Bijlage 1 - ontwerp Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040
Tekst van het document
Omgevingsvisie Aalten 2040 28 juli 2026
2/89 Bestuurlijke samenvatting Kern van de Omgevingsvisie Met deze Omgevingsvisie geeft de gemeente Aalten richting aan de ontwikkeling van de leefomgeving tot 2040. De visie bouwt voort op het in februari 2026 door de gemeenteraad vastgestelde voorontwerp, werkt de daarin gekozen voorkeurslijn verder uit en concretiseert deze per deelgebied. Centrale opgave is het toekomstbestendig ontwikkelen van de leefomgeving, waarbij niet alleen ruimte wordt geboden aan ontwikkeling, maar vooral wordt gewerkt aan een ge- zonde, leefbare en sociaal sterke gemeente. Groei en kwaliteit worden daarbij nadrukkelijk met elkaar in balans gebracht. Daarbij staat het versterken van brede welvaart centraal, waarbij economische ontwikkeling, leefbaarheid, gezondheid, landschap, voorzieningen, ge- meenschapsvorming en kwaliteit van leven in samenhang worden benaderd. Ontwikkelin- gen zijn niet vanzelfsprekend, maar moeten aantoonbaar bijdragen aan een betere leefom- geving en passen binnen de identiteit van Aalten. De gemeente ziet de leefomgeving nadrukkelijk niet alleen als een fysieke ruimte, maar vooral als de omgeving waarin mensen wonen, elkaar ontmoeten, gezond kunnen leven en samen een gemeenschap vormen. Een sterke gemeenschap, sociale samenhang, gezond- heid en leefbaarheid zijn daarom even belangrijk als woningbouw, infrastructuur en ruimte- lijke ontwikkeling.
Ontwikkelingen worden niet alleen beoordeeld op fysieke kwaliteit, maar ook op hun bijdrage aan welzijn, ontmoeting, inclusie en gemeenschapsvorming. De Omgevingsvisie gaat uit van een integrale benadering. Opgaven op het gebied van wo- nen, leefbaarheid, landschap, klimaat, mobiliteit, economie en gezondheid worden niet af- zonderlijk benaderd, maar in samenhang. Dat betekent dat keuzes noodzakelijk zijn, maar ook dat actief wordt gezocht naar mogelijkheden om opgaven te combineren en elkaar te versterken. De gemeente erkent daarbij dat de ontwikkeling van de leefomgeving niet alleen door beleid wordt bepaald, maar in belangrijke mate door de kracht van inwoners, onderne- mers en maatschappelijke initiatieven. Deze visie sluit aan bij bestaande initiatieven en energie in de samenleving en bouwt daarop voort. Belangrijkste keuzes De Omgevingsvisie maakt expliciete keuzes, omdat niet alles wenselijk en/of mogelijk is. Leefbaarheid, gemeenschappen en wonen De gemeente zet in op het versterken van leefbaarheid, gemeenschappen en een even- wichtige bevolkingssamenstelling in zowel de kernen als de buurtschappen. Voldoende pas- sende woningen vormen daarbij een belangrijk middel, maar niet het enige doel. Woning- bouw wordt nadrukkelijk gekoppeld aan het behouden van voorzieningen, sociale samen- hang, ontmoeting en kwaliteit van leven.
Vanuit die benadering wordt ingezet op een gefaseerde woningbouwopgave van circa 1.350 woningen tot 2040. Daarvan worden circa 900 woningen gerealiseerd in de periode tot 2035, grotendeels binnen de bestaande kernen. Deze woningbouwopgave sluit aan op de regionale woondeal en het Volkshuisvestingsprogramma van de gemeente Aalten. Voor de periode 2035–2040 wordt voorlopig uitgegaan van circa 450 aanvullende woningen binnen de gemeente Aalten. De exacte invulling en verdeling van deze aanvullende woning- bouwopgave wordt in de komende jaren nader bepaald, mede op basis van de ontwikkeling 3/89 van de woningbehoefte, de voortgang van de woningbouwproductie en de leefbaarheidsop- gaven in de verschillende deelgebieden. Daarbij wordt vooralsnog aangesloten bij het uit- gangspunt uit het Volkshuisvestingsprogramma om de aanvullende woningbouwopgave in eerste instantie evenredig naar rato van het aantal inwoners over de verschillende kernen en deelgebieden van de gemeente te verdelen. Tegelijk blijft in het vervolgproces nadrukkelijk ruimte bestaan voor maatwerk op basis van actuele woningbehoefte, leefbaarheid, voorzieningen, bevolkingssamenstelling, ruimtelijke kwaliteit en beschikbare infrastructuur.
Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar een even- wichtige bevolkingssamenstelling binnen de gemeente en naar het behoud van leefbaarheid en voorzieningen in zowel de hoofdkernen als de buurtschappen. De aanvullende woning- bouwopgave richting 2040 wordt daarom gebiedsgericht uitgewerkt, waarbij zowel in de gro- tere kernen als in het buitengebied en de buurtschappen ruimte kan bestaan voor aanvul- lende woningbouw, passend bij de schaal, draagkracht en kwaliteit van het gebied. Kwaliteit van de leefomgeving De Omgevingsvisie richt zich nadrukkelijk ook op het verbeteren van de bestaande leefom- geving. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke kwaliteit, maar ook om gezondheid, welzijn, ontmoeting en sociale veiligheid. Een aantrekkelijke openbare ruimte, voldoende groen, toe- gankelijke voorzieningen en sterke gemeenschappen worden gezien als essentiële voor- waarden voor een gezonde leefomgeving. Op verschillende plekken is sprake van knelpunten, onder andere op het gebied van geluid, bereikbaarheid, biodiversiteit, waterbeheer, energie en de kwaliteit van de openbare ruimte. Ook staan in sommige gebieden leefbaarheid, voorzieningen en sociale verbondenheid on- der druk. Het aanpakken van deze knelpunten is een volwaardige opgave naast nieuwe ont- wikkeling. Water, bodem en het energiesysteem zijn sturend voor ruimtelijke keuzes.
Dit betekent dat niet overal ontwikkeling mogelijk is en dat fysieke randvoorwaarden leidend zijn bij de afwe- ging waar, wanneer en in welke volgorde ontwikkeling plaatsvindt. Hieronder valt nadrukke- lijk ook de beschikbare infrastructuur, zoals energie, water en riolering, die bepalend is voor de uitvoerbaarheid van ontwikkelingen. Veiligheid en randvoorwaarden Veiligheid vormt een randvoorwaarde voor alle ontwikkelingen. Daarbij gaat het zowel om fysieke veiligheid als om sociale veiligheid en de weerbaarheid van de samenleving. Ont- wikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij passen binnen een veilige inrichting van de leefomgeving en geen onaanvaardbare risico’s opleveren. De gemeente maakt daarbij niet alleen keuzes waar ontwikkeling mogelijk is, maar ook waar ontwikkeling niet mogelijk is. Ontwikkelingen die niet passen binnen de draagkracht van het gebied en de sturende sys- temen worden niet toegestaan. Landschap en identiteit Tot slot wordt ingezet op het beschermen, versterken en waar mogelijk actief zichtbaar en beleefbaar maken van landschap, erfgoed en identiteit. De kwaliteit van het landschap en de herkenbaarheid van kernen en buurtschappen worden gezien als belangrijke dragers van de leefomgeving en van het gevoel van verbondenheid van inwoners met hun omge- ving.
Ontwikkelingen moeten zorgvuldig worden ingepast en mogen niet leiden tot aantas- ting van de identiteit, het landschap of de kwaliteit van de leefomgeving. Samenhang en koppelkansen De Omgevingsvisie gaat uit van een integrale benadering van opgaven. Dat betekent dat niet alleen wordt gekeken naar spanningen tussen opgaven, maar juist ook naar mogelijk- 4/89 heden om deze met elkaar te verbinden. Ontwikkelingen worden nadrukkelijk benut om meerdere doelen tegelijk te versterken. Woningbouw wordt bijvoorbeeld ingezet om niet al- leen woningen toe te voegen, maar ook om gemeenschappen vitaal te houden, ontmoeting te stimuleren, voorzieningen bereikbaar te houden en de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. In het buitengebied worden landbouw, natuur, leefbaarheid en recreatie in samenhang ont- wikkeld. Daarbij wordt nadrukkelijk ruimte geboden aan gematigde groei van toerisme en recreatie, passend bij de schaal en identiteit van gemeente Aalten. Kleinschalige verblijfsre- creatie, agrotoerisme en nieuwe minicampings kunnen bijdragen aan de vitaliteit van het buitengebied, het behoud van voorzieningen en nieuwe economische perspectieven voor agrarische bedrijven, mits ontwikkelingen zorgvuldig landschappelijk worden ingepast en bijdragen aan versterking van natuur, biodiversiteit en leefkwaliteit.
Maatregelen voor klimaat en water dragen tegelijkertijd bij aan biodiversiteit, gezondheid en verblijfskwaliteit. Ook mobiliteit wordt in samenhang benaderd. Verbeteringen in mobiliteit dragen bij aan leefbaarheid, veiligheid en duurzaamheid. Nieuwe vormen van mobiliteit, zo- als zelfrijdende voertuigen, kunnen de bereikbaarheid van voorzieningen verbeteren, met name in het buitengebied. Door koppelkansen actief te benutten, wordt de beschikbare ruimte efficiënter gebruikt en ontstaat een samenhangende, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Gebiedsgerichte uitwerking De gekozen koers is concreet uitgewerkt per deelgebied. Daarbij wordt zichtbaar wat de op- gaven betekenen voor de verschillende kernen, het buitengebied en de buurtschappen. In de kernen ligt de nadruk op het versterken van leefbaarheid, voorzieningen, ontmoeting en kwaliteit van de openbare ruimte, gecombineerd met inbreiding, herstructurering en wo- ningbouw. In het buitengebied en de buurtschappen wordt ingezet op het behouden van sterke gemeenschappen en het versterken van landschap en leefkwaliteit, met ruimte voor kleinschalige en zorgvuldig ingepaste ontwikkeling. De gebiedsgerichte uitwerking is gebaseerd op beleidskaders, analyse van de leefomgeving en input van inwoners. In meerdere dorpen en buurtschappen zijn concrete plannen en ini- tiatieven aangedragen, die in deze visie zijn meegenomen.
De gebiedsgerichte uitwerking vormt niet het eindpunt, maar het startpunt voor het ver- volg. Per deelgebied zijn opgaven, wensen en randvoorwaarden in beeld gebracht. Deze vormen de basis voor het gebiedsgerichte overleg waarin de verdere invulling wordt be- paald. Van visie naar uitvoering De Omgevingsvisie is het startpunt voor uitvoering. De visie vormt de basis voor uitvoe- ringsprogramma’s, het omgevingsplan en de beoordeling van initiatieven. Daarbij geldt dat ontwikkelingen alleen mogelijk zijn wanneer zij bijdragen aan de kwaliteit van de leefomge- ving en, waar mogelijk, meerdere opgaven tegelijkertijd versterken. De uitvoering vraagt om een gebiedsgerichte aanpak waarin gemeente, inwoners, onderne- mers en maatschappelijke organisaties samen werken aan de toekomst van Aalten. Daarbij 5/89 staat niet alleen ruimtelijke ontwikkeling centraal, maar juist ook het versterken van ge- meenschappen, leefbaarheid, gezondheid en welzijn. De gemeente sluit daarbij nadrukkelijk aan bij initiatieven en energie uit de samenleving. In- woners, ondernemers en organisaties worden gezien als mede-ontwikkelaars van de leef- omgeving. De gemeente faciliteert, verbindt en ondersteunt waar nodig.
Besluit voor de raad Met het vaststellen van deze Omgevingsvisie: stelt de raad de koers vast voor de ontwikkeling van Aalten tot 2040; stelt de raad de kernprincipes vast voor ruimtelijke én maatschappelijke afwegingen gericht op een veilige, gezonde en leefbare gemeente; en geeft de raad richting aan de verdere uitwerking in programma’s en plannen. 6/89 Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting .............................................................................................................. 2 Kern van de Omgevingsvisie ............................................................................................................. 2 Belangrijkste keuzes ......................................................................................................................... 2 Samenhang en koppelkansen ........................................................................................................... 3 Gebiedsgerichte uitwerking .............................................................................................................. 4 Van visie naar uitvoering .................................................................................................................. 4 Besluit voor de raad..........................................................................................................................
5 Inhoudsopgave ............................................................................................................................... 6 Inleiding ......................................................................................................................................... 9 Aanleiding en doel ............................................................................................................................ 9 Status en reikwijdte ........................................................................................................................ 10 Geen beleidslaag, wel gebiedsgericht maatwerk ........................................................................... 11 Leeswijzer ....................................................................................................................................... 12 Verantwoording ............................................................................................................................. 12 Deel 1: Voorkeurscenario gemeente Aalten 2040 ......................................................................... 13 1.1 Totstandkoming van het voorkeursscenario ............................................................................ 13 1.2 De afweging van scenario’s ......................................................................................................
13 1.3 Voorkeur: gematigde groei met behoud en versterking van kwaliteit ..................................... 14 Deel 2: Kaders voor concretisering ............................................................................................... 16 2.1 Inleiding .................................................................................................................................... 16 2.2 Identiteit en kernkwaliteiten van Aalten .................................................................................. 16 2.3 Belangrijkste ontwikkelingen richting 2040 ............................................................................. 17 2.4 Doel: een veilige en gezonde leefomgeving ............................................................................. 18 2.5 Huidige kwaliteit van de leefomgeving .................................................................................... 18 2.6 Wensen van inwoners .............................................................................................................. 19 2.7 Ontwikkellijnen per thema ....................................................................................................... 22 2.8 Ontwikkellijnen per gebiedstype ..............................................................................................
38 Deel 3: Keuzes en principes .......................................................................................................... 41 3.1 Inleiding .................................................................................................................................... 41 3.2 Spanningen in de ontwikkeling van de leefomgeving .............................................................. 41 3.3 Niet alles kan overal ................................................................................................................. 43 7/89 3.4 Koppelkansen ........................................................................................................................... 43 3.5 Keuzes in de ontwikkeling van Aalten richting 2040 ................................................................ 44 3.6 Kernprincipes voor de ontwikkeling van de leefomgeving ....................................................... 45 Deel 4: Uitwerking per deelgebied ............................................................................................... 48 4.1 Inleiding .................................................................................................................................... 48 4.2 Kern Aalten ...............................................................................................................................
49 4.3 Dinxperlo .................................................................................................................................. 52 4.4 Bredevoort ................................................................................................................................ 54 4.5 Bedrijventerreinen .................................................................................................................... 56 4.6 Buitengebied ............................................................................................................................ 58 4.7 Overgangsgebieden .................................................................................................................. 61 4.8 Aaltense Heurne ....................................................................................................................... 62 4.9 Barlo ......................................................................................................................................... 64 4.10 Dale ........................................................................................................................................ 65 4.11 De Heurne (Dinxperlose Heurne) ............................................................................................
67 4.12 Haart ...................................................................................................................................... 69 4.13 IJzerlo ...................................................................................................................................... 70 4.14 Lintelo ..................................................................................................................................... 72 4.15 Afsluiting ................................................................................................................................ 74 Deel 5: Toetsingskader voor initiatieven ....................................................................................... 75 5.1 Inleiding .................................................................................................................................... 75 5.2 Werkwijze bij initiatieven ......................................................................................................... 75 5.3 Ruimte voor maatwerk ............................................................................................................. 77 5.4 Rol van initiatiefnemers en omgeving ......................................................................................
77 5.5 Doorwerking naar omgevingsplan en programma’s ................................................................ 78 Deel 6: Toekomstbeeld gemeente Aalten 2040 ............................................................................ 79 6.1 Inleiding .................................................................................................................................... 79 6.2 Wonen in 2040 ......................................................................................................................... 79 6.3 Voorzieningen en leefbaarheid in 2040 .................................................................................... 80 6.4 Economie en werkgelegenheid in 2040 .................................................................................... 82 6.5 Natuur, landschap en klimaat in 2040 ..................................................................................... 82 6.6 Energie en duurzaamheid in 2040 ............................................................................................ 83 Deel 7: Uitvoering en participatie ................................................................................................. 85 7.1 Van visie naar uitvoering ..........................................................................................................
85 8/89 7.2 Gebiedsgerichte aanpak ........................................................................................................... 85 7.3 Werken met programma’s ....................................................................................................... 86 7.4 Samenwerking .......................................................................................................................... 87 7.5 Participatie ............................................................................................................................... 87 7.6 Monitoring en bijsturing ........................................................................................................... 88 7.7 Slot ............................................................................................................................................ 89 9/89 Inleiding Aanleiding en doel Gemeente Aalten staat de komende jaren voor belangrijke keuzes in de ontwikkeling van haar leefomgeving. Veranderingen in wonen, landbouw, energie, klimaat, gezondheid, eco- nomie en voorzieningen hebben direct invloed op hoe mensen wonen, leven, elkaar ont- moeten en hoe de leefomgeving wordt gebruikt en ingericht.
Deze ontwikkelingen vragen om richting: wat willen we behouden, wat willen we versterken en waar bieden we ruimte aan nieuwe ontwikkelingen? De gemeente ziet de leefomgeving daarbij niet alleen als een fysieke ruimte, maar ook als een sociaal systeem waarin mensen samenleven. De inrichting van de leefomgeving beïn- vloedt hoe mensen elkaar ontmoeten, gezond kunnen leven, zich veilig voelen, naar elkaar omzien en samen een gemeenschap vormen. Deze Omgevingsvisie richt zich daarom op zowel de ruimtelijke kwaliteit als de sociale kwaliteit van Aalten. De leefomgeving kent daarmee nadrukkelijk zowel een fysieke als een sociale kant. De fy- sieke leefomgeving gaat over onderwerpen zoals woningen, landschap, natuur, water, infra- structuur en bedrijvigheid. De sociale leefomgeving gaat over ontmoeting, gezondheid, wel- zijn, gemeenschapsvorming, sociale samenhang en het gevoel ergens thuis te zijn. Beide kanten van de leefomgeving zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar voortdurend. Een aantrekkelijke en groene openbare ruimte kan ontmoeting, gezondheid en welzijn stimuleren, terwijl sterke gemeenschappen bijdragen aan leefbaarheid, veiligheid en sociale verbondenheid. Andersom kunnen ruimtelijke ontwikkelingen ook leiden tot anonimi- teit of sociale verschraling wanneer onvoldoende rekening wordt gehouden met de sociale kant van de leefomgeving.
De gemeente kiest daarom nadrukkelijk voor een integrale bena- dering waarin fysieke én sociale kwaliteit gelijkwaardig onderdeel zijn van de ontwikkeling van de leefomgeving richting 2040.
10/89 Vanuit deze brede benadering brengt deze Omgevingsvisie de verschillende opgaven, be- langen en kwaliteiten van gemeente Aalten in samenhang bijeen. In deze Omgevingsvisie beschrijft de gemeente haar koers richting 2040. De visie geeft richting aan de gewenste ontwikkeling van de fysieke leefomgeving en maakt duidelijk welke keuzes de gemeente maakt en welke afwegingen daarbij leidend zijn. Daarmee biedt de visie houvast voor toekomstige ontwikkelingen en initiatieven. De visie is bedoeld voor bestuurders, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organi- saties. Iedereen die betrokken is bij de leefomgeving van Aalten moet kunnen begrijpen welke richting de gemeente kiest en waarom. Daarom is deze visie helder, herkenbaar en zo concreet mogelijk geformuleerd. Status en reikwijdte De Omgevingsvisie is het belangrijkste richtinggevende document binnen de systematiek van de Omgevingswet. De visie is niet juridisch bindend, maar vormt wel de basis voor de verdere uitwerking in programma’s en voor het omgevingsplan, waarin regels juridisch wor- den vastgelegd. Daarnaast is de visie een belangrijk toetsingskader bij de beoordeling van initiatieven. De Omgevingsvisie heeft betrekking op de gehele fysieke leefomgeving.
Dat betekent dat onderwerpen als wonen, mobiliteit, economie, recreatie en toerisme, klimaat en water, ener- gievoorziening, natuur en biodiversiteit, voorzieningen, gezondheid en veiligheid, landbouw, circulariteit en afval, bodem en ondergrond, cultureel erfgoed en landschapsidentiteit, milieu en emissies, digitale infrastructuur en ruimtelijke inrichting niet los van elkaar worden be- schouwd, maar in samenhang. Juist die samenhang vormt de kern van de Omgevingswet en is leidend voor deze visie. Het realiseren van een veilige, gezonde en leefbare leefomgeving vormt daarbij het centrale doel. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke kwaliteit, maar ook om welzijn, sociale samen- hang, toegankelijkheid van voorzieningen en het functioneren van gemeenschappen. Duur- zame ontwikkeling vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt van de Omgevingswet.
Onder duurzame ontwikkeling wordt verstaan: “een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden voor toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.” De Omgevingswet kent daarbij drie overkoepelende maatschappelijke doelen: het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit; het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften; en het waarborgen van duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van de leefomgeving. Deze Omgevingsvisie laat zien hoe gemeente Aalten deze doelen in samenhang wil realise- ren richting 2040. Bij het opstellen van deze Omgevingsvisie is rekening gehouden met de relevante kaders en beleidsdoelen van Rijk, provincie, waterschap en regio. De gemeente sluit daarbij na- drukkelijk aan op de provinciale Omgevingsvisie Gelderland. Dit betekent dat water en bo- dem sturend zijn bij ruimtelijke keuzes, natuur en biodiversiteit als kernkwaliteiten worden versterkt, zorgvuldig wordt omgegaan met landbouwgronden en verstedelijking compact, kli- maatbestendig en goed bereikbaar wordt ontwikkeld.
Daarnaast gelden randvoorwaarden 11/89 vanuit energie-infrastructuur, drinkwaterbeschikbaarheid en een gezonde en veilige leefom- geving. De gemeente houdt rekening met het provinciale beleid, waaronder de Omgevingsvisie Gel- derland en de Provinciale Omgevingsverordening Gelderland. Daarbij geldt dat de Omge- vingsvisie Gelderland richtinggevend beleid bevat, terwijl uitsluitend de juridisch vastge- legde regels uit de Provinciale Omgevingsverordening rechtstreeks bindend zijn voor ge- meentelijke besluitvorming. Vanuit de regio Achterhoek wordt daarnaast gezamenlijk een zienswijze voorbereid op de recent voorgelegde actualisatie van de provinciale Omgevingsvisie. De gemeente sluit daar- bij tevens aan op het Ruimtelijk Perspectief Achterhoek, het Toekomstverhaal Achterhoek 2100 en andere regionale samenwerkingsagenda’s binnen de Achterhoek. Deze documen- ten vormen belangrijke bouwstenen voor de regionale afstemming van opgaven op het ge- bied van wonen, leefbaarheid, economie, landschap, water, mobiliteit en energie. De ge- meente Aalten betrekt de uitkomsten daarvan bij de verdere uitvoering en actualisering van deze Omgevingsvisie. De gemeente vertaalt de landelijke, provinciale, regionale en lokale uitgangspunten ge- biedsgericht naar de praktijk van Aalten.
Dit gebeurt in samenhang met regionale pro- gramma’s en in samenwerking met inwoners, provincie, waterschap en andere partners. Gemeente Aalten maakt daarbij nadrukkelijk onderdeel uit van de Achterhoek als netwerk- regio, waarin kernen, dorpen, buurtschappen, voorzieningen, economie, landschap en mo- biliteit in regionale samenhang functioneren. De ontwikkeling van Aalten wordt daarom niet uitsluitend lokaal benaderd, maar nadrukkelijk ook in relatie tot de omliggende Achter- hoekse gemeenten, de Euregio en de grensoverschrijdende verwevenheid met Duitsland op het gebied van economie, voorzieningen, recreatie, mobiliteit en leefbaarheid. Daarmee wordt geborgd dat lokale keuzes passen binnen de bredere ruimtelijke en maatschappelijke opgaven en dat ontwikkelingen ook op lange termijn uitvoerbaar en toekomstbestendig zijn. Daarbij houdt de gemeente ook rekening met regionale onderzoeken en afwegingen die zijn uitgevoerd in het kader van de Regionale Energiestrategie Achterhoek en de regionale aan- vulling op het PlanMER Windbeleid en RES Gelderland. Geen beleidslaag, wel gebiedsgericht maatwerk De gemeente kiest er bewust voor om in deze Omgevingsvisie geen afzonderlijke beleids- kaders per deelgebied op te nemen. Deelgebieden vormen op zichzelf namelijk geen aparte beleidslaag binnen de Omgevingswet.
De koers en de ontwikkelrichtingen uit deze visie gel- den voor de gehele gemeente. Tegelijk vraagt de Omgevingswet om gebiedsgericht maatwerk. Dat betekent dat de toepas- sing van deze visie altijd plaatsvindt in de specifieke context van een specifiek deelgebied. Verschillen in landschap, bodem, water, bebouwing, gemeenschap(pen), functies en ge- bruik bepalen hoe de algemene koers in de praktijk wordt toegepast. Het gaat daarbij niet om verschillend beleid per gebied, maar om het zorgvuldig afwegen en combineren van op- gaven, kwaliteiten en randvoorwaarden op een concrete plek. Het leggen van deze ‘ge- biedsgerichte puzzel’ gebeurt in overleg met belanghebbenden en wordt uitgewerkt in uit- voeringsprogramma’s. De gemeente beschouwt gebiedsgericht werken dus als een manier van kijken en afwegen, niet als een aparte beleidslaag. De ontwikkellijnen, kernprincipes en het afwegingskader vormen samen het instrumentarium om per locatie tot een passende en samenhangende invulling te komen. 12/89 Leeswijzer De Omgevingsvisie is opgebouwd van analyse naar keuzes en uitvoering. Eerst wordt be- schreven wat Aalten kenmerkt en welke kwaliteiten behouden en versterkt moeten worden. Daarna volgen de belangrijkste ontwikkelingen richting 2040 en de keuzes die nodig zijn om groei, leefbaarheid, landschap, gezondheid en gemeenschapsvorming met elkaar in balans te brengen.
Om tot een goed onderbouwde koers te komen, zijn daarnaast verschillende ontwikkelrich- tingen en toekomstscenario’s onderzocht en integraal afgewogen. Uiteindelijk is gekozen voor een koers waarin ontwikkeling, leefbaarheid, landschap en kwaliteit nadrukkelijk met elkaar in balans worden gebracht. Vervolgens wordt deze koers uitgewerkt in ontwikkellijnen per thema. Deze ontwikkellijnen beschrijven hoe de gemeente richting geeft aan onderwerpen zoals wonen, landbouw, mo- biliteit, energie, water, natuur, voorzieningen en leefbaarheid. Daarna volgt de vertaling naar gebiedsgerichte ontwikkelrichtingen. Hierbij wordt inzichtelijk gemaakt hoe de algemene koers van de Omgevingsvisie uitwerkt in verschillende typen ge- bieden, zoals centra, woongebieden, bedrijventerreinen, buurtschappen en het buitenge- bied. De ontwikkellijnen en gebiedsgerichte ontwikkelrichtingen vormen samen de basis voor het toekomstbeeld van Aalten in 2040.Vervolgens worden de ontwikkellijnen vertaald naar een toetsingskader voor de beoordeling van initiatieven. Tot slot wordt beschreven hoe de visie wordt doorvertaald naar uitvoering. Verantwoording Aan de totstandkoming van deze Omgevingsvisie Aalten 2040 is een traject van voorberei- ding, inventarisatie, participatie en analyse voorafgegaan.
Daarbij heeft de gemeente Aalten uitgebreid gesproken met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen via gebiedsgesprekken, enquêtes en dorpsontwikkelplannen. Daarbij ging het nadrukkelijk niet alleen om ruimtelijke vraagstukken, maar ook om leefbaarheid, gezond- heid, voorzieningen, gemeenschapsvorming en de kwaliteit van het dagelijks leven in ker- nen en buurtschappen. De opbrengst van deze gesprekken laat zien dat inwoners sterk be- trokken zijn bij hun leefomgeving en veel waarde hechten aan landschap, leefbaarheid, ont- moeting, voorzieningen en sociale samenhang. Deze input vormt een belangrijke basis on- der de keuzes die in deze Omgevingsvisie zijn gemaakt. De belangrijkste onderliggende stukken zijn: 1. Ingrediënten voor de Omgevingsvisie (waaronder de input van inwoners) 2. Foto van de leefomgeving 3. Analyse en voorkeurscenario 4. Beoordeling omgevingseffecten scenario’s 5. Voorontwerp Omgevingsvisie Aalten 2040 6. Besluitvorming gemeenteraad over het Voorontwerp Omgevingsvisie Aalten 2040 7. Samenvatting reacties van derden op het Voorontwerp Omgevingsvisie Aalten 2040 13/89 Deel 1: Voorkeurscenario gemeente Aalten 2040 1.1 Totstandkoming van het voorkeursscenario De Omgevingsvisie Aalten 2040 is gebaseerd op een brede analyse van de fysieke leefom- geving en de opgaven waar de gemeente de komende jaren voor staat.
Daarbij is gebruik- gemaakt van een groot aantal bouwstenen, waaronder de identiteit en kernkwaliteiten van Aalten, de foto van de leefomgeving, trends en ontwikkelingen richting 2040, beleidskaders van andere overheden en de gemeente Aalten zelf, en de wensen, voorkeuren en prioritei- ten die inwoners hebben aangegeven. Deze bouwstenen zijn in samenhang geanalyseerd. Daarbij is nadrukkelijk gekeken naar de onderlinge relaties tussen ruimtelijke opgaven, leefbaarheid, gezondheid, gemeenschaps- vorming, ambities en beleidskaders. Deze analyse maakt duidelijk dat de ontwikkeling van de leefomgeving geen optelsom is van afzonderlijke beleidsvelden, maar een integrale af- weging vraagt waarin keuzes onvermijdelijk zijn. Om deze keuzes inzichtelijk te maken, zijn verschillende scenario’s ontwikkeld voor de ont- wikkeling van Aalten richting 2040. Deze scenario’s vormen geen eindbeelden, maar denk- richtingen die inzicht geven in de gevolgen van verschillende keuzes. Ze maken zichtbaar wat de impact is van meer of minder groei, van verschillende ruimtelijke keuzes en van ver- schillende prioriteiten. De scenario’s zijn integraal beoordeeld op hun effecten op de kwaliteit van de leefomge- ving, onder meer op het gebied van gezondheid, natuur, landschap, water, mobiliteit en economie.
Daarnaast zijn de scenario’s getoetst aan de wensen, voorkeuren en prioriteiten die inwoners hebben benoemd. Daarmee is niet alleen gekeken naar wat ruimtelijk en mili- eutechnisch wenselijk is, maar ook naar wat maatschappelijk gedragen wordt. 1.2 De afweging van scenario’s De analyse maakt duidelijk dat gemeente Aalten voor een fundamenteel keuzedilemma staat. Aan de ene kant is er behoefte aan ontwikkeling: het realiseren van voldoende wonin- gen, het versterken van de economie en het behouden van voorzieningen. Aan de andere kant is er de wens om het landschap, de leefkwaliteit en de identiteit van de gemeente te behouden. Deze spanning komt terug in alle onderzochte scenario’s. Scenario’s met beperkte groei be- schermen de bestaande kwaliteiten van landschap en leefomgeving, maar bieden onvol- doende ruimte om de woningbehoefte op te vangen en voorzieningen in stand te houden. Scenario’s met sterke groei bieden juist meer ruimte voor ontwikkeling en vernieuwing, maar leggen tegelijkertijd druk op landschap, leefkwaliteit en de draagkracht van systemen zoals water, bodem en energie. Uit de effectbeoordeling blijkt dat naarmate de groei toeneemt, ook de risico’s voor de kwali- teit van de leefomgeving toenemen.
Scenario 1 (beperkte groei) laat per saldo de minste negatieve effecten zien, maar biedt onvoldoende perspectief voor wonen, leefbaarheid, voorzieningen en vitale gemeenschappen. Scenario 3 en 4 bieden juist veel ontwikkel- ruimte, maar brengen ook aanzienlijke risico’s met zich mee voor natuur, landschap en leef- kwaliteit. Daarnaast blijkt uit de vergelijking met de wensen van inwoners dat er brede steun 14/89 is voor behoud van landschap, rust en dorps karakter, maar ook een duidelijke behoefte be- staat aan voldoende woningen, behoud van voorzieningen en een vitale gemeenschap. De conclusie uit deze afweging is dat geen van de uitersten een passende oplossing biedt. Een koers die uitsluitend gericht is op behoud is onvoldoende toekomstbestendig. Een koers die volledig inzet op groei tast juist de kwaliteiten aan die gemeente Aalten kenmer- ken, zoals landschap, leefbaarheid, sociale samenhang en de menselijke schaal van de ge- meente. 1.3 Voorkeur: gematigde groei met behoud en versterking van kwaliteit Op basis van deze integrale afweging heeft de gemeenteraad van Aalten in haar raadsver- gadering van 24 februari 2026 gekozen voor een voorkeursscenario van gematigde groei met behoud en versterking van kwaliteit. Daarbij werd tevens een motie aangenomen met als titel ‘Ruimte voor toerisme’.
Met deze motie is het college verzocht om bij het uitwerken van het Voorontwerp Omgevingsvisie tot een ontwerp Omgevingsvisie ruimte te creëren voor gematigde groei voor toeristische en recreatieve ontwikkelingen en hierbij passende ruimte te geven aan agrotoerisme, met passende landschappelijke inpassing en versterking van natuur en biodiversiteit, zoals nieuwe mini-campings. Het door de gemeenteraad vastgestelde voorkeursscenario voor de ontwikkeling van de leefomgeving in gemeente Aalten richting 2040 vormt een middenweg tussen ontwikkeling en behoud, waarbij niet alleen ruimte wordt geboden aan groei, maar vooral wordt ingezet op een gezonde, leefbare en sociaal sterke gemeente. Het biedt ruimte voor ontwikkeling waar dat nodig is, maar stelt duidelijke grenzen om te voorkomen dat de kwaliteit van de leefomgeving onder druk komt te staan. Groei wordt daarbij niet gezien als doel op zich, maar als middel om de gemeente vitaal en leefbaar te houden. Binnen deze koers wordt toerisme nadrukkelijk gezien als een ontwikkeling die kan bijdra- gen aan leefbaarheid, economische vitaliteit en het toekomstbestendig houden van het bui- tengebied. De gemeente biedt daarom ruimte aan gematigde groei van toeristische en re- creatieve ontwikkelingen, passend bij de schaal en identiteit van Aalten.
Daarbij wordt na- drukkelijk ook ruimte geboden aan agrotoerisme en kleinschalige verblijfsrecreatie, zoals minicampings, mits sprake is van zorgvuldige landschappelijke inpassing en aantoonbare versterking van natuur, biodiversiteit en leefkwaliteit. In het voorkeurscenario wordt verder ingezet op een geleidelijke toevoeging van woningen, waarbij wordt aangesloten bij de behoefte van verschillende doelgroepen. Concreet bete- kent dit dat in de periode tot 2040 circa 1.350 nieuwe woningen worden gerealiseerd binnen de gemeente Aalten. Daarvan zijn circa 900 woningen voorzien in de periode 2026–2035, in lijn met de regionale woondeal en het Volkshuisvestingsprogramma van de gemeente Aal- ten. Voor deze woningen zijn grotendeels al concrete plannen gemaakt. Voor de periode 2035–2040 wordt voorlopig uitgegaan van circa 450 aanvullende woningen binnen de gemeente Aalten. De exacte invulling en verdeling van deze aanvullende woning- bouwopgave wordt in de komende jaren nader uitgewerkt, mede op basis van de ontwikke- ling van de woningbehoefte, de voortgang van de woningbouwproductie en de leefbaar- heidsopgaven binnen de gemeente.
Daarbij wordt vooralsnog aangesloten bij het uitgangspunt uit het Volkshuisvestingspro- gramma om de aanvullende woningbouwopgave in eerste instantie evenredig naar rato van het aantal inwoners over de verschillende kernen en deelgebieden van de gemeente te ver- delen. Tegelijk blijft in het vervolgproces nadrukkelijk ruimte bestaan voor maatwerk op ba- 15/89 sis van actuele woningbehoefte, leefbaarheid, voorzieningen, bevolkingssamenstelling, ruimtelijke kwaliteit en beschikbare infrastructuur. Deze aanvullende woningbouwopgave is noodzakelijk om jongeren, starters en ouderen perspectief te bieden binnen de gemeente, om gemeenschappen vitaal te houden en om het draagvlak voor voorzieningen, ontmoeting en leefbaarheid te behouden en te verster- ken. De groei vindt plaats op een manier die past bij de schaal en identiteit van de gemeente. Woningbouw wordt zoveel mogelijk gerealiseerd binnen bestaande kernen, via inbreiding, hergebruik en zorgvuldig ingepaste uitbreidingen. Daarbij geldt dat woningbouw niet ten koste mag gaan van andere ruimtevragende functies, zoals verkeers- en energie-infrastruc- tuur, waterberging en groen. Daarbij blijft ook in de grotere kernen ruimte bestaan voor aan- vullende woningbouw, herstructurering en transformatie wanneer ontwikkelingen bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving en passen binnen de beschikbare ruimte en infra- structuur.
Grootschalige verstedelijking en aantasting van het landschap worden vermeden. Tegelijk wordt met een positieve grondhouding gekeken naar het creëren van extra woon- mogelijkheden op bestaande erven, zoals boerderijsplitsing, generatie-erven en mantelzorg- woningen. Behoud en versterking van kwaliteit vormen het leidende uitgangspunt. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij bijdragen aan een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomge- ving en passen binnen de kwaliteiten van landschap, kernen en buurtschappen. Ontwikke- lingen die deze kwaliteiten aantasten of leiden tot een onaanvaardbare verslechtering van de leefomgeving passen niet binnen deze koers. Het voorkeursscenario sluit daarmee het beste aan bij zowel de uitkomsten van de effectbe- oordeling als bij de wensen en prioriteiten van inwoners. Het biedt perspectief voor de toe- komst, zonder de identiteit van Aalten uit het oog te verliezen. Daarnaast sluit deze koers aan bij bredere inzichten over de ontwikkeling van gemeenten, waarin niet alleen economische groei of ruimtelijke ontwikkeling centraal staan, maar juist ook gezondheid, welzijn, gemeenschapsvorming en de kwaliteit van samenleven. Wonen, voorzieningen, mobiliteit en economie worden in deze visie daarom steeds bezien in hun bijdrage aan een vitale, inclusieve en sociaal sterke gemeenschap.
Het voorkeursscenario is daarmee geen abstracte richting, maar een concrete koers die richting geeft aan alle verdere keuzes in deze Omgevingsvisie. In het volgende deel wordt beschreven welke kwaliteiten, opgaven, wensen en randvoor- waarden bepalend zijn voor het verder vormgeven van een gezonde, leefbare en toekomst- bestendige gemeente Aalten. 16/89 Deel 2: Kaders voor concretisering 2.1 Inleiding Het voorkeursscenario uit deel 1 geeft richting aan de ontwikkeling van de leefomgeving in Aalten richting 2040. Om deze koers concreet te maken per deelgebied, moet duidelijk zijn met welke kwaliteiten, opgaven, randvoorwaarden en wensen rekening moet worden ge- houden. Dit deel 2 brengt deze bouwstenen in samenhang bijeen en vormt daarmee de in- houdelijke basis voor de gebiedsgerichte uitwerking in deel 4. De onderdelen in dit hoofdstuk moeten niet afzonderlijk worden gelezen, maar juist in sa- menhang. Het is de optelsom van deze factoren die bepaalt wat per locatie mogelijk is en welke keuzes nodig zijn. Daarbij geldt dat niet één factor op zichzelf bepalend is, maar dat steeds de samenhang tussen kwaliteiten, opgaven en randvoorwaarden de doorslag geeft. Deze integrale benadering vormt de basis voor de verdere uitwerking van de Omgevingsvi- sie. 2.2 Identiteit en kernkwaliteiten van Aalten Aalten is een gemeente met een herkenbare en sterke identiteit.
De kwaliteit van de leefom- geving wordt bepaald door het samenspel van landschap, kernen en gemeenschappen. Deze identiteit vormt het vertrekpunt voor alle keuzes richting 2040. Het buitengebied wordt gekenmerkt door een waardevol agrarisch cultuurlandschap met een uitgesproken coulissenstructuur. Houtwallen, essen, akkers, weilanden en bosjes vor- men samen een kleinschalig en gevarieerd landschap. De historische verkaveling en de ontstaansgeschiedenis zijn op veel plekken nog zichtbaar en bepalen mede de ruimtelijke kwaliteit. Tegelijk zijn er knelpunten ten aanzien van droogte, wateroverlast, biodiversiteit en landschapsidentiteit. De ligging in het Nationaal Landschap Winterswijk geeft met name het oostelijk deel van de gemeente een bijzondere betekenis. Kleinschaligheid, stilte en donkerte zijn hier bepalend en vormen richtinggevende randvoorwaarden voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente bestaat uit de kernen Aalten, Dinxperlo en Bredevoort en uit een aantal buurt- schappen. De kern Aalten vervult een centrale rol op het gebied van wonen, voorzieningen en werkgelegenheid. Dinxperlo heeft een eigen identiteit door de grensligging. Bredevoort onderscheidt zich door zijn historische karakter en culturele betekenis. Naast de kernen vormen de buurtschappen een belangrijk onderdeel van het sociale funda- ment van de gemeente.
Gemeenschapshuizen, Kulturhusen, verenigingen en ontmoetings- plekken vervullen daarbij een belangrijke rol. Zij vormen het sociale hart van veel kernen en buurtschappen en dragen bij aan ontmoeting, participatie, sociale samenhang en leefbaar- heid. De gemeente ziet deze voorzieningen als een essentieel onderdeel van een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar gebouwen of voorzieningen op zichzelf, maar juist naar hun maatschappelijke betekenis voor de gemeen- schap en het dagelijks leven van inwoners. Water, bodem en het energiesysteem vormen de basis van de leefomgeving en zijn sturend voor ruimtelijke keuzes. Deze systemen bepalen in belangrijke mate waar ruimte is voor ontwikkeling en waar terughoudendheid nodig is. Ontwikkelingen zijn alleen wenselijk wan- 17/89 neer zij aantoonbaar passen binnen deze systemen en bijdragen aan een robuuste en toe- komstbestendige inrichting van de leefomgeving. De gemeente Aalten houdt rekening met het provinciale beleid, waaronder de Omgevingsvi- sie Gelderland. Daarbij is Aalten aangewezen als gebied waar natuurinclusieve landbouw en versterking van natuur en landschap een belangrijke rol spelen.
2.3 Belangrijkste ontwikkelingen richting 2040 De ontwikkeling van Aalten richting 2040 vindt plaats in een context van ingrijpende veran- deringen die direct doorwerken in de leefomgeving: De samenstelling van de bevolking verandert. De vergrijzing neemt toe en huishou- dens worden kleiner. Tegelijk is er behoefte aan instroom van jongeren en gezinnen om dorpen vitaal te houden. Dit leidt tot een veranderende woningvraag. De ontwikkeling van de bevolking en de leefbaarheid van kernen en buurtschappen vragen om een evenwichtige toevoeging van woningen. Tot 2035 worden circa 900 woningen gerealiseerd, in lijn met de regionale woondeal en het Volkshuisvestings- programma van de gemeente Aalten. Richting 2040 wordt voorlopig uitgegaan van circa 450 aanvullende woningen binnen de gemeente. De exacte invulling en verde- ling van deze aanvullende woningbouwopgave wordt in de komende jaren nader bepaald op basis van actuele woningbehoefte, woningbouwproductie en leefbaar- heidsopgaven binnen de verschillende deelgebieden van de gemeente. Naast nieuwbouw ligt er een belangrijke opgave in de bestaande woningvoorraad. Veel woningen moeten worden verduurzaamd en aangepast aan veranderende woonwensen. Met name in naoorlogse wijken spelen opgaven rond isolatie, ver- groening en leefkwaliteit.
De landbouwsector blijft een belangrijke drager van het buitengebied, maar staat voor een transitie naar duurzamere, circulaire en meer natuurinclusieve vormen van bedrijfsvoering. Niet alles kan overal; de ontwikkelruimte verschilt per gebied en hangt samen met natuur, water, bodem en leefkwaliteit. De bestaande infrastructuur voor water, riolering en energie vormt een belangrijke randvoorwaarde voor ruimtelijke ontwikkeling. In delen van de gemeente is de ca- paciteit beperkt of ontbreekt infrastructuur geheel. Dit stelt grenzen aan waar, wan- neer en in welke omvang nieuwe functies kunnen worden gerealiseerd. De uitvoer- baarheid van ontwikkelingen hangt daarmee nadrukkelijk samen met de beschik- baarheid en tijdige uitbreiding van deze systemen. Klimaatverandering en de energietransitie stellen nieuwe eisen aan de inrichting van de leefomgeving. Extremen in neerslag, droogte en hitte nemen toe. Tegelijk vormt de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet een directe beperking voor ruimtelijke ontwikkeling. Daarnaast vormt natuurbrand een toenemend risico. Voorzieningen staan onder druk door demografische veranderingen. Dit vraagt om clustering, multifunctioneel gebruik en nieuwe vormen van organisatie. Mobiliteit verandert. De rol van de auto blijft belangrijk, maar er wordt meer ingezet op lopen, fietsen en openbaar vervoer.
Tegelijk ontwikkelen nieuwe vormen van 18/89 mobiliteit zich snel, waaronder zelfrijdende voertuigen. Deze kunnen bijdragen aan de bereikbaarheid van voorzieningen, met name in het buitengebied. Digitalisering neemt in hoog tempo toe en heeft grote invloed op wonen, werken en voorzieningen. De Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) onderstreept het be- lang van een betrouwbare en veilige digitale infrastructuur. Daarnaast neemt het belang van gezondheid, leefkwaliteit en sociale samenhang toe. De leefomgeving moet bijdragen aan welzijn, ontmoeting, inclusie en gemeen- schapsvorming. Tegelijk veranderen sociale structuren en neemt in sommige gebie- den de druk op leefbaarheid, voorzieningen en sociale verbondenheid toe. Dit vraagt om een leefomgeving die niet alleen fysiek goed functioneert, maar ook soci- aal sterk en toekomstbestendig is. 2.4 Doel: een veilige en gezonde leefomgeving Het centrale doel van deze Omgevingsvisie is het realiseren van een veilige en gezonde leefomgeving. Dit vormt de basis voor alle keuzes die in deze visie worden gemaakt. Veiligheid betreft zowel fysieke veiligheid als sociale veiligheid. Het gaat daarbij om be- scherming tegen risico’s, zoals verkeer, bedrijven, energievoorzieningen en klimaat, maar ook om een omgeving waarin mensen zich veilig voelen, elkaar kunnen ontmoeten en zich vrij kunnen bewegen.
Daarbij wordt nadrukkelijk ook aandacht besteed aan maatschappe- lijke weerbaarheid en aan het voorkomen van ondermijnende en ontwrichtende effecten op de leefomgeving. Een veilige leefomgeving vraagt niet alleen om technische maatregelen, maar ook om sterke gemeenschappen, sociale samenhang en een openbare ruimte die uit- nodigt tot ontmoeting en sociale controle. Een gezonde leefomgeving betekent dat de omgeving actief bijdraagt aan gezondheid, wel- zijn, ontmoeting, sociale verbondenheid en het functioneren van gemeenschappen. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke factoren zoals luchtkwaliteit, geluid en groen, maar ook om de vraag of mensen zich thuis voelen, elkaar kunnen ontmoeten en volwaardig kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven. Belangrijk uitgangspunt is dat niet alleen afzonderlijke effecten worden beoordeeld, maar ook de cumulatie daarvan. Op plekken waar meerdere vormen van belasting samenkomen, wordt expliciet afgewogen of dit nog aanvaardbaar is. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan een veilige en gezonde leefomgeving en mo- gen deze niet onevenredig verslechteren. 2.5 Huidige kwaliteit van de leefomgeving De leefomgeving in Aalten is op veel punten van goede kwaliteit, maar kent tegelijkertijd duidelijke knelpunten.
Deze knelpunten maken inzichtelijk waar verbetering noodzakelijk is om de kwaliteit van de leefomgeving op peil te houden en richting 2040 te versterken. De onderstaande knelpunten zijn deels het gevolg van de ontwikkelingen zoals beschreven in paragraaf 2.3 en vormen belangrijke aandachtspunten voor de verdere ontwikkeling van de leefomgeving: Er is een tekort aan betaalbare woningen, met name voor starters en ouderen. De bestaande woningvoorraad vraagt op veel plekken om verduurzaming en aanpas- 19/89 sing aan veranderende woonwensen. Op het gebied van mobiliteit zijn er knelpunten in verkeersveiligheid, bereikbaarheid en de positie van kwetsbare verkeersdeelnemers. Biodiversiteit, waterkwaliteit, klimaatbestendigheid en de samenhang van groen- en waterstructuren staan onder druk door onder meer stikstof, verdroging, versnippe- ring en verlies aan landschapselementen. Droogte, wateroverlast en hittestress ne- men toe. Het energiesysteem vormt een concreet knelpunt door beperkte netcapaciteit, wat directe gevolgen heeft voor de mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen. Voorzieningen staan onder druk door vergrijzing, betaalbaarheid, veranderend ge- bruik en beperkte groei. In delen van kernen is sprake van stagnatie in ruimtelijke ontwikkeling en achteruit- gang van bestaande bebouwing op vitale locaties.
Dit vormt een specifieke opgave die vraagt om gerichte herstructurering en kwaliteitsverbetering. In Bredevoort vraagt daarnaast de herkenbaarheid en actualiteit van het profiel als vestingstad aandacht, mede door veranderingen in toerisme en het gebruik van de openbare ruimte. Deze knelpunten vormen een belangrijke randvoorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan het oplossen van deze knelpunten of mogen deze in ieder geval niet verergeren. 2.6 Wensen van inwoners Bij het opstellen van deze Omgevingsvisie heeft de gemeente Aalten uitgebreid gesproken met inwoners en hen actief bevraagd via gebiedsgesprekken, enquêtes en dorpsontwikkel- plannen. De opbrengst daarvan is omvangrijk en vormt een essentieel onderdeel van de ba- sis onder deze visie. De input van inwoners laat zien dat er binnen de gemeente een grote mate van betrokken- heid bestaat bij de leefomgeving. Inwoners denken actief mee over de toekomst van hun dorp, buurtschap of wijk en geven daarbij niet alleen aan wat zij belangrijk vinden, maar ook waar volgens hen grenzen liggen aan de ontwikkeling van de leefomgeving. 2.6.1 Sterke gedeelde waarden Uit de gesprekken en enquêtes komt een opvallend consistent beeld naar voren. Inwoners hechten in sterke mate aan het landelijke, groene en kleinschalige karakter van de ge- meente.
Rust, ruimte, landschap en het gevoel van gemeenschap worden gezien als kern- kwaliteiten die behouden moeten blijven. Daarbij speelt sociale samenhang – het naoberschap – een centrale rol. In vrijwel alle ker- nen en buurtschappen wordt dit genoemd als één van de belangrijkste kenmerken van Aal- ten. Inwoners waarderen het dat mensen elkaar kennen, naar elkaar omzien en samen ver- antwoordelijkheid nemen voor hun leefomgeving. Dit wordt niet alleen gezien als een kwali- teit op zichzelf, maar ook als een voorwaarde voor leefbaarheid en welzijn. 20/89 2.6.2 Wonen als sleutelopgave Tegelijkertijd maken inwoners duidelijk dat deze kwaliteiten alleen behouden kunnen blijven wanneer de gemeente zich blijft ontwikkelen. Met name op het gebied van wonen wordt een duidelijke opgave gezien. In vrijwel alle gesprekken komt naar voren dat er een tekort is aan passende woningen, met name voor starters, jonge gezinnen en ouderen. Jongeren trekken weg omdat zij geen wo- ning kunnen vinden, terwijl ouderen onvoldoende mogelijkheden hebben om binnen hun ei- gen kern door te stromen. Inwoners geven aan dat woningbouw noodzakelijk is om de leefbaarheid van kernen en buurtschappen te behouden. Daarbij wordt nadrukkelijk gevraagd om: betaalbare woningen voor starters; levensloopbestendige woningen voor ouderen; en voldoende variatie in het woningaanbod om doorstroming mogelijk te maken.
Tegelijk wordt duidelijk dat woningbouw zorgvuldig moet plaatsvinden. Grootschalige uit- breiding of aantasting van het landschap wordt niet wenselijk gevonden. Inwoners pleiten voor een balans tussen ontwikkeling en behoud van kwaliteit. 2.6.3 Behoud van voorzieningen en leefbaarheid Een tweede belangrijke prioriteit is het behouden van leefbaarheid en ontmoetingsmogelijk- heden in kernen en buurtschappen. Voorzieningen spelen daarin een belangrijke rol, niet alleen vanwege hun praktische functie, maar vooral omdat zij bijdragen aan ontmoeting, ge- meenschapsvorming en sociale samenhang. Inwoners geven aan dat voorzieningen zoals scholen, zorg, winkels, sport en ontmoetingsplekken essentieel zijn voor de leefbaarheid. Er bestaat zorg over het verdwijnen of verschralen van voorzieningen, met name in kleinere kernen en buurtschappen. Tegelijk wordt erkend dat het draagvlak onder druk staat door demografische ontwikkelingen. Inwoners zien oplossingen in: het concentreren van voorzieningen in de grotere kernen; het combineren van functies; en het ontwikkelen van nieuwe, flexibele vormen van dienstverlening. 2.6.4 Balans tussen ontwikkeling en landschap In vrijwel alle gesprekken komt het belang van het landschap en het buitengebied nadrukke- lijk naar voren. Inwoners waarderen het coulisselandschap, de rust en de open ruimte en willen deze kwaliteiten behouden.
Tegelijk wordt erkend dat het buitengebied verandert. De landbouwsector staat onder druk, er is behoefte aan nieuwe verdienmodellen en er spelen opgaven op het gebied van natuur, water en klimaat. Inwoners geven daarbij duidelijke grenzen aan. Grootschalige ontwikkelingen die het land- schap aantasten worden vaak als ongewenst benoemd. Daar tegenover staat dat ruimte wordt gezien voor kleinschalige en zorgvuldig ingepaste ontwikkelingen, zoals: hergebruik van bestaande erven; kleinschalige woningbouw; initiatieven die bijdragen aan landschap en biodiversiteit. 21/89 2.6.5 Duurzaamheid en energietransitie Inwoners onderkennen het belang van duurzaamheid en de noodzaak van de energietransi- tie. Er is breed draagvlak voor energiebesparing, circulair omgaan met grondstoffen en het verduurzamen van woningen. Tegelijkertijd bestaat er terughoudendheid ten aanzien van grootschalige energieopwekking in het landschap. De voorkeur gaat uit naar oplossingen die passen bij de schaal van de ge- meente. 2.6.6 Bereikbaarheid en verkeersveiligheid Bereikbaarheid en verkeersveiligheid worden veelvuldig genoemd als aandachtspunten. Met name in woonwijken en buurtschappen bestaat behoefte aan lagere snelheden, veilige routes en minder zwaar verkeer. Ook de bereikbaarheid van voorzieningen vanuit het bui- tengebied wordt als belangrijk ervaren.
2.6.7 Leefkwaliteit en gezondheid Inwoners hechten veel waarde aan een gezonde en prettige leefomgeving. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke aspecten zoals luchtkwaliteit en groen, maar ook om sociale aspec- ten zoals ontmoeting, veiligheid en welzijn. 2.6.8 Samenvattend De input van inwoners laat zien dat er breed draagvlak bestaat voor een koers waarin ont- wikkeling en behoud van kwaliteit met elkaar in balans worden gebracht. In de gemeente Aalten zijn veel inwoners, ondernemers en initiatieven actief bezig met het realiseren van deze ambities. Deze initiatieven vormen een belangrijke drager voor de ont- wikkeling van de leefomgeving. De gemeente ziet het als haar rol om deze bestaande kracht te herkennen, te benutten en waar mogelijk te versterken. De wensen en prioriteiten van inwoners vormen daarmee een belangrijke aandachtspunt voor de verdere uitwerking van deze Omgevingsvisie. Op basis van het voorkeursscenario en al het voorgaande in dit hoofdstuk, heeft de ge- meente Aalten ontwikkellijnen geformuleerd op twee niveaus: 1. In de eerste plaats zijn ontwikkellijnen per thema opgesteld. Deze geven rich- ting aan de gewenste ontwikkeling per thema en maken duidelijk onder welke voorwaarden ruimte wordt geboden aan initiatieven. 2. In de tweede plaats zijn ontwikkellijnen per gebiedstype opgesteld.
Deze ge- ven aan hoe de thematische ontwikkellijnen moeten worden toegepast in ver- schillende typen gebieden binnen de gemeente. Beide typen ontwikkellijnen vormen samen het kader voor de gebiedsgerichte uitwerking in deze Omgevingsvisie. In het vierde deel wordt deze uitwerking gemaakt per deelge- bied, waarbij de optelsom van alle ontwikkellijnen en andere relevante factoren leidt tot concrete keuzes. 22/89 2.7 Ontwikkellijnen per thema De thematische ontwikkellijnen vormen de concrete vertaling van het voorkeursscenario naar de verschillende onderdelen van de leefomgeving. Zij geven richting aan de gewenste ontwikkeling per thema en maken duidelijk onder welke voorwaarden ruimte wordt geboden aan initiatieven. Deze ontwikkellijnen gelden voor de gehele gemeente en vormen een belangrijk kader voor de gebiedsgerichte uitwerking. In samenhang met de ontwikkellijnen per gebiedstype bepa- len zij hoe ontwikkelingen per deelgebied worden beoordeeld. De ontwikkellijnen moeten altijd in samenhang worden toegepast. Het is de combinatie van thema’s die bepaalt wat mogelijk is en welke keuzes nodig zijn. 2.7.1 Wonen Uit de gesprekken met inwoners blijkt dat de woningopgave één van de meest urgente thema’s is voor de toekomst van Aalten. In vrijwel alle kernen en buurtschappen wordt een tekort ervaren aan passende woningen voor starters, jongeren en ouderen.