Korte aantekeningen beeldvormende bijeenkomst d.d. 9 mei 2023.pdf

Beeldvormende fase 0B

OPENBAAR Korte aantekeningen van de beeldvormende bijeenkomst van 9 mei 2023. Aanvang: 19.30 uur – Raadzaal Aanwezig:

Voorzitter: De heer Belterman Namens de fracties: De heren Van Lochem, Koskamp, Bulsink, Ebbers, Weevers en Hollema en mevrouw Houwers. Portefeuillehouder: Burgemeester Stapelkamp. Ambtelijke Organisatie: mevrouw J. Walvoort, beleidsmedewerker Burgerzaken Griffie: De heer Fiering

Beeldvormende bijeenkomst. Doel: Technisch beraad Agendapunt 2: Raadsmededeling 43-2023 Verkiezingen 15 maart 2023. Mevrouw J. Walvoort beantwoordt de gestelde vragen n.a.v. raadsmededeling 43-2023 Verkiezingen 15 maart 2023. Vraag 1. Deelt de portefeuillehouder de mening dat het goed is om stembureaus zoveel mogelijk bij scholen onder te brengen, zodat jongeren al op een natuurlijke manier kennis maken met ons o zo belangrijk democratisch recht? Mevrouw Walvoort: Hier hadden we het al over gehad. In het najaar gaan we de scholen en verzorgingshuizen weer benaderen. Door corona mochten we daar al die tijd geen stembureau hebben. Dat is de reden dat we het daar niet hebben gedaan. Eind vorig jaar was het nog steeds aan de orde. Vandaar dat we de scholen niet benaderd hebben. Maar dit gaan we allemaal weer doen, omdat we ook de jeugd daarbij willen betrekken. Vraag 2. Als reden om stembureaus meer te bemensen met eigen mensen wordt de volgende motivatie aangevoerd: door afnemend vertrouwen in de samenleving en overheid zijn de landelijke regels uitgebreider en strenger geworden. Kunt u ons vertellen wat het verband is tussen afnemend vertrouwen en strengere regels ten opzichte van het inzetten van meer eigen mensen in plaats van vrijwilligers? Mevrouw Walvoort: We zetten ambtenaren in als voorzitter en plaatsvervangend voorzitter.

De ene helft is ambtenaar en de andere helft zijn burgers. Andere burgers zijn ingezet bij het tellen. Dat waren er in totaal 73 en die zijn allemaal ingezet. Het is niet zo dat we het alleen doen met ambtenaren, maar de verantwoording ligt wel bij ambtenaren. Vandaar ook dat we een ambtenaar aanwijzen als voorzitter en plaatsvervangend voorzitter. Het vergt wel wat en de eisen zijn ook strenger. Nieuw is dat een gemeentelijk stembureau de andere dag – als er geen verklaarbare fouten of niet verklaarbare fouten inzitten – opnieuw moet tellen. Dit hebben we ook donderdag gedaan. We hebben 4 bureaus na moeten tellen. Burgemeester Stapelkamp: Een hertelling was een aantal jaren geleden bijzonder. Het is wel strenger geworden en er is meer wantrouwen. Ook partijen vragen hertellingen aan. Dit is een stukje wantrouwen dat je ziet in de samenleving en wat je bij verkiezingen niet kunt hebben. Dan krijg je nog meer controle en wordt het steeds ingewikkelder. De heer Ebbers: Tellen ging in het verleden op de verkiezingsdag op partij niveau en de volgende dag op kandidaat niveau. Is dat nog steeds mogelijk want ik begrijp dat dit deze verkiezing niet gebeurd is. Mevrouw Walvoort: Klopt. Je kunt een keuze maken, decentraal en centraal. Centraal is dan de andere dag. Wij hadden ervoor gekozen voor decentraal. Dus ’s avonds ook gelijk op kandidaat niveau te tellen.

In Aalten hebben we 1 keer centraal geteld. Bij de gemeenteraadsverkiezing van vorig jaar waren we zo rond 00.30 uur klaar. Wij hadden gehoopt dat dit nu ook zo zou zijn. Maar dit is iets anders gelopen. Dit komt ook door de regels en ook een beetje aan ons omdat wij aan de voorkant hadden aangegeven dat wij graag geen niet verklaarbare fouten wilden. Het is misschien het overwegen waard om te kijken of we volgend jaar weer centraal gaan tellen. De heer Hollema: Is de nieuwe regel uit Den Haag, als er een fout is ga dan de volgende dag hertellen?

Mevrouw Walvoort: In zekere zin bepalen we dit zelf. Als er een niet verklaarbare fout is dan ga je het hertellen. Vrijdag moeten we dit naar Arnhem brengen en daar gaan ze het controleren en wordt het ook gevraagd. Als je aangeeft dat je niet verklaarbare fouten had, dan wordt gevraagd wat je dan hebt gedaan. Als het akkoord is hoor je niets meer maar als het niet akkoord is dan moet je dinsdags weer naar Arnhem omdat er een hertelling plaats moet vinden. Dan kun je dus beter donderdags hertellen. Je moet gewoon een verklaarbare fouten hebben. Heb je dat niet dan moet het gemeentelijk stembureau dit verklaren en ondertekenen en dat moeten we meenemen naar Arnhem. Dan wordt ook gevraagd hoe vaak we geteld hebben. Het is echt heel streng. Burgemeester Stapelkamp: Ergens midden in de nacht kwam er een mail van het Ministerie dat gestopt mag worden met tellen. Doordat het de hele dag zo druk was raak je vermoeid etc. Als je hierdoor dan fouten gaat maken moet je nog een keer tellen. De drukte is ons dit keer wel overvallen. De heer Van Lochem: Meer wantrouwen. Wij vragen ons af of je dit wegneemt door meer ambtenaren in te zetten of zet je dit ambtenaren in omdat je het de vrijwilligers niet aan wilt doen? Mevrouw Walvoort: Dit is de verantwoording van de gemeente.

Je wilt daar niet een burger als voorzitter neerzetten, zodat deze verantwoording af moet leggen waarom er fouten in zitten. Burgemeester Stapelkamp: Het Ministerie wil 100% de garantie kunnen geven dat het proces te vertrouwen is. De heer Van Lochem: Je wilt dus eigenlijk niet de burger die verantwoordelijkheid geven omdat er zoveel gedoe van kan komen. Dit wil je een professional laten doen. Mevrouw Walvoort: Ja. Wij zijn heel blij met burgers die zich aanmelden om zitting te nemen op een stembureau en willen de burger hiermee niet belasten. Mevrouw Houwers: Kan het ook zo zijn dat iemand die al jarenlang voorzitter is geweest bij verkiezingen, maar geen ambtenaar is, dus nu in één keer geen voorzitter meer mag zijn. Terwijl hij wel die ervaring heeft. Heeft u daar ook mee te maken gehad. Dat men zich opzijgeschoven voelde? Mevrouw Walvoort: Nee daar is niet naar gekeken of op gelet. Oud-ambtenaren nemen wel zitting op het stembureau maar zijn dan geen voorzitter maar stembureau-lid. Vraag 3. Drie personen bezetting op het stembureau is het wettelijk minimum. De gemeente Aalten kiest ervoor 4 personen zitting te laten nemen in een stembureau. Is het een idee om bij rustige stembureaus (in de buurtschappen) toch voor een bezetting van 3 personen te gaan? Mevrouw Walvoort: De wet was veranderd in verband met corona. Er is gekozen voor 4 personen.

Hier waren wij heel gelukkig mee. 3 personen is verplicht. Als er om 07.00 uur 3 personen zijn dan mag het stembureau om 07.30 uur open. Dus als er één zou uitvallen is dat minder erg. Als je voor 3 gaat en er zou iemand uitvallen dan mag het stembureau niet open. Er is een ‘reservebank’. Het is ook fijn dat er 4 personen zijn bij een toiletbezoek of eetpauze, want er moeten 3 personen zitten. De heer Bulsink: Ik meen mij te herinneren dat het in het verleden mogelijk was dat, als een stembureau ’s morgens niet volledig is, de voorzitter de eerste beste kiezer die binnenkomt kan vragen om zitting te nemen op het stembureau en hij dat niet kan weigeren, wettelijk gezien. Mevrouw Walvoort: Dat klopt. Maar wij willen wel dat iemand de training heeft gevolgd en niet zomaar gaat zitten. De heer Bulsink: Dit is dan tijdelijk, tot het stembureau lid dan aanwezig is. Als noodoplossing kun je een burger aanwijzen. Burgemeester Stapelkamp: Dit soort problemen probeer je juist te voorkomen. Wat extra capaciteit is dan een pré. Vraag 4. Uit de raadmededeling lezen wij vooral dat de bezetting van de stembureaus de grootste puzzel oplevert. En dat je niet wilt dat stembureauleden op en stembureau in een buurtschap zich vervelen wanneer er maar weinig mensen komen stemmen.

Lezen wij dit goed? De heer Van Lochem: In de raadsmededeling lezen we dat het moeilijk is om de bezetting rond te krijgen. Zou je dan niet naar één ambtenaar kunnen zodat je wat meer met vrijwilligers kunt doen? Het zou mooi zijn als mensen – vooral in de buurtschappen – naar een vertrouwde plek toe kunnen. Als de reden is dat je de bezetting niet rond krijgt, dan moet je zoeken naar creatieve oplossingen. Mevrouw Walvoort: Wij hebben een aantal dingen veranderd dit jaar maar we gaan zeker kijken dat de buurtschappen weer gewoon hun stem kunnen uitbrengen. Hoe we dat gaan doen zullen we van tevoren mededelen. Beter communiceren, dat sowieso, maar we gaan een oplossing bedenken, dus het komt goed. Burgemeester Stapelkamp: We hebben die creativiteit ook gezocht door de mogelijkheid in de wet om voor een halve dag open te gaan. Dat is op zich goed, als de communicatie iets beter was geweest. De heer Koskamp: Waarom proberen we tijdens de verkiezingen zoveel dingen uit? Is dit de manier, willen mensen niet gewoon duidelijkheid? Vast stembureau, vaste tijden etc. Zit er zoveel verschil in provincialegemeentelijke- Europese- en landelijke verkiezingen dat er telkens weer een ander beleid gevoerd moet

2

worden? Mevrouw Walvoort: Neen. Je zou kunnen denken dat het qua opkomst anders uit zou kunnen zien, maar dat is het niet. Het doel is altijd dat we willen zorgen dat iedereen zijn stem kan uitbrengen. Wat er sowieso verandert is dat je overal je stem mag uitbrengen. Het maakt niet meer uit bij welk stembureau dat is. Dit was in het verleden wel zo. Dat we beter hadden moeten communiceren zijn we helemaal met u eens, daar waar we alleen ’s middags en ’s avonds open waren. Het streven is dat iedereen kan komen. Vandaar ook de inzet van ZOOV bijvoorbeeld. Burgemeester Stapelkamp: Er zit ook bij dat we eisen aan gebouwen gaan veranderen. Qua aantallen moet je wel iets aanpassen maar we gaan geen hele gebieden afsluiten omdat we weinig mensen verwachten. Zo dicht mogelijk bij de gemeenschap, maar wel met een zeker evenwicht ten opzichte van de kosten. Wij krijgen een vergoeding voor de verkiezingen, maar daar moet je het dan ook voor doen. De heer Hollema: Wat was de overweging voor de stemtruck i.p.v. een iets comfortabeler bus? Is dit iets wat we de volgende keer weer gaan doen of gaan we weer naar een bus of helemaal geen mobiel stembureau? Mevrouw Walvoort: De bus, heb ik niet meegemaakt. Maar wij wilden sowieso weer bij het station staan, ook al reden de treinen niet. Dit was wel het eerste uitgangspunt en we hebben gekeken welke mogelijkheden er waren.

We konden daar een vergaderruimte neerzetten, die dan iedere keer verplaatst moest worden naar de andere plekken. Toen dacht ik, waarom doen we geen vrachtwagen. Vandaar dat die vrachtwagen er is gekomen. Dat was eigenlijk de reden en wilden toch ook de buurtschappen nog op, daar waar er geen stembureau zou zijn. En iets ludieks bedenken is toch altijd wel leuk om mensen toch te laten stemmen. Bij het station waren ’s morgens om half 6 al twee stemmers. Ze vonden het heel fijn dat ze al zo vroeg konden stemmen. Dus het heeft wel iets effect. Burgemeester Stapelkamp: De vorige bus was vreselijk ingewikkeld want we moesten dat ding ook nog half slopen om alle bankjes eruit te halen en daar weer hokjes in maken, waar ook weer strenge eisen voor gelden. De truck heeft wel gewerkt. Mevrouw Walvoort: De vraag over dat stembureauleden zich zouden vervelen als er maar weinig mensen komen stemmen. We hebben wel klachten gehad van de stembureauleden in De Haart, dat daar heel weinig mensen zijn geweest. 258 over de hele dag. Er is gevraagd waarom ze daar de hele dag moesten zitten? Hier gaan we ook naar kijken om daar niet de hele dag te gaan zitten, maar alleen van 13.00 tot 21.00 uur of alleen de morgen.

De heer Van Lochem: Op het moment dat mensen de gemeente laat weten dat in De Haart geen stembureau komt omdat we geen vrijwilligers kunnen vinden, dan weet ik zeker dat je op De Haart vrijwilligers genoeg krijgt om daar toch te gaan zitten. Een stembureau bv. alleen ’s middags open. Dit kun je nog zoveel communiceren maar een heleboel mensen krijgen dit gewoon niet mee en willen stemmen – door gewoonte – op hun tijd en plek. Dit geeft geen duidelijkheid. Ik zou willen vragen om er toch goed over na te denken om stembureaus gewoon de hele dag open te doen. Mevrouw Walvoort: Daar is al wel over nagedacht hoe we de mensen dan wel zouden kunnen bereiken. Sowieso meer publicaties en bijlagen bij de stembiljetten en stempassen, zodat ze weten dat ze wel terecht kunnen met het tijdstip erbij. We weten ook dat er mensen zijn die de enveloppe pas open maken als de dag daar is, maar dit is wel een manier waarop we meer gaan communiceren, dat is zeker. De heer Koskamp: Eens met de woorden van de heer Van Lochem over waar de onduidelijkheid vandaan komt. Het ene jaar is het stembureau van zo tot zo laat geopend en het volgende jaar is het weer op andere tijden geopend. Wij geloven – met alle goede bedoelingen van meer communicatie – dat je dit toch houdt. Wij vragen ons af of dat het gewenste effect heeft. Mevrouw Walvoort: Mensen zijn zeker gewoontedieren.

Als je nooit iets probeert, zul je het nooit weten. Af en toe moet je iets proberen en we zijn erachter gekomen dat je daar goed in moet communiceren. Wij leren ook nog iedere dag. Soms pakt het goed uit en soms niet. Burgemeester Stapelkamp: Afgezien van gemopper en dat sommige mensen een keer terug moesten komen hadden we een hele hoge opkomst. De keuze voor Dale is bv. een prima keuze geweest. De wetgeving geeft ook nieuwe mogelijkheden met flexibiliseren in tijden. We zijn het wel met u eens dat we niet elk jaar iets nieuws moeten uitproberen. Mevrouw Walvoort: Er komt waarschijnlijk een ander wetsvoorstel. Dus het gaat sowieso volgend jaar weer veranderen. Er wordt gekeken of er drie dagen gestemd kan worden in plaats van één. Dit moet eerst nog naar de Tweede Kamer. Burgemeester Stapelkamp: Ons uitgangspunt is dat het mensen gemakkelijk moet worden gemaakt om te gaan stemmen, dat is het belangrijkste. De heer Ebbers: Wat is de beweegruimte qua financiën en/of personele bezetting? Is er geld om bv. personeel via een uitzendbureau of iets dergelijks in te schakelen? Of zitten we aan onze max qua Rijksbijdrage om de verkiezingen te organiseren? Mevrouw Walvoort: Het budget is op. Het budget wat er was is ook daadwerkelijk opgegaan. Dit jaar is het

3

drukwerk, doordat het papier zo duur is geworden, € 5.000 duurder geworden dan normaal. Dit om een indicatie te geven dat het heel veel geld kost. Burgemeester Stapelkamp: We krijgen een vergoeding maar we hebben ook gewoon een taak. Vorig jaar hebben we extra gekregen i.v.m. corona. Misschien hebben we toen wel overgehouden. Of we € 1.000 meer of minder uitgeven maakt niet uit als het daarmee een goed systeem is. Je wilt gewoon een goed, soepel draaiend verkiezingsproces dat eerlijk is een waar mensen makkelijk hun stem kunnen uitbrengen. De heer Hollema: Het is nu ook toegestaan om te kijken bij het tellen. Wordt daar aandacht aan besteed? Zijn er mensen komen kijken in het verleden of dit jaar? Mevrouw Walvoort: Dit moet worden gepubliceerd. Donderdag kon ook iedereen binnenkomen en bij het gemeentelijk stembureau meekijken. Maar ’s avonds na sluiting van de stembureaus mag je te allen tijde komen kijken. Bij de centrale telling van gemeenteraadsverkiezingen zijn er ook kijkers geweest. De heer Koskamp: Ongeveer drie weken van tevoren wisten we waar de locaties waren. Is dit altijd drie of vier weken van tevoren? Wij vonden dit best wel kortdag. Mevrouw Walvoort: We beginnen al in september te informeren bij locaties of zij beschikbaar zijn. Iedereen reageert best snel. U krijgt het inderdaad pas te zien als de stempas binnenkomt.

Het moet eerst door het college worden vastgesteld. Dan kunnen wij het publiceren. Het is dan al wel bekend bij de Kiesraad, want daar moeten we het al melden. Burgemeester Stapelkamp: Locaties moeten ook aan al die eisen van toegankelijkheid voldoen. Je moet echt die tijd wel hebben omdat te kunnen beoordelen. De voorzitter concludeert dat dit onderwerp voldoende is besproken en bedankt eenieder voor de aanwezigheid en inbreng.

Aldus vastgesteld door de gemeenteraad van Aalten in de openbare raadsvergadering van 30 mei 2023.

M.A.J.B. Fiering Raadsgriffier

mr. A.B. Stapelkamp voorzitter

4