Bijlage 1 - ontwerp Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040
Tekst van het document
Daarbij gaat het onder andere om vragen zoals: Past het initiatief bij de schaal, identiteit en kwaliteiten van het gebied? Draagt het initiatief bij aan leefbaarheid, kwaliteit van de leefomgeving of andere opgaven binnen de gemeente? 76/89 Sluit het initiatief aan bij de gewenste ontwikkeling van het gebied? Deze stap is nadrukkelijk bedoeld als richtinggevend gesprek over de bijdrage van het initiatief aan de toekomst van de leefomgeving. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het initiatief zelf, maar ook naar de relatie met de omgeving, de identiteit van het gebied en de maatschappelijke opgaven die daar spelen. Stap 2 – Hoe verhoudt het initiatief zich tot de kernprincipes? In de tweede stap wordt gekeken hoe het initiatief zich verhoudt tot de kernprincipes uit deel 3 van deze Omgevingsvisie. De kernprincipes vormen daarbij geen starre checklist, maar een gezamenlijke gespreks- en afwegingsbasis voor de beoordeling van initiatieven. Niet ieder principe weegt in ie- dere situatie even zwaar. Welke aspecten bepalend zijn, verschilt per gebied, per initiatief en per opgave. Soms ligt de nadruk vooral op landschap en leefkwaliteit, terwijl in andere situaties juist leefbaarheid, woningbouw, gezondheid, klimaatadaptatie of voorzieningen zwaarder kun- nen wegen. Juist die integrale afweging vormt de kern van deze Omgevingsvisie.
De kernprincipes helpen om op een consistente manier het gesprek te voeren over kwali- teit van de leefomgeving, gezondheid, landschap, leefbaarheid, veiligheid, duurzaamheid en gemeenschapsvorming. Daarbij wordt steeds gezocht naar een passende balans tus- sen verschillende belangen en opgaven. Stap 3 – Is het initiatief uitvoerbaar en toekomstbestendig? In de derde stap wordt gekeken naar de uitvoerbaarheid van het initiatief en naar de vraag of ontwikkelingen passen binnen de fysieke en maatschappelijke randvoorwaarden van het gebied. Daarbij wordt onder andere gekeken naar: water en bodem; energie en netcapaciteit; infrastructuur en bereikbaarheid; veiligheid en gezondheid; natuur, landschap en leefomgeving; en de effecten op de omgeving als geheel. Ook hierbij geldt dat steeds sprake is van een integrale afweging. Niet ieder vraagstuk hoeft op voorhand een belemmering te vormen, maar ontwikkelingen moeten wel realis- tisch, uitvoerbaar en verantwoord zijn binnen de mogelijkheden en beperkingen van het gebied. De gemeente kijkt daarbij nadrukkelijk ook naar de lange termijn. Ontwikkelingen moeten niet alleen vandaag passend zijn, maar ook bijdragen aan een toekomstbestendige leef- omgeving richting 2040 en daarna. Stap 4 – Welke koppelkansen zijn er? De gemeente stimuleert initiatieven die meerdere doelen en opgaven met elkaar verbin- den.
Daarom wordt bij initiatieven nadrukkelijk gekeken naar mogelijkheden om bijvoor- beeld: 77/89 woningbouw en leefbaarheid; klimaatadaptatie en biodiversiteit; energie en ruimtelijke kwaliteit; gezondheid en ontmoeting; of recreatie en landschap in samenhang te versterken. Juist door opgaven slim te combineren, kunnen initiatieven meerwaarde creëren voor de leefomgeving en voor het gebied als geheel. Een ontwikkeling die meerdere doelen tege- lijk versterkt, draagt vaak sterker bij aan de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de leefomgeving dan een initiatief dat slechts één afzonderlijke opgave oplost. De gemeente ziet koppelkansen daarom nadrukkelijk als onderdeel van het gesprek over kwaliteit, samenhang en toekomstbestendige ontwikkeling. 5.3 Ruimte voor maatwerk De gemeente realiseert zich dat ontwikkelingen in de praktijk vaak complex zijn en dat geen enkele locatie of situatie hetzelfde is. Daarom blijft binnen deze Omgevingsvisie nadrukke- lijk ruimte bestaan voor maatwerk. De kernprincipes, ontwikkellijnen en gebiedsuitwerkingen geven richting aan de beoordeling van initiatieven, maar leiden niet automatisch tot één vaste uitkomst.
Per initiatief wordt steeds een integrale afweging gemaakt, waarbij rekening wordt gehouden met: de specifieke kenmerken van het gebied; de aard en schaal van het initiatief; de samenhang van opgaven; de belangen van de omgeving; de uitvoerbaarheid van het initiatief; en de bijdrage aan de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij geldt dat de gemeente niet alleen kijkt naar mogelijke knelpunten of beperkingen, maar juist ook naar kansen om initiatieven beter te laten aansluiten op de omgeving en op de doelen van deze Omgevingsvisie. Maatwerk betekent dat per situatie zorgvuldig wordt gekeken welke ontwikkeling passend, uitvoerbaar en wenselijk is binnen de kwaliteiten, mogelijkheden en randvoorwaarden van het gebied. Soms vraagt dat om aanpassing van een initiatief, soms om aanvullende voor- waarden of een andere inrichting, en soms om het combineren van verschillende opgaven binnen één ontwikkeling. Juist door ruimte te laten voor maatwerk kan beter worden aange- sloten bij de identiteit van een gebied en bij de belangen en opgaven die daar spelen. Juist door ruimte te laten voor maatwerk blijft het mogelijk om initiatieven goed af te stem- men op de identiteit, schaal en kwaliteiten van een gebied en tegelijkertijd flexibel in te spe- len op nieuwe ontwikkelingen en maatschappelijke veranderingen.
5.4 Rol van initiatiefnemers en omgeving De ontwikkeling van de leefomgeving is een gezamenlijke opgave van gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Van initiatiefnemers wordt verwacht dat zij hun plannen zorgvuldig voorbereiden en vroegtijdig in gesprek gaan met de omgeving. 78/89 Daarbij gaat het nadrukkelijk niet alleen om het informeren van betrokkenen, maar juist ook om het ophalen van ideeën, aandachtspunten, kennis en kansen vanuit het gebied zelf. De gemeente stimuleert initiatieven die: zorgvuldig omgaan met de omgeving; bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving; rekening houden met belangen van omwonenden; en actief zoeken naar verbinding met andere opgaven en initiatieven. Een goed initiatief gaat daarom niet alleen over het plan zelf, maar ook over de manier waarop het initiatief tot stand komt en hoe rekening wordt gehouden met de omgeving en de kwaliteiten van het gebied. Door initiatieven op deze manier te ontwikkelen, ontstaat meer draagvlak, betere kwaliteit en een sterkere verbinding tussen plannen en de leefomgeving waarin zij landen. Dat draagt bij aan betere en meer toekomstbestendige oplossingen voor de gemeente als ge- heel. 5.5 Doorwerking naar omgevingsplan en programma’s De Omgevingsvisie vormt het richtinggevende kader voor verdere uitwerking in pro- gramma’s, gebiedsprocessen en het omgevingsplan.
De uitgangspunten, ontwikkellijnen en kernprincipes uit deze visie worden daarbij verder vertaald naar concrete uitwerkingen, re- gels, projecten en uitvoeringsafspraken. Het omgevingsplan bevat uiteindelijk de juridisch bindende regels voor de fysieke leefomge- ving. Programma’s en gebiedsprocessen geven vervolgens richting aan de uitvoering van concrete opgaven en ontwikkelingen. Daarbij geldt nadrukkelijk dat de Omgevingsvisie niet bedoeld is als een volledig dichtgetim- merd systeem van regels. De visie biedt richting, samenhang en een gezamenlijke basis voor afwegingen, terwijl in de verdere uitwerking ruimte blijft bestaan voor maatwerk, nieuwe inzichten en gebiedsgerichte keuzes. De Omgevingsvisie blijft daarmee het gezamenlijke vertrekpunt voor het gesprek over de ontwikkeling van de leefomgeving in gemeente Aalten en voor de manier waarop gemeente en samenleving samen werken aan een gezonde, leefbare en toekomstbestendige ge- meente. 79/89 Deel 6: Toekomstbeeld gemeente Aalten 2040 6.1 Inleiding In de voorgaande delen van deze Omgevingsvisie is beschreven welke opgaven er spelen, welke keuzes worden gemaakt en hoe deze worden uitgewerkt per deelgebied. In dit deel wordt een beeld geschetst van Aalten in 2040.
Dit toekomstbeeld laat zien hoe de ge- meente zich kan ontwikkelen wanneer de koers uit deze Omgevingsvisie wordt gevolgd en de opgaven in samenhang worden gerealiseerd. Het toekomstbeeld is geen blauwdruk of vast eindbeeld, maar een verbeelding van de ge- wenste ontwikkeling. Het geeft richting en maakt inzichtelijk wat de keuzes uit deze Omge- vingsvisie betekenen voor de leefomgeving op de lange termijn. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de fysieke inrichting van de ruimte, maar ook naar de manier waarop inwo- ners wonen, werken, zich verplaatsen en samenleven. Het toekomstbeeld laat zien hoe wonen, leefbaarheid, gezondheid, landschap, klimaat en gemeenschapsvorming in 2040 met elkaar samenkomen en elkaar versterken in het dage- lijks leven van inwoners. Het doel van dit toekomstbeeld is om inzicht te geven in de samenhang tussen deze opga- ven en om een concreet en herkenbaar beeld te bieden van de toekomst van Aalten. Daar- mee vormt het een inspiratie en richtinggevend perspectief voor inwoners, ondernemers en de gemeente zelf. 6.2 Wonen in 2040 In 2040 wonen inwoners van Aalten in een gemeente waar verschillende generaties een plek kunnen vinden binnen hun eigen gemeenschap. Jongeren, starters, gezinnen en oude- ren hebben meer mogelijkheden om passend te wonen, waardoor kernen en buurtschappen leefbaar en sociaal vitaal zijn gebleven.
Door de toevoeging van woningen in zowel de ker- nen als het buitengebied en de buurtschappen is de bevolkingssamenstelling evenwichtiger geworden en is de doorstroming op de woningmarkt verbeterd. Deze ontwikkeling heeft gefaseerd plaatsgevonden en is gedurende de looptijd van de Om- gevingsvisie aangepast op basis van actuele woningbehoefte, woningbouwproductie en ont- wikkelingen binnen de verschillende deelgebieden van de gemeente. Daardoor kon flexibel worden ingespeeld op veranderingen in bevolkingssamenstelling, leefbaarheid en ruimte- lijke kwaliteit. Jongeren en starters hebben meer mogelijkheden om in de gemeente te blijven wonen, waardoor de uitstroom is verminderd. Tegelijk hebben ouderen meer mogelijkheden om door te stromen naar passende woningen, waardoor grotere woningen beschikbaar zijn ge- komen voor gezinnen. De woningbouwopgave is gerealiseerd in samenhang met de leefomgeving. Nieuwe wonin- gen zijn zorgvuldig ingepast in bestaande structuren en dragen bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. In de kernen is woningbouw gecombineerd met herstructurering, vergroening en verbetering van de openbare ruimte. In het buitengebied en de buurtschappen is woning- 80/89 bouw kleinschalig en gebiedsgericht gerealiseerd, met behoud van het landschap en de ruimtelijke kwaliteit. Woningbouw heeft daarnaast bijgedragen aan het behoud van leefbaarheid en voorzienin- gen.
In buurtschappen is het draagvlak voor sociale netwerken en voorzieningen versterkt door de toevoeging van nieuwe inwoners. De woningen in 2040 zijn duurzaam, energiezuinig en toekomstbestendig. Nieuwe wonin- gen zijn aardgasvrij en bijna energieneutraal gerealiseerd en ook een groot deel van de be- staande woningvoorraad is verduurzaamd. Daarbij is niet alleen ingezet op technische maatregelen, maar ook op nieuwe woonvormen en efficiënter ruimtegebruik. Er zijn meer mogelijkheden ontstaan voor woningdelen, hofjes, collectieve woonvormen en andere vor- men van wonen die beter aansluiten bij de veranderende behoefte van inwoners. Nieuwe woonvormen zijn niet alleen gericht op efficiënt ruimtegebruik, maar ook op ontmoe- ting, gemeenschapsvorming en onderlinge verbondenheid. Hofjes, collectieve woonvormen en gedeelde buitenruimten dragen eraan bij dat inwoners elkaar makkelijker ontmoeten en langer zelfstandig onderdeel kunnen blijven van hun gemeenschap. Wonen wordt daarmee nadrukkelijk niet alleen gezien als een fysieke opgave, maar ook als een sociale opgave. De woningbouwopgave is gerealiseerd in een context waarin solidariteit tussen generaties en doelgroepen een belangrijke rol heeft gespeeld. Inwoners wonen vaker op een plek die past bij hun levensfase en woonwensen.
Daardoor is de bestaande woningvoorraad beter benut en is meer ruimte ontstaan voor nieuwe huishoudens en woonvormen. De ontwikkeling van wonen is daarnaast nauw verbonden met mobiliteit en bereikbaarheid. In 2040 zijn woningen goed bereikbaar voor verschillende vormen van vervoer. Veilige fiets- en wandelroutes en een verbeterd openbaar vervoersaanbod maken het mogelijk om voor- zieningen ook zonder auto te bereiken, terwijl nieuwe vormen van mobiliteit, zoals deelmo- biliteit en zelfrijdende voertuigen, bijdragen aan de bereikbaarheid van woningen in het bui- tengebied. Ook digitalisering speelt een belangrijke rol in wonen. Inwoners beschikken over een be- trouwbare digitale infrastructuur, waardoor werken, zorg en dienstverlening steeds vaker vanuit huis mogelijk zijn. Dit heeft bijgedragen aan de leefbaarheid in zowel de kernen als het buitengebied. Tegelijkertijd is bij woningbouw nadrukkelijk rekening gehouden met de sturende rol van water, bodem en infrastructuur. Woningen zijn gerealiseerd op locaties die geschikt zijn vanuit het water- en bodemsysteem en waar de benodigde infrastructuur, zoals energie, water en riolering, aanwezig is of tijdig is gerealiseerd. Wonen in 2040 betekent daarmee niet alleen dat er voldoende woningen zijn, maar ook dat deze bijdragen aan een sterke gemeenschap, een aantrekkelijke leefomgeving en een toe- komstbestendige gemeente.
6.3 Voorzieningen en leefbaarheid in 2040 In 2040 is het voorzieningenniveau in de gemeente Aalten beter afgestemd op de behoeften van inwoners en op de demografische ontwikkeling. Voorzieningen zijn toekomstbestendig georganiseerd en dragen bij aan de leefbaarheid en sociale samenhang in de kernen en buurtschappen. Gemeenschapshuizen, Kulturhusen en andere ontmoetingsplekken vervullen daarbij een centrale rol. Deze voorzieningen zijn uitgegroeid tot laagdrempelige plekken waar ontmoe- 81/89 ting, cultuur, zorg, vrijwilligerswerk en maatschappelijke initiatieven samenkomen. Daarmee vormen zij een belangrijke sociale basis onder de leefbaarheid van de gemeente. Gemeenschapsvorming en welzijn vormen in 2040 een vanzelfsprekend onderdeel van de leefomgeving. Ontmoetingsplekken, verenigingen, culturele activiteiten en informele netwer- ken dragen bij aan verbondenheid, gezondheid en het functioneren van de gemeenschap. Eenzaamheid en sociale uitsluiting worden eerder gesignaleerd doordat gemeenschappen sterker met elkaar verbonden zijn en ontmoetingsplekken laagdrempelig toegankelijk zijn gebleven. In de hoofdkernen zijn voorzieningen geconcentreerd en versterkt, waardoor een aantrekke- lijk en levendig aanbod is ontstaan op het gebied van winkels, zorg, onderwijs, sport en ont- moeting.
Deze voorzieningen vervullen een belangrijke rol voor de hele gemeente en zijn goed bereikbaar. In buurtschappen zijn voorzieningen kleinschaliger, maar blijven belangrijke ontmoetings- plekken behouden, zoals dorpshuizen en andere sociale voorzieningen. Door woningbouw en het behoud van voldoende inwoners is het draagvlak voor deze voorzieningen versterkt. Voorzieningen worden vaker gecombineerd en multifunctioneel gebruikt. Hierdoor zijn zij ef- ficiënter georganiseerd en beter in staat om in te spelen op veranderende behoeften. Naast formele voorzieningen is de rol van informele netwerken en samenredzaamheid toe- genomen. Inwoners ondersteunen elkaar en nemen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor hun leefomgeving. Deze ontwikkeling draagt bij aan sociale samenhang en leefbaarheid. Tegelijk is er nadrukkelijk aandacht voor inclusiviteit en het voorkomen dat groepen buiten de gemeenschap vallen. Samenredzaamheid werkt alleen wanneer iedereen kan meedoen. Daarom wordt ingezet op het versterken van sociale netwerken, ondersteuning waar nodig en het toegankelijk houden van voorzieningen voor alle inwoners. De leefomgeving is zodanig ingericht dat deze ontmoeting, beweging en gezondheid stimu- leert. Daarbij draagt de inrichting van de leefomgeving ook bij aan sociale veiligheid, over- zichtelijkheid en een gevoel van geborgenheid.
Een aantrekkelijke en toegankelijke open- bare ruimte stimuleert ontmoeting, sociale samenhang en het prettig functioneren van de gemeenschap. Groen, speelplekken en veilige routes zijn vanzelfsprekend onderdeel van de inrichting van kernen en buurtschappen. Inwoners hebben toegang tot voldoende groen en koelteplekken in hun directe omgeving. De bereikbaarheid van voorzieningen is verbeterd, zowel fysiek als digitaal. Verbeterde fietsverbindingen, openbaar vervoer en nieuwe vormen van mobiliteit zorgen ervoor dat voorzieningen bereikbaar zijn voor alle inwoners, ook in het buitengebied. Digitalisering speelt daarnaast een belangrijke rol in het toegankelijk maken van voorzienin- gen. Zorg, dienstverlening en andere functies zijn deels digitaal beschikbaar, waardoor in- woners ook op afstand gebruik kunnen maken van voorzieningen. Door de combinatie van voorzieningen, sociale netwerken, bereikbaarheid en een kwalita- tieve leefomgeving is de leefbaarheid in de gemeente Aalten in 2040 versterkt en beter be- stand tegen veranderingen in bevolking en gebruik. 82/89 6.4 Economie en werkgelegenheid in 2040 In 2040 heeft de gemeente Aalten een vitale en toekomstbestendige economie, waarin werkgelegenheid, ondernemerschap en leefkwaliteit met elkaar in balans zijn.
Bedrijven hebben zich kunnen ontwikkelen binnen de beschikbare ruimte en dragen bij aan de econo- mische kracht van de gemeente, zonder dat dit ten koste is gegaan van landschap en leef- omgeving. Recreatie en toerisme zijn in 2040 uitgegroeid tot belangrijke dragers van leefbaarheid, cul- tuur en economie, zonder dat dit heeft geleid tot overmatige druk op landschap, natuur en woonkwaliteit. Door te sturen op kwaliteit, kleinschaligheid en spreiding is de balans tussen recreatie en leefomgeving behouden gebleven. De bedrijventerreinen zijn efficiënter gebruikt en waar nodig geherstructureerd. Bestaande terreinen zijn beter benut, met aandacht voor ruimtegebruik, duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit. Nieuwe ontwikkelingen hebben plaatsgevonden binnen duidelijke randvoorwaar- den, waarbij zorgvuldig is omgegaan met landschap, mobiliteit en leefkwaliteit. De economie is breder en robuuster geworden. Naast industrie en lokale bedrijvigheid spe- len ook dienstverlening, zorg, recreatie en innovatieve sectoren een grotere rol. Onderne- mers hebben ruimte gekregen om zich te ontwikkelen, terwijl tegelijkertijd is gestuurd op kwaliteit en samenhang met de omgeving. Toerisme heeft zich ontwikkeld volgens het principe van waardevol toerisme. Bezoekers weten Aalten te vinden vanwege het landschap, de rust, de cultuurhistorie en de kleinscha- lige voorzieningen.
Toeristische activiteiten zijn kleinschalig gebleven en goed ingepast in de omgeving, waardoor zij bijdragen aan de economie zonder de leefbaarheid te verstoren. In het buitengebied is de economie versterkt door een combinatie van landbouw, natuur, re- creatie en nevenactiviteiten. Agrarische bedrijven hebben nieuwe verdienmodellen ontwik- keld, bijvoorbeeld in de vorm van agrotoerisme en multifunctioneel landgebruik. De energietransitie en digitalisering hebben nieuwe kansen geboden voor ondernemers. Bedrijven hebben hun processen verduurzaamd en maken gebruik van een betrouwbare energie- en digitale infrastructuur. Tegelijk zijn ontwikkelingen alleen mogelijk gebleken waar de infrastructuur dit toeliet, zoals voldoende netcapaciteit, water en riolering. Circulariteit is een vanzelfsprekend onderdeel geworden van de economie. Bedrijven wer- ken met herbruikbare grondstoffen, reststromen worden benut en nieuwe ontwikkelingen worden circulair ingericht. Hierdoor is de milieubelasting verminderd en is efficiënter omge- gaan met grondstoffen. Werkgelegenheid is in 2040 goed bereikbaar voor inwoners uit de hele gemeente, mede door verbeteringen in mobiliteit en digitale mogelijkheden om op afstand te werken.
De economie in Aalten draagt daarmee niet alleen bij aan werkgelegenheid en inkomen, maar ook aan ontmoeting, leefbaarheid, maatschappelijke vitaliteit en de kwaliteit van het dagelijks leven binnen de gemeente. 6.5 Natuur, landschap en klimaat in 2040 In 2040 is het landschap van Aalten herkenbaar en versterkt, met behoud van het karakte- ristieke coulisselandschap en een duidelijke samenhang tussen natuur, landbouw en water. De kwaliteit van het landschap is verbeterd en vormt een belangrijke basis voor de leefom- geving en de identiteit van de gemeente. 83/89 De groenblauwe dooradering is verder ontwikkeld tot een samenhangend netwerk van hout- wallen, singels, beekdalen, waterlopen en natuurgebieden. Deze structuren zijn beter met elkaar verbonden en vervullen meerdere functies, waaronder biodiversiteit, waterberging, klimaatadaptatie, recreatie en gezondheid. De biodiversiteit is aantoonbaar toegenomen. Door herstel van landschapselementen, uit- breiding van natuur en verbetering van ecologische verbindingen hebben planten- en dier- soorten meer ruimte gekregen. Water en bodem spelen een centrale en sturende rol in de inrichting van het gebied. Het watersysteem is robuuster geworden en beter in staat om om te gaan met zowel droogte als wateroverlast.
Water wordt vaker vastgehouden in het gebied, onder andere door het benut- ten van natuurlijke laagtes, beekdalen en groenstructuren. In laaggelegen gebieden is meer ruimte voor water, waardoor piekbuien beter kunnen wor- den opgevangen. Tegelijk wordt in droge perioden water beter vastgehouden, waardoor verdroging wordt tegengegaan en de sponswerking van het landschap is vergroot. De kwaliteit van het oppervlaktewater is verbeterd en voldoet aan de doelen van de Kader- richtlijn Water. Ook is de belasting van bodem en water door schadelijke stoffen vermin- derd, waardoor het systeem gezonder en robuuster is geworden. De gemeente heeft belangrijke stappen gezet richting klimaatadaptatie. De leefomgeving is beter bestand tegen extreme weersomstandigheden, zoals hitte, droogte en hevige neer- slag. In zowel kernen als buitengebied is meer groen aanwezig en zijn voldoende koelte- plekken gerealiseerd. De leefomgeving is in 2040 niet alleen duurzaam en klimaatbestendig, maar ook veilig inge- richt. Risico’s op het gebied van verkeer, water, energie en andere omgevingsfactoren zijn beperkt en beheersbaar, en inwoners zijn beter voorbereid op mogelijke calamiteiten. Groen, water en landschap dragen in 2040 bovendien zichtbaar bij aan gezondheid, ont- moeting, ontspanning en de dagelijkse kwaliteit van leven van inwoners.
De inrichting van het gebied houdt nadrukkelijk rekening met de natuurlijke kenmerken van bodem en water. Functies zijn beter afgestemd op de geschiktheid van de ondergrond en op de draagkracht van het systeem. Hierdoor worden problemen niet verplaatst, maar struc- tureel opgelost. De ontwikkeling van natuur, landschap en klimaat is in samenhang gerealiseerd met andere opgaven, zoals landbouw, recreatie en woningbouw. Hierdoor is een evenwicht ontstaan tussen gebruik en bescherming van het landschap. Het landschap van Aalten is in 2040 niet alleen een belangrijke drager van biodiversiteit en klimaatadaptatie, maar ook van leefkwaliteit, gezondheid en recreatieve beleving. 6.6 Energie en duurzaamheid in 2040 In 2040 heeft de gemeente Aalten grote stappen gezet richting een duurzame en klimaat- neutrale leefomgeving. Energiegebruik is verminderd en een groot deel van de energie wordt duurzaam opgewekt binnen de gemeente. De energietransitie is in samenhang met andere opgaven gerealiseerd. In zowel de kernen als het buitengebied zijn woningen en gebouwen verduurzaamd en waar mogelijk aardgas- vrij gemaakt. Nieuwe woningen zijn standaard bijna energieneutraal en aardgasvrij gereali- seerd en ook een groot deel van de bestaande woningvoorraad is verduurzaamd. 84/89 De warmtetransitie is gebiedsgericht uitgevoerd.
Per kern en buurtschap is gekeken naar de meest passende oplossing, waarbij rekening is gehouden met de bestaande bebouwing, de beschikbare infrastructuur en de betaalbaarheid voor inwoners. Duurzame energie wordt in 2040 opgewekt op een manier die past bij de schaal en identiteit van gemeente Aalten. Zon op daken, energiebesparing, opslag, slimme sturing en lokale energiesystemen vormen de basis. Windpark Hagenwind levert als bestaande voorziening een bijdrage aan de windenergie binnen de gemeente. Eventuele nieuwe vormen van groot- schalige energieopwekking zijn alleen aan de orde wanneer zij zorgvuldig zijn ingepast, maatschappelijk en lokaal zijn afgewogen, bijdragen aan het energiesysteem en niet leiden tot onevenredige aantasting van landschap, natuur, cultuurhistorie, gezondheid, leefbaar- heid of veiligheid. Transformatorstations, kabels, laadvoorzieningen en andere onderdelen van de energie- voorziening zijn op een zorgvuldige manier ingepast in de leefomgeving. Tegelijk blijft de beschikbaarheid van energie-infrastructuur een belangrijke randvoorwaarde voor verdere ontwikkeling. De energie-infrastructuur is stapsgewijs versterkt en uitgebreid om de groei- ende vraag naar elektriciteit op te vangen. Daarbij zijn lokale energiesystemen, opslag en slimme afstemming tussen opwek en verbruik steeds belangrijker geworden.
In verschil- lende delen van de gemeente werken inwoners, organisaties en bedrijven samen binnen energiegemeenschappen, waardoor vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten en de be- schikbare capaciteit efficiënter wordt benut. De gemeente heeft daarnaast ingezet op ener- giebesparing, onder andere door isolatie van woningen, efficiënter gebruik van energie en bewustwording bij inwoners en bedrijven. Circulariteit is een vanzelfsprekend onderdeel geworden van duurzaamheid. Materialen worden hergebruikt en nieuwe ontwikkelingen worden circulair en biobased uitgevoerd. Reststromen worden benut en de afhankelijkheid van primaire grondstoffen is verminderd. Ook de samenhang tussen energie, grondstoffen en ruimtegebruik is sterker geworden. Energieopwekking, opslag en gebruik worden gecombineerd met andere functies, waardoor de beschikbare ruimte efficiënter wordt benut en meerdere doelen tegelijk worden gereali- seerd. De combinatie van energiebesparing, duurzame opwekking, circulariteit en een robuuste energie-infrastructuur heeft ervoor gezorgd dat Aalten in 2040 een belangrijke stap heeft gezet richting een klimaatneutrale en toekomstbestendige leefomgeving, terwijl tegelijkertijd het landschap, de leefbaarheid en de kwaliteit van de leefomgeving behouden zijn geble- ven.
85/89 Deel 7: Uitvoering en participatie 7.1 Van visie naar uitvoering De Omgevingsvisie vormt het strategisch kader voor de ontwikkeling van de leefomgeving in Aalten. De uitvoering van deze visie vraagt om een actieve en verbindende rol van de ge- meente, waarbij niet alleen wordt gewerkt aan ruimtelijke ontwikkeling, maar juist ook aan leefbaarheid, gezondheid, gemeenschapsvorming en kwaliteit van leven. De uitvoering van deze Omgevingsvisie vindt plaats in samenwerking met inwoners, onder- nemers, maatschappelijke organisaties, andere overheden en regionale partners binnen de Achterhoek. Daarbij wordt aangesloten op regionale programma’s, samenwerkingsagenda’s en gezamenlijke uitvoeringsopgaven op het gebied van wonen, mobiliteit, economie, water, landschap, energie en leefbaarheid. De gemeente maakt daarbij expliciete keuzes en stuurt actief op uitvoering. Dit betekent dat duidelijke keuzes worden gemaakt over welke ontwik- kelingen bijdragen aan een gezonde, leefbare en toekomstbestendige gemeente en welke ontwikkelingen daar minder goed bij passen. De uitvoering vraagt verder om een programmatische aanpak. Dit betekent dat actief wordt gestuurd op realisatie, waarbij projecten worden voorbereid, knelpunten worden opgelost en plannen uitvoeringsgereed worden gemaakt.
De gemeente werkt daarbij niet alleen, maar in samenwerking met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere over- heden. De uitvoering van de Omgevingsvisie is daarmee een gezamenlijke opgave. Bij de uitvoering wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de fysieke randvoorwaarden van water, bodem, energie en infrastructuur, waaronder riolering. Deze randvoorwaarden bepalen in belangrijke mate waar, wanneer en in welke volgorde ontwikkelingen mogelijk zijn en uitgevoerd kunnen worden. Dit geldt nadrukkelijk ook voor de aanvullende woning- bouwopgave richting 2040. De verdere invulling daarvan wordt gefaseerd en adaptief uitge- werkt, waarbij periodiek wordt gekeken naar actuele woningbehoefte, woningbouwproduc- tie, leefbaarheid, beschikbare infrastructuur en de draagkracht van de verschillende deelge- bieden van de gemeente. De Omgevingsvisie blijft daarbij het richtinggevende kader. In de uitvoering wordt steeds getoetst of ontwikkelingen bijdragen aan de doelen en passen binnen de kernprincipes van deze visie. 7.2 Gebiedsgerichte aanpak De uitvoering van de Omgevingsvisie vindt in belangrijke mate plaats via een gebiedsge- richte aanpak. Dit betekent dat niet alleen op gemeentelijk niveau wordt gestuurd, maar dat per gebied wordt gekeken naar de specifieke opgaven, kwaliteiten en mogelijkheden.
In deel 4 zijn per deelgebied de belangrijkste opgaven, wensen en randvoorwaarden in beeld gebracht. Deze vormen de concrete puzzelstukken voor de verdere uitwerking. In het gebiedsgerichte vervolgproces werkt de gemeente samen met inwoners, onderne- mers en maatschappelijke organisaties aan concrete keuzes voor de toekomst van hun leefomgeving. Daarbij staan de volgende vragen centraal: Welke ontwikkelingen zijn op welke plek(ken) wenselijk en mogelijk? Hoe kunnen verschillende opgaven met elkaar worden gecombineerd? 86/89 Welke keuzes zijn nodig om de kwaliteit van de leefomgeving te versterken? Daarbij gaat het nadrukkelijk niet alleen om ruimtelijke keuzes, maar ook om de vraag hoe leefbaarheid, ontmoeting, gezondheid en gemeenschapsvorming in de verschillende gebie- den kunnen worden versterkt. De opgaven en puzzelstukken uit deel 4 vormen hierbij het concrete vertrekpunt. In het ge- biedsgerichte overleg wordt deze puzzel samen met inwoners gelegd, waarbij keuzes wor- den gemaakt binnen de randvoorwaarden en kernprincipes van deze Omgevingsvisie. De gemeente zorgt in deze processen voor een veilige en open omgeving, waarin verschil- lende belangen en perspectieven bespreekbaar zijn. Dit is van belang omdat opgaven com- plex zijn en belangen kunnen botsen. Door ruimte te bieden voor dialoog en wederzijds be- grip ontstaat een basis voor gedragen oplossingen.
In het gebiedsgerichte proces wordt actief gezocht naar bestaande initiatieven en netwer- ken in het gebied. Deze vormen een belangrijke basis voor de uitvoering van de Omge- vingsvisie. De gemeente sluit daarbij nadrukkelijk aan bij wat er al in de samenleving aanwezig is en ondersteunt waar nodig, in plaats van uitsluitend zelf richting te geven. Door deze aanpak ontstaat maatwerk per gebied en wordt geborgd dat ontwikkelingen aan- sluiten bij de lokale situatie en bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. 7.3 Werken met programma’s De uitvoering van de Omgevingsvisie vraagt om een programmatische aanpak. Dit betekent dat niet alleen beleid wordt opgesteld, maar dat actief wordt gestuurd op de realisatie van projecten en maatregelen die bijdragen aan de doelen van deze visie. Programma’s vormen het middel waarmee de ambities uit deze Omgevingsvisie stap voor stap zichtbaar en concreet worden gemaakt in de dagelijkse leefomgeving van inwoners. In programma’s worden specifieke opgaven, zoals woningbouw, energietransitie, klimaatadap- tatie, leefbaarheid, gezondheid, welzijn en gemeenschapsvorming verder uitgewerkt in con- crete projecten, maatregelen en acties. Deze programma’s maken inzichtelijk welke stap- pen worden gezet, wanneer deze plaatsvinden en wie daarvoor verantwoordelijk is.
Daar- mee vormen zij de schakel tussen de strategische visie en de daadwerkelijke uitvoering. Voor de woningbouwopgave geldt daarbij dat de reeds in voorbereiding zijnde woningbouw- locaties en gebiedsontwikkelingen een belangrijke basis vormen voor de verdere uitwerking van het woonprogramma richting 2035. Programma’s worden niet los van elkaar ontwikkeld, maar in samenhang. Waar opgaven een regionaal karakter hebben, worden programma’s bovendien afgestemd met regionale partners binnen de Achterhoek. Daarbij wordt nadrukkelijk gezocht naar samenhang tussen lokale en regionale uitvoeringsagenda’s op het gebied van wonen, mobiliteit, economie, wa- ter, landschap, energie en leefbaarheid. Dit betekent dat wordt gekeken naar de combinatie van opgaven en naar mogelijkheden om koppelkansen te benutten, zodat meerdere doelen tegelijkertijd worden gerealiseerd. De gemeente kiest daarbij nadrukkelijk voor een meer uit- voeringsgerichte manier van werken, waarbij samenwerking, verbinding en het daadwerke- lijk realiseren van verbeteringen in de leefomgeving centraal staan. Dit betekent dat de ge- meente niet alleen faciliteert, maar ook initiatief neemt, partijen verbindt en waar nodig knel- punten oplost om ontwikkelingen mogelijk te maken. 87/89 De uitvoering van programma’s vindt plaats in samenwerking met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere overheden.
Deze samenwerking is noodzakelijk om de opgaven daadwerkelijk te realiseren en om draagvlak te creëren voor ontwikkelin- gen. Bij de uitvoering wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de randvoorwaarden van water, bodem, energie en infrastructuur, waaronder riolering. Deze randvoorwaarden bepa- len in belangrijke mate de haalbaarheid en fasering van projecten. Door programmatisch te werken en actief te sturen op uitvoering wordt geborgd dat de am- bities uit deze Omgevingsvisie niet alleen op papier blijven staan, maar daadwerkelijk wor- den gerealiseerd. 7.4 Samenwerking De uitvoering van de Omgevingsvisie vraagt om samenwerking tussen verschillende par- tijen. De gemeente Aalten kan de opgaven niet alleen realiseren en werkt daarom samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere overheden. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties worden gezien als belangrijke partners en mede-ontwikkelaars van de leefomgeving. Zij beschikken over kennis, initiatief- kracht en betrokkenheid die essentieel zijn voor het realiseren van de ambities uit deze Om- gevingsvisie. De gemeente werkt daarnaast samen met andere overheden, zoals de provincie, het water- schap en omliggende gemeenten.
Deze samenwerking is noodzakelijk vanwege de samen- hang van opgaven en de schaal waarop deze spelen, bijvoorbeeld op het gebied van water, natuur, energie en mobiliteit. Het waterschap is een belangrijke partner bij de uitwerking van de Omgevingsvisie, onder andere bij ontwikkelingen die invloed hebben op waterkwantiteit, waterkwaliteit, waterveilig- heid en de afvalwaterketen. De gemeente werkt ook nauw samen met de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG), de Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) en de GGD, onder andere bij advisering en bij de uitwerking van beleid en plannen. Samenwerking betekent dat gemeente, inwoners, ondernemers en organisaties gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de kwaliteit van de leefomgeving en samen zoeken naar oplossingen voor complexe opgaven. De gemeente neemt daarbij een verbindende en re- gisserende rol, waarbij zij partijen bij elkaar brengt, samenwerking stimuleert en zorgt voor samenhang tussen initiatieven. Door deze samenwerking ontstaat een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de ontwikke- ling van de leefomgeving en wordt de kans vergroot dat plannen daadwerkelijk tot uitvoering komen. 7.5 Participatie De gemeente ziet participatie als een essentieel onderdeel van de ontwikkeling van de leef- omgeving.
Een sterke en toekomstbestendige gemeente ontstaat niet alleen vanuit beleid, maar vooral door de betrokkenheid, ideeën en initiatieven van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De gemeente betrekt inwoners, ondernemers en maat- schappelijke organisaties actief bij de ontwikkeling van de leefomgeving. Participatie wordt daarbij niet alleen gezien als het ophalen van reacties, maar als een gezamenlijk proces 88/89 waarin gemeente, inwoners, ondernemers en andere betrokkenen samen werken aan de ontwikkeling van de leefomgeving. De gemeente sluit nadrukkelijk aan bij initiatieven, ideeën en energie die al in de samenle- ving aanwezig zijn. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties worden ge- zien als mede-ontwikkelaars van de leefomgeving. De gemeente ondersteunt, verbindt en faciliteert deze initiatieven, zodat zij daadwerkelijk tot uitvoering kunnen komen. In het gebiedsgerichte vervolgproces worden betrokkenen actief meegenomen bij het ver- kennen van oplossingen, het maken van keuzes en het realiseren van initiatieven. Daarbij wordt niet alleen gesproken over belangen, maar ook gezocht naar gedeelde waarden en gezamenlijke doelen. De gemeente zorgt voor een duidelijke terugkoppeling van de inbreng van inwoners. In het vervolgproces wordt expliciet inzichtelijk gemaakt hoe input is verwerkt en welke keuzes daaruit voortkomen.
Participatie vraagt om een open en veilige omgeving, waarin verschillende perspectieven en belangen bespreekbaar zijn. Door ruimte te bieden voor dialoog en samenwerking ontstaat een basis voor gedragen en uitvoerbare oplossingen. Door participatie op deze manier vorm te geven, wordt de ontwikkeling van de leefomgeving een gezamenlijke opgave van gemeente en samenleving. 7.6 Monitoring en bijsturing De ontwikkeling van de leefomgeving is een continu proces. De uitvoering van deze Omge- vingsvisie wordt daarom actief gemonitord en waar nodig bijgestuurd. De gemeente volgt de voortgang van de belangrijkste opgaven en ontwikkelingen, onder andere op het gebied van woningbouw, leefbaarheid, klimaatadaptatie, energietransitie, bio- diversiteit en economie. De gemeente volgt actief hoe de leefomgeving zich ontwikkelt en of de doelen van deze Omgevingsvisie daadwerkelijk zichtbaar worden in het dagelijks leven van inwoners. Hierbij wordt gebruikgemaakt van beschikbare data, waaronder ruimtelijke informatie, CBS-gege- vens en andere relevante bronnen. Waar mogelijk wordt gebruikgemaakt van digitale hulp- middelen, zoals GIS en data-analyse, om ontwikkelingen inzichtelijk te maken en beter te kunnen sturen. De resultaten van de monitoring worden periodiek geëvalueerd. Op basis hiervan kan wor- den bepaald of de uitvoering van de Omgevingsvisie op koers ligt of dat bijsturing nodig is.
Bijsturing kan plaatsvinden via programma’s, het omgevingsplan of andere beleidsinstru- menten. Dit maakt het mogelijk om flexibel in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, verande- rende omstandigheden en voortschrijdend inzicht. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar afzonderlijke ontwikkelingen, maar juist ook naar de samenhang tussen opgaven en de ef- fecten op de kwaliteit van de leefomgeving als geheel. Monitoring en bijsturing vinden plaats in samenhang met de gebiedsgerichte aanpak. Signa- len uit de samenleving, ervaringen uit projecten en input uit gebiedsprocessen worden actief meegenomen in de evaluatie en bijsturing van beleid en uitvoering. De gemeente blijft daar- bij in gesprek met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties over de voort- gang en de effecten van de Omgevingsvisie. 89/89 Door monitoring en bijsturing structureel onderdeel te maken van de uitvoering, wordt ge- borgd dat de Omgevingsvisie actueel blijft en dat de ontwikkeling van de leefomgeving tijdig kan worden aangepast wanneer dat nodig is. 7.7 Slot Met deze Omgevingsvisie geeft de gemeente Aalten richting aan de ontwikkeling van de leefomgeving tot 2040. De visie biedt een samenhangend kader voor het maken van keu- zes en het beoordelen van initiatieven en vormt daarmee de basis voor verdere uitwerking en uitvoering. De opgaven waar Aalten voor staat zijn groot en complex.
Woningbouw, leefbaarheid, kli- maatadaptatie, energietransitie, biodiversiteit en economie vragen om ruimte en beïnvloe- den elkaar onderling. Dit betekent dat niet alles overal mogelijk is en dat keuzes noodzake- lijk zijn. Tegelijkertijd biedt deze Omgevingsvisie ook kansen. Door opgaven in samenhang te bena- deren en koppelkansen te benutten, kan de beschikbare ruimte efficiënter worden gebruikt en kan de kwaliteit van de leefomgeving worden versterkt. De ontwikkeling van de leefomgeving is een gezamenlijke opgave van gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De gemeente neemt hierin een regisse- rende en verbindende rol, maar kan de ambities uit deze visie alleen realiseren in samen- werking met de samenleving en andere partners. De Omgevingsvisie is geen eindpunt, maar het begin van een proces. In de komende jaren wordt de visie verder uitgewerkt via programma’s, het omgevingsplan en concrete pro- jecten. Daarbij wordt voortdurend gemonitord en waar nodig bijgestuurd. Door samen te werken, duidelijke keuzes te maken en actief te investeren in leefbaarheid, landschap, gezondheid en gemeenschap kan Aalten zich ontwikkelen tot een gemeente waar kwaliteit van leven centraal staat en waar ook toekomstige generaties prettig kunnen wonen, werken en samenleven.