Bijlage 4. Waardestellend cultuurhistorisch onderzoek vm Chr HBS Schaersvoorde Aalten
Tekst van het document
Specifiek genoemd wordt de futuristische vorm van het overblijflokaal met gevels van glaspuien, die ruimte geven aan een verdiepte benedenruimte, een galerij en een podium, .Tot slot wordt gewezen op de monumentale wandkunst in de zuidelijke kopgevel van de linkervleugel, naar ontwerp van Jan Goeting en in de voormalige entreehal van de hand van Henk Krijger De school heeft een enigszins sober gedetailleerd, maar nog steeds aanwezig bijzonder en steeds zeldzamer wordend interieur, met oorspronkelijke elementen en onderdelen zoals leistenen vloeren trapbekledingen, schoonmetselwerkwanden en geprofileerde boardplafonds, binnenkozijnen met vitrinekasten, toegepaste wandkunst, en hexagonale vormen in diverse bouwdelen en -elementen. De school neemt een belangrijke plaats in binnen de Aaltense en de Achterhoekse architectuurgeschiedenis en is een goed voorbeeld van het werk van de lokaal bekende architect Willem Hebly in samenwerking met de landelijk opererende Hendrik Geels uit Arnhem. twee belangrijke architecten uit het Interbellum en de wederopbouwperiode. Stedenbouwkundige waarden Het schoolcomplex is onderdeel van het stedenbouwkundige uitbreidingsplan van Aalten, dat gekenmerkt wordt door het pragmatisch invullen van de gebieden tussen de uitvalswegen, in dit geval ’t Dal.
Aan het eind van de doorgetrokken Dalweg is de school gesitueerd, langs de gekanaliseerde Boven-slinge en aan de hiervoor aangelegde Slingelaan. Daarmee maakt de school 51
deel uit van een historisch gegroeid gebied dat na de Tweede Wereldoorlog een ingrijpende stedenbouwkundige ontwikkeling heeft ondergaan, en speelt zij een bepalende rol in het behouden van de zichtbaarheid van deze ontwikkeling. Van de historische verkaveling is niet veel meer herkenbaar. Algemeen-/cultuurhistorische waarden De school is van belang vanwege een nog sterk zichtbaar stuk geschiedenis van het bijzonder voortgezet onderwijs in de gemeente Aalten en dat als zodanig nog steeds in gebruik is . Daarmee vertegenwoordigt het complex ook een belangrijk aspect van de onderwijskundige en religieuze geschiedenis van Aalten. Vanwege zijn verschijningsvorm en bestemming is de school nog steeds van groot belang als uitdrukking van een cultuur- en sociaalhistorische ontwikkeling. Zeldzaamheid Schoolgebouwen uit de wederopbouw in het algemeen en voor het voortgezet onderwijs in het bijzonder worden steeds zeldzamer. Veel gebouwen zijn gesloopt vanwege het wegvallen van de oorspronkelijke functie en/of doordat herbestemming niet mogelijk bleek of niet is onderzocht. Daarvan is hier geen sprake. Het schoolcomplex is volop in functie en bedrijf. Daarom is het van groot belang om te zoeken naar mogelijkheden om bestaande gebouwen aan te passen aan de huidige wensen.
Authenticiteit De school is, ondanks de aanpassingen, uitbreidingen en veranderingen nog grotendeels authentiek qua opzet, verschijningsvorm, materiaalgebruik en afwerking in zowel ex- als interieur. Op sommige plaatsen zijn ingrepen gedaan en is de afwerking in materiaal en kleur gewijzigd een aangepast aan de latere uitbreidingen. Maar dat is steeds gedaan met grote mate van respect voor de oorspronkelijke opzet en indeling.
52
4.2 Interne of intrinsieke waardenstelling Op basis van bovenstaande beschrijving van de bouwgeschiedenis en veldwerk ter plaatse is het mogelijk om een onderlinge in interne vergelijking te maken van de aanwezige waarden van verschillende onderdelen van het oorspronkelijke schoolgebouw. Deze onderlinge vergelijking en waardenstelling wordt een ‘interne’ waardenstelling genoemd. Het doel van de interne waardenstelling is het bepalen van het relatieve belang van de cultuurhistorische/ monumentale waarden van onderdelen van het schoolgebouw. Deze beoordeling vormt een leidraad bij herbestemming-, verbouwing- of verduurzamingsplannen, zodat een overwogen keus gemaakt kan worden welke onderdelen te behouden, te vervangen of te verwijderen zijn.. De interne waardenstelling wordt in kleur aangegeven op de plattegronden van het object. Legenda interne waardenstelling De interne waardenstelling wordt in kleur aangegeven op de plattegronden van het object. Hierbij wordt de volgende legenda gehanteerd. Hoge waarde Deze elementen moeten in fysieke zin bewaard blijven vanwege hun uiterlijke verschijningsvorm en hun essentiële functie in de structuur van het object. Interventies zijn alleen mogelijk als deze het totale beeld én de functionaliteit in sterke mate ten goede komen en van zeer hoge kwaliteit zijn.
Positieve waarde Deze elementen spelen een belangrijke rol in de structuur van het gebouw. Interventies aan deze elementen mogen de structuur van het gebouw niet beschadigen. Bovendien moeten deze interventies het totaalbeeld of de functionaliteit verbeteren en van hoge kwaliteit zijn. Indifferente waarde Deze elementen zijn van geringe waarde, zowel in fysieke als in structurele zin, en mogen dan ook aangepast of verwijderd worden. Ook bij deze interventies mag uiteraard worden verwacht dat de kwaliteit van het totale object wordt verbeterd. Verder worden in de tekening aangegeven wat de waarde van de afzonderlijke bouwdelen en afwerkingen zijn, aan de hand van onderstaande symbolen. Bovenliggende vloer- of kapconstructie Plafondafwerking Vloerafwerking Wandafwerking Gevelopening
Zie voor totaalplattegronden de bijlage
53
Linkervleugel
begane grond
eerste verdieping
54
Middenvleugel
Begane grond
Eerste verdieping
Tweede verdieping
55
Rechtervleugel
Begane grond
Verdieping
Overblijflokaal/kantine
Conciërgewoning
56
5. Conclusie, advies en aanbeveling 5.1 Conclusie Op basis van het onderzoek wordt geconcludeerd dat er sprake is van een monumentaal ontworpen onderwijsgebouw met een aanzienlijke mate van authenticiteit, ondanks de latere uitbreidingen en interne aanpassingen. Zowel in architectuurhistorisch, stedenbouwkundig als cultuurhistorisch opzicht scoort het gebouw hoog, waardoor behoud wenselijk is. Er bestaan verschillende vormen van behoud van het complex door de aanwezige waarden te beschermen. Dat kan via een monumentenbescherming op grond van de Erfgoedverordening, via nadere regels in het omgevingsplan (dubbelbestemming) of via een realisatieovereenkomst met de ontwikkelende partij, waarin opgenomen is welke waarden behouden moeten blijven bij de (her)ontwikkeling.
5.2 Advies Geadviseerd wordt het schoolgebouw uit 1959, al dan niet inclusief fietsenstalling en voormalige conciërgewoning op grond van de Erfgoedverordening gemeente Aalten te beschermen als gemeentelijk monument. Hiervoor moet een redengevende beschrijving opgesteld en voorgelegd worden aan de Commissie Omgevingskwaliteit.
5.3 Aanbevelingen Veranderingen in de onderwijswereld zijn van alle tijden. Het is daarbij van belang of de bestaande onderwijsgebouwen, die ontworpen en gebouwd zijn voor een bepaald onderwijssysteem of methode, deze nieuwe ontwikkelingen kunnen ‘dragen’ en voldoende te transformeren zijn zonder rigoureuze aanpassingen te hoeven maken of zelfs te slopen. Schoolgebouwen zijn belangrijk, omdat kinderen er een groot en vormend deel van hun leven doorbrengen. Een school is meer dan alleen bedrijfshuisvesting. De kwaliteit van een school is van grote maatschappelijke betekenis. Goede architectuur hoort hier bij. Mogelijk kan de Stichting Mevrouw Meijer (www.mevrouwmeijer.nu) ondersteuning bieden met dit vraagstuk. Is het complex niet meer geschikt voor onderwijshuisvesting, dan is een volgende stap om te kijken worden of (delen van) het complex een andere bestemming zouden kunnen krijgen, voordat vervangende nieuwbouw als optie wordt voorgesteld. Sloop en nieuwbouw levert over het algemeen een grotere CO2-belasting op dan behoud en herbestemming.
57
6. Bronnen Literatuur & rapportages Beukelaer, H. de, & Linde, van der, L.: Aalten 1945-1975, Beeld van een veranderend dorp, ISBN 978-90-7820287-5 Crols, drs. R.C.A. e.a., Wederopbouw in Oost Gelre. Toonbeelden van een nieuwe tijd 1940-1965, ISBN 978-9090359-55-7 Dercksen, Harry, Kunst in Schaersvoorde, typografie, uitgave Christelijk College Schaersvoorde, ongedateerd,
Archieven ECAL Doetinchem, Archief 0180, Gemeentebestuur Aalten, bouwvergunningen, 1906 -2004, • Inventarisnummer 19590001, Bouwen van een schoolgebouw met conciergewoning (1959). •
Inventarisnummer 19710127, Uitbreiden van een lokaalruimte (1971).
•
Inventarisnummer 19730161, Bouwen van 2 vaklokalen (1973).
•
Inventarisnummer 19750237, Bouwen demontabel schoolgebouw (1975).
•
Inventarisnummer 19800054, Veranderen van een magazijn (1980).
•
Inventarisnummer 19950020, Uitbreiden van een school (1995).
•
Inventarisnummer 19960252, Uitbreiden van een school met lerarenkamer (1996).
•
Inventarisnummer 20010335, Uitbreiden van een school (2001).
•
Inventarisnummer 20010308, Gedeeltelijk slopen van een gedeelte van een school (2001).
Archieven (Beeld) ECAL Doetinchem, Archief 0101, Fotocollectie gemeente Aalten, 1900-1995, • Inventarisnummer 0500, Christelijke H.B.S. later Scholengemeenschap Schaersvoorde (ca. 1965). •
Inventarisnummer 0502, Christelijke H.B.S. (1960).
•
Inventarisnummer 0503, Christelijke Scholengemeenschap (ca. 1970).
•
Inventarisnummer 0504, Christelijke Scholengemeenschap (ca. 1975)
•
Inventarisnummer 0522, Christelijke H.B.S. (ca. 1960)
•
Inventarisnummer 1213
Op de achtergrond Christelijke Scholengemeenschap Aalten (Christelijk
College Schaersvoorde) (ca. 1975).
Websites -
Oud Aalten, https://oudaalten.nl/aalten/slingelaan/hbs-csa-schaersvoorde/ (geraadpleegd 11 juni 2025)
-
Algemeen Hoogtebestand, https://www.ahn.nl/ahn-viewer (geraadpleegd 11 juni 2025)
-
Topotijdreis, https://www.topotijdreis.nl/ (geraadpleegd 11 juni 2025)
-
Historisch krantenarchief Kon. Bibliotheek, https://www.delpher.nl (geraadpleegd 11 juni 2025)
-
Facebookpagina Oud Aalten, https://www.facebook.com/OudAalten (geraadpleegd 11 juni 2025)
Afbeeldingen De illustratieverantwoording is gegeven per weergegeven afbeelding. Afbeeldingen zonder verantwoording zijn gemaakt door het Gelders Genootschap.
58
Bijlage Plattegronden met waardestelling
Begane grond 59
Eerste verdieping 60
Tweede verdieping
61