C10. Samenwerking water Achterhoek+ klimaatadaptatie in de Achterhoek (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Beste
Nog
deelnemers
van
het
bestuurlijk overleg,
6 weken
en
dan
zijn er de gemeenteraadsverkiezingen.
maar
bestuurlijk overleg Water klimaatadaptatie
Achterhoek+
de
voor
komende
maak
ik graag
de
van
Als voorzitter
van
gelegenheid gebruik
onderhandelingen bij jullie onder de
het
om
aandacht
te
brengen.
Pamflet Achterhoek+ De
Samenwerking
aan er
klimaatverandering (klimaatadaptatie)
gebeurt
water
al veel,
merken
komt
er
voor
ons
beleid
om
in de
komende
kernen,
warme
zijn al goed bezig.
klimaatadaptie
en
af.
het
water
waterkwaliteit, aanpassing
aan
voldoende
ons
de te
aan en
regionaal en
nog veel op
wij als deelnemers
roepen
de Achterhoek op
Koele
maar
het fundament
bijgevoegd
We
Water Achterhoek+ werkt
drinkwater.
We
zijn goed bezig,
Daarbij zijn klimaatadaptatie
maatregelen.
nemen
bestuurlijk overleg als één
van
de
de
In het
pamflet,
dat
is
politieke partijen
in
speerpunten
aan
harten In de Achterhoek+
hebben
inwoners
prettig
ontvangen
om
bijgevoegde
brochure
‘Koele
onze
kernen,
warme
wij subsidie en
harten’
te
koel *
de
van
kunnen
leesje wat
we
provincie laten
wonen.
samen
natuurlijk fantastisch
Met
of
algemeen
als
je
bestuur
deze mail deelt.
vriendelijke groet,
(geanonimiseerd) (Voorzitter bestuurlijk overleg Achterhoek+)
SS Sn nd
SAMENWERKING WATER
ACHTERHOEK:
In de
bereikt
hebben.
statenleden
te
bestuursakkoorden.
Gelderland
Het is
en
metje collegeleden, raadsleden,
* Bijgevoegd digitaal bestand is een gecomprimeerde versie i. v. m. de bestandsgrootte. Een fysiek exemplaar ontvangt u volgende week.
Wees bewust van klimaat adaptatie in de Achterhoek
en
water
Augustus 2025 De Samenwerking Water Achterhoek+ werkt regionaal aan
waterkwaliteit aanpassing aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) en voldoende drinkwater. We zijn goed bezig er gebeurt al veel maar er komt nog veel op ons af. Daarbij zijn klimaatadaptatie en water het fundament voor ons beleid en de te nemen maatregelen. ,
,
,
Klimaatadaptatie
en
water
Om in ons gebied te kunnen blijven wonen
werken en ontspannen , moeten we ons meer aanpassen 1 aan het natuurlijk water- en bodemsysteem. Als we dat niet doen , neemt de kans op forse schade door extreem weer steeds meer toe. Dit jaar begon met een intens warm en droog voorjaar. In Winterswijk viel op 2 juli 2025 binnen een half uur 40 millimeter regen en werden zeer zware windstoten tot 112 kilometer per uur gemeten. Zulk weer komt steeds vaker voor dus daar moeten we ons op voor bereiden. Zodat we een veilige , gezonde en groene leefomgeving behouden. ,
KNMI-Klimaatstreepjescode Nederland 1901-2024 geeft van donkerblauw (koude jaren) tot donkerrood (warme jaren) de gemiddelde jaartemperatuur in Nederland weer.
Het klimaat verandert. In Nederland was de zomer van 2024 de warmste ooit gemeten en Europa warmt zelfs sneller op dan de rest van de wereld. Op de hoge zandgronden in de Achterhoek zijn we extra kwetsbaar voor extreme droogte. Tegelijkertijd zijn de beekdalen en laagtes in het landschap gevoelig voor wateroverlast en overstroming. En zowel extreme droogte als hevige regen veroorzaken grote schade voor de landbouw een belangrijke economische sector in de Achterhoek. De gemiddelde weerschade voor particulieren in onze regio Achterhoek+ is 776 miljoen euro per jaar met als uitschieter 2254 miljoen euro in 2018.2 ,
,
,
Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) Nederland heeft in het DPRA 3 vastgelegd dat we in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust willen zijn. Dat vereist slimme ruimtelijke oplossingen en de nodige investeringen maar niets doen kost op termijn meer geld. Gemeenten hebben een belangrijke rol in deze aanpassingen. Zij gaan over de openbare ruimte en hebben dagelijks contact met inwoners en bedrijven. Klimaatadaptatie en aandacht voor water verdient daarom een nadrukkelijke plek in partijprogramma’s en collegeakkoorden. ,
1
Klimaatverandering vraagt om maatregelen om de opwarming van de aarde verder te beperken (mitigatie) en het aanpassen aan het veranderende klimaat (adaptatie). Beide zijn belangrijk. De Samenwerking Water Achterhoek+ richt zich op klimaatadaptatie.
2
Bron: PBI | BI Public (https://bipublic. verzekeraars. nl/Home/ShowReport/5beb3391-1660-4b40-a9d5-6982d8cae31f)
3
In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie staan alle projecten en maatregelen die ervoor gaan zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Hierin staat hoe gemeenten , waterschappen , provincies en het Rijk het proces van ruimtelijke adaptatie willen versnellen en intensiveren. De Samenwerking Water Achterhoek+ is één van 45 werkregio’s.
Wees bewust van klimaatadaptatie en water in de Achterhoek
2
Samenwerking Water Achterhoek+ Deze samenwerking bestaat uit 11 gemeenten 4 provincie Gelderland waterschap Rijn en IJssel en waterbedrijf Vitens. Wij werken zowel ambtelijk als bestuurlijk samen op de thema’s water en klimaatadaptatie. ,
,
Het bestuurlijk overleg roept de politieke partijen in de Achterhoek op om: Klimaatadaptatie en water op te nemen in uw partijprogramma Bij de besprekingen voor een bestuursakkoord voor de periode 2026 – 2030 klimaatadaptatie en water als één van de speerpunten aan te merken • Klimaatadaptatie te beleggen bij of te laten coördineren door één wethouder • Voldoende - extra - geld en capaciteit voor klimaatadaptatie en water vrij te maken • •
Enorme waterschade en veel omgevallen bomen op 2 juli 2025 in Winterswijk.
4
Aalten , Berkelland , Bronckhorst , Doesburg , Doetinchem , Lochem , Montferland , Oost Gelre , Oude IJsselstreek , Winterswijk , Zutphen.
Wees bewust van klimaatadaptatie en water in de Achterhoek
3
Wat vragen wij van u? Eén coördinerende wethouder We hebben te maken met droogte hittestress wateroverlast en overstroming. Veel van het werk dat gedaan moet worden heeft betrekking op de (her)inrichting en ontwikkeling van de buitenruimte en woningbouw. Natuur landschap en landbouw ondervinden de gevolgen en door het watersysteem logisch aan te laten sluiten op de bodem kunnen we nadelige gevolgen beperken. Daarvoor is samenwerking nodig met medeoverheden grondeigenaren en andere partijen. ,
,
,
Om klimaatadaptatie en water in al deze beleidsonderwerpen een stevige plek te geven , pleiten wij ervoor om deze thema’s te laten coördineren door één wethouder.
,
Daarnaast ligt er een belangrijke taak voor het sociaal domein en onderwijs om inwoners en zorgverleners ertoe te bewegen tijdens hittegolven extra aandacht te geven aan kwetsbare groepen. Klimaatadaptatie en water moeten een plek krijgen in onder meer de Omgevingsvisie het bouwbeleid de crisisbeheersing en in vergunningen voor bijvoorbeeld evenementen. ,
,
,
,
Voldoende capaciteit Het beperken van schade en hinder door hitte droogte en wateroverlast kost geld en tijd. Voor het oplossen van de knelpunten en het verankeren van klimaatadaptatie en water in het beleid is naast budget ook voldoende aandacht en capaciteit binnen de gemeente nodig. ,
Het is van belang dat er ook ambtelijk iemand is die - over meerdere afdelingen heen - de regie over klimaatadaptatie en water voert.
Extra budget nodig voor hitte en groen Maatregelen om de openbare ruimte klimaatbestendig en waterrobuust in te richten kunnen maar deels gefinancierd worden vanuit de riool- (en waterzorg)heffing. We roepen daarom op om daarnaast ook budget te reserveren voor maatregelen om het stedelijk gebied te vergroenen. Struiken en bomen vergroten de biodiversiteit dragen bij aan klimaatadaptatie en verbeteren het welzijn van inwoners in ons gebied zowel fysiek als mentaal. Nu investeren is besparen voor later. Het is ook onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om inwoners te beschermen en onnodige kosten en schade in de toekomst te voorkomen. Voor een globale indicatie gebaseerd op het handelingsperspectief voor aanpak droogte moet u denken aan 05 tot 10 miljoen euro extra investering per jaar per gemeente. ,
Neem een klimaatbudget én een klimaatparagraaf in de begroting op.
,
,
,
,
,
,
Wees bewust van klimaatadaptatie en water in de Achterhoek
4
Bestuurlijke visie De komende raadsperiode 2026-2030 zijn dit de punten waar we mee aan de slag gaan. Ze zijn opgenomen in de Bestuurlijke visie op samenwerken aan water Achterhoek+ 2024 die door alle partijen is ondertekend: 1.
2. 3. 4. 5.
6.
Werken aan waterkwaliteit W erken vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DRPA) Leren werken met Water en Bodem Sturend (WBS) Werken aan verbinding met de Aanpak Droogte Werken aan drinkwaterbesparing Werken aan bewustwording en communicatie
1. Werken aan waterkwaliteit Ook in ons gebied is waterkwaliteit een probleem. Op veel plekken zitten te veel schadelijke stoffen in het oppervlaktewater voor mensen dieren en planten. Het afvalwater van huishoudens en bedrijven zijn hiervoor belangrijke bronnen. En met regenwater spoelt ook veel vuil mee. ,
Het is belangrijk dat gemeenten samen met het waterschap en andere partners , vanuit de afvalwaterketen , werken aan het terugdringen van vervuiling.
Er zijn doelen en regels voor waterkwaliteit en afvalwater die we met elkaar moeten halen zoals de Kaderrichtlijn Water en de herziene Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater. Als we als gemeente meer woningen willen bouwen en ruimte willen bieden voor meer bedrijvigheid dan moeten we zorgen dat onze afvalwaterketen dit aankan. Groei mag niet leiden tot meer vervuiling van ons water. ,
,
Ondertekening Bestuurlijke visie water Achterhoek+ 2024 , 25 april 2024.
Wees bewust van klimaatadaptatie en water in de Achterhoek
5
= Gn
2. Werken
vanuit het
Deltaprogramma
Ruimtelijke Adaptatie (DRPA) We te
zijn goed worden
DPRA
op weg
in het
klimaatbestendig
om
in de Achterhoek.
stedelijk gebied uitvoeringsopgaven
laat zien welke
thema's
waterrobuust
en
wateroverlast,
overstroming
Het
hebben
we
op de
u
voor
groen
het en
meer
om
maatregelen schaduw,
en
tegengaan
van
hittestress
voorkomen
van
water-
overlast op te
hitte.
en
Wij vragen
nemen
in
uw
programma. 3. Leren werken
met Water
en
Bodem
Sturend
(WBS) Water
Wij bodem
en
leven. We er
halen
voedsel
ons
fundament steeds
systeem
drinkwater
op. De
bodem
biedt
wegen
en
voor
vaker
zijn van grote invloed ons
onze
tegen
op
de grenzen
dagelijkse
ons
uit de bodem
roepen op om water en bodem mede sturend te laten
verbouwen
en
stevigheid,
huizen. Inmiddels
lopen
het water-
bodem-
van
en
zijn in de ruimtelijke ordening dit te
als
borgen
en
in beleid.
we
aan.
“Goede
ruimtelijke ordening met mogelijkheid voor woningbouw is belangrijk. Dus bouwen we met gezond boerenverstand
de toekomst.
voor
Klimaatadaptie is daar onderdeel van.” (geanonimiseerd)
4. Werken
aan
Overheden,
natuur-
anderen
hebben
wateroverlast
verbinding en
met
de
Aanpak Droogte
landbouworganisaties,
de handen
ineengeslagen
in de Achterhoekt
om
de Liemers
en
Vitens
Dit
en
droogte
en
gezamen-
lijk aan te pakken. In februari 2025 hebben alle partijen ingestemd met voorzetting van de bestuurlijke samenwerking en een klimaatbestendige regio verder te ontwikkelen. Zowel
de korte
aan
als de
lange termijn tot
gedegen feitenonderzoeken maatregelen in het veld. Dit is niet Zo'n 20 à
wordt
concrete
in
een
gewerkt:
van
uitvoering paar jaar gereed. van
30
jaar zal nodig zijn om het gebied klimaatbestendig ingericht te krijgen. Dit vraagt commitment van alle partijen.
Aanpak Droogte
werkt
de toekomst
het
andere
bewust
van
met
gebied.
opgaven zoals
Het is zowel
Wees
van
een
meerjarenprogramma dit in verbinding
We doen
wonen, energie, letterlijk als figuurlijk de verbindende
klimaatadaptatie
en
natuur
water
in de Achterhoek
en
aan
met
landbouw. factor.
vraagt
van
gemeenten
beleid dat vanuit water bodem
stuurt
middelen
om
en
financiële
integrale
bestendige projecten voeren.
om
en
klimaatuit te
= Gn
5. Werken
aan
De Achterhoek bouwen.
drinkwaterbesparing
wil tot 2035
Die moeten
drinkwaternetwerk.
ruim 15.000
allemaal
woningen aangesloten op het
worden
goed langer vanzelfsprekend. Drinkwaterwinning
niet
Voldoende
nieuwe
drinkwater
zetten
in op
drinkwater,
besparing
van
ons
gebied de verantwoordelijkheid van Vitens en de provincie. Drinkwatercongestie treft ons allemaal, zowel particulieren
educatie over
water.
als
in de
regionale verkenning
bedrijven.
van
communicatie
en
Dit
nemen
klimaatadaptatie in 6. Werken
aan
bewustwording
en
is niet alleen
zaak
gemeentelijk
verantwoordelijkheid
Vandaag
de broek
Kleed
voldoende
en
waterkwaliteit
drinkwater van
allemaal.
leveren.
‘Handel
even aan
bij hitte' is tot stand gekomen
Nooït
niet in huis
door de
Samenwerking
een Slok teveel
Water
Achterhoek+:
Inchecken kan el ook offline LE
(geanonimiserd)
je luchtig
Slimme vogels doen: 's ochtends
Hou je hoofd koel is ook
boodschappen,
vnd
Doe
's ochtends boodschappen
be
Samenwerking
en
communicatie
klimaatadaptatie:
van en
waterrobuuste
en
het
mee
inrichting
besparen
van
in
uw
te nemen
werken
zijn essentieel
aan
van
drinkwater.
Namens
u
Samenwerking
een
gebied,
Daarom
partijprogramma,
mooie
de
de
Wees
bewust
van
klimaatadaptatie
en
water
van
het
een
wij
op
om
dit
onderhandelingen
campagne!
bestuurlijk overleg
in de Achterhoek
echt werk te maken
klimaatbestendige bestrijding van droogte,
roepen
Water Achterhoek+
| veorzitter (geanonimiseerd) B
om
waterkwaliteit,
het
coalitieakkoord.
Wij wensen
hoe
communicatie
woningcorporaties, inwoners en bedrijven ervaren de gevolgen van klimaatveranderingen en kunnen een
De campagne
mee
beleid.
Klimaatadaptie,
bijdrage
we
te verankeren
van overheden. Klimaatadaptatie Ook maatschappelijke organisaties, zorginstellingen, een
we
(het mogelijk maken van) gebruik van regenwater, hergebruik en
is echter is in
Vanuit Achterhoekt
en
onderwerp het nieuwe
is een ons
ES Sa.
SAMENWERKING WATER
mm
ACHTERHOEK:
me G3
Meer
informatie
Neem
contact
op met de
(geanonimiseerd) BWeoostgelre.nt
vie regiocoördinator (geanonimiseerd) EN
of oc
(geanonimiseerd) NN.
(geanonimiseerd) Uitgave
Samenwerking
Vormgeving
(geanonimiseerd) EN
Deelnemende
partners
Water
Achterhoek
Ens
Stucie
Samenwerking
at,
gemeenteS Berkelland
| augustus 2025
eà
Op
Water Achterhoekt+:
emeente
Bronckhorst
5
GEMEENTE DOESBURG
gemeene
[qD] Doecinchem
3
provincie
ie
E
CAB
oe
urn
Cie
En
De
Waterschap renoeneer:
Ee oP
Rijn
VELG
EN
en waar
IJssel
mlWinterswijk
gemeente
pe
TA
Gemene
vermi
(geanonimise rd)
SAMENWERKING _
5
WATER
ACHTERHOEK:
Koele kernen warme
harten
Provinciaal
subsidieproject voor verkoeling van dorpen
werking
en
steden
met Achterhoekse
gemeenten’
Positieve punten
en resultaten
In het plan is veel ruimte voor groen en water opgenomen. Op plekken waar niet vergroend kon worden (e. g. plekken die bereikbaar moeten zijn voor auto’s) is het water geleid naar een wadi deze wadi stroomt weer over op een vijver. Vooraf aan de uitvoering van het groenplan is meen HWAleiding vervangen door een leiding met een grotere diameter (van 200mm naar 600mm). Deze vervanging is nodig vanwege de ontwikkeling van het naast gelegen terrein De Bongerd. Ook is de verkeerssituatie verbeterd door het afbakenen van een afsnijd-route die fietsers vaak nemen. Dit is gedaan door een groene strook toe te voegen wat ook de hittestress vermindert en meer infiltratie biedt voor regenwater. Het plan is in overleg met de pandeigenaren (kerkelijk centrum en logopedie) tot stand gekomen. De gemeente heeft ook met deze partijen afspraken gemaakt over toekomstig beheer en onderhoud van het nieuwe plein. ,
‘ Van versteende vlakte naar groene samen
oase:
hebben
we
de buitenruimte omgetoverd tot een plek én natuur
waar mensen Oude situatie
tot leven komen. ’
,
,
Leerpunten en tips Zorg voor een goede voorbereiding van het project. Betrek tijdig de omgeving en alle disciplines die je nodig hebt zodat de uitvoering soepel verloopt. Dit project is in de plaats gekomen van een ander project omdat daar de voorbereiding achter liep. Dit project heeft door een goede inzet en samenwerking geleidt tot een perfect eindresultaat in een korte doorlooptijd. ,
Gemeente Doetinchem De Wingerd de Huet
08 op
Midden in de gemeenschap van de Huet in de gemeente Doetinchem ligt de Wingerd: een plek waar ontmoeting , bezinning en verbondenheid samenkomen. Oorspronkelijk geworteld als kerkelijk centrum is de Wingerd in de loop der jaren uitgegroeid tot veel meer dan dat. Het is een vertrouwd huis voor iedereen die op zoek is naar inspiratie , rust of simpelweg een goed gesprek.
Ook zijn er verschillende organisaties actief in dit centrum. De buitenruimte nodigde niet uit tot de ontmoeting , waar vooral veel verharding de boventoon voerde.
‘ De Wingerd is uitgegroeid tot een plek waar ontmoeting samenkomt in een inspirerende omgeving. ’
De gemeente heeft samen met de Wingerd een plan gemaakt om de buitenruimte zo in te richten dat het past bij deze plek. Naast de ontmoeting draagt de plek ook bij aan het verkoelen van de omgeving en de biodiversiteit. Verschillende soorten beplanting halfverharding en plek voor water maakt dat deze plek een flinke update ,
heeft gehad!
Positieve punten
en resultaten
Wateroverlast is verleden tijd door het niet op een technische manier op te lossen maar vooral naar praktische en natuurlijke systemen te kijken. Bijvoorbeeld het gebruik van grasbetonstenen waar water direct in de ondergrond kan infiltreren. Of het gebruik van bestaande wateren zoals bij dit project de gracht als overloop wordt gebruikt bij hevige regenbuien. ,
,
Oude situatie
liefst 1. 000 m² extra groen bij met 25 nieuwe bomen waaronder zes grote exemplaren die direct zorgen voor schaduw en verkoeling. Struiken en beplanting verhogen de biodiversiteit en maken de ruimte visueel aantrekkelijker. De nieuwe inrichting maakt het niet alleen koeler en groener maar ook prettiger voor bezoekers omwonenden en de natuur. Er kwam
heet werd. Bovendien was de afwatering sterk afhankelijk van de riolering , die bij hevige regenval vaak overbelast raakte.
‘ De nieuwe inrichting laat zien
Met de uitbreiding van circa 30 parkeerplaatsen was dit het moment om de hele parkeerplaats opnieuw in te richten met maximale aandacht voor vergroening en duurzaamheid. In plaats van nog meer steen is er juist meer ruimte voor natuur. De nieuwe inrichting zorgt ervoor dat regenwater in de bodem kan infiltreren en dat water bij piekbuien via een slimme helling naar de nabijgelegen gracht kan afvloeien. Dit allemaal zonder dat dure rioolaanpassingen nodig waren. Waar eerder nog vooral steen overheerste is nu een groene en verkoelende plek waar auto’s kunnen parkeren zónder dat het ten koste gaat van het klimaat of de leefomgeving. De herinrichting van de parkeerplaats aan de Mauritsweg laat zien
kunnen
onaangenaam
hoe praktische functies
en
Leerpunten en tips
gaan. ’
Omwonenden en gebruikers van de parkeerplaats waren geen fan van meer bomen vanwege de vogelpoep die op de auto’s komen. Ook hadden ze vraagtekens bij het gebruik van grasbeton vanwege de beloopbaarheid en beheer. Door in gesprek te gaan en te laten zien waar het goed voor is zorgt ervoor dat er meer draagvlak voor komt. De omwonenden voelden zich gehoord en vinden de plek erg mooi geworden.
,
Parkeerplaats Mauritsweg
10
,
,
hoe praktische functies en duurzaamheid hand in hand kunnen gaan.
,
,
duurzaamheid hand in hand
,
Gemeente Lochem
,
,
,
Aan de Mauritsweg in Lochem is een belangrijke stap gezet richting een groenere en duurzamere leefomgeving. Wat nog een traditionele parkeerplaats was – grotendeels bedekt met betonklinkers en weinig groen – is verandert in een toekomstbestendige , klimaatadaptieve plek. De oude situatie kenmerkte zich door verharding en beperkte schaduw , waardoor het in de zomer snel
maar
‘ Waar eerder overheerste
nog ,
vooral steen
is nu een groene
verkoelende plek
,
waar
en
auto’s
kunnen parkeren zónder dat het ten koste gaat van het klimaat
of de leefomgeving. ’
Bs
SAMENWERKING
Sa TE
WATER
ACHTERHOEK+
Colofon Redactie
(geanonimiseerd) < (geanonimiseerd) EN
Design | Studio Druk
gemeenkk
CeS-
Lochem LOCHE
esi)
Weide
| Milieuvriendelijk papier
Datum
ee,
Nieuwe
| December 2025
le, le
TI
Berkelland
gemeente Bronckhorst
gemeente
[gD] Doetinchem en
Oost
ost
Gelre
rde IJsselstreek
Oude
id
=
Mijjihterswijk
provincie Gelderland Enerian