische duiding, de beleidsmatige meerwaarde en de financiële uitvoerbaarheid voor de deelnemende gemeenten. Dit wordt in regionaal verband opgepakt.
Wanneer geen middelen worden gereserveerd voor een innovatiebudget, bestaat het risico dat de gemeente onvoldoende invulling kan geven aan verwachtingen of verplichtingen die mogelijk zijn ontstaan tijdens de regionale inkoopprocedure voor Wmo- en Jeugdhulpvoorzieningen. Daarnaast beperkt het ontbreken van een innovatiebudget de mogelijkheden om samen met gecontracteerde zorgaanbieders te investeren in ver- nieuwende werkwijzen, preventieve interventies en efficiëntere vormen van ondersteuning. Hierdoor kunnen kansen om de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg te verbeteren onbenut blijven. Wat is de financiële consequentie? De financiële consequenties kunnen op dit moment nog niet definitief worden bepaald. Op basis van het juridisch advies bestaat het risico dat gemeenten gehouden zijn uitvoering te geven aan een innovatiebudget voor gecontracteerde zorgaanbieders. De omvang van de mogelijke financiële verplichting en de structurele effecten daarvan worden nader onderzocht. Welke mogelijke dekkingsmiddelen kunnen worden aangedragen? De komende periode worden de verschillende mogelijkheden voor dekking nader onderzocht.
Daarbij wordt onder meer gekeken naar aansluiting bij bestaande programma’s en beschikbare middelen, de inzet van beschikbare middelen binnen AZWA, herschikking van bestaande budgetten binnen het sociaal domein en een gefaseerde invoering van een innovatiebudget vanaf 2027. Bij de verdere uitwerking wordt tevens aandacht besteed aan de financiële haalbaarheid en de consequen- ties voor de meerjarige begrotingsontwikkeling. Ontwikkelingen met financiële consequenties 28 P3.1 Verduurzaming gebouwen (DMJOP) Wat is de aanleiding van deze ontwikkeling? Het doel is om een gemeentelijke vastgoedportefeuille in eigendom te hebben die in 2050 volledig CO2 neu- traal is. Om deze beleidsambitie te realiseren is een uitvoeringsagenda opgesteld voor de komende vier jaar. Deze uitvoeringsagenda is inmiddels opgesteld en ligt ter beoordeling voor. Uitvoeringsprogramma thema 2 Duurzaamheid en klimaat: 2a Zet zich in om in 2050 (of zoveel eerder als mogelijk) energieneutraal te zijn. Om dit te realiseren worden heldere realistische tussendoelen voor deze bestuursperiode opgesteld. Wat willen we met deze ontwikkeling bereiken? Een groot deel van de gemeentelijke vastgoedportefeuille dat door de gemeente zelf wordt beheerd en on- derhouden, bestaat uit panden die op het gebied van verduurzaming nog diverste stappen moeten zetten om de doelstelling voor 2050 te behalen.
Op basis van de geactualiseerde DMJOP’s en de in 2025 opgestelde maatwerkadviezen is het mogelijk geweest een vertaalslag te maken naar de uitvoeringsagenda. Het verduurzamen van de panden is om meerdere redenen van groot belang. Allereerst draagt dit bij aan het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen. Daarnaast geeft de gemeente hiermee een krachtig signaal richting inwoners: een gemeente die zelf actief inzet op duurzaamheid, geeft het goede voorbeeld. Wat is de financiële consequentie? Op basis van de opgestelde DMJOP’s en de maatwerkadviezen is de uitvoeringsagenda samengesteld. Hierin zijn de panden uit de gemeentelijke vastgoedportefeuille opgenomen die in de komende vier jaar wor- den verduurzaamd. Daarbij is rekening gehouden met natuurlijke momenten, waarbij gepland groot onder- houd wordt gecombineerd met verduurzamingsmaatregelen. Voor het pand dat als eerste op de uitvoeringsagenda staat, is reeds een voorstel voorgelegd, hier moet nog een besluit over worden genomen. Dit brengt zowel incidentele als structurele financiële consequenties met zich mee. Voor groot onderhoud aan gemeentelijke gebouwen is een reserve beschikbaar. Volgens eerste globale berekeningen lijkt deze reserve niet toereikend. Daarnaast is het aannemelijk dat investeringen moeten wor- den gedaan aan diverse panden waar kapitaallasten uit voortkomen.
Voor deze kapitaallasten is op dit mo- ment geen budget opgenomen in de (meerjaren)begroting. Investeringen in de verduurzaming van gebouwen kunnen daarentegen leiden tot een verlaging van de structurele lasten, bijvoorbeeld door lagere energiekosten en minder onderhoud. Welke mogelijke dekkingsmiddelen kunnen worden aangedragen? Er zijn verschillende subsidieregelingen in het leven geroepen om de kosten/investeringen van de verduur- zamingsmaatregelen te kunnen bekostigen. Enkele voorbeelden zijn: • Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA): Dit is voor verschillende verduurzamingsmaatregelen of een integraal project. • Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE): Voor bijvoorbeeld de aanschaf van zonnepanelen, warmtepompen en het aansluiten op een warmtenet. • Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE ++): Biedt ondersteuning bij de financiering van hernieuwbare energiebronnen. De overige financiële consequenties (dagelijks/groot onderhoud) worden ten laste gebracht van het begro- tingssaldo. Als het begrotingssaldo niet toereikend is dan zal er dekking binnen de (meerjaren) begroting gezocht moeten worden.
Ontwikkelingen met financiële consequenties 29 P3.2 Gebiedsgericht werken Wat is de aanleiding van deze ontwikkeling? De ontwikkeling van gebiedsgericht werken komt voort uit meerdere aanleidingen: • Wettelijke taak: De invoering van de Omgevingswet vraagt van gemeenten om integraal, participatief en gebiedsgericht te werken, met meer ruimte voor maatwerk per gebied. • Uitvoeringsprogramma (raadsperiode 2022–2026): Binnen het uitvoeringsprogramma wordt ingezet op “dichtbij” werken en het versterken van de verbinding met inwoners, dorpen en buurtschappen. • Organisatieontwikkeling/Bedrijfsvoering: Gebiedsgericht werken wordt gezien als een organisatiebrede werkwijze om beleid beter te laten aansluiten op de leefwereld van inwoners en om integraal samen te werken. • Nieuw beleid (dienstverlening): De herijking van de dienstverleningsvisie vraagt om een andere manier van werken, waarin maatwerk, nabijheid en samenwerking met de samenleving centraal staan. Wat willen we met deze ontwikkeling bereiken? Met gebiedsgericht werken willen we beter aansluiten op de leefwereld van inwoners door te werken vanuit nabijheid, samenhang en een continue dialoog. Daarbij wordt ingezet op meer integraliteit, zodat beleid en uitvoering niet langer versnipperd zijn maar in samenhang plaatsvinden, met ruimte voor maatwerk per ge- bied.
Door intensiever samen te werken met inwoners, organisaties en partners ontstaat meer wederkerig- heid en eigenaarschap. Dit draagt bij aan een sterkere verbinding tussen gemeente en samenleving en aan een aanpak die beter aansluit bij wat er in dorpen en buurtschappen speelt. Wat is de financiële consequentie? De invoering van gebiedsgericht werken vraagt geen volledig nieuw budget, maar vooral een andere inzet en bundeling van bestaande middelen, aangevuld met gerichte investeringen in organisatieontwikkeling. Het zal gaan om incidentele kosten (o.a. organisatieontwikkeling en werkwijze) en structurele kosten (inzet van capaciteit en borging). De exacte omvang is afhankelijk van de gekozen ambitie en inrichting (bijvoor- beeld aantal gebieden, aantal gebiedsverbinders, mate van intensiteit). Welke mogelijke dekkingsmiddelen kunnen worden aangedragen? Binnen de huidige (meerjaren)begroting is geen budget beschikbaar. De financiële consequentie wordt ten laste gebracht van het begrotingssaldo. Als het begrotingssaldo niet toereikend is dan zal er dekking binnen de (meerjaren) begroting gezocht moeten worden.
Ontwikkelingen met financiële consequenties 30 P3.3 Uitbreiding personele capaciteit Wat is de aanleiding van deze ontwikkeling? Wij zien ons geconfronteerd met een toenemende opgave op het gebied van weerbaarheid, cybersecurity wetgeving, digitalisering, versterken gemeenschappen, participatie en andere complexe maatschappelijke vraagstukken (netcongestie, stikstof, huisvesting aandachtsgroepen, omgevingsvisie etc.). Deze ontwikke- lingen vragen om meer regie, specialistische kennis en intensieve samenwerking met interne en externe partners. De hiervoor benodigde kennis, ervaring en vaardigheden is niet of niet genoeg aanwezig in de huidige formatie. Tegelijkertijd nemen de wettelijke verplichtingen, risico's en verwachtingen vanuit inwoners, rijksoverheid en samenwerkingspartners toe. Om deze opgaven adequaat te kunnen uitvoeren, de conti- nuïteit van dienstverlening te waarborgen en tijdig in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, is uitbreiding van de formatie noodzakelijk. Daarmee wordt de organisatie beter in staat gesteld om haar maatschappelijke en wettelijke verantwoordelijkheden effectief en toekomstbestendig in te vullen. Wat willen we met deze ontwikkeling bereiken? Met de uitbreiding van de formatie willen we onze uitvoeringskracht, slagvaardigheid en strategisch ver- mogen versterken.
De extra capaciteit maakt het mogelijk om beter invulling te geven aan de opgaven rond- om weerbaarheid en cybersecurity, digitalisering en andere complexe maatschappelijke vraagstukken. Daarnaast wordt hiermee de regie op samenwerkingsprocessen versterkt, kunnen risico's beter worden be- heerst en wordt de organisatie beter in staat gesteld om tijdig te anticiperen op nieuwe ontwikkelingen en wettelijke verplichtingen. Uiteraard zal hierin ook gekeken worden in hoeverre regionale samenwerking onze capaciteit kan versterken. Uiteindelijk draagt de uitbreiding bij aan een toekomstbestendige organisatie die inwoners, bestuur en maatschappelijke partners adequaat kan ondersteunen en bedienen . Wat zijn de financiële gevolgen? De komende maanden werken we aan de organisatiekoers 2031. Hiermee brengen we in beeld op welke onderdelen van de organisatie extra capaciteit nodig is. Ook onderzoeken we in hoeverre deze behoefte kan worden opgevangen door natuurlijk verloop, bijvoorbeeld wanneer medewerkers met pensioen gaan. Op basis hiervan werken we de financiële gevolgen verder uit. Dit resulteert in een voorstel voor de beno- digde budgetten voor de begroting vanaf 2028. Welke mogelijke dekkingsmiddelen zijn er? Binnen de huidige meerjarenbegroting is geen budget beschikbaar voor de voorgestelde uitbreiding van de formatie.
Tussen 2030 en 2035 bereikt ongeveer 30% van de huidige medewerkers de pensioengerechtigde leeftijd. Door te investeren in procesverbetering, digitalisering en een efficiëntere inrichting van het werk verwachten we dat niet alle vertrekkende medewerkers één op één hoeven te worden vervangen. Daarnaast onderzoeken we andere mogelijkheden voor financiering, zoals het inzetten van CDOKE - middelen en het verder kostendekkend maken van leges waar dat mogelijk is.