Inventarisatie zon op bedrijfsdak Aalten - 180722.pdf

Memo. Datum:

18-7-2022

Opsteller:

Maroeska Boots, Thijs Huls en Alfred Veenstra, Agem

Aan:

Hans Eskes, Gemeente Aalten

Betreft:

Inventarisatie zon op industriële daken in de gemeente Aalten

Inventarisatie zon op bedrijfsdaken in Aalten Aanleiding en afbakening In juli 2021 heeft de gemeenteraad in Aalten een amendement aangenomen waarin is afgesproken dat de tenders voor zonnevelden groter dan 2.500 m2 worden uitgesteld tot 1 september 2022, zodat er eerst een inventarisatie voor de mogelijkheden van zon op dak gemaakt kan worden. Deze inventarisatie sluit aan op het plan van aanpak zon op dak uit de RES 1.0, waarin o.a. staat “Het op basis van de provinciale basisstudie zon (gegevens van elk dak) en de systeemefficiëntie-ladder identificeren van daken die zonder netuitbreiding zon op dak kunnen realiseren. Bedrijven worden proactief benaderd door een uitvoeringsorganisatie om zon op dak te gaan realiseren.” De RES 1.0 geeft voor de Achterhoek een doelstelling van 0,35 TWh zon op dak in 2030. Er is vanuit de RES geen doelstelling per gemeente, maar vertaald naar het aandeel van Aalten op basis van grondoppervlak betekent dat Aalten hiervan ca. 10% dus 35 GWh zou moeten opwekken in 2030. In deze rapportage inventariseert Agem de mogelijkheden van zon op industriële daken en bedrijfsdaken in de gemeente Aalten.

LTO is benaderd om dit voor de agrarische sector (het buitengebied) op te pakken.1 Aan de hand van deze inventarisatie kunnen alle eigenaren van industriële daken, die geschikt lijken voor zon op het dak, benaderd worden om de specifieke mogelijkheden in kaart te brengen. Omdat het industriële daken betreft, kan de samenwerking met Industrie Kring Aalten Dinxperlo (IKAD) worden gezocht. Uiteraard speelt de beschikbaarheid van terugleververmogen bij Liander en TenneT hierin een grote rol. Wij verwachten dat de grotere niet-agrarische bedrijfsdaken in Aalten vooral zijn te vinden in de industrie (SBI C, 190 vestigingen in Aalten), de bouwnijverheid (SBI F, 270 vestigingen) en de groot- en detailhandel (SBI G, 395 vestigingen). Onderstaande figuur (bron: Klimaatmonitor) laat zien dat met name de bedrijfstak industrie in Aalten een hoog elektriciteitsverbruik heeft.

1 In het kader van het programma ‘Zonnige Agrariërs in de Achterhoek (ZAA)’ heeft Agem hierover ook gerapporteerd,

zie www.agem.nl/zaa.

Aanpak Voordat we ingaan op de potentie voor zon op dak, geeft de volgende sectie eerst een overzicht van het reeds gerealiseerd vermogen aan zon-PV op bedrijfsdaken. Hiervoor gebruiken we de cijfers van het CBS, maar ook de gegevens van RVO met betrekking tot de SDE regeling, we kunnen er immers vanuit gaan dat nagenoeg alle zonnepanelen op bedrijfsdaken tot stand komen met hulp van SDE-subsidie. De gegevens van het CBS zijn minder actueel dan die van RVO.

Huidige stand zon-PV op bedrijfsdaken In 2019 was volgens het CBS het totaal opgestelde vermogen aan zonnepanelen in Aalten 16.346 kW.2 Hiervan was 8.769 kW (54%) opgesteld op bedrijfsdaken (de rest op of bij woningen), waarvan 5.105 kW bij niet-landbouwbedrijven. Voor de meest recente jaren rapporteert het CBS een flinke groei van het vermogen aan geregistreerde zonnepanelen naar 31.835 kW in 2021, hiervan is 19.795 kW op bedrijfsdaken gerealiseerd. Sinds 2019 is het geïnstalleerd vermogen bij bedrijven groter dan bij woningen. Daarbij valt ook op dat de groei bij niet-landbouwbedrijven groter is dan bij landbouwbedrijven. TABEL 1 ZON-PV OPGESTELD OP BEDRIJFSDAKEN IN AALTEN (BRON: CBS) Jaar

Opgesteld vermogen (kW)

Aantal installaties (#)

Alle bedrijven

Landbouw

Overige bedrijven

Alle bedrijven

Landbouw

Overige bedrijven

2016

2.059

1.191

868

170

76

94

2017

2.694

1.536

1.158

197

79

118

2018

3.757

2.177

1.580

240

94

146

2019

8.769

3.664

5.105

286

109

177

2020

12.622

5.274

7.348

2021

19.795

6.195

13.600

ZonPV op dak met SDE in Aalten De SDE-subsidieregeling bestaat sinds 2008 en is bedoeld om productie van duurzame energie aan te jagen. Bedrijven kunnen SDE aanvragen wanneer ze van plan zijn duurzame energie te produceren, zoals zon op dak. De SDE is een exploitatiesubsidie die in de eerste 15 jaar van productie zorgt voor een gegarandeerde prijs voor de geproduceerde duurzame stroom. Tot en met de SDE-rondes van 2020 zijn in Aalten 95 SDE-beschikkingen voor zon op daken afgegeven. Gemakshalve kunnen we veronderstellen dat het aantal beschikkingen gelijk staat aan het aantal daken. Bijna een derde deel hiervan (24 stuks) moet nog worden gerealiseerd volgens RVO. In termen van vermogen moet echter nog bijna 50% van de beschikkingen worden gerealiseerd. Uit de gegevens van RVO over de SDE is niet duidelijk het onderscheid te maken tussen landbouw- en niet-landbouwbedrijven. Onderstaande getallen betreffen dus alle daken. Sinds 2008 zou via de SDE regeling bij bedrijven in Aalten nu ongeveer 13.658 kW aan zon-PV op daken geïnstalleerd zijn, ofwel circa 13 GWh aan beschikte productie per jaar. Wel beschikt in de afgelopen jaren maar nog niet gerealiseerd is 11.861 kW ofwel circa 11 GWh per jaar.

Om diverse redenen zal een deel hiervan nooit gerealiseerd worden, maar als we ervan uit gaan dat wel alles wordt gerealiseerd, dan heeft Aalten voor zon op dak nog een ‘gat’ van ongeveer 11 GWh ten opzichte van de RES doelstelling voor 2030 (35-13-11).

2 Omdat Aalten in 2019 nog geen zonnevelden had is dit allemaal zon op dak. Zonnepark De Rietstap in Dinxperlo (2,35

MW ofwel 2,2 GWh/jaar is sinds begin 2020 in productie.

Postcoderoosprojecten in Aalten Naast de SDE projecten heeft Aalten vanuit de postcoderoos regeling (regeling verlaagd tarief) via de Energie Coöperatie Bredevoort ook zo’n 164 kW aan zon op dak. Er zijn op dit moment geen concrete andere initiatieven voor postcoderoosprojecten bekend in de gemeente.

Inschatting potentie zon-PV op bedrijfsdaken Om voor Aalten een eerste beeld te krijgen van de potentie voor zon-PV op daken wordt eerst gekeken naar de verschillende instanties die hiervoor al methodes hebben ontwikkeld. Zo heeft Overmorgen een relatief eenvoudige benchmark voor zon op bedrijfsdaken ontwikkeld3, zie https://benchmarkzon.overmorgen.nl/. Hierin wordt het theoretisch potentieel beschikbare dakoppervlak in de gemeente Aalten geschat op 862.828 m2. Het gaat dan om 348 daken groter dan 1.000 m2. De Gelderse basis zon-PV-op-dak (https://zon-op-dak-prvgelderland.hub.arcgis.com/pages/dashboard) geeft het verwacht potentieel van het geïnstalleerd vermogen grootschalige ( ≥15 kWp, ofwel ca. 450 m2) zon-PV op daken in 2030. Deze is gebaseerd op metingen voor het dakoppervlak, berekeningen en veronderstelde installatieparameters. Voor de gemeente Aalten volgt hieruit een maximaal installeerbaar vermogen van 189.404 kWp. Het potentieel aan (dak)oppervlak wordt ingeschat op 721.778 m2 met een uitstekende zoninstraling van 1050 kWh / m2 / jaar en nog eens 416.152 m2 met een zoninstraling tussen 850 en 1050 kWh / m2 / jaar. Factoren die benutbaarheid belemmeren Beide bronnen (Overmorgen en provincie Gelderland) geven aan dat er theoretisch gezien een zeer groot dakpotentieel is.

Als eenmaal een potentieel dak (of het maximum theoretisch potentieel) is geïdentificeerd, dan kunnen er diverse redenen zijn waarom zo’n dak alsnog niet (in zijn geheel) wordt of kan worden benut voor zon-PV, denk hierbij aan: • • • • • •

•

Draagkracht van het dak of het gebouw4 Dakdoorvoeren, lichtkoepels, schoorstenen, dakranden, andere installaties zoals airco’s, etc Schaduwval op het dak door omliggende bomen of gebouwen Verzekerbaarheid Regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld monumentale gebouwen of beschermd dorpsgezicht Afdwingbaarheid: dakeigenaren, die geen zon-PV op hun dak willen, kunnen daartoe niet worden gedwongen. Daarnaast worden veel bedrijfspanden gehuurd; in dat geval is het niet de gebruiker (het gevestigde bedrijf) maar de verhuurder die bepaalt. Netcongestie (zie hieronder).

Daarnaast zijn er redenen die bij een gelijk bedekt dakoppervlak en type panelen, effect hebben op de energieopbrengst. De zonligging van het dak (oriëntatie), het type dak en de dakhelling hebben allemaal effect op de mogelijke energie opbrengst van zon-PV. Netcongestie De informatie in Bijlage A geeft aan dat de druk op het elektriciteitsnet in de gemeente Aalten groot is. Zakelijke klanten van Liander kunnen op dit moment geen elektrisch vermogen krijgen voor hun grootverbruikersaansluiting (meer dan 3x80 ampère). Daarnaast heeft Tennet aangegeven dat de maximale capaciteit voor teruglevering is bereikt. Op dit moment kunnen er in de hele gemeente Aalten dus geen nieuwe aanvragen gehonoreerd worden voor teruglevering. Enige nuancering is wel nodig, want via https://netverzwaring-informatie.web.liander.nl/ kan op het niveau van specifieke postcodes, bijvoorbeeld op industrieterreinen, op meer detailniveau worden gekeken of er ruimte is op het (middenspannings)net. Hieruit blijkt bijvoorbeeld dat op delen van bedrijventerrein ’t Broek in Aalten (postcodes 7122LD, 7122LE en 7122MN) nog ruimte lijkt te zijn. De Nederlandse netbeheerders hebben een zonneladder ontwikkeld voor plaatsing van zonnepanelen op bedrijfsdaken. De inpassingsladder geeft een handreiking voor het slim kiezen van locaties voor zon op dak bij grootverbruikers.

Omdat de lokale situatie op het net steeds vaker de beperkende factor is in de realisatie van zonnestroom is het belangrijk om daar zoveel mogelijk rekening mee te houden.

3

Bij de totstandkoming van de benchmark is gebruik gemaakt van de data uit de Basisregistratie Adressen & Gebouwen (BAG) en de eindstand beschikte projecten SDE+2020 voorjaarsronde. 4 Onderzoek in opdracht van TKI Urban Energy laat zien dat circa 85% van de Nederlandse grote daken met minimale aanpassingen geschikt zijn voor een zonne-installatie. Vooral agrarische gebouwen en oude panden zijn kansrijk. https://www.topsectorenergie.nl/nieuws/met-kleine-aanpassing-85-van-de-nederlandse-grote-daken-geschikt-voor-zonnepanelen

In Bijlage B wordt de zonneladder toegelicht. De zonneladder van de netbeheerders bevat 4 treden voor de uitrol van zonnepanelen bij bedrijven met een grootverbruikersaansluiting. De impact op het stroomnet neemt per trede in de inpassingsladder toe. Hoe hoger de impact, hoe groter de kans dat het project te maken krijgt met een transportbeperking. De treden zijn voorzien van een toelichting en voorbeelden hoe om te gaan met de betreffende situatie. Toepassing van de inpassingsladder komt erop neer dat zon op bedrijfsdaken voorlopig het meest kansrijk is bij bedrijven die de volledige stroomproductie direct zelf gebruiken (er is dus geen transportcapaciteit nodig) of bij bedrijven op een locatie met een hoge elektriciteitsvraag tijdens de piek van de zonneproductie en een stevig net. Visueel o.b.v. satellietbeelden Google In Bijlage C wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste locaties waar bedrijven en industrie zijn geconcentreerd in de gemeente Aalten. Op de kaart van Aalten (via Google Maps) zijn diverse grote oppervlaktes aan ‘leeg’ dak te zien. Deze daken kunnen worden gekoppeld aan bedrijven die daar zijn gevestigd. Hierbij is het echter niet op voorhand duidelijk of deze bedrijven ook eigenaar zijn van het dak. En er is een aantal bedrijfsverzamelgebouwen, waarbij de verhuurder sowieso het aanspreekpunt voor zon-PV moet zijn.

Bovendien geeft dit nog geen inzicht in het elektriciteitsverbruik (m.n. het profiel van het verbruik) van de bedrijven, welke van belang is in het kader van de zonneladder.

Conclusie • •

•

•

•

•

Om de RES doelstelling te halen is tot 2030 nog ca. 11 GWh/jr aan zon op dak nodig in de gemeente Aalten. Op basis van met name de Google satellietbeelden wordt wel redelijk duidelijk op welke bedrijfsdaken nog potentieel ruimte is voor zon-PV. Uiteraard is dan nog niet gezegd of het betreffende dak geschikt is. Daarover is contact met de dakeigenaar nodig. Het gevestigde bedrijf is niet altijd de eigenaar van het dak. Daarnaast is aan het dak niet te zien in welke bedrijfstak het betreffende bedrijf actief is en wat het elektriciteitsverbruik is. Kortom, de koppeling van een dak aan een bedrijf en vervolgens aan het energieverbruik van het bedrijf is lastig en kost in ieder geval veel tijd. Vanwege netcongestie zijn er slechts enkele gebieden waar eventueel teruglevering mogelijk is. Dit betreft vooral landelijk, agrarisch gebied en rondom Bredevoort. Daarom ligt de eerste focus op bedrijfslocaties en daken in en rond Bredevoort en Lintelo. Na uitvoering van de geplande werkzaamheden van Liander, komt er op termijn (in de loop van 2023 en 2024) wel nog extra ruimte voor grootverbruik in Aalten, maar dit is ook afhankelijk van TenneT. Voor de ander bedrijfslocaties in de gemeente kan op meer detailniveau nog eens worden gekeken of er ruimte is (via https://netverzwaring-informatie.web.liander.nl/).

In de overige gebieden, dus verreweg het grootste deel van de gemeente, zou de focus moeten liggen op bedrijven actief in de bedrijfstak industrie. Die bedrijven hebben een relatief hoog elektriciteitsverbruik en zouden o.b.v. de zonneladder nu als eerste benaderd kunnen worden voor zon op dak. Specifieke informatie over de hoogte en het profiel van het elektriciteitsverbruik is niet publiek beschikbaar (vanwege privacy). Die informatie zouden bedrijven zelf moeten geven om in te kunnen schatten of bij de huidige netcongestie en in het kader van de zonneladder zon op dak interessant kan zijn. Ons voorstel is een bedrijfsgerichte aanpak, in samenwerking met de Industrie Kring Aalten Dinxperlo (IKAD) in contact te komen met industriële bedrijven in de gemeente Aalten die nog geen zon-PV hebben geïnstalleerd. Een complete database met recente luchtfoto's, eigendomsgegevens, verbruik en profiel zou hierbij helpen.

Bijlage A – Stand van zaken netcongestie Het eerste kaartje hieronder geeft de huidige congestiesituatie voor teruglevering. Oranje betekent dat er zeer weinig capaciteit beschikbaar is. Zeker voor bedrijfsdaken kun je dat interpreteren als geen capaciteit. Rood betekent überhaupt geen capaciteit. De gebieden waar eventueel nog wel capaciteit beschikbaar is betreffen vooral landelijk, agrarisch gebied en rondom Bredevoort en Lintelo. In het tweede plaatje geeft Liander de drie uitbreidingplannen met relevantie voor Aalten weer: 1. 2. 3.

Uitbreiding middenspanningsnet rondom de Heurne. Verwachte start werkzaamheden: 2024. Verwachte oplevering in december 2024 Aanleg nieuwe middenspanningsverbinding vanaf OS Dale. Verwachte oplevering werkzaamheden: 2022 Uitbreiding middenspanningsnet Winterswijk. Verwachte oplevering eind 2023.

De weergegeven data zijn indicatief en kunnen nog wijzigen. Bovendien is hierin de afhankelijkheid van TenneT niet meegenomen. Met andere woorden, alle inzichten en doorlooptijden zijn onder voorwaarde dat TenneT ook capaciteit heeft. Op dit moment kunnen er in de hele gemeente Aalten geen nieuwe aanvragen gehonoreerd worden voor teruglevering vanwege de congestie op het hoogspanningsnet. Ook de genoemde uitbreidingen zijn afhankelijk van de uitbreidingstermijn van TenneT.

Bijlage B – Strategie zon-PV op daken in relatie tot netcongestie De Nederlandse netbeheerders hebben een zonneladder ontwikkeld voor plaatsing van zonnepanelen op bedrijfsdaken. De inpassingsladder geeft een handreiking voor het slim kiezen van locaties voor zon op dak bij grootverbruikers. Omdat de lokale situatie op het net steeds vaker de beperkende factor is in de realisatie van zonnestroom is het belangrijk om daar zoveel mogelijk rekening mee te houden.

Bron: https://solarmagazine.nl/nieuws-zonne-energie/i25895/netbeheerders-presenteren-nieuwe-zonneladder-voorzonnepanelen-op-bedrijfsdaken Trede 1: no-regret De eerste trede is die van no-regret met geen teruglevering; opwek volledig voor eigen gebruik. Voorbeelden zijn koelhuizen en zware industrie. Deze stap is mogelijk als er nog geen congestie is afgekondigd door de netbeheerder. De volledige productie van de zonnepanelen is voor eigen gebruik. Dat betekent dat op geen enkel moment teruglevering kan plaatsvinden. Contractueel betekent dit dat de eigenaar van de aansluiting een gecontracteerd transportvermogen voor teruglevering krijgt met de waarde 0. Trede 2: zorgvuldig inpassen De tweede trede is die van zorgvuldig inpassen: terugleveren waar al stevige infrastructuur ligt en de vraag het grootst is tijdens de piek van de zon. Opwek en verbruik zijn daarbij goed te matchen, bijvoorbeeld in de landbouw en maakindustrie. Als de infrastructuur al is berekend op grote energiestromen, kan teruglevering van duurzaam opgewekte energie in veel gevallen plaatsvinden. Als invoeden van piekproductie op elektriciteitsnetten en vraag naar stroom op elkaar kunnen worden afgestemd, is inpassing van duurzame energie eerder mogelijk.

De netbeheerders adviseren niet alleen te kijken naar zuid-opstellingen met een maximale piekopbrengst, maar ook opstellingen van zonnepanelen te onderzoeken die het beste aansluiten bij het moment van energieverbruik en daarbij ook rekening houden met het aftoppen van de productie. Trede 3: combineren De derde trede is die van combineren: bij (dreigende) congestie slim combineren met andere verbruiksfuncties of opslag/conversie. Voorbeelden zijn kantoren en laadpleinen voor elektrische auto’s. Is er een mogelijkheid om de piekbelasting tijdelijk op te slaan en op een ander moment terug te leveren, dan kan dit de oplossing zijn om het project te realiseren. Daar is een aangepaste aansluit- en transportovereenkomst voor nodig.

Trede 4: grootschalig enkelvoudig De vierde en laatste trede is grootschalige, enkelvoudige toepassing, oftewel grote daken van gebouwen met een laag energieverbruik. Het vermogen aan zonnepanelen op het dak is in deze situatie veel groter dan de vermogensvraag van het betreffende pand. Voorbeelden zijn distributiecentra en sporthallen. De kans is hier het grootst dat de netinfrastructuur in deze situaties ontoereikend is voor teruglevering. Door voor deze gebouwen de treden 1 tot en met 3 toe te passen, neemt de realisatiekans volgens de netbeheerders toe.

Bijlage C – Bedrijfsdaken gemeente Aalten januari 2022 Aalten De concentratie van bedrijven in de kern Aalten bevindt zich in de zuidwesthoek op bedrijventerrein ’t Broek en op de aangrenzende industrieterreinen. Het terrein omvat het gebied in de oksel van de Nijverheidsweg en de Dinxperloseweg. Aan de Industriestraat, parallel aan het spoor, bevindt zich ook een aantal bedrijven. Industrieterrein ’t Broek bestaat uit de volgende straten: • • • • • • • • • •

Sondernweg (gedeelte) Nijverheidsweg Industriestraat Weverij Broekstraat Spinnerij Eerste t/m Vierde Broekdijk Ambachtsstraat Rondweg Zuid Dinxperlosestraatweg (gedeelte)

Daarnaast zijn er nog kleine concentraties van bedrijven in het noordwesten van Aalten, met o.a. woon-werk gebouwen op ’t Kobus bij. en een aantal bedrijven op de doorgangsweg langs Aalten. Dit zijn de straten: Het Boske, De Driehoek, Varsseveldsestraatweg. Verder zijn een aantal bedrijven te vinden op de uitvalsweg naar de Ringweg aan het eind van de Bredevoortsestraatweg en aan de doorgaande weg naar Duitsland aan de Hamalandroute. In het centrum van Aalten zijn winkelstraten te vinden met vooral MKB. Dit zijn de straten: • • • • • • • • •

Markt Hogestraat Kerkstraat Landstraat Hoekstraat Lage Blik Hoge Blik Bredevoortsestraatweg Hofstraat

Bredevoort De bedrijven in Bredevoort zijn gelegen aan historische uitvalsroutes van de historische stad. Het ruimtelijk beeld wisselt sterk en wordt in hoofdzaak bepaald door een grote variatie van bedrijfsbebouwing en de op dat moment aanwezige opslag van goederen. Dat zijn de volgende straten: Misterstraat, Winterswijksestraat, Prins Mauritsstraat, Bredevoortsestraatweg Het centrum van Bredevoort heeft vooral een aantal straten met MKB. Dit zijn de volgende straten: ’t Zand, Prinsenstraat, Markt en Landstraat. Dinxperlo In Dinxperlo bevindt het bedrijventerrein zich aan de zuidwestzijde van de kern. Bedrijventerrein De Rietstap in Dinxperlo is vanuit de Heelweg/Anholtseweg naar het westen toe uitgebreid. Deze weg is de ‘ruggengraat’ van het gehele gebied, die aan de westzijde op de Aa-strang Rondweg uitkomt. Het bedrijventerrein in Dinxperlo bestaat uit de volgende straten: Rietstapperweg, Helmkamp, Meniststraat, Anholtseweg, Industriestraat, Weverstraat. Slechts twee straten vormen het winkelgebied in Dinxperlo: Hogestraat en Kerkstraat. Overige buurtschappen Aalten heeft daarnaast nog een aantal buurtschappen met een kleine kern. Hiervan heeft Lintelo een aantal bedrijven aan de Gendringseweg. In IJzerlo zijn bedrijven gevestigd aan de Dinxperlosestraatweg.