besprekingsverslag 9 feb 2023 openbaar_def.pdf

Openbaar besprekingsverslag Commissie Cultureel Erfgoed Datum Aanwezig

: :

9 februari 2023 Dhr. Doodeheefver, dhr. Crols, dhr. Lebbink, dhr. Migchelbrink, dhr. Diepenbroek, dhr. Neerhof, dhr. Esselink, dhr. Grievink, mw. Oonk (gemeente Aalten) Toehoorder: Burg. Stapelkamp Tribune: mw. Brethouwer dhr. E. Teske (belangstellende)

Afwezig Notulist

1.

: :

S.W.W. Lammers

Opening

De voorzitter heet de aanwezigen welkom op de eerste vergadering van de commissie cultureel erfgoed in deze (deels) nieuwe samenstelling. De nieuwe leden zijn: Daan Migchelbrink (Bredevoorts Belang) Theo Diepenbroek (Stichting Historisch Dinxperlo) Remko Neerhof (ADW) Harrie Esselink (burgerlid, Groen en Landschap) Leon Grievink (burgerlid) Nicole Senteur (burgerlid en vervangend voorzitter, niet aanwezig) Gerrit Lebbink (Erfgoedvereniging Heemschut, al even lid van de CCE) Op de publieke tribune zijn aanwezig: • Dhr. Teske, hij is woonachtig in een monument in Bredevoort en heeft mede daarom veel affiniteit met de onderwerpen die in deze commissie aan de orde komen. • Mw. Brethouwer, welbekend van het Nationaal Onderduikmuseum en tevens oud commissielid. • Dhr. Wessels als toehoorder en hij verzorgt verslaglegging in de plaatselijke krant. • Mw. Te Winkel, RO ambtenaar, gemeente Aalten. Zij is betrokken bij een aantal plannen die op de agenda staan en sluit daarom aan. • Dhr. Van der Plaats, medewerker team omgevingsvergunningen en heeft monumenten en erfgoed onder zijn hoede, verleent subsidies en is adviseur agendapunten 6 en 7. De voorzitter vraagt of ieder nieuw commissielid zich wil voorstellen.

2.

Kennismakingsronde

Mw. Oonk licht toe dat we een uitvraag hebben gedaan voor een nieuw burgerlid. Er zijn mooie reacties op ontvangen en we hebben een drietal gesprekken gevoerd. Dhr. Esselink komt de commissie versterken op het gebied van Groen en Landschap. Dhr. Grievink komt uit de praktijk en heeft veel kennis en ervaring op het gebied van restauraties. Mw. Senteur heeft een achtergrond in het sociaal domein. We gaan het college voorstellen om haar als vervangend voorzitter aan te wijzen. Dhr. Doodeheefver blijft nog gedurende twee jaar voorzitter. Er komt een benoemingsbesluit waarin ieder nieuw lid wordt meegenomen. Na het collegebesluit ontvangt iedereen een officiële benoeming.

1

De leden stellen zich voor: Dhr. Lebbink, heeft zitting in deze commissie namens Bond Heemschut, welke al 112 jaar bestaat. Bond Heemschut zet zich in voor cultureel erfgoed, het is een landelijke club en is verdeeld in provinciale commissies. Dhr. Lebbink heeft zitting in de commissie die gaat over Gelderland, met als aandachtsgebied Liemers en Achterhoek. Dhr. Lebbink heeft specifieke aandacht voor boerderijen, hij heeft een bouwkundige en stedenbouwkundige opleiding. Zijn werkervaring ligt tevens op het gemeentelijk gebied. Dhr. Crols, is adviseur erfgoed bij Gelders Genootschap. Van huis uit is hij architectuur- en cultuurhistoricus. Hij heeft zitting in deze commissie en in de commissie ruimtelijke kwaliteit van de gemeente Aalten. Tevens is hij lid van meerdere commissies in de Achterhoek. Dhr. Migchelbrink, geboren en getogen in Bredevoort. Heeft zitting in de commissie namens Bredevoorts Belang, die inmiddels ook al zo’n 100 jaar bestaat. Deze vereniging is eigenaar van een aantal erfgoedlocaties en -opstallen. Hij heeft een bouwkundige achtergrond en is werkzaam bij de gemeente Winterswijk als vergunningverlener, waaronder monumentenvergunningen. Tevens heeft hij een rol in een stukje begeleiding vanuit Welstand. Dhr. Diepenbroek, namens de Stichting Historisch Dinxperlo.

Sinds 2018 is hij penningmeester van de stichting en tevens is hij penningmeester van het Grenslandmuseum Dinxperlo. Hij is werkzaam geweest bij de Rabobank en heeft zo’n 25 jaar in de automatisering gewerkt. Daarnaast heeft hij ervaring in het coördineren van grote verbouwingen, het laatste project was dan ook het Grenslandmuseum, welke vorig jaar is genomineerd voor de erfgoedprijs. Hij is woonachtig in Dinxperlo. Dhr. Neerhof, namens ADW. Hij is vrijwilliger bij het Nationaal Onderduikmuseum en hij beheert de website www.oudaalten.nl. Dhr. Neerhof is geboren in Winterswijk en getogen in Aalten. Zijn interesse ligt bij cultureel erfgoed. In het dagelijks leven is hij marketingcoördinator bij een machinebouwbedrijf in Doetinchem. Dhr. Esselink, is zo’n 50 jaar geleden een hoveniersbedrijf gestart, vooral gericht op het ‘landelijk werken’. Zijn zoon heeft inmiddels de zaak overgenomen, maar hij geeft nog wel adviezen. De natuur blijft immers boeien. Daarnaast heeft hij veel interesse in het cultureel erfgoed. Dhr. Grievink, heeft zitting in deze commissie als zijnde burgerlid. Hij is uitvoerder bij een bouwbedrijf in het Woold en in zijn werk is hij veel betrokken bij restauraties, waaronder ook monumentale restauraties. Erg leuk om ook binnen de gemeente Aalten hierin mee te kunnen adviseren. Mw. Senteur is niet aanwezig. Zij zal zich in de volgende vergadering voorstellen.

Mw. Oonk, projectleider erfgoed en duurzaamheid. Ze stelt erfgoedbeleid op en doet dit mede in samenwerking met de gemeente Winterswijk en Oost Gelre, samen hebben ze o.a. de Erfgoednota opgesteld. Mw. Lammers, secretaris van de commissie en medewerker Ro, ze doet tevens straatnaamgeving. Dhr. Doodeheefver is nu zo’n 5 jaar voorzitter van deze commissie en is begonnen als burgerlid. Hij doet dit met veel plezier. Hij heeft ook veel interesse in de natuur en is lid van het ADW en voorzitter van een kegelclub. Burgemeester Stapelkamp schuift aan en zit de vergadering als toehoorder bij. Hij heeft het erfgoed en toerisme in zijn portefeuille, de zachte kant van het immaterieel erfgoed, zoals musea en dergelijke. Onderwerpen zoals monumenten, archeologie en landschap hoort bij de portefeuille van weth. Kok. Deze twee portefeuilles raken elkaar en vullen elkaar mooi aan.

2

3.

Agenda vaststelling

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Besprekingsverslag van de vergadering 5 december 2022

Inhoudelijk: geen opmerkingen Tekstueel: bij de rondvraag achter het woord dank hoort een ‘t’. pag 3, 3e alinea moet zijn ‘voor iemand in zijn situatie’.

5.

Ingekomen stukken/stukken ter kennisname

- Onderzoek muurschilderwerk in boerderij De Welsker in De Heurne. In boerderij De Welsker zijn een aantal interessante geschilderde muurfragmenten aangetroffen. Er is onderzoek gedaan naar de technieken die zijn gebruikt. Er zijn verschillende tijdslagen aangetroffen op de muur. De vraag is welke tijd gaan we reconstrueren, welke tijd is de meest bijzondere. Een optie is dat dit een project zou kunnen worden voor leerlingen die een opleiding volgen in de restauratie techniek. En uiteraard moet de financiering bekeken worden. Dhr. Crols vult aan dat er uit drie verschillende tijdsperioden lagen zijn aangetroffen. De sjabloonschilderingen zijn uit de jaren 20 en 30, dit is een jongere laag. De schilderingen die een soort ‘paneeltjes’ lijken zijn de oudste lagen, geschat 3e kwartaal van de 19e eeuw. Dit moet nader worden onderzocht, maar is vrij bijzonder. Ook de wijze van conserveren moet nader worden bekeken. Hij heeft met zijn collega mw. Damstra een quickscan gedaan. Het is het mooiste als het ‘in situ’ kan worden gerestaureerd. Daarnaast moeten er keuzes worden gemaakt in welke laag je wilt laten zien. De belangrijkste schildering zit in de gang en in de oude woonkeuken. - Artikel activiteiten 1572 Geboorte van Nederland, januari 2023. Burg. Stapelkamp licht toe dat we terugkijken op wat we hebben gedaan. En dat is best veel.

Bredevoort met erfgoed uit de 80 jarige oorlog is flink in ‘the picture’ gekomen. De samenwerking met diverse partijen, rondom het thema 80-jarige oorlog heeft een grote rol gespeeld. Contacten met het ECAL zijn aangehaald. Uiteindelijke hebben alle Achterhoekse gemeenten meegedaan in meerdere of mindere mate. Leuk is dat in Groenlo het stadsmuseum wordt omgebouwd naar een museum van de 80-jarige oorlog, het nationaal museum van de 80-jarige oorlog. Binnenkort wordt contacten gelegd met Stadtlohn, museum 1623, 400 jaar geleden hebben in dit gebied de laatste grote veldslagen plaatsgevonden. Protestanten zijn toen teruggevlucht naar Bredevoort. Er zijn ook verbindingen met Anholt, Groenlo, Stadtlohn gelegd. Het is leuk en belangrijk om de 80-jarige oorlog weer eens onder de aandacht te brengen, door het vertellen van een eigen verhaal. Dhr. Wessels vult aan dat hij ook als voorzitter in het comité Bredevoort 1572 heeft gezeten en in samenwerking met de burgemeester, gemeente en allerlei verenigingen in Aalten en Dinxperlo de activiteiten heeft aangestuurd. Hij kijkt er met tevredenheid op terug, er is een grote diversiteit aan activiteiten georganiseerd. - Uitnodiging Stolpersteinlegging en boekpresentatie Der Weduwen Bespreekpunt 14 wordt naar voren gehaald als ingekomen stuk. Mw.

Brethouwer licht toe dat er vanuit de NOS een documentaire wordt gemaakt over het Rademakersbroek. Deze wordt uitgezonden op 4 mei en duurt zo’n 40 minuten. We zijn er trots op. Mw. Brethouwer vervolgt over Dr. Der Weduwen. Hij werd de dokter van het verzet genoemd. Hij was niet alleen een dorpsdokter, maar heeft ook zijn nek uitgestoken om gevangenen uit kamp Rees te halen, die daar onder zeer slechte omstandigheden leefden. Dit boek is geschreven door Henk Vis uit Winterswijk en is geschreven vanuit het perspectief van de dochter. Er is ook een stolperstein aangevraagd die op 31 maart wordt gelegd voor het huis van Landstraat 41 in Aalten, daarbij wordt tevens het boek gepresenteerd. Het is uitzonderlijk dat er een stolperstein wordt gelegd, want dit wordt

3

eigenlijk alleen gedaan voor joodse vermoorde burgers. Bij uitzondering wordt dit alleen gedaan voor niet-joodse mensen die zich hebben ingezet voor het lot van joodse burgers. In het najaar volgt een tweede boek over zijn verbinding met het verzet en het landelijk netwerk voor onderduikers. Mw. Brethouwer deelt uitnodigingen uit. De presentatie wordt gehouden in het gemeentehuis.

6.

TBC Hallen Bredevoort (nagekomen stuk)

Dhr. Van der Plaats is ter plaatse geweest om de status van de huidige TBC hallen te bekijken. Er is bekeken of reconstructie mogelijk is, omdat veel materiaal is vergaan. Met initiatiefnemers is afgesproken om een voorstel voor herbouw uit te werken met detaillering qua materiaal en constructie. De situatie van de hallen op de afbeelding zijn anders dan de huidige situatie. We moeten afwegen of we de TBC hallen weer bij elkaar gaan plaatsen of dat we ze op de huidige locatie gaan terugplaatsen, dus op een rij. We gaan sowieso nog zoeken naar de fundaties van de (andere) huisjes. Deze opzet willen we graag bespreken in deze commissie. Dhr. Crols vertelt dat hij met de Rijksdienst op locatie heeft gekeken. Op de huidige foto’s staan de TBC huisjes op een rij, verspreid. Er zijn slechts nog twee huisjes over. Bekeken moet worden of het mogelijk is om de hallen weer dichter bij elkaar te plaatsen om zo na reconstructie weer die samenhang in beeld te krijgen. De materiaalwaarde is bekeken, echter er is grotendeels al een reconstructie van deze huisjes geweest. Waarschijnlijk waren de oorspronkelijke huisjes op onderdelen en detaillering toch anders. Dhr. Crols geeft er de voorkeur aan om de huisjes zo te situeren zoals het oorspronkelijk was en qua materiaal en detailovereenkomst ook zo oorspronkelijk mogelijk te laten terugkomen.

Daarbij moet er ook aandacht worden gevraagd voor het verhaal. Dhr. Migchelbrink voegt toe dat de huisjes bij de gracht in het Vestingpark in Bredevoort staan. Bredevoorts Belang is eigenaar van twee huisjes. Ze vertonen achterstallig onderhoud. Om die reden is er contact gezocht met de gemeenten, omdat het rijksmonumenten zijn. Ook is er contact gezocht met de erfgoed klusbrigade, die tegen een gereduceerde prijs een en ander kunnen realiseren. In overleg met de Rijksdienst is vervangen wel mogelijk, maar wel met aandacht voor de kleurstelling, materiaalgebruik en detaillering. Er zijn postkaarten gevonden van Frits Onnink waarop de huisjes staan afgebeeld. De huisjes zijn in 1933 voor het laatst gebruikt. Bekeken moet worden wat de kosten zijn als we nieuwe huisjes gaan neerzetten. Dhr. Doodeheefver vraagt of er een functie aan de huisjes wordt gegeven, zou het multifunctioneel ingezet kunnen worden? Zodat ze ook worden gebruikt. Dhr. Migchelbrink geeft aan dat de huisjes qua maat niet heel groot zijn. Wellicht kan het een functie krijgen tijdens Bredevoort Schittert.

ACTIE: dhr. Migchelbrink stuur informatie/beeldmateriaal door m.b.t. detaillering en materiaal.

7.

Stand van zaken uitbreiding en verbouw Nationaal Onderduikmuseum Aalten, Markt 12-16

Mw. Brethouwer geeft een presentatie van de huidige plannen voor uitbreiding en vernieuwing van het Nationaal Onderduikmuseum. Het oude plan is ook al eens in deze commissie en in het college gepresenteerd. De uitbreiding is nodig om grote groepen, zoals scholen op te kunnen vangen. Er komen ook steeds meer scholen uit Duitsland, we moeten vaak afzeggen, omdat we niet alle leerlingen tegelijk kunnen ontvangen. We vinden het belangrijk om meer aandacht aan het thema ‘onderduiken’ te kunnen geven, met daarbij ook een verbinding met de textiel en hoornindustrie. Wat gebeurde er in de oorlog met die fabrieken. We willen uitdragen hoe mensen met elkaar omgingen en we willen een verbinding maken met de Achterhoek en de rest van Nederland. We worden gezien als een kenniscentrum, daarom is het digitaal aanreiken van informatie als functie een belangrijk aspect.

4

We willen een verbinding maken met het NIOD en het Netwerk Oorlogsbronnen, waardoor je alle netwerken in Nederland met elkaar kunt verbinden. De insteek is om de grote geschiedenis te vertellen met kleine verhalen. De Markt 12 vertelt het verhaal van het gezin, Markt 14 gaat over de boerderij (waarom waren hier onderduikers). Het plan is nu om op eigen terrein te gaan uitbreiden, maar we gaan over de wettelijke toegestane oppervlakte heen. Met de provincie is gesproken over duurzaamheid en er is een programma van eisen opgesteld. Mw. Brethouwer verduidelijkt aan de hand van de tekening de plannen en legt uit wat waar gepland. Is. Een belangrijk deel van de kosten zijn inmiddels (via fondsen) gedekt. Dhr. Crols geeft aan dat er op locatie overleg is geweest met de Rijksdienst en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Hiervan is een verslag gemaakt, dit wordt binnenkort met de leden van deze commissie gedeeld. We zijn positief over de plannen zoals die er nu liggen. In de basis moet er nog wat onderzoek plaatsvinden: een cultuurhistorische analyse van de ontwikkelingen voor dit gebied en voor de geplande uitbreidingen. Uitbreiding aan de achterzijde of er een kap op moet, om aan te sluiten bij de historische bakens, moet goed worden uitgedacht. Vanaf het achterterrein is het doorzicht naar de kerk mooi, daar wordt aandacht voor gevraagd.

Ook het Gangeske aan de noordzijde moet openbaar blijven. Het pleintje voor de boerderij met keitjes draagt bij aan de sfeer en maakt deel uit van een bepaalde fase van ontwikkeling voor het museum. De keitjes dragen echter niet bij aan de toegankelijkheid, daarom de vraag of je dat moet handhaven. Dit is mede afhankelijk van het totale ontwerp. Als dat ontwerp getuigd van een bepaalde kwaliteit, dan is er wel van alles mogelijk. Het wordt een plek voor een gezamenlijke toekomst, een plek met mogelijkheden en kansen. Latere uitbreiding van het museum is een mooie mix geworden van traditioneel en modern op de historische karakteristieken. Dat moet tevens het uitgangspunt zijn voor de nieuwe ontwikkelingen. Kortom: in essentie is uitbreiding mogelijk, echter onder bepaalde voorwaarden. Mw. Te Winkel vult aan dat de plannen de bestemmingsplangrenzen overschrijden. Daarom is er een ruimtelijke procedure of afwijking van het bestemmingsplan nodig. ACTIE: verslag van het overleg met de Rijksdienst en Commissie Ruimtelijke Kwaliteit verspreiden onder de leden van deze commissie. (Crols) ADVIES: • • • • •

8.

Positieve grondhouding: uitbreiding is onder voorwaarden mogelijk. Onderzoek naar cultuurhistorische analyse van de ontwikkelingen voor dit gebied en voor de geplande uitbreidingen. Aandacht voor doorzicht naar kerk. Gängeske aan de noordzijde moet openbaar blijven. Onderzoek doen naar wel of niet handhaven van de keitjes.

Verordening Commissie Omgevingskwaliteit vastgesteld door de gemeenteraad

Mw. Oonk licht toe dat dhr. Crols en dhr. Doodeheefver naar de raad zijn geweest om vragen te beantwoorden over de verordening. De raad heeft de verordening vastgesteld. De raad heeft de vraag gesteld om ook aandacht te hebben voor het sociaal domein en de inclusie. Bij het zoeken naar een burgerlid hebben wij ook naar dat aspect gekeken. De huidige verordening blijft in stand tot de omgevingswet ingaat, dit is nu verplaatst naar 1 januari 2024.

9.

Landstraat 5 Aalten, (concept) redengevende beschrijving

Mw. Oonk licht toe dat het pand reeds een karakteristieke status heeft. Echter aan deze status is geen subsidie verbonden. Als een pand monumentaal is, dan kan men wel een beroep doen op onze subsidieverordening. Vandaar dat het verzoek door de eigenaar is neergelegd of het pand de status kan krijgen van een gemeentelijk monument. Wij hebben een monumenten adviesbureau gevraagd om te gaan kijken en om een concept redengevende beschrijving op te stellen, welke nu voorligt. Vraag aan de commissie: Kan het pand op basis van deze beschrijving worden aangewezen als een gemeentelijk monument?

5

Dhr. Crols vindt het een goede beschrijving met veel informatie. Het pand vraagt om een gedegen afweging. Op basis van de historische waarde als zijnde winkelpand, dan heeft het wel waarde. Echter er is best veel gewijzigd aan dit pand. Met name op de begane grond, zijn de oorspronkelijke puien niet meer zichtbaar. In de topgevels zijn ook details weg en van het Interieur is ook niet veel meer over. Bij een karakteristiek pand wordt met name de schil beschermd en dat zou voldoende zijn. Anderzijds is het een van de weinige winkelpanden uit deze periode die er nog zijn in Aalten. En dat is op grote lijnen wel herkenbaar, ondanks de wijzigingen. Aanwijzing tot gemeentelijk monument zou kunnen bijdragen aan de versterking van de waarden die er nog zijn, daarnaast eventueel herstellen en herconstrueren van details die in het verleden zijn kwijtgeraakt. Daarmee kan de status een bijdrage leveren aan de cultuurhistorische kwaliteiten van centrum Aalten. Dhr. Lebbink heeft ook zijn twijfels. Het pand is netjes verbouwd, maar er is veel aan veranderd. De roeden zijn er bijvoorbeeld uit en de oude elementen uit de benedenverdieping zijn volledig verdwenen. Een karakteristiek pand mag niet zondermeer gesloopt worden, dus dat zou in principe voldoende zijn.

Echter er zijn nog wel enkele elementen aanwezig die nog de moeite zijn om te bewaren, daarbij is het gelegen op een markante plek en dat is historisch gezien ook belangrijk. Het pand krijgt het voordeel van de twijfel: het hoeft niet, mag wel. Dhr. Esselink vindt het een mooi pand, maar de aandacht wordt erg gericht naar de witte vlakken op de benedenverdieping. Wellicht dat dat aangepast zou kunnen worden. Dhr. Neerhof vraagt of er plannen zijn voor deze ontwikkeling? Mw. Te Winkel (gemeente Aalten) antwoordt dat de winkelfunctie op de begane grond behouden blijft. Ook worden de gevels teruggebracht naar de oorspronkelijke staat. Dhr. Van der Plaats vult aan dat we willen proberen om de historie (deels) te herstellen dan wel terug te brengen. Daarbij kunnen de witte vlakken ook aan de orde komen.

Advies: De commissie geeft het pand het voordeel van de twijfel en stemt er mee in om aan het pand een gemeentelijke monumentenstatus toe te kennen. De kracht zit vooral in de waarde als voormalig winkelpand en het leveren van een bijdrage aan de cultuurhistorische kwaliteiten van centrum Aalten.

10. Archeologie, Landstraat Bredevoort, toelichting door Renske den Boer (regionaal archeologe) Mw. Den Boer geeft toelichting. In de Landstraat is een kabelsleuf gegraven richting de Bolwerkweg. Daarin is een nieuw stukje muurwerk in de Aalterpoort gevonden, deze ligt op het maaiveld. Dit stuk is al eens open geweest en bekeken, dus in eerste instantie is ervan uitgegaan dat er geen archeoloog aanwezig hoefde te zijn. Deels is dat waar, maar het blijkt dat je dat nooit zomaar kunt aannemen. Mw. den Boer pleit ervoor om daar altijd alert op te blijven, zeker als het gaat om terrein van archeologische waarde, want dat wordt officieel beschermd. Dit stuk lag dus niet diep onder de grond. Als archeoloog wordt je normaal gesproken gelijk ingeschakeld als er een plan is om de grond in te gaan. Als er iets wordt gevonden dan kunnen we ook al in een vroeg stadium meedenken voor de plannen. Ook kunnen we bepalen hoe intensief zo’n onderzoek moet zijn. Soms is het voldoende om 1 x per week te kijken, maar in dit geval moet er dagelijks een archeoloog bij staan, anders wordt er te veel gemist. Financieel technisch is het ook praktischer dat er in een voortraject wordt meegekeken door een archeoloog of in eerste instantie iemand van ADW. Degene die de grond in gaat betaalt het onderzoek. Nu zijn we ingevlogen en is het officieel een toevalsvondst.

Alle opdrachtgevers proberen hier altijd onderuit te komen, want ze hebben daar nauwelijks belang bij. Er had eigenlijk een commercieel bureau betaald door Liander ingezet moeten worden. Nu is de regionaal archeoloog ingevlogen. Dhr. Stronks en een vrijwilliger van Bredevoort Belang waren aanwezig bij de afgravingen. Dit nieuwe stuk dat is gevonden geeft toch weer meer informatie over hoe Bredevoort in elkaar stak. We hebben gewerkt met een GPS die heel nauwkeurig werkt en tekeningen gemaakt door Bert Stronks.

6

Er is een soort inkeping gevonden, welke poeren zijn geweest voor het opgaande werk van de Aalterpoort. Mw. den Boer toont een prent uit 1597 met versteviging bij de Aalterpoort. De kans bestaat dat we hier te maken hebben met een ander deel van de vesting. Het is niet met zekerheid te zeggen welk onderdeel van welk muurwerk waar bij hoort. Er was een walpoort en bruggenhoofd. We weten hoe dat muurwerk van de poort in elkaar steekt. Wat er meer is, is naar alle waarschijnlijkheid van een andere vesting, waarschijnlijk jonger. Het kan niet van huizen zijn, want daarvoor is het te dik. Het gaat om de fase waarin de muren versterkt moesten worden met aardenwallen, omdat kanonskogels muren konden vernietigen. Deze aardenwallen moesten de inslag van de kanonnen opvangen. Bij graafwerkzaamheden kan contact worden opgenomen met via archeologie@ODAchterhoek.nl. Dan kunnen we kijken en advies geven. Ook wordt er aan gewerkt om een verwachtingskaart up to date te maken, dan is er al een eerste advies als de graafwerkzaamheden in een beschermd gebied plaatsvinden.

11. Stand van zaken Misterstraat 85 Bredevoort Naar aanleiding van de vorige vergadering heeft er in overleg met de eigenaar een inspectie plaatsgevonden. Deze inspectie is uitgevoerd door de Monumentenwacht en hiervan is een rapport opgesteld. Eigenaar stond positief tegenover het bezoek en het rapport. Conclusie is dat de constructieve toestand van de boerderij redelijk is, maar die van de bijgebouwen matig tot zeer matig. In het rapport worden aanbevolen werkzaamheden benoemd in volgorde van prioriteit en er worden deadlines in opgenomen. Met de eigenaar wordt een vervolgafspraak gepland om dit rapport door te nemen. Het is nu zaak om op basis van het rapport het pand op te gaan knappen. Bond Heemschut wordt geïnformeerd over de stand van zaken. Dhr. Migchelbrink vraagt hoe het is gesteld met het interieur. Dhr. Van der Plaats antwoordt, dat in het rapport staat beschreven dat er mogelijk waardevolle elementen zijn. Doordat het pand vrij vol staat, was dit lastig te zien.

12. Verzoek stichting Beheer Aaltense Musea aangaande torenuurwerk. Mw. Oonk vertelt dat het torenuurwerk 1666 al een aantal keren aan de orde is geweest. De vraag is of het aangewezen moet worden als gemeentelijk monument. Het uurwerk staat nu bij het Nationaal Onderduikmuseum op zolder, daar hoort het niet te staan, zo menen Bredevoorts Belang en de huidige eigenaren. Het uurwerk functioneert nog. Het hoort in Bredevoort thuis en komt uit de St. Joriskerk. Het is een belangrijk uurwerk dat uit het oogpunt van erfgoed goed behouden zou moeten blijven. Als het een monument is kan er ook subsidie voor onderhoud worden aangevraagd. Echter het feit of het als roerend of onroerend goed moet worden beschouwd is aandachtspunt. Als het vastzit in een toren, dan is het onroerend goed. Echter nu staat het los en moet het beschouwd worden als roerend goed. Advies: • •

De commissie stelt voor om eerst een redengevende beschrijving te laten maken, dan geeft dit aanleiding om wel of niet op de monumentenlijst te plaatsen. Wordt voor de volgende vergadering geagendeerd.

13. Bezoek kerken in transitie, d.d. 12 april 2023 Vorig jaar is er een inspiratiebezoek naar aanleiding van de Kerkenvisie Oost Achterhoek geweest in Arnhem. De kerkeigenaren hebben aangegeven dat ook in de regio te willen doen. Daarom hebben we een inspiratiebezoek gepland op 12 april, waarbij we een drietal kerken gaan bezoeken. Het gaat

7

om de kerk Vragender (hier worden nieuwe appartementen in gerealiseerd), Oosterkerk (zorgfunctie), Immanuelkerk in Winterswijk voor meervoudig gebruik.

14. Uitnodiging Stopersteinlegging en boekpresentatie Der Weduwen Zie ingekomen stukken, agendapunt 5.

15. Jaarverslag 2021 – 2022 (Concept) Mw. Oonk geeft aan dat het jaarverslag 2021 – 2022 in concept aan de leden is toegezonden. In het kader van de omgevingswet moet er een verslag komen. De leden worden gevraagd om het stuk door te nemen en aan te geven bij mw. Lammers als er iets wordt gemist. Studio Nieuwe Weide zal het verslag verder opmaken. De papierenversie ziet er erg mooi uit.

16. Open Monumentendag 2023 Het thema voor dit jaar wordt ‘Levend Erfgoed’. Het gaat met name om immaterieel erfgoed zoals tradities, gebruiken en ambachten. Het comite stelt weer een programma samen. Mw. Oonk doet binnenkort een uitvraag voor de erfgoedprijs van dit jaar. De leden wordt gevraagd om hier alvast over na te denken, zijn er kandidaten die voordragen zouden moeten worden?

17. Kunstwerk Joop Kruip geplaatst in gemeentehuis. Het kunstwerk van Joop Kruip is onlangs in het gemeentehuis geplaatst. De leden van de commissie bekijken het kunstwerk in de hal.

18. Vergaderdata 2023 Vergaderdata voor 2023:

• • • • •

9 februari 20 april 22 juni 14 september 7 december

Alle op donderdagmiddag aanvang 14 uur.

19. Rondvraag Dhr. Migchelbrink vraagt wanneer de stukken voor de vergadering aangeleverd moeten worden. Mw. Lammers geeft aan dat we twee weken van te voren uiterlijk op de woensdag het agendapunt moeten weten, dit in verband met publicatie in de krant. De stukken kunnen daarna nog worden ingeleverd. Bij voorkeur de stukken aanleveren de week voorafgaand aan de vergadering op uiterlijk woensdag. Dhr. Grievink vraagt of er een uitnodiging komt voor de excursie kerkentransitie op 12 april. Mw. Oonk geeft aan dat zij die toe zal sturen. Dhr. Esselink vraagt of er al ideeën zijn voor de erfgoedprijs. mw. Oonk geeft aan dat het heel breed is wat aangedragen kan worden, het kunnen gebouwen of personen zijn of immaterieel erfgoed. We gaan dan als leden bespreken en stemmen over de genomineerden en de winnaar.

8

Mw. Oonk wijst erop dat 11 maart NL Doet weer plaatsvindt. Vrijwilligers gaan op een aantal historische begraafplaatsen aan het werk. In Dinxperlo op de oude begraafplaats, in Bredevoort haakt men aan op twee plekken en in Aalten op de katholieke begraafplaats. Het idee is ook om er verhalen aan te koppelen. Wij doen nog een algemene publicatie uit om het onder de aandacht te brengen. Mooi dat er in drie kernen wordt deelgenomen en om zo historische begraafplaatsen weer eens onder de aandacht te brengen. Iedereen is van harte welkom om te helpen bij een begraafplaats. Op dit moment is er in de bibliotheek een streektaal expositie, grensoverschrijdend (nedersaksisch). In maart is elk jaar een streektaal maand. Vanuit centrale organisaties wordt gevraagd wat wij er aan gaan doen. Wij willen in de Hofstraat wellicht iets neerzetten. Mw. Abbink is daarbij betrokken. Dhr. Doodeheefver brengt de verbouwing van de AH onder de aandacht. In het pand wordt aandacht besteed aan de geschiedenis van de Hogestraat, aan de zijde van de Hogestraat. In de parkeergarage wordt gedacht om archeologische vondsten van nabij deze plek te verbeelden. Ook wordt er gedacht aan een filosofisch gedicht aan de buitenzijde. Een en ander wordt nader overlegd, met inbreng van vrijwilligers en onder leiding van de gemeente. Het is een mooi initiatief.

20. Sluiting De voorzitter geeft aan dat de burgemeester in verband met een privé bericht de vergadering eerder heeft moeten verlaten. De volgende vergadering vindt plaats op 20 april.

9