Bijlage 7 - Advies voor toekomstige begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo

TOEKOMSTPLAN: Advies voor toekomstige exploitatie oude gemeentelijke begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo

24 van 30

TOEKOMSTPLAN: Advies voor toekomstige exploitatie oude gemeentelijke begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo

25 van 30

4 CONCLUSIE TOEKOMSTIGE EXPLOITATIE Voor beide begraafplaatsen is vanuit de bekende uitgangspunten een aantal scenario’s voorgesteld. Uiteraard zijn nog wel enkele varianten te bedenken waarbij meer of minder nadruk ligt op behoud of juist op het begraven. Het globale uitgangspunt bij alle scenario’s is wel dat de historische begraafplaatsen een rol blijven spelen in de lijkbezorging en vooral van belang worden geacht als monumentale locatie binnen de kernen, waarmee ook een invulling wordt gegeven van de toegekende status als gemeentelijk monument. Tot op heden lijkt het beheer van de begraafplaatsen niet uitgevoerd te zijn op een wijze waarbij rekening is gehouden met de monumentenstatus. In alle gevallen, los van welk te kiezen scenario is een beheerplan voor de begraafplaatsen noodzakelijk. De gemeente kan met behulp van de scenario’s komen tot een visie die als uitgangspunt dient voor het toekomstige beheer en de beheerplannen. Wanneer puur gekeken wordt naar het aspect van kostendekkendheid, dan zijn de scenario’s met een stichting het sterkst aan te bevelen. Er zijn tal van gemeenten die een begraafplaats die niet of nauwelijks meer gebruikt wordt, onderbrengt in een stichting of in ieder geval uit de begrotingspost ‘begraven’ en overbrengt naar de post ‘parken en groen’.

Basis voor een goede keuze is of men de exploitatie voor beide begraafplaatsen wil doorzetten of dat men deze wil gaan beheren als een groene, monumentale omgeving. Het een sluit het ander niet uit. De inspraakavond van april 2024 liet wel zien dat de begraafplaatsen ‘leven’ en aandacht krijgen. De gemeente heeft in het vorige decennium hier sterk op gestuurd door het funeraire erfgoed te omarmen. Daar is in de laatste jaren minder sprake van getuige gepresenteerde plannen.

het dekkingspercentage verhoogd worden. Wel dient rekening gehouden te worden met het feit dat voor oudere, historische begraafplaatsen met hoge monumentale waarden een dekkingspercentage van 50% al een behoorlijk goed resultaat is. De gemeente zal bij het verdere traject gebruik kunnen blijven maken van de expertise en kennis van beide bureaus, maar aangeraden wordt bij herinrichtingsplannen ook een ervaren tuin- of landschapsontwerper te betrekken. Die zal eerst een analyse dienen op te stellen van het huidige groen en afhankelijk van het te kiezen scenario een voorstel moeten opstellen voor de verdere inrichting. Gezien de opmerkingen over de beschrijvingen van de gemeentelijke monumenten in zowel dit rapport als het inventarisatierapport, is het aan te bevelen om deze beschrijvingen te laten actualiseren. Los van alle toekomstscenario’s zal de gemeente zich bewust moeten zijn van het op orde hebben van de administratie van de begraafplaatsen. Dit kan ook gebruikt worden voor een goede plattegrond van de begraafplaatsen. Ten aanzien van de rechten zal mogelijk een oproepingstraject voor rechthebbenden opgestart moeten worden. Dit kan een meerjarig project zijn, maar dat geeft wel duidelijkheid over welke graven geruimd kunnen worden. Het is daarnaast aan te bevelen de communicatie af te stemmen op de richting die ingeslagen gaat worden.

Bureau Funeraire Adviezen en Bureau Funeralia willen duidelijk maken dat in de toekomstige exploitatie en beheer een goede keuze gemaakt dient te worden tussen streven naar behoud als monument en streven naar behoud als begraafplaats. In de scenario’s is getracht te laten zien dat dit samen kan gaan. Door enkele of meerdere punten uit te voeren, kan waarschijnlijk TOEKOMSTPLAN: Advies voor toekomstige exploitatie oude gemeentelijke begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo

26 van 30

TOEKOMSTPLAN: Advies voor toekomstige exploitatie oude gemeentelijke begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo

27 van 30

5 VERKLARENDE WOORDENLIJST In dit rapport worden een aantal begrippen en termen gebruikt waarvan niet voor iedereen onmiddellijk duidelijk is wat daarvan de betekenis is. Zeker in de context van funerair erfgoed kan de betekenis van zo’n woord anders zijn dan in het dagelijks taalgebruik. Hieronder worden de in dit rapport gehanteerde begrippen uitgelegd in hun funeraire context: asbestemming: bestemming die de as kan krijgen na crematie. Na de eerste crematie in Nederland in 1914 werd de as vooral bewaard in urnen. Deze konden worden geplaatst in overdekte columbaria of in een bestaand graf bijgezet. Later konden urnen ook geplaatst worden in eenvoudige nissen in zogenaamde urnenmuren. Bijzetten in een urnengraf of urnentuin behoort inmiddels ook tot de mogelijkheden. Verstrooiing op diverse manieren is ook een wijze van asbestemming geworden. begraafplaats: terrein waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden, niet gelegen rond een kerk. In die zin te onderscheiden van een kerkhof. exploitatie: is het uitbaten van bezittingen, in dit geval een begraafplaats. Feitelijk draait het bij exploitatie van een begraafplaats om een stuk grond dat bestemd is voor de bezorging van stoffelijke resten en dit op een dusdanige wijze te doen dat dit kostendekkend is.

In zo’n exploitatiegedachte worden culturele waarden of het plezier dat men er aan kan beleven niet mee gerekend. graf: ruimte waarin één of meerdere lijken worden begraven, de plaats waar iemand begraven ligt. kostendekkend: een begrip dat vaak gebruikt wordt om een percentage uit te drukken in welke mate de baten opwegen tegen de lasten. Bij een goed inzicht in de mate van kostendekkendheid is de investering vaak ook meegenomen, maar vaker wordt alleen gekeken naar de

lijkbezorging:

monument:

natuurgraf:

scenario:

jaarlijkse balans van baten en lasten. In Nederland is voor veel gemeentelijke begraafplaatsen een kostendekkendheid van zo’n 80% gebruikelijk. de wijze waarop in een maatschappij de doden worden bezorgd. In Nederland is dat vooral door het stoffelijke overschot te begraven dan wel te cremeren. Ontwikkelingen binnen de lijkbezorging betreffen vooral de wijze waarop het lichaam zo klein mogelijk gemaakt kan worden opdat het geen ruimte in beslag neemt. Vriesdrogen of resomeren (oplossen in vloeistof) zijn in de Nederlandse lijkbezorging (nog) niet toegestaan. Het bestemmen van as na een crematie valt ook onder de lijkbezorging. verschillende betekenissen: 1. Gedenkteken, opgericht ter herinnering aan een historische persoon of gebeurtenis. Komt voor in verschillende vormen, maar veelal als zuil, naald, boog, stand- of borstbeeld, tombe, epitaaf en dergelijke. 2. Bouwwerk dat door zijn grootse, schone of kunstzinnige vormen opmerkelijk is of door de eraan verbonden historische aspecten van belang wordt geacht. Ook om zijn kunst- en bouwgeschiedenis, geschiedkunde of technologie kan het bouwwerk worden gewaardeerd. Een veelvoud van dergelijke bouwwerken kan ook als monument worden beschouwd. Ingevolge de Monumentenwet kunnen dergelijke gebouwen of objecten wettelijke bescherming genieten.

een graf dat gelegen is in min of meer natuurlijke situatie en verder alleen een tijdelijke grafbedekking kent. Deze graven kunnen als particulier graf worden uitgegeven, bij voorkeur enkeldiep om zo weinig mogelijk verstoring te hebben. Asbusbijzettingen zijn niet toegestaan, wel kan in het graf eventueel een asverstrooiing plaatsvinden; studie waarbij gekeken wordt wat de mogelijkheden en gevolgen zijn van bepaalde keuzes. In een scenario wordt

TOEKOMSTPLAN: Advies voor toekomstige exploitatie oude gemeentelijke begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo

28 van 30

nagedacht over mogelijke ontwikkelingen. Een scenario (het woord is afkomstig uit de toneel/film wereld) is een beschrijving van een mogelijke toekomst, waarbinnen een bepaald plan ontwikkeld kan worden. Aangezien de toekomst niet voorspeld wordt, omvat een dergelijke studie meestal meerdere scenario's.

TOEKOMSTPLAN: Advies voor toekomstige exploitatie oude gemeentelijke begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo

29 van 30

6 GERAADPLEEGDE BRONNEN en LITERATUUR Literatuur en bronnen: - Bureau Funeralia; Inventarisatie opvallende en historische grafbedekkingen. Oude gemeentelijke begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo, IJsselstein, juli 2025. - Gemeente Aalten: Toekomst begraafplaatsen in de gemeente Aalten, 2008. - Gemeente Aalten: Toekomstbestendig begraafplaatsbeleid gemeente Aalten, augustus 2024 - Gemeente Aalten: Natuurgraven in de gemeente Aalten, september 2024 - Gemeente Aalten: Cultuurhistorische begraafplaatsen onder de aandacht. 2015 - Beheersverordening begraafplaatsen gemeente Aalten 2014, oktober 2013, effectief vanaf 1 januari 2014. - Beheerverordening gemeentelijke begraafplaatsen Aalten 2025, september 2024. Nog niet vastgesteld of effectief. - Nadere regels voor grafbedekkingen op gemeentelijke begraafplaatsen gemeente Aalten 2014, 28 januari 2014. Effectief vanaf dat moment. - Gemeente Aalten: Nadere regels gemeentelijke begraafplaatsen Aalten. September 2024. Nog niet vastgesteld of effectief. Internet: - Algemene informatie www.dodenakkers.nl

over

begraafplaatsen

en

-

Gemeentelijke monumenten https://www.aalten.nl/erfgoedregister

Aalten:

-

symboliek:

TOEKOMSTPLAN: Advies voor toekomstige exploitatie oude gemeentelijke begraafplaatsen Aalten en Dinxperlo

30 van 30